Жас отбасының қалыптасуы мен нығаюында мемлекеттік әлеуметтік саясаттың рөлі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1. ЖАС ОТБАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6

1.1. Жас отбасының қалыптасуы мен нығаюы әлеуметтік жұмыстың объектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2. Жас отбасының әлеуметтік.психологиялық спецификасы ... ... ... ... 16
1.3. Жас отбасымен әлеуметтік жұмыс жүргізу тәжірибесі ... ... ... ... ... 31

2. ЖАС ОТБАСЫНА ҚАТЫСТЫ МЕМЛЕКЕТТІК ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТҚА ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

2.1. Жас отбасыларды мемлекеттік қолдау шаралары ... ... ... ... ... ... 38
2.2. Мемлекеттік әлеуметтік саясат тарапынан жас отбасымен әлеуметтік жұмысты жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 45

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Тақырыптың өзектілігі: отбасы адамның әлеуметтік жұмыс істеу жүйесін білдіреді. Ол қоғамның негізгі институттарының бірі. Әлеуметтік жұмыстардың маңызды саласы мен негізгі объектілерінің бірі болып табылады. Қазіргі таңда жас отбасы өрістеудің күрделі кезеңін –дәстүрлі үлгіден жаңаға ауысу үдерісін бастан кешіп отыр. Отбасы құрылымы, отбасы қызметі, отбасы рөлі, билік жүйесі, жұбайлардың функционалды тәуелділігі, отбасындағы бала жағдайы өзгереді, ал бұл өз кезегінде әлемдегі отбасы түрінің өзгеруіне алып келеді.
Қазіргі кезде соның салдарынан бала туу төмендеп, ажырасулар саны өсіп, жалғыз басты адамдар саны көбейіп жатыр. Сол себепті де отбасын немесе жас отбасыларды зерттеу өте қажетті зерттеулер қатарында болуда.
Отбасы – адам баласының түп қазығы, алтын ұясы. Себебі: адам баласы шыр етіп дүниеге келген күннен бастап, сол ортаның ыстық-суығына бейімделіп, ықпалына көніп, осында ер жетеді. Кәмілеттік жасқа толғаннан кейін де өзі отбасын құрып бөлек шықпағанша, туған ата-анасының қол астында, қамқорлығында болмақ. Демек, отбасы – негізгі қамқорлық мектебі.
Отбасы – некеге қарағанда күрделірек қарым-қатынастар жүйесі, ол тек жұбайларды ғана емес, сонымен қатар балаларды, туыстарды, жұбайларға жақын адамдарды біріктіреді. Отбасы – бұл әлеуметтік институт пен шағын әлеуметтік топ белгілерін иеленетін әлеуметтік жүйе. Отбасы әлеуметтік институт ретінде жұбайлардың, ата-аналардың, балалар мен басқа туыстардың өзара қарым-қатынастарын реттейтін әлеуметтік нормалардың, санкциялардың және мінез-құлық үлгілерінің жиынтығымен сипатталады. Отбасы – некеге немесе қандас туыстыққа негізделген шағын топ, оның мүшелері тұрмысының ортақтығымен, өзара моральдық жауапкершілікпен және өзара көмекпен байланысады.
Отбасы қоғамдағы негізгі әлеуметтік институттардың бірі болып табылатындықтан, ол әрқашанда қоғам назарында болады. Қазіргі уақытта кейбір ғалымдардың айтуынша, отбасы дағдарыстан өтуде. Оның жаңа үлгісі пайда болды. Отбасылық қарым-қатынас өзгеруде. Әсіресе, отбасындағы өзгерістердің көпшілігі – экономикалық жағынан дамыған Батыс елдерінде. Ресей мен Қазақстанның нарыққа өтуі некелесу мен бала тууға қатты әсер етті. Ажырасулар көбейіп, ол да отбасындағы туып көбеюшілікті азайтты. Отбасы адамды қорғайды, сондықтан да оны нығайту керек. Отбасы жасы толмаған балаларға және қарт адамдарға қамқорлық етеді, өмірдің қиын жағдайларында көмек көрсетеді, ауырған кезде қолдайды. Отбасы мүшелері бір-біріне көмек етеді. Отбасы сүйіспеншілік сезіммен бірігеді. Онымен бірге отбасы алғашында жас отбасы деген атауға ие болады.
Жас отбасы деп біз жаңадан некеге тұрып, заңды түрде отбасы құрған жастарды айтамыз. Қазіргі нарықтық заманда жас отбасыларын мелекет тарапынан қолдауға арналған бағдарламалар жасалынуда. Себебі, нарық заманында енді ғана отбасы құрған адамдар тобы өз отбасыларын толықтай қамтамассыз ете алмауы мүмкін. Ал ол бала санының азаюы, яғни туу мөлшерінің азаюына алып келеді, ал Қазақстан Республикасы үшін бала саны, яғни туу мөлшері ең қажетті категория болуда. Сол себепті де жас отбасыларына қазіргі кезде мемлекет тарапынан әлеуметтік көмек көрсетілу өзекті мәселелердің бірі болуда.
КІТАПТАР МЕН МОНОГРАФИЯЛАР:

1. Жаназарова З.Ж., отьасы социологиясы: оқк құрал. – Алматы: Қазақ университеті, 2010. – 240 б.
2. Биекенов К.У., Жаназарова З.Ж., Нұрбекова Ж.А. Отбасымен әлеуметтік жұмыс: оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2003. – 133 бет.
3. М.Т. Баймұқанова «Отбасымен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс» Астана.2005ж 3-15 бет
4. Агафонов А.Н., Меңлібаев Қ.Н. “ Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстар” – Астана 2005 ж. 281-287 бет
5. Жаназарова З.Ж. Социология семьи: Учеб.-метод.пособие. алматы, 2001.
6. Теория и практика социальной работы: основные направления развития в XX-XXI веках (отечественный и зарубежный опыт): Хрестоматия. / Сост. и науч. ред. С. И. Григорьев, Л. И. Гуслякова. 2-е изд., доп. и перераб. – М.: Издательский дом «МАГИСТР- ПРЕСС», 2004. – 479 с.
7. Основы социальной работы: учебное пособие для студентов ВУЗов / Под ред. Н. Ф. Басова. – М.: Издательский центр «академия», 2004. – 288 с.
8. Холостова Е. И. Социальная работа: учебное пособие. – М.: «Дашков и Ко», 2004 – 692 с.
9. Павленок П. Д. Теория история и методика социальной работы: учебное пособие. – М.: «Дашков и Ко», 2003. – 428 с.
10. Технология социальной работы с семьей и детьми / Департамент труда и социальной защиты Ханты – Мансийского АО / Под общ. ред. Ю. В. Крупова. – Ханты –Мансийск: ГУИП «Полиграфист», 2003. – 117 с.
11. Савинов Л.И. Семья и общество: история, современность и взгляд в будущее. Саранск, 1992. С.5
12. Алешина Ю.Е. Цикл развития семьи: исследования и проблемы. / Психология семьи. (Серия «Психология семейных отношений»). Самара: Издательский Дом «Бахрах-М». 2002.
13. Шенин А.Д. Семейно-бытовые отношения при социолизмеи коммунизме. – киев, 1967. – С.10.
14. Н.Г. Юркевич. Семья в совремменом обществе. – Минск, 1964. – С.47.
15. Жас ұрпақты отбасылық өмірге дайындау. Оқу-әдістемелік құрал Алматы. 2007, – 32 б. (Б.К.Момынбаевпен авторлық бірлестікте).
16. 11. Жанұя барлық тәрбие бастауларының тірегі. Әдістемелік құрал. Алматы. 2007, – 38 б.
17. Этнопедагогика жанұя институты мен жанұя тәрбиесін жетілдірудің негізі. Әдістемелік құрал. Алматы. 2007, – 62 б.
18. Жас ұрпақты отбасылық өмірге даярлау үшін ата-аналардың, жастардың педагогикалық сауатын арттыру. «Білім беруді реформалау: Ұлттық басымдықтар және оларды шешу жолдарын іздестіру» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары Тараз, 2008, 121-125 б.б.

МЕРЗІМДІ БАСЫЛЫМДАР:
19. Жаназарова З.Ж. Внебрачный союз – сожительство как альтернативная форма брака. – Саясат, №2, 2006. – С. 52-55
20. Васильева Э.К. Семья как философская проблема // Сила первого взгляда. М., 1998. С.40.
21. Голофаст В.Б. Изменения семьи при капитализме // Семья как объект философского и социологического исследования. Ленинград, 1974.
22. Дармодехин С.В. Семья и семейная политика: проблемы научной разработки // Проблемы семьи и семейной политики. Вып. 3. М., 1993.
23. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы // Егемен Қазақстан.2004.16 қазан
24. Новинская М.И. Молодежь в современном мире: проблемы и суждения / Материалы «круглого стола» // Вопросы философии. 1990. № 5. С.64
25. Жас ұрпақтың өнегелік ұстанымы». //Бастауыш мектеп. Алматы, 2004 №12
26. Болашақ отбасын тәрбиелеу - бүгінгі күннің өткір проблемасы. //Бастауыш мектеп. Алматы, 2004 №12
27. Отбасы тәрбиесі қанша кезеңге бөлінеді? // Бастауыш мектеп. Алматы, 2005№3
28. Отбасы тәрбиесінің қазаққа тән айрықша құбылысы. //Бастауыш мектеп. Алматы, 2005 №4
НОРМАТИВТІК- ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР:
29. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы 2004 жылғы 7 шілдедегі № 581-II Қазақстан Республикасының Заңы
30. Закон «О государственных гарантиях равных прав и равных возможностей мужчин иженщин», №223-IV, 8 декабря 2009 года
31. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Призидентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Білім, 1997, -176 б
32. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» - Қазақстан Республикасының Президентінің халыққа жолдауы, 2 наурыз 2007ж.

ИНТЕРНЕТ – СІЛТЕМЕЛЕР:

33. http://socioline.ru
34. http://www.egemen.kz
35. http://egovkz.kz/
36. http://slovari.yandex.ru
37. http://www.stat.kz
38. http://dmk.kz/zholdau-zhane-zhyrtshyilyik/zhas-otbasyiga-zhaylyi-yy.html
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
........................... 4
1. ЖАС ... ... ... ... Жас ... қалыптасуы мен нығаюы әлеуметтік жұмыстың объектісі
ретінде ... ... Жас ... ... ... ... Жас отбасымен әлеуметтік жұмыс жүргізу тәжірибесі…………….... 31
2. ЖАС ... ... ... ... ... Жас отбасыларды мемлекеттік қолдау шаралары …………………... 38
2.2. Мемлекеттік әлеуметтік саясат ... жас ... ... ... ... ……………………………………………... 45
ҚОРЫТЫНДЫ ……………………………………………………………... 57
ПайдаланЫЛҒАн әдебиеттер ………………………………….... 59
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: ... ... ... ... ... жүйесін
білдіреді. Ол қоғамның негізгі институттарының бірі. Әлеуметтік жұмыстардың
маңызды ... мен ... ... бірі ... ... ... жас ... өрістеудің күрделі кезеңін –дәстүрлі үлгіден жаңаға ауысу
үдерісін бастан кешіп отыр. Отбасы құрылымы, ... ... ... рөлі,
билік жүйесі, жұбайлардың функционалды тәуелділігі, ... ... ... ал бұл өз ... әлемдегі отбасы түрінің өзгеруіне
алып келеді.
Қазіргі кезде соның салдарынан бала туу төмендеп, ажырасулар саны өсіп,
жалғыз басты ... саны ... ... Сол ... де отбасын немесе жас
отбасыларды зерттеу өте ... ... ... ... – адам ... түп қазығы, алтын ұясы. Себебі: адам баласы шыр
етіп дүниеге келген күннен бастап, сол ортаның ... ... ... ... ер ... Кәмілеттік жасқа толғаннан кейін де өзі
отбасын құрып бөлек ... ... ... қол ... болмақ. Демек, отбасы – негізгі қамқорлық мектебі.
Отбасы – некеге ... ... ... ... ол ... ғана ... сонымен қатар балаларды, туыстарды, жұбайларға жақын
адамдарды біріктіреді. Отбасы – бұл ... ... пен ... топ ... ... ... ... Отбасы әлеуметтік
институт ретінде жұбайлардың, ата-аналардың, балалар мен ... ... ... ... ... ... санкциялардың
және мінез-құлық үлгілерінің жиынтығымен сипатталады. Отбасы – некеге
немесе қандас туыстыққа негізделген ... топ, оның ... ... ... ... ... және өзара көмекпен
байланысады.
Отбасы қоғамдағы ... ... ... бірі болып
табылатындықтан, ол әрқашанда қоғам ... ... ... ... ... ... отбасы дағдарыстан өтуде. Оның жаңа үлгісі
пайда болды. ... ... ... ... отбасындағы
өзгерістердің көпшілігі – экономикалық жағынан дамыған Батыс елдерінде.
Ресей мен Қазақстанның нарыққа өтуі ... мен бала ... ... ... Ажырасулар көбейіп, ол да отбасындағы туып ... ... ... қорғайды, сондықтан да оны нығайту керек. Отбасы жасы
толмаған балаларға және қарт ... ... ... ... қиын
жағдайларында көмек көрсетеді, ауырған кезде қолдайды. Отбасы мүшелері бір-
біріне көмек етеді. ... ... ... ... ... ... ... жас отбасы деген атауға ие болады.
Жас отбасы деп біз жаңадан некеге тұрып, заңды түрде отбасы ... ... ... ... ... жас ... мелекет
тарапынан қолдауға арналған бағдарламалар жасалынуда. Себебі, нарық
заманында енді ғана ... ... ... тобы өз отбасыларын толықтай
қамтамассыз ете ... ... Ал ол бала ... ... яғни туу
мөлшерінің азаюына алып келеді, ал Қазақстан ... үшін бала ... туу ... ең қажетті категория болуда. Сол ... де ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек көрсетілу
өзекті мәселелердің бірі болуда.
Жас отбасымен қазіргі кезде әлеуметтік жұмыстың ... бола ... ... ... ... мен мекеме жүйелері маңызды аспект болып
табылады. Оған Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі мен облыс ... ... ... ... мен ... басшылық жасайды. Онда
әлеуметтік қамсыздандыру, сақтандыру ... ... ... ... ... тәртіп және т.б. органдарындағы әлеуметтік көмек және қорғау
комиссиялары жұмыс істейді. Мемлекетпен қатар ... ... ... ... көмектесетін көптеген қоғамдық ұйымдар мен мекемелер қызмет
етеді. ... ... ... ... ... ... ... ұйымдармен және басқа да әлеуметтік институттармен бірге жасайды.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... үшін жас ... зерттеп біліп, оған қандай жағдай ... ... ... алу ... Жас ... ... ... арқылы
біз еліміздің яғни халқымыздың санын ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар еліміздегі ... ... ... ... ... мәселелерді тежей аламыз. Сол
себепті де қазір жас отбасыларына ... ... ... ... Ал ... біздің көтеріп отырған проблемамыздың өзекті екендігіне дәлел
бола алады.
Бітіру жұмыстың мақсаты: жас ... ... мен ... ... ... ... ... жұмыстың міндеттері: жоғарыда көрсетілген ... ... ... алға ... «отбасы», «жас ... ... ... ... ... ... жас отбасының қалыптасуы мен нығаюын әлеуметтік ... ... ... оның ... ... жас ... ... ерекшеліктеріне тоқталу;
- жас отбасымен әлеуметтік жұмыс жүргізу үрдістеріне тоқтап, оның шет
ел тәжірибесімен салыстыра отырып ... ... жас ... ... ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік саясат тарапынан жас отбасымен әлеуметтік
жұмысты жетілдіру ... ... ... ... жас ... пәні: жас отбасының қалыптасуы мен нығаюына мемлекет тарапынан
әлеуметтік саясаттың рөлі.
Дипломдық ... ... ... жас ... ... ... ... жұмыстың объектісі ретінде қарастыра отырып, оның
ерекшеліктері және ... ... ... ... бірге, жас
отбасымен әлеуметтік жұмыс жүргізу үрдістері және де шет ел ... мен ... ... және қоғамда дамуын зерттеуген Дж.Ф. Мак-
Леннан, Л. Морган, Г.И. Бахофен, Ф. Энгельс, Ю.И. Семенов, М. Мид ... ... ... ... ... ... ғалымдары
И.В. Гребенников, С.В. Ковалев, В.П. Меньшутинның тұжырымдамалары да
қарастырылады. ... ... К.Ү. ... ... ... С.И. ... Г.С. ... сында
әлеуметтінушылардың еңбектері негізге алынған.
Дипломды жұмыстың ... ... жас ... мемлекеттік
қолдау шараларына және де мемлекеттік әлеуметтік саясат тарапынан ... ... ... ... негізделген.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Жұмыстың ... ... ... бес ... қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
және мазмұннан тұрады.
1. ЖАС ... ... ... ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Жас отбасының қалыптасуы мен нығаюы әлеуметтік жұмыстың объектісі
ретінде
Жас отбасы әлеуметтік жұмыстардың маңызды салаларының бірі әрі негізгі
объектісі ... ... «Жас ... ... жеке ... ... ... жүргізуге ғана емес сұрыптау жасап, мәліметтерді және
т.б. өңдеуге ... ... ... ... әлеуметтік қамқорлық, көмек,
психотерапия, яғни «медикаландыру» неке мен отбасына байланысты ұлғайып
отыр. ... ... ... ... әлеуметтік жұмыс «адами
қатынастарды» ең алдымен өндірісте ... ... ... отбасылық
өндіріс сатысында экономика тән болған осы қатынастардың жойылып кеткен
адами сапаларын қалпына келтіруге бағытталды.
Отбасы ... ... ... институттардың бірі болып табылады.
Ол әрқашанда қоғам назарында болады. Қазіргі уақытта кейбір ғалымдардың
айтуынша, ... ... ... Оның жаңа ... ... болды. Отбасылық
қарым-қатынас өзгеруде. Әсіресе, отбасындағы өзгерістердің көпшілігі ... ... ... Батыс елдерінде. Ресей мен Қазақстанның
нарыққа өтуі некелесу мен бала ... ... әсер ... ... ... да ... туып ... азайтты. Отбасы адамды қорғайды,
сондықтан да оны нығайту керек. Отбасы жасы ... ... және ... ... етеді, өмірдің қиын жағдайларында көмек көрсетеді,
ауырған кезде қолдайды. ... ... ... ... ... Отбасы
сүйіспеншілік сезіммен бірігеді.
Жас отбасы- әлеуметтік жұмыстың ... және ... ... ... Н.Ә. ... ... ... атты Президентінің
халқына Жолдауында атап өткен болатын: «Жасқа байланысты құрылған ... ... және жас ... жас ... баса назар аударуымыз
керек».
Дәл ғылыми тұрғыда «жас отбасы» деген терминнің анықтамасы жоқ. ... ... ... шегі мен жас ... ... ... ... көпшілігі жас отбасы бірге 3 жыл өмір ... ... ... ... және ... де ... рет некеге отырған
жастар деп есептейді. Отбасылық өтіл 3 жылдың таңдалуы зерттеушілердің дәл
осы ... ... ... дамуында дағдарыс жағдайы аса жоғары
болып, осы уақытқа айырылысу саны көп ... ... ... және ... қатынасқа түсетін әлеуметтік жұмыстың ең таралған түрі
болып табылады. ... ... ... ... қамту
саласындағы орталық орынды алатынының дәлелі ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, АҚШ- та
әлеуметтік қызметкерлердің Ұлттық ассоциациясының жалпы санының 25 пайызы
осы проблемамен айналысатындарды құрайды [4. 65 ... ... ... ... де практикалық әрекет ретінде де
отбасына деген қызығушылық қарауы оның әлеуметтік құбылыс екенін көрсетеді.
Отбасының ... рөлі ... ... ... ... институттармен
салыстыруға келмейді, себебі тек осы ... ... жеке ... ... олардың қоағмға енуіне қажетті ... ... ... адам үшін ... ... беру ... оны адам өмір
бойы сезініп ... ... ... ... ... ... ... онда адамгершілік негіздері бекітіледі, мінез-құлық ... жеке ... ішкі ... мен жеке қасиеттері ашылады. Отбасы
адамның әлеуметтік, шығармашылық белсенділігін ынталандырады. Ол адам ... ... ... шешуші рөл атқарады.
Сонымен қатар,отбасы қоғамның дербес бөлігі, әлеуметтік ортамен тығыз
байланыста болады да, соған әтуелденеді. ... ... ... барлық
жетістіктері, қиындықтары және қайшылықтары өз бейнелерін ... ...... ... Ол бір ... қоғамға тәуелді,
сондықтан онда болған өзгерістер мұнда да ... ... ... ... бар ... ... негізделген өз
эволюциясына ие. Мұндағы диалектика мынадай: отбасы қоғамдағы өзгерістермен
бірге өзгереді, ал ол өз ... ... ... өзгереді. Осыған
байланысты отбасы жеке адам мен қоғамның ... ... ... ... болып табылады.
Отбасы қоғамдық өмірдің құрылым құрушы жүйесі ретінде ... ... ... және әлеуметтік мәдени қатынастардың
түбегейлі өзгеруін жүзеге асырып, оларды ... ... ... ... 90 ... ... Қазақстан Республикасында жүргізіле
бастаған реформалар отбасына әртүрлі әсер етеді, оның ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйесіндегі
және адамдардың моральдық ұстанымдары мен бағдарындағы өзгермелі жағдайлар
отбасына да әсер етті. Экономикалық ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... сақтау,
білім беру және мәдени инфрақұрылымның әлсіреуі отбасыларының қалыпты ... ... ... ... ... отбасылары бұл жағдайға кірігіп,
болып жатқан өзгерістерден өз орындарын тауып, одан ... да бір ... ... ... сезінуге қол жеткізді. Бірақ отбасыларының
көп бөлігі сенімсіз, белгісіз, өмірлік болашағы жоқ ... ... ... өмір ... икемсіз болып шықты.
Отбасындағы қолайсыздықтың өсуі мен балалар мен жасөсіпірімдердің
мінез-құлықындағы құқыққа қарсы үрдістердің өсуі мен ... ... ... және ... өсунің арасында тура байланыс
бар. отбасындағы қатігездік, зорлық қазақстандық қоғамның аса бір ... ... ... Бұл ... жас ... ... ... әсер етеді [7. 16 б.].
Отбасындағы дағдарыс жағдайының тағы бір ... ... ... ... туудың қысқаруы, жас кезінде некеге
отыруға мәжбүр болған проблемалық отбасылардың ... ... ... ... басты аналардың санының көбеюі жатады. 90-шы жылдары Қазақстанда
некеге отырудың жалпы коэффициенті күрт ... яғни мың ... неке саны 1991 ... 9,8 ... 1999 жылы 5,8 ... ... ... Жы сайын тіркелетін некеге отыру санының үш бөлігіне
дейін қысқарған, ал айырылусы керісінше жоғарғы деңгейін сақтаған, әрбір үш
тіркелген ... ... ... ... ... ... ... Бұл некеге дейінгі бірге тұру мен ... ... ... ... ... Егер 1990 жылы ... ... туған
сәбилер саны жалпы туған сәбилердің 13,2 пайыз ... 1997 жылы ... 21 ... өскен. Бұл үдеріс қалалық жерде де, ауылдық жерде де
бірдей байқалған.
Соңғы ... ... ... ... ... таралудың, тіпті
«быт-шыт» болудың аз-ақ алдында тұр деген ... ... ... жүр.
Әрине қазақстандық қоғамда орын алып ... ... ... құлдырау кезінде, радикалды әлеуметтік мәдениеттің өзгеруі
жағдайында болатын дағдарыстық құбылыс ... неке ... ... ... ... сөзсіз. Бірақ осындай жағдайларда да ... ... бірі және оның ... ... ... қала ... Ол ... халқының әлеуметтік топтарын теңестіру жасалған социологиялық
зерттеулері көрсетіп берген. Барлық таңдап алынған жиынтықта өзін отбасымен
93,6 ... адам ... ... Оның ... ... ... және ... жағынан бөлудегі айырмашылық жоқ. Теңестіруді
үдемелігі ... ... ... ... ... өзгершіліне қарай
байқалады. Мысалы, 55,6 пайыз астаналық тұрғындар өздерін ... ... ... 33,3 пайыз «кейде» ғана теңестіреді. Кіші қалалар
мен ауыл ... ... өз ... «жиі» 80,1-80,2 пайыз және
кейде теңестіреді 19,4 ... ... ... ... ... қиындықтарға кездеседі,
дегенмен ол әлеуметтік өзгерістерге қарамастан негізгі әлеуметтік мәдени
институт, қоғамның ... ... ... маңызды құндылықтар мен
жеке бастың ... жас ... ... мен тәрбиесінің
қалыптасуы мен дамуының жетекші әлеуметтік институты болып қала береді.
Міне, сондықтан да, мемлекет пен қоғам отбасынан тыс, оған ... ... ... ... отбасылық саясатты жасап, жүргізу- уақыт
талабы, объективтік ... ... ... ... ... балалы отбасыларын белгілі- бір әлеуметтік кепілдіктер
беретін кешенді шаралар деп ... ... оның ... отбасының әл-
ауқатын жақсарты және отбасының қоғам мүддесі үшін қызмет етуін ... ... ... ... экономикалық проблемаларын жақсатруға
мақсатталған, ... ... ... ... ... 65 ... ... түрлері болады:
– Отбасының нуклеаралық түрі көп. Онда ата-анасы мен балалар немесе
баласыз жұбайлар.
– Кең ... ... мен ... тағы ... туысқандары
қосылады, мысалы ата-анасы мен әжесі.
– Толық емес отбасы бір ата-анадан баладан тұрады, мысалы жалғыз ... ... ... ... баласы бар отбасы.
– Балалы студенттер отбасы.
– Девианттық отбасы.
– Жұмыссыздар отбасы.
– Жас отбасы [7. 22 ... ... және ... ... ... ... ... көптеген шешімін күтіп тұрған ... ... ... ...... ұшыраған
отбасы мүшелерінің қоғамдық өмірге бейімделуіне көмектесу. ... ... ... отбасының әлеуметтік мәртебесі, әсіресе оның ... ... ... жеке ерекшеліктері, рухани құндылықтары,
көзқарасы болып табылады. Осыған орай әлеуметтік педагог ... ... оның ... белгілерін білуі тиіс:
- толық, не толық емес отбасы;
- күн көру үшін уақтылы құрылған жалған отбасы;
- отбасы мүшелерінің жас ...... ... ... қаншасыншы рет құрылған отбасы (мысалы, алғашқы не екінші, үшінші рет
құрылған);
- ... ... ... – көп ... ... ... отбасы;
- отбасында ұрпақ жалғасына қарай – бір не бірнеше буыннан ... жас ... мен ... ата, ... ... ... қайын
сіңілісі, қайын ағасы т.б. тұрады.
Бұлардан басқа әлеуметтендіру жұмысын ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... атқаратын міндеті – әкелік, балалық міндеттері, әр адамның ... жас ... де ... ... ... барлығы отбасының
мәртебесін құрайды. Ғалымдардың зерттеулеріне ... ... ... ... мәртебесі бар: әлеуметтік-экономикалық, әлеуметтік-
психологиялық, әлеуметтік-мәдени, және ... [8. 54 ... ... ... ... ... ... аударуы керек.
Өзара қарым-қатынастары жақсы отбасылар болса, енді бір ... ... ... ... ... туып ... Негізгі
әлеуметтік жұмыс осы соңғы жағдайдағы отбасы мүшелеріне бағытталуы керек.
«Туысқандық», ... ... ... бөлу ... Олар ... Неке өз ... ... (жалғыз некелі) және полигамия (көп
некелі) деп бөлінеді. Полигамия ... және ... ... ... бір әйелдің бірнее күйеуі болады. Бұл әелдер жетіспейтін
қоғамда орын ... жай. ... ... – бір ... көп ... болуы,
мысалы мұылмандарда. Дүниежүзінің р түпкірінде отбсы формаының әр түрллігі
сақталады.
Әр түрлі отбасына әлеуметтік жұмыстың түрлі технологиясы ... ... ... әлеуметтік жұмыстың мақсаты – отбасын сақтауға
және нығайтуға ... ... ... адамдарға материалдық
көмек пен саналы түрде адамгершілікті үйрету.
Жас отбасындағы материалдық жағдай, ... ... ... әлеуметтік саясатына байланысты болады. Қазіргі уақытта мемлекеттің
балалары бар отбасына көрсететін көмегінің ең негізгі төрт түрі ... ... ... ... Қазақстанда 2002 жылдан бастап, туылған
балаға ақы беріледі.
2. Салық төлеу, ... ... үй ... ... ... ... ... киім-кешек, балалар азығы беріледі.
4. Отбасына тегін ... ... ету, ... ... және заң жүзінде көмек көрсету.
Басты ұран «Адам адамға дос, жолдас және аға» ... ... ... ... ... тұтынушылық қатынас пен шоғырлану жүйесіне өтуде,
қоғамның эгоистік, ... ... ... ... ... ... ... – кедей азаматтардың қауіп-қатері көбейді.
Кедейшілік жағдайында қоршаған адамдардың назар аудармауы жанға батып, ... ... ... ... ұшыратады [28].
Отбасының ішкі қатынастары өз күн көрісі мен толық жарамды азамат
тәрбиелеу үшін ... ... өз ... ... ... қойылған қазіргі отбасы кейбір өзгерістерді бастан
кешеді. Отбасы ... ... ... ... ... қызметін жоғалта
отырып, қоғамдағы өз көзқарасын жоғалтады. Сыртқы факторлардан өзге ... ... ... өмір жолынан өткен кезде сол жолда ... ... ... мүшелері өз тобын тұтастық ретінде сақтауға
қабілетсіз болған жағдайда, отбасы әлеуметтік жұмыстардың объектісі ... ... ... болып табылатын отбасы түрлерін төмендегі
шарт бойынша бөлуге болады. Біріншіден, отбасы әр түрлі мәселелерді шешуде
өз әлеуеті ... ... ... әр ... ... ... тілдеседі және өзінің сезімі
мен тілектері туралы еркін сөйлеседі. Мұндай отбасытарында барлық ... ... бұл әр ... ... барынша ұтқыр шешім қабылдауға
мүмкіндік береді.
2. Отбасы мүшелері арасында ... қиын ... ... ... табиғи бір-біріне деген үйірсектік ... ... ... ... мен мызғымастығына қауіп туғызатын,
даулар мен тартыстар ... ... екі ... екеуі де әлеуметтік жұмыстың обьектісі ... ... ... бірінші жағдай, отбасы өмірінің табиғи
жағдайына байланысты ... аз ... ... ... ... ... ... сыртқы факторлардан (жазатайым жағдай,
қатты науқастану және т.б. ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді өз бетінше шешу әлеуеті өте аз. Сондықтан
олар әлеуметтік қолдау көрсетуді барынша қажет етеді [3].
Ажырасу тұқым өсушіліктің ... әкеп ... ... ... ... отбасының балалары әлеуметтік ... ... ... ... ... ... әкелердің жоқтығы балаларына
үлкен соққы болып тиеді. Іштей тынып жүрген, яғни жасырын қайғы- ... бір ... ... ... жасауы мүмкін. Ал екіншіден, ... ... ... өзгелерден кем болмасын деп, материалдық жағынан
да қамтамасыздырамын деп, көп жұмыс істейді де, баласымен ... ... ... оны ... ... ... ... кейбір жалғыз басты
аналар өзінің көрген қиыншылықтарына баласын ... сол үшін ... ... оны жек көреді.
Бала туудың төмендеуіне ажырасулар мен бедеулік әсерін ... ... ... ... себеп бала алдырту ... ... ... үш ... әйелдің біреуі ғана туады. Белсенді
репродуктивті (бала тууға жарамды) жаста (18-48 жас) ... ... ... ... екі ... ... келеді. Сақтану құралдарынан ақысыз
тарату нәтижесінде Алматыда 2009 жылы аборт саны ... ... ... ... ... бала туу ... түсік тастау, түрлі аурулар,
жатырдан тыс бала біту немесе бедеулікке ұрынуы мүмкін [9. 365 б.].
Егер бір әйелден бала тууы үшін ... азап ... ... ... туылған бас тартып, бала тууы үйіне тастап кетіп, қоқыс салатын
жәшіктерге, вокзалға қалдырып кетіп жүр. ... ... ... ... ... ... алуы өте сирек жағдай. 1917 жылдары төңкеріске
дейін қазақтар арасында ... ... және ... ... ... ... ... балаларды туған-туысқандары немесе перзент сүюге зар
болып жүрген ерлі-зайыптылар жиі асырап, алып жүрді. Бұл ... ... ... ... ... көрсетіп, сонымен қатар
мемлекеттік ... та ... Ол ... ... ... отбасылы көмек көрсетеді, әлеуметтік қызметкер белсенді
түрде мемлекеттік емес ұйымдардың жұмысына қосылып, көп ... ... ... ... ... ... ... «бір жағынан
әлеуметтік жұмыс қиын жағдайда өмір сүріп жатқан адамға және топқа ... ... ... ал ... ... алғанда, әлеуметтік жұмыс
индивидтер, бөлек топтар, қоғамдық, жеке және ... ... ... ... ... роль ... ... әлеуметтік қызметкерден отбасына мынандай жағдайда шұғыл ... ... ... ... мен ... қорлағанда және күш көрсетіп,
зорлаған ... Күш ... ... соққы, тұншықтыру әрекеті,
жаралау, күйдіру, улы немесе психотропты заттарды ... және ... ... ... ... ... ... көрсету, ұру, қорлау сияқты
жағдайлар орын алады. Ата-аналар баларына қатыгездік көрсеткен ... ... ... айырып, заң жүзінде жазалайды. Балалрды жетімдер
үйіне және интернаттарға ... ... және ... ... ... ұзақ ... дейін өз қалпына келе алмай, депрессияға
қалады. Әлеуметтік қызметкерге қақтығысқа ... ... ... ... ... ... ... үнемі ұрысқан немесе ажырасқан
жағдайда. Ажырасуға ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... соғу және сол ... ... себепші
болады. Мінездерінің сәйкес келмеуі соншалықты, шы нында үйді ... ... ... ажырасқан дұрыс. Әлеуметтік ... ... ... дара әңгімелесу, сұхбаттасу, ... ... ... ... ... өткізеді [10].
Отбасы және отбасы тәрбиесінің теориялық мәселелерін педагогикалық
және ... ... ... ... және
физиологиялық аспектіде зерттеген ғалымдар (И. Бестужев-Лада, ... В.Н. ... И. С. Кон, Э.И. ... А.Г. ... ... ... ... өмірінде отбасы рөлінің маңызына
тоқталып, бала ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Түрлі мамандық иелерінің отбасы тақырыбына деген қызығушылығы,
ғалымдардың зерттеулері көрсеткендей, ... ... ... ... көп ... сипатына байланысты.
Жалпы алғанда, зерттеу бірнеше бағытта жүргізілді:
- отбасы мен некенің туындауын және қоғамда ... ... ... ... ... ... Ю.И.Семенов, М.Мид және
басқалары);
- отбасы мен некенің ... мен ... ... ... С.В.Ковалев, В.П.Меньшутин және басқалары);
- отбасы мүшелерінің ... ... ... ... Л.В. Ковалева, А.И.Кочетов, Л.В.Панкова, В.А.Сысенко,
В.С.Торохтий, Т.А.Трапезкова, В.Сатир, Н.М.Ходаков)
- отбасының тәрбиелік мүмкіндіктерін анықтау, отбасылық ... ... ... ... ... ... ... және басқалары).
Отбасына тарихи көзқрасытың басы швейцар ғалымы И. Бахофеннің ... (1861ж) ... ... ... Бұл ... ол ... дамуының
бастапқы салаларына жыныстық ... ... ... ... кең ... тән деген болжам айтты. Бұдан кейін қоғамның
дамуында басты роль ... ... ... ... ... ... бекіді (патриархат).
Отбасы туралы жаңа ілімге сын айтқан ағылшын заңгері, психолог,
тарихшы Г.Мэн қоғамның дамуында матриахтың ... ... ... зерттеуші, тарихшы, этнограф Л. Морган отбасының дамуына
қатысты басқа көзқарасты ұстанды. Ол 200-ден астам қоғамдық ... ... ... ... ... ... даму ... үш кезеңге
бөлді: тағылық, варварлық, өркениет.
Олардың әрқайсысы өзіндік ... ... мен ... ... ... ... ... әсерімен ол отбасының даму теориясын
сомдады. Л.Морганның іліміне сәйкес отбасы мынадай ... ... ... туыс ... ... отбасы;
• полигамия (алдымен әйелдер жағынан, кейінен еркектер жағынан)
• моногамия
Отбасына деген нақты ... ... ... негіздеп берді. Ол
бірінші болып ... яғни ... пен ... алғы ... тұрғыдан сипаттады. Әр кезеңді ол ... ... және ... бөлді. Ол өзінің «Отбасының, жеке ... және ... атты ... ... оның тарихи даму барысында ... ... неке ... ұрпақтарға бөлінгенде, яғни, ата-аналар мен
балалары арасында жыныстық қатынасқа жол ... бұл ... ... ... Онан ... пуналуалдыотбасы алмастырды, ол апа мен бауырлар
арасындағы жыныстық қатынасқа жол бермеді.
Ал кейініректе жұптан тұратын отбасы ... ... онда ... ... бір-біріне қатысты жұбайлық адалдықты талап етті, ал көзге шөп салу
қатаң жазаланды. Өркениеттің табалдырығын арттарда туындаған ... түрі ... ... ... [2. 65 б.].
Отбасы қоғамның жеке ұйымы ретінде зерттеу, оның даму тарихын зерттеу
ертеден орын алған. Ал, ... ... ... ... тек ХІХ ... ... Осы кезде көптеген ғалымдардың еңбектері (Ф.Энгельс,
Дж.Ф. Мак-Ленанн, Л. Морган, И. Баховен ) неке ... және ... ... ... ... еді. Ал, ХХ ғасырда батыс ғалымдары
некенің құрылымын (Боуен, Олсон, Бэйтсон), дамуын (Соломон, Дювель, Шепард,
Беннис, Куутсар және т.б.) ... ден ... ... ... ... ... құрылуы мәселелері қарастырылды (А.Г.
Харчев, Н.Я. ... В.М. ... А.И. ... В.В. ... ... және т.б.).
Отбасы және отбасындағы қатынастар психологиясы саласында ата-аналар ... ... ... ерекше зерттеу нысанына айналды. Аталмыш
мәселелер бойынша зерттеулер, олардың қорытындылары жеке ... ... ... ... ... ... ... зерттеген С.
Броди және Л. Ковар еңбектерін; ... ... ... ... Д. ... ... атап өтуге болады. Поляк зерттеушісі М.
Земсканың әке – шешнің балаларға ... мен оның ... ... қалыптасуына ықпалын зерттеуі ерекше мәнге ие болады.
Ресейдегі отбасы психологиясына қатысты зерттеулерді бірнеше негізгі
бағыуттарға жіктеуге болады:
1) ата – ана ... (А.С. ... Т.В. ... ... А.Я. Варга, Е.А. Савина, О.Б. ... Г.Г. ... ... ... ... ... (С.В. ... В.В. Воронов, Е.А.
Костицина, Е.Т. Соколова, Э.Вильданова);
2) Дұрыс емес ... ... ... (В.И. ... ... А.Е. Личко, Э.Г. Эльдемиллер);
3) ата – аналар мен балалардың өзара қатынасының әр ... ... (О.В. ... В.В. ... А.В. ... М.В. ... ата – ... мен балалардың өзра қатынасындағы бұзылуларды және
олардың тұлғалық дамуына әсерін зерттеу А. ... А.С. ... ... Т.А. ... Н. ... Э.Г. Эйдемиллер ).
Қазақстандық ғалымдардың еңбектері отбасындағы қатынастар педагогикасы
мәселелерін, балалар мен ата – ... дау – ... ... ... құлқы, өртүрлі отбасындағы қарым – қатынас ерекшеліктерін қамтиды (С.М.
Илюсизова, У.И. Ауталипова, М. Габдуллин, С. Кубеноев, Х.Т. ... ... ... ... ... ... зерттеу
қызығушылығы өсіп келеді, сонымен қатар, отбасы өміріне ... ... - ... ... ... зор ... ... Отбасы қай
кезде болмасын жан-жанты қызығушылықты тудырған құбылыс. Қоғам үшін осы
әлеуметтік ... ... ... ... іс жүзінде
қолдану аса маңызды мәселе ... ... Жеке ... ... ... отбасы елеулі қоғамдық рөлі де орындайды. Жанұя ... ... ... ... өмірге балаларды дайындаудағы өте
маңызды орынға ие; баланың қалыпты ... ... ... ... ... және ... ... меңгеру ортасы. Ал,
қоғамның алдында, өз ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуді байланыстыру міндеті тұр. Тәрбиелеу және жанұядағы
үйлесімді қатынастар ... ... ... ... ... сондықтан әр
түрлі ғылымдардың, соның ішінде психология тұрғысынан отбасы мәселелерін
зерттеу қажеттілігі туады [8. 125 б.].
Шетелдік ... ... және ... ... ... ... ... М. Земска осыған орай ата-ананың
жағымды позициялары мен баланың қалыпты тұлғалық дамуымен және ... ... ... ... ... және жағымсыз ата-
аналық позициялар мен ... ... ... ... арындағы
байлныстарды қарастырады. Осы проблеманы зерттеу барысында ғалым ата-ананың
балаға жағымсыз және жағымды бағдарларынан тұратын ... ... ... ... ... М. Земска белгіледі:
1) Ата - ана мен балалар ... ... ... ... ... - бала мен ата - ... арасындағы эмоционалды қалыпты
қатынас ата - ана зейіннің тек балаға шоғырлануы;
2) Ата - ананың балаға ... ... ... - ата - ана ... ішкі өзаратәуелсіздігі - ата - ананың балаға қатысты шектен тыс
көнгіштігі;
М.Земски көрсеткен ата - ... ... ... ... ... Ата - ана мен балалар ... ... ... яғни
жақындыұтың болмау кезінде ата - ананың баламен қарым - қатынасы жеткілікті
мөлшерде болмайды, демек, баладан әке - ... ... ... ... эмоционалды жақындығы жоқ ата - ... ... ... ... ... ... ... ұсынады [3].
Жаңа қоғамдық-саяси қарым-қатынастар бекіп жатқан ... ... ... ... талдау жасайтын, отбасын нығайтудың және оның
тұрақтылығын сақтаудың ... ... ... ... атап өту ... ... У.Ауталипова, У.Бекжанов,
К.Г.Габдуллина, З.Ж.Жаназарова және тағы басқалары).
Отбасы – некеге қарағанда күрделірек қарым-қатынастар жүйесі, ол ... ғана ... ... ... балаларды, туыстарды, жұбайларға жақын
адамдарды біріктіреді. Отбасы – бұл ... ... пен ... топ ... ... ... ... Отбасы әлеуметтік
институт ретінде жұбайлардың, ата-аналардың, балалар мен басқа туыстардың
өзара қарым-қатынастарын реттейтін әлеуметтік нормалардың, ... ... ... жиынтығымен сипатталады. Отбасы – некеге
немесе қандас туыстыққа ... ... топ, оның ... ... ... ... ... және өзара ...... ... ... ... ... бірегей
құбылыс. Оның бірегейлігі бірнеше адамның ондаған жылдарға есептелетін ұзақ
уақыт ішінде, яғни адам өмірінің көп ... өте ... ... Қарқынды өзара әрекетесудің, мұндай жүйесінде
таластардың, дау-дамай мен дағдарыстардың пайда болмауы мүмкін емес.
Отбасы ... - бұл ... ... ... бір мақсаттағы,
мүддесі мен көзқарасы біріккен адамдар ... ... ... ... ... бірігуі, ең алдымен ата - ана мүддесінің мәні мен мағынасына,
әке мен шешенің бір-біріне, балаларына, олардың ... ... ... ... Өз ... ... жеке өз ісің
ғана емес, ... ... ... борышыңды орындау деп қарау ... ... ... ... ... ... ... негізгі
борыштарын атқаруға кіріседі, яғни олар тәрбиеші бола бастайды. Ата-ана ... ... ... дене күші мол және рухани және ақыл-ойы мен дене
құрылысы, яғни тән жүйесі жағынан да ... даму ... ... ... ... ... - ... отбасы өмір құрылысында. баланың
денессі мен рухани жақтан қалыптасуының негізі ... ... - бұл ... ... туыстары, әке-шешесі, ата-әжесі, балалары және тағы басқалар.
Ата-аналардың қарым-қатынасын реттейтін ұлттық ойындар, ... ... ... ... ... ... (жеңгесі,
қайнысы, нағашысы мен жиендері, жездесі мен ... ... ... ... мен ... ырымдардың барлығы қазақтардың өзіндік
дүниетанымның қалыптасуда, тәлім тәрбие беруде үлкен рөл атқарады [1. ... ... ... ... ... ... ... барлық пәндерінің арасынан отбасы туралы ғылым өзекті ... ... ... өскелең жастармен әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... ... Жас отбасының әлеуметтік-психологиялық спецификасы
Жас отбасымен жұмыс істейтін әлеуметтік қызметкер үшін оның мынадай
ерекшеліктерін білу маңызды:
- жас ... ... ... болатындықтан, осының өзі оның
әлеуметтік қолдауды қажет етітінін білдіреді;
- жас ... ... ... ... ... ... төлем ақысының төменгі деңгейі, жұмыс орнын іздеу, ... ... және ... жас ... жеке бас және ... өз ... анықтау фазасында
болады, бұл отбасы болуда қосымша қиындықтар туғызады;
- жас ... ... жеке және ... жеке және ... оңтайлы ара қатынастарын табудың, әрқайсысына тиімді
отбасылық ... өз ... ... ... ... ... дүниеге келуі жас ... ... ... және ... ... ... ... жас отбасы өмірлік кезеңдеріндегі алғашқа дағдарыс жағдайының ... ... ... ... ... жас ... ... бір келісімге келудің тәжірибесі жоқ болғандықтан, кейде ол
өткірленіп, отбасының ... әкеп ... жас ... ... пайда болған толық емес отбасылары одан да
күрделі проблемалармен кездеседі де, ... ... ... орын алатын объектіге айналдырады.
Жас отбасы – дамудың бастапқы кезеңін басынан ... ... ... ... ... отбасы. Осы кезеңде басқадан некеге
дейінгі адамнан да ... ... көру ... ашылады, мінез-құлықтардың
«үйренсуі», яғни барлық өмір салтын өзгерту ... Жас ... ... ... ... тұрады: физиологиялық, әлеуметтік
және психологиялық. Отбасы құрудың өмірлік мақсатын шешуде және оны ... ... ... өз ... мен ... ... денесінің
кеңістігін меңгеруден тұрады. Мұның оңай емес екенін сексолог- дәрігерлер
мен сексопатологтар ғана емес психологтар да ... ... ... ... мақсаттарын шешудегі әлеуметтік жоспар ... ... ... ... ... ... сай жаңа қауымдастықты
құру іскерлігінен тұрады. Мамандардың айтуынша, өзінің жаңа отбасында ... ... ... ... отбасы өміріндегі жеке басының
мақсаттарын шешудің кең тараған қате ... ... ... ... мақсаттары шешудегі психологиялық жоспар бір-
бірінің шығармашылығы және ортақ үй үшін екі әртүрлі, бірақ бір ... ... үшін ... ... ... ... отбасының өмірлік мақсаттарын шешудегі әрбір осы аталған жоспар
шартты түрде бөлінген: біріге өмір сүруді құрудың күнделікті ... ... ... және ... әркеттерде: үй жинау, тамақ
әзірлеу, ыдыс жуу, ... ... ... және т.б олар ... ... ... ... күрделі проблемаға алғашқыда махаббат пен
секуалдық құштарлық негізінде ... ... ... күту мен ... ... жаңа ... әртүрлі көзқарастар, серігінің тұрмыстағы
және некеден бұрыңғы ... ... ... және т.б ... ... Жас ... ... өмір туралы өзінің романтикалық түсініктері
мен шындықтың сәйкес келмеуін ауыр ... ... ... неке ... ол эмоциялы- махаббатты бастан өткеру сияқты елестейді, ал
шындығында ол әйел адам үшін көп ... мен ... ... ... үшін ... ... отбасының қалыптсауы үшін маңызды фазаға- баланың туу жатады.
Әдетте, бірінші бала жас ... ... ... бір-екі жылында дүниеге
келеді. Әрине, баланың туылуына қарай ... ... ... да ... оның ... ... ... бос уақыты баланы күту мен тәрбиеге
кетеді. Ана мен әке болудың әлеуметтік ... ... жас ... ... ... жалпы жас отбасылық қауымдастығы үшін де үлкен сын [4. 145б.].
Зайыбы үшін бұл ... бір ... ана мен ... ... ... оны ... ... тұрады: осындағы ауыртпалықтар бала тумай тұрған
кезде қалыптасып қалған отбасы өмірін ... және ... ... теріс әсер етеді. Жас әйелдің ана болу рөлін меңгерудегі тағы
бір қиындығы оның дәл осы ... ... ... ... кеңістігінде ғана
емес, қоғам кеңістігінде де іздеп, жүзеге асыруға ұмтылуымен байланысты: ол
карьерасы туралы шешім қабылдайды.
Ері үшін әке болудағы ... рөл- оның ... ... ол ... ... ... ... әке болып жүр» деген сияқты сөз бар. ... ... ... ... ... өмірлік қуаныштар т.б басталады.
Әке болудың әлеуметтік рөлінің қиындығы алғашқыда оның оңай сияқты көрінуі.
Осы оңайлық жас ер және әке ... ... ... ... ... ... көрейік:
• «қарапайым мақсат қақпаны»;
• «міндет ету қақпаны»;
• «күш ... ... ... қақпаны»
• «жас қақпаны»
• «баладан қызғану қақпаны».
Әкенің әлеуметтік ... ... ғана ... ... ... ... ... болады. Олардың барлығы жас жұбайлардың отбасындағы
өз қарым- қатынастарын отбасы өмірінің мақсаты мен мәні ... ... және ... ... ... және ... рөлдерді бөлу арқылы
құру керектігін білдіреді. Жас ... ата- ... ... ... үшіг
отбасы бюджетін жоспарлау ... ғана ... жеке ... ... мен ... ... коммунативтік дағдыларын да игеру
керек.
Өмірлік бағдарға, отбасында рөлдерді бөліп алуына, балалы болуына
байланысты жас ... ... ... ... ... Жас ... түрі ерлі- зайыптылардың тек қана отбасылық құндылықтарға, ... ғана ... ... Онда ... ... ... көбіне оның отбасы қарым- ... ... ғана ... және ... Бұл ... ... ... ортақ, көбіне бірге, жабық.
Екінші түрлі жас отбасы жеке бастың дамуына бағдарланған, аз ... ... ... ... ... ... ... өміріне байланысты бірге немесе бөлек. Мұндай отбасы социум үшін
ашық та, жабық та ... ... ... жас ... ерлі ... ... тойға бағдарланған
отбасы. Мұндай отбасында әйелі мен күйеуі ... ... де, ... дейінгі достарынан тұратын бөлек достармен де ... ... ... ... ... болмағанда бір балалы отбасын
құру. Мұнда көшбасшылық авторитарлық та, жариялықта бола береді.
Жас отбасылары көбіне бір балалы, кейде екі ... ... ... ... бала үшін де, ата- ... үшін де ... ... көру,
бірлік сияқты оң әлеуметтік- психологиялық қасиеттердің ... ... бар. ... ... онда ... ... ... қамқорлық»
қағидасымен тәрбиелеуге байланысты теріс қасиеттерде қалыптасуына мүмкіндік
бар [6. 45 ... ... ... ... жас ... ... емес отбасылары-
бір ата- анасымен, көбіне анадан ғана ... ... ... ... бір ата- анасыныңі қайтыс болуының немесе некесіз бала ... ... ... әкенің жоқтығына байланысты материалдық
қиындықтар мен әлеуметтік- психологиялық проблемаларды бастан өткізеді.
Жоғарыда аталған жас ... ... ... ... ... етуге
ешбір «қауіп» туғызбайтын белгілері бойынша жіктелді. Мұндай түрлер, ... ... ... үшін ... ... ол жас отбасына әлеуметтік
құбылыс ретінде түсінік ... ... ... үшін әлеуметтік қауіпті
түрлерін, яғни объектілік немесе ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қызмет көрсету жүйесі
жағынан да, әлеуметтік- қорғау бағытындағы қоғамдық құрылымдар тарапынан да
көмекті ... ... жас ... ... ... өте маңызды.
Мұндай түрлерді шартты түрде әлеуметтік қауіпті ... ... ... жастардың, және тек жас отбасыларына қатысты ғана бөлуге
болады. Мысалы, ағылшын ... ... Г. ... ... ... ... отбасылардың нақты түрлерін көрсете отырып, айырысқан, бір ата-
анасы ғана бар, өгей ... ... ... бар, ... алған ата- аналары
бар, мүгедек баласы бар, кішкентай баласы бар, балаға немесе ... ... ... көрсететін отбасыларына, өзін-өзі өлтіруге бейім
жасөсіпірімдер балалары бар және т.б ... атай ... ... ... қызмет көрсетуді ұйымдастыруға арналған анықтама-
сөздіктің ағылшындық авторлары проблемасы бар тағы да ... ... ... осы барлық түрі жас отбасыларының ... ... ... тура ... ... ... ... да бар.
мысалы, отбасына қолдау жасау пробламаларын ... ... ... шолу ... жас ... соның ішінде тұңғыш баласы
туар ... және ... ... жас ... екі ... ... ... кішкентай баласы қайтыс болған отбасы және т.б бөліп
қараған. Отандық әдебиеттерде оралмандардың жас ... ... ... жас ... бөлініп қаралады.
Жас отбасының әлеуметтік ... Жас ... ... ... отбасы кездесетін әлеуметтік проблемалардың сипатына
қарай жіктелуде маңызды рөл атқарады. Кез- келген ... ... ... ... түрде топтарға бөлуге болады. Барлық отбасылары
өздерінің өмірлік ... ... ... ... және ... ... байланысты проблемалармен кездесіп жатады.
Жас отбасылар үшін жиі ... ... ... ... тұрғын-үй проблемалары, қарым- қатынасқа түсу және жанжалды
шешу ... ... ... ... Одан ... ... ... медициналық проблемалары да бар. мұндай ... ... ... ... жалғастыруда, кәсіптік өсуіндегі қиындықтар көруі мүмкін.
Осы және басқа да проблемалар жас ... ... ... ... қызметін орындау үшін тұрақсыздануына әсер етеді, бұл қазіргі
демографиялық дағдарысты ... ... ... ... ... ... кездесіп отырған қазақстандық қоғам үшін ерекше өзекті
мәселеге айналып отыр.
Шешуші теріс ... ... ... қызмет ететін әлеуметтік- экономикалық
жүйенің жалпы тұрақсыздығы ойнайды. Халықтың көп бөлігінің өмір ... ... ... ... түсудегі қиындықтар, болашаққа
сенімділіктің жоғалуы, тұрмыс жағдайының нашарлауы, ... ана мен ... ... ... жұмыссыздық қаупі- осындай барлық объективті
факторлар жас отбасына тұрақсыздықты ... ... ... ... ... яғни ... факторлармен үйлесіп жатады.
Қазіргі жас отбасында ерлі- зайыптылардың рөлдік мінез-құлықтарының моделі,
олардың өмірлік ұмтылысы мен ... ... ... бір- бірін
толықтыру дәрежесі төмендеді, ол ... ... ... ... ... оның сыртқы имитациясына да әкеп соғады. ... ... ... үшін ... ... ... ... қоғамда қолданылған
түсініктер мен әдептерге сәйкес, ... мен ... ... нысандарымен алмастырылады. Осының барлығы, күшейген материалдық-
экономикалық қиындықтар жас отбасының тұрақтылығына теріс әсер ... ... ... ... ... жас ... әлеуметтік проблемаларының ішінде
бірінші орында материалдық жағдайсыздық тұр. ... ... ... «материалдық жағынан қамтамасыз етілуі» алдыңғы
орында: республиканың 84,8% жас ... бұл ... ... және ... ... ... ішінде «сүйікті адамды
табу», «отбасын құру», бала өсіру 76,3% сияқты қажеттеліктерден де бірінше
орынға ... ... Бұл ... ... ... және қоғамдық келісім
Министрлігі мен Қазақстан Республикасының Агенттілігінің бірігуімен
«Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның үй шаруашылығының ... ... ... 1999 ... орта есеппен жан ... 3000 ... ... ... табысты, яғни өмір сүру минимумынан
төмен табысты бір балалы, бұл көбіне жас ... 61% ие ... ... әлеуметтік құрамына жүргізілген зерттеулер
көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... жас адамдар құрайды
екен. Олардың егде жастағы ата- аналары бұл ... ... ... ... ... келмейтін болып қалған. Балалардың пайда болуы
ерлі-зайыптылардың ... ... ... уақыты бар басқа жұмысқа ауысуға
мәжбүр болады да, бұл да ... ... ... әсер етеді.
Әрине, бала дүниеге келгеннен кейін отбасылық ... ... ... іне ... ... ... бағу мен тәрбиелеу бұрынғыға қарағанда
әлдеқайды қымбат.
Жас отбасының материалдық ... ... ... ... ... қысқаруымен де қиындап отыр. Егер де Қазақстандағы қайта құру
басталғанға дейін ... ... саны 3 ... ... ... ... басында ол-1,3 мың ғана ... ... ... ... ... ... дейінгі мекемлермен қамту тек 10 пайыз ғана ... бұл 1961 ... ... Осы ... жасына дейінгі мекемелердің
өзінде оқыту мен тәрбиелеудің, мектепке ... ... ... ... ... ... ... сапасының төмендігі
байқалады. Балаларға элитарлы тәрбие беретін мектеп жасына ... ... емес ... ... ... ... үшін ... емес.
Сонымен мұндай мектеп жасына дейінгі мекмелердегі балалар саны бар жоғы
10 мың адамды ғана құрайды.
Әсіресе материалдық жағынан әлсіз жалғыз басты ... ... ... «Қазақстан әйелдері» қозғалысы жиі ... ... ... ... ... ... басты аналардың
отбасындағы айлық жан басына шаққандағы табыс деңгейі соңғы бір-екі жылда 3-
5 ... ... да ... ... ... ... ... қанағаттанбайтын
әйелдер үлесі 2000 жылы 76 пайыз болса, 2001 жылы 85,1 пайызды ... ... ... ... 15,6 ... баласы бар, оның 70
пайыз бір балалы. Республикада орта есепппен алғанда әрбір екінші ... ... бар, ол да ... ... ... ... тәрбиелеуге кедергі
жасаймай қоймайды [9. 16б.].
Жас отбасының тағы бір өткір проблемасы тұрғын-үй проблемасы. ... ... ... жобасының шеңберінде жүргізілген
зерттеудің ... ... жас ... «тұрғын-үйінің болмауы»
проблемасы «отбасын материалдық жағынан қамтамасыз ету қиын» және ... ... ... жоқ ... ... ... төртінші тұрады
екен.
Өзіңді-өзің бағындыруға, өзіңе-өзің билік көрсетуге кішкентайынан
үйрен. Құлқың соқпаған, бірақ қажетті істі ... ... ... ... тындыру – ерік ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбиенің өзі отбасыдан басталады.
Тәрбие отбасынан басталады. Бала дүниеге келгеннен бастап ата-анасының
тәрбиесімен өседі. Одан кейін мектеп, қоғам ... ... Ең ... ... ... бала өсіру оны өнеге – білімге,
адамгершілікке ... ... ... ... мен ата-баба ғаққиялары
бүкіл халыққа ... ... ...... аса маңызды қызметінің бірі, оны қоғамдық тәрбиенің ең
тиімді ... ... де ... ... Оның негізі баланы өмірге келтіру
ғана емес, мәселе оған әлеуметтік – ... ... ... ... ... тәжірибесін жас ұрпаққа жеткізу, бойына сіңіру, яғни дүниеге
келтіруіне себеп болған балаларын, өздерін қроршаған ортаға және ... ... ... мүше етіп ... ... ... басқа да
мүшелерінің, әсіресе естияр ұрпақтың ... өмір сүру ... ... өз ... мүлтіксіз атқаруы, бір-біріне құрметі – бәрі ... ... ... үйлері туралы» заң қабылданған. Үміт ... ... ... ... ... ана, баланы 7 жасқа толғанға дейін уақытша
Үміт үйіне орналастыруына болады. Ол балаға жүйелі түрде барып ... ... ... баланы қайта үйіне алып кетеді. Соның бәрі ... ... ... 90% ... өз ... алып кетеді. [20]
Қазақстан балаларды және аналарды сақтау бойынша БҰҰ-ның көп шараларына
белсенді қатысады. 2003 жылдың басында БҰҰ ... ... БҰҰ ... ... мақсаттары» деген арнайы ... 1990 ... 2015 ... ... 25 жылды қамтыған. Жеті мақсат
көрсетілген.
1-мақсат – аса аштықты және ... жою. Әр адам өз ... ... 1
доллардан артық, ал айына 4500т. Жуық ақша жұмсауы керек. Олай болмаған
жағдайда адам қайыршы болып саналады.
2-мақсат – ... ... ... ... ... ету. Бұл ... – әйелдер мен еркектердің тең құқылығына ... ... әйел ... ... ... көбірек болғанымен, ... ... ... ... орын алған. Бұл мақсат әйелдердің
саяси ... ... ... ... жақын.
4-мақсат – балалар өлімінің 3-тен 2 бөлігін қысқарту. Зертелген 187
елдің ... ... бала ... деңгейінен 83-ші орында. Бұл ... ... ... ... алаңдатады. Бұл орындайтын мәселе.
5-мақсат – ананы қорғауды жақсарту, аналар өлімін 75%-ға қысқарту.
6 мақсат – ... ... және ... ... күрес жүргізу.
Қазақстанда СПИД-пен ауырғандардың саны 3 мыңнан ... деп ... ... ... одан 7-8 есе көп. Бұл ... ... ... – экологиялық тұрақтылықпен қамтамсыз ету. Бұл тапсырманың
орындалуының ... ... ... ... ... ... мен ... мен әке және бала мемлекеттің қорғауында, балаларына қамқорлық жасау
және оларды тәрбиелеу – ... ... ... әрі ... ... еңбекке қабілетті балалар еңбекке ... ... ... ... - ... ... ... 2002 жылдың 1 шілдесінде берілген «Неке
және отбасы туралы» Заңында «Отбасы – ... ... бала ... ... ... тәрбиеге алудың өзге де нысандарынан туындайтын
мүліктік және мүліктік емес ... мен ... ... және отбасы
қатынастарын нығайтуға мен дамытуға жәрдемдесуге тиісті адамдар тобы», -
деп анықтама беріледі. ... ... ... ... 8 ... ... ... етілген. Ал, 10-тарауда «ата-аналардың
құқықтары мен міндеттері» де 7 бап бойынша жүйеленіп, өзі ... ... ... мен ... ... ... Онда ата-аналардың өз
балаларына қатысты құқықтары мен міндеттерінің тең екендігі, балалары 18
жасқа, ... ... ... ... некеге тұрғанда барып
тоқталатындығы айтылады. 62-бапта ата-аналардың балаларды ... ... ... беру жөніндегі міндеті көрсетілген. Бала тәрбиелеуші ата-
аналар өздерінің қабілеттері мен ... ... ... ... ... адамгершілік және рухани жағынан дамуына қажетті өмір сүру
жағдайларын қамтамсыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... өз балаларын тәрбиелеуге,
олардың денсаулығына қамқорлық жасауға басым құқығы бар екендігін атап
көрсеткен. Сондай-ақ балаларды ... ... ... ... ... қатыгездік, дөрекілік,балаларды қорлау немесе қанау
болмауға тиістігі жазылған. Ата-аналар ажырасып немесе балаларынан ... ... бала ... ... ... қарастырылған [21].
Тәрбие-жаңа ұрпаққа қоғамдық тарихи тәрбиені беру бойынша қызмет,
тұлғаның қалыптасуын, оның қоғамдық өмірге және ... ... ... ... ... ... әрі мақсатты құбылыс.
Баланың қарым-қатынас кезінде ата-ана тәрбиесі өмір ... ... ... ... ... болса, онда баланың болашақ
өмірінде өте үлкен ... ... ... Поляк психологы К.Обуховскин өзі
зерттеген өмір мәнінің қажеттілігін жүзеге ... ... ... адамның жүріс-тұрысын сипаттайды. Бұл ... адам ... ... ... ... ете ... ... бар мүмкіншіліктерін максималды дәрежеде қолдана ... ... ... адамның өз өмірінің мәнін анықтап, өзінің
барлық іс-әрекетін соған негіздеумен байланысты. Бұл адам ... ... ... ... ... жалпы мағынасын анықтап отырады дегенді
білдіреді ме? Әрине бұлай емес, бірақ кез келген адам қажет болған ... ... ... ... ... ... немесе әжесі мен атасы өздерінің өмірінің мәні ... ... ... мен оны ... деп қана санауы мүмкін. Олар
өздерінің өмірдегі мақсаты басқа бір нәрсе деп, бала ... ... ... Олар ... бақыттымын деп тек олар біреуге қажетті
болғанда ғана сезінеді. Егер ... ер ... ... ... ... ... ... жоғалттық деп санауы да мүмкін. Ол үшін олар өздерінің
қамқоршы деген атауын сақтауға тырысып, «балам мұны дұрыс ... ... ... ... ... ... өзі ... беретін ата-аналарды
мысалға келтіруге болады. Осының нәтижесінде баласы өзінің ... ... оның ... өз ... бір ... етуі ... ... ата-
анасы жағынан кедергіге ұшырап отырады. Ал мұндай әрекеттер бала өмірінің
тиімді дамуына керісірше зиянды болып келеді [22].
Ата-аналардың ... ... ... эгоизмінен туындайды: «Біз өз
балаларымызды өзімізге ұқсатып қалыптастырғымыз келеді, өйткені олар біздің
ұрпағымыз ғой» деп ... Бұл ... бала ... ... ... жеке ... қасиеттерін қалыптастыруға мүмкіншілігі болмайды.
Осының салдарынан оның мүмкіншілігі одан биік шындарға жететін ... ... ... ... ... өз ... ... және мейірімін қанағатандырып,
олардың үмітін үзбес үшін өзіне ... емес жат ... ... ... Бұл ... осы ... баланың тұлғасына және табиғи қабілетіне
сәйкес келмейтін ... ... ... де, ол ... ... ... Кейбір жағдайларда бала өзіне жат талаптарға қарсы
шығуы мүмкін, бұл әрекет арқылы бала ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде бала мен ата-аналардың
арасында белгілі бір алшақтық пайда болады. Отбасында анықталған бір ... ... ... ... қажеттілігін жүзеге асырудың бір
нұсқасы деп атауға болады.
Тәрбиелеудің мақсатын баланың ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл жанұядағы ата-аналар өз балаларына ... ... көп ... ... ... да бір ... жаңа
тәрбиелеу жүйесімен таныса сала ата-аналар осы ... өз ... және ... ... іске асыруға кіріседі.Тіпті осындай ... яғни ... ... бір ... ... пайда болатынын
бақылауға болады.
Тәуелсіздік мәселелері егер тәрбие ата-ананың өзіне ұнайтын белгілі
қасиеттерді ... ... ... ... онда бұдан тәрбиелеу
процесі мүлдем күрделенуі мүмкін. Бұрынғы тәжірибе ықпалымен адам санасында
өте жоғары деп ... ... ... ... құндылық болып
белгілі бір адамның қажетті, өмірде маңызы бар деп ... ... ... ... ... ата-аналар өз балаларында да ... ... етіп ... ... Мысалы, ата-аналар
өзінің ұлының немесе қызының мейірімді, ақ көңіл болып өсуі ... ... ... ... ... ... ерекше тән қасиеттеріне
қарама-қарсы келгенде баланың тәуелсіздік мәселесі одан сайын күрделене
түседі.
Отбасында ... ... ... ... адам етіп тәрбиелеуді өздері
алдын-ала белгілейді. Әр отбасында тәрбиеде қолданатын ... де ... әр ... аз да ... ... өмір ... әдет, дағдылары,
құмарлығы мен қызығулары қалыптасады. Сол себептен ... ... мән ... ... әр түрлі жағдаяттар мен төтенше ахуалдарда
өзін ұстаудың нормаларын, мінез-құлқын реттеудің өлшемдерін меңгереді. Ата-
ананың ... ... ... үлгі-өнегесі, үйдегі ахуал,
отбасының психологиялық ... ... ... ... ... ... бағалау уәзіндегі (критерий) қалыптасуымен бірге қандай қылықтары
үшін сөгіс алып, не үшін ... ... пен ... ... ... ... халқының отбасындағы осындай өзіне тән ... ... ауыз ... бірі ... ... ... ... ішкі жан сезімінің
сүйкімділігін, мінез-құлық ережесінің қалыптасуының негізгі шарттары.
Дүниеге келген баланың бала ... өмір ... кете ... да оңай ... ... жылы ... қамқор әке, әже, ана еңбектері керек. Сонда ... келе ... ... ... қарт ... ... сый-құрмет
көрсетеді.
Әрбір отбасы ұлы мен қызына жеті атасын білуге үйрету керек, ... ... ... Жеті ... ... ұл, жеті рулы ... қамын жер. Бала
тәрбиесіндегі жеті атасын білу шежіреден хабары болуы керек деген сөз. Ал
«шежіре» деп ... ... ... ... ... ... атадан
балаға мирас болып келе жатқан деректерді айтады.
Қазақтың отбасында баланың өмірінде сабақ боларлық жекжат, ... ... ... ... жерде пайдалана білу, ... айта ... асыл ... ... тиым ... ... ... ерекше мән берген.
Баланың адамгершілік қасиеттерін тәрбиелеу дегеніміз-жан жақты мазмұны
кең құбылыс. Отбасы өз ұрпағына адам баласына тән ... ... ... ... өз бойына сіңіруді қалайтыны да даусыз. Бірақ, өмірде
әр адамның мұндай ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі қабілет, әр түрлі мүмкіндік беруі
болса; Екіншіден, әркімді қоршайтын орта оған өз ... ... ... ... адам ... өз ... ... бірақ оған да ортаның
әсері тимей қоймайды.
Баланың ақылын ... оның ... ... жан-жақты дамыту,
әр түрлі түсінулердің ... мен ... ... ... ... ... ... ынталандыруды талап етеді. Мәселен,
жұмбақтар халық педагогикасында осы талапты жүзеге асырудың аса құнды
дидактикалық ... ... ... Олар ... ойлауын дамытуға ықпал
жасайды, оларды қоршаған ортаның түрлі салаларынан заттар мен құбылыстарды
талдай алуға үйретеді және де сол зат ... ... ... (мәселен, жалпы адам туралы, адамның жекелеген дене ... ... ... ... шаш, тіл, ... ... ... соғуы және т.б.б
әрқайсысы туралы айтылатын жұмбақ мол) затқа (құбылысқа) ... ... ... мүмкіндік береді [25].
«Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» демекші, өз ... ... ... ... ... ... ... сол адам
әдепті. Қазақ қыздарына ізеттілікті, әдептілікті ерекше ... ... ... ... тыю қала ... ... ... «тау сондай тұнық бол, қыз
мінезі сынық бол» деп, ал ұлдарға ... ... «қыз ... жігіт
екен» деген қанатты сөздер бар. Айналасындағы жақсы, жаман әдеттің бала
тәрбиесіне ықпалын тигізеттінің ... ... ... ұлы жақсымен ауылдас
бол, қызың өссе қызы жақсымен ауылдас бол» деп қызы инабатты, ... ... Қыз бала ... ... ... ... «қыз өссе
елдің көркі»,- деп қастерлеген. Биязы сөйлеуге жүріс-тұрысының сыпайы
болуын, үлкеннің алдын ... ... үйде ... ... ... ... үлкен адам отырғанда жарысып сөйлемеуін, кішілерге қамқор болуын
үйреткен.
Күнделікті ертемен меңдайынан ата йіскеиеген, әже бауырының жылылығын
сезбей өскен ... ... жан ... ... келе ... ... ... ол бала тәрбиесі жөніқтар сабақтастығы жалғана бермек.
Қазақстанның халық шаруашылығының алғашқы жылдарындағы құрылымдық қайта
ұйымдастыруының экономикалық құлдыруынан, негізінен ... ... ... ... үй құрылысының ауқымы күрт қысқарды.
Нәтижесінде, өзінің тұрғын үй жағдайын ... жас ... ... ... ... ... ... жіктерінің арасында бөлінуі-
оның бай және халықтың ауқатты жігінің пайдасына шешілуі сияқты өзгерістер
болды. Мемлекеттік жаңа ... ... ... сай ... ... ... қамтамасыз ету міндеттемесінен бас тартуы
мемлекеттік тұрғын-үй құрылысының, ... ... ... тек өз
ақшасына жеке, әрікмнің өзіне тұрғын-үйді сатып алуы немесе ... ... ... ... жас ... ... шет елдік тұрғын-үйді несиеге
беру жүйесінің тиімді тәжірибесі көмектесер еді. ... ... 35 ... құрылысқа арналған жинақ ақша туралы келісім- шартқа ие
болса, 43 ... ... ... ... ... осы жүйе арқылы жүзеге асып
жатыр. Қазақстанда ... ... ... құрылысқа арналған
жинақ ақша туралы» Заңы ... ... онда ... ... мемлекеттік деңгейде, бірақ азаматтардың өз қаржыларының
негізінде шешілуі ... ал ... беру ... ... ... ... ... қолдау көреді.
Жастардың көп бөлігінің алғашқы некеге отыруға орта жаста баруының
себебі нарықтық қатынастардың дамып тұрған ... ... ... ... ... ... ең ... өз күшіне сеніп, экономикалық дербестікке,
материалдық тұрақтылыққа ұмтылуына депнық сеніммен айтуға болады. Дегенмен
демографиялық статистика қазақтарда ... ... ... ... ... ... ерте неке ... итермелеген ұлттық дәстүр себепті
деуге болады. Бірақ мұнда да некеге ... ... ... ескерген дұрыс, себебі бұл қалада басталғандықтан ... ... ... ... отыр ... 1. ... ... отырғандардың орта жасы (жыл)
|жылдар ... ... ... |24,1 |20,8 ... |24,6 |21,0 ... |24,7 |22,2 ... |24,9 |22,4 ... бір жас ... үшін ... ... аз ... халықтың
репродуктивтік бөлігі болып табылатын жастар ... бала ... Бала туу ... ... ... ... ... 2 екстеде көрсетілген.
Республикада жас отбасының құрамына талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... олардың аз балалы болуға
ұмтылысы анық байқалған. Әдетте, орта арнаулы немес ... ... ... ... және міндеттермін шектеліп қалмайды, олар өз
жұбайларымен бірдей құқықта болғылары ... ... ... ... ... ... репродуктивтік мінез-құлықтары: білім алу,
мамандық таңдау, мекен жайын өзгертуге әкелетін, тұрмыстық жағдайлардың
қолайсыздығымен ... ... ... іздеу сияқты маңызды өмірге қажетті
әрекеттерге қарама- қайшы келетінін есте ... ... ... ... ... жас ... өмір ... жағы материалдық- экономикалық жағдайларға ғана емес, сондай-
ақ әлеуметтік- психологиялық және этно ... ... да ... ... 2. Бала ... жас ... (жыл басына, мың адам мен
есептегенде)
|жылдар ... ... |  |  |  |
| |бір ... | | | |
| ... | | | |
| |1000 ... | | |
| ... | | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... жасы ... | |15-19 |20-24 |25-29 жас |
| | |жас |жас | ... |18,7 |55,93 |185,38 |131,96 ... |17,2 |50,25 |167,01 |123,91 ... |15,9 |44,61 |149,79 |16,44 ... |14,7 |38,94 |134,43 |10,62 ... ... үшін аса ... жас ... проблемасы туғызады. Бұл процестің динамикасының ... ... ... 3 ... ... мәліметтер некеге отыру санының төмендеуімен қатар, жұбайлардың
айырылысу да төмендегенін аңғартады: егер 1996 жылы 30 ... ... 16,3 ... ... 2009 жылы ол 11,3 ... ... ... да
айырылысу 30 жасқа толмалғандар арасында басым болып отыр. Қазақстандық
демографтардыңғ мәліметтенрінше ... ... ... ... ... (23,8 пайыз) бес жылдай отасқандар екен.
Кесте 3. Жасына бойынша некеге отыру мен айырылысу (жыл басына дейін,
мың адам)
|жылдар ... сан, ... ... ... ... |
| ... де жасы ... де жасы |
| |30 ... ... ... |30 ... ... жастан |
| | ... | ... ... |77772 |10494 |12700 |5488 ... |77101 |10758 |10621 |5005 ... |71426 |10896 |10157 |4812 ... |64001 |10533 |7230 |3688 ... ... және шет ... ... проблемасын зерттеушілердің
айтуынша, отбасындағы жеке бастар ... ... ... ... ... ... динамикаға ұшыраған. Әртүрлі
кезеңдердегі жас шегін ... ... ... көптеген кезеңденулер
бар, бірақ көптеген зерттеушілердің ... ... ... алғышқы
бес жылы өте нәзік кезең болып ... ... ... ... ... жағдайын белгілі ресейлік
психолог Г.С. Абрамова былайша суреттейді: «Не болады? Барлығы ... ... ... шешу ... Мен мен білімнің, тіпті қасындағы
адам туралы ... ... ... ... болу ... Махаббаттың өзі отбасын құруға қажетті тәжірибені бермейді,
ол бұл үшін өте ... ... ... ... құру ... ... кеңістікте орнласуының тәжірибесін қажет етеді, яғни өзінің
өмірлік тұжырымдамасын саналы түрде ... ... ... ... ... келуі».
Психологтың бұл түсіндірмесін социологтардың бақылауларымен толықтыру
керек. Ресейлік социологтардың айтуынша, жас ... ... ... некеге отыруға дейінгі таныстықтың ұзақтығы әсер етеді:
үйлесіп кеткен ... ... ... отырғанға дейін бір- бірін 6
айдай танығандар 13 пайыз жұп болса, ал ... ... ... ... ... ... Болашақ жұбайлар бір- ... ... ... қазіргі
жағдайда, отбасындағы қатынастар бекітілген күйеуі мен әйелі рөлі ... ... ... ... тұру көп ... орын ... еселеніп, өсіп келеді.
Беларуссияда жүргізілген социологиялық зерттеулер көрсетіп бергендей,
жас әйелдер некенің сапалығына талапшыл екен, ол отбасылық өмірді бағалауда
ер ... ... онша ... ... ... Егер ... ... еместігіне байланысты. Егер ... ... 46 ... өз ... ... ... күмән
келтірілсе, әйелдер арасында ол 12 пункте аз (34 пайыз). Жас әйелдердің
мұндай скепсисі олардың ... ... ... қалғандардың көптігіне де
байланысты- әйелдердің 79 ... ... тек 21 ... ... ... ... былайша түсіндіреді.
• Неке алдындағы үміттердің әртүрлі деңгейі бар: ... ... ... ... ... ... ... жоғары әрі
күрделі, осыдан да жұбайлық өмірден жиі көңіл қалу болады;
• Көп ... ... ТМД ... қазіргі отбасылары бастан кешіріп
отырған әлеуметтік- экономикалық ... ... ... ... ауыр ... өздеріне алады да, бұл
әйелдердің үлкен алаңдаушылығы мен уайымдауына әкеп соғады.
• Ерлердің ішкі әлемі бірнеше ... ... ... өсу, ... және т.б, ал көптеген әйелдердің ішкі әлемінде бір ғана эпицентр
шоғырланған- балаларына қамқорлық ... ... да, ... олардың негізгі ұмтылыстары отбасына және ... егер осы ... ... туса, отбасында жанжал туса,
олар жаңылады.
Белрусстік социологтар жүргізген социологтық талдау отбасы өмірі, ерлі-
зайыптылар арасындағы ... ... ы ... орын ... ... ... өзара байланысы бар екінін анық көрсетіп берді.
Айырысуларға ... ... ... ... ... ... алкогольге
деген құштарлық жатады: бұл ішетіндердің 52 пайызы болса, ішпейтіндердің-26
пайызы ... ... яғни екі есе көп. ... ... ... мың ... 70 қосымша апатты жағдайда әкеледі
[22].
Жас отбасындағы қатынастар сипаты күйеуі мен әйелінің білім ... ... ... ... білім жағдайы жалпы мәдениетті, адам
қатынасының қабылдауын, эмоциялық ... ... еш ... да, ері мен әйелінің көзқарастары мен ... ... ... ... ... аумағын шектеп, рухани жақындыққа
және ерлі- зайыптылардың өзара түсініктеріне теріс әсер етеді.
Соған байланысты Қазақстанның ірі орталығының бірі Қарағанды ... би ... ... ... бөлімінің материалдарына 1992 жылдың
1995 ... ... айы ... 20-25 ... ... ... ... зерттеу жүргізілді. Жастардың зерттеліп отырған тобының
білім деңгейі жоғары, орта ... ... ... және ... оқу ... ... ... басым екенін байқатқан.
Жоғарыда аталған проблемалардан басқа, жас отбасылардың ... ... ... ... баланың тууына байланысты
проблемалар жатады. Осы ... ... жас ... ... мен ... 4 ... анық көрсетіп береді.
Кесте 4. Жас отбасының өзіне тән проблемалары мен дағдарыстары
|Отбасы ... ... ... ... ... ... ... |кезіндегі |мен дағдарыстар |
| | ... мен | |
| | ... | ... ... |Әке мен ана болуға|Сенімнің негізінің|Ерлі ... ... ... ... ... ... ... |
|отбасы, және сәбиі|тууына байланысты |мен әлемді |адекватсыз міне- ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... бар ... |
| ... бала ... орын ... |
| ... |ретінде қабылдау |кемістігі, |
| ... ... | ... ... |
| ... және ... | ... болмауы |
| ... ... | | |
| ... бөлу | | ... жасына |Баланың мүддесі ... қол ... ... ... бар|мен |жеткізу, ... ... ... ... |ата-аналар |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| |материалдық |ата- ... ... |
| ... ... |«Мен өзім» деген |ата-аналарының |
| ... ... ... |шектен тыс |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... |кінені сезінуді | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... | | ... жас ... аз ... ... баласыздыққа әкеп соғатын
күрделі қиындықтар олардың ... ... ... яғни ... ... қатынасқа байланысты. Күрделі, көп ұрпақты отбасында кішілері
ересектерден үлгі алып, олардан түсініктер мен ... ... ... ... ... қатыста үлкен болу ... ... ... олар отбасында үлкен адамның белгілі бір жауапкершілік деңгейін
меңгереді. Бірақ қазіргі отбасындағы ... мен аз ... ... рөлдік меңгеру сирап барады. Осыдан да қоғамдастықты
алаңдатып отырған жастардың жауапкершілігінің деңгейінің төмендеуі, ... ... ... ... ... көріністері
проблемаларының негізгі себептерін көруге болады.
Қазақстандық эксперименттердің пікірінше, отбасының тәрбиелік қызметін
атқаруға ... ... ... ата- ... ... ... нашарлығы, ата- аналарының жалпы және ... ... ... ... және ... ... Жас ... әлеуметтік жұмыс жүргізу тәжірибесі
Жас отбасы – әлеуметтік жұмыстың маңызды және күрделі обьектісі. Оның
маңызлылығын Н.Ә.Назарбаев ... ... – 2030» атты ... Жолдауында атап өткен болатын: «Жасқа байланысты құрылған саясатта
біз жастарға және жас ұрпаққа, жас ... баса ... ... ... ... «жас ... ... терминнің анықтамасы жоқ. Әртүрлі
авторлар некенің ұзақтығының шегі мен жас ... ... ... ... ... жас ... ... 3 жыл өмір сүрген,
жұбайлардың жастары 30-дан аспаған және ... де ... рет ... ... деп ... Отбасылық өтіл үшін 3 жылдың таңдалуы зерттеушілердің
дәл осы уақытта отбасылық қатынастардың дамуында дағдарыс ... ... ... осы уақытта айырылысу саны көп болатынмен байланыстырылады.
Жас отбасы – дамудың ... ... ... кешіріп, жұбайларды
таңдауды жүзеге асыру кезеңіндегі отбасы. Осы кезеңде басқадан (жұбайынан)
некеге дейінгі ... да ... ... көру ... ашылады, мінез-
құлықтардың «үйренісуі», яғни барлық өмір ... ... ... ... ... қалыптасуы бірнеше жоспардан тұрады: физиологиялық,
әлеуметтік және психологиялық. Отбасын құрудың өмірлік мақсатын шешуде ... ... ... физиологиялық жоспар өз ... мен ... ... ... ... ... Мұның оңай емес екенін сексолог-
дәрігерлер мен ... ғана ... ... да ... ... ... құрудың мақсаттарын шешудегі әлеуметтік ... ... ... ... құрған отбасы идеалына сай және қауымдастықты
құру ... ... ... ... ... жаңа ... ... отбасылық мінез-құлқын қайталау (олар әртүрлі, кейде қарама-қайшы
болуы мүмкін) – ... ... жеке ... мақсаттарын шешудәі кең
тараған қате жолдарының бірі [6. 54 б.].
Жас отбасының өмірлік мақсаттарын шешудегі ... осы ... ... түрде бөленген: бірге өмір сүруді құрудың күнделікті тіршілігінде,
тіпті күнделікті, қарапайым және мағынасыз ... үй ... ... ыдыс жуу, бірге уақыт өткізу және тағы басқа олар ... ... ... күрделі проблемаға алғашқыда махаббат пен
сексуалдық құштарлық негізінде құрылған отбасылық қатынастар күту мен ... ... жаңа ... ... ... ... тұрмыстағы және
некеден бұрынғы тіршілігіне сәйкес келмеуі және тағы басқа үстемелеп кетуі
жатады. Жас ... ... өмір ... ... ... түсініктері
мен шындықтың сәйкес келуін ауыр бастан кешеді, ... неке ... ол ... ... бастан өткеру сияқты елестейді, ал
шындығында ол әйел адам үшін көп ... мен ... ... ... үшін ... ... ... отбасының қалыптасуы үшін маңызды фазаға – баланың тууы жатады.
Әдетте, ... бала жас ... ... ... ... ... дүниеге
келеді. Әрине, баланың тууылуына қарай отбасын материалдық шығыны да өсе
түседі, оның үстіне ... ... бос ... ... күту ... ... Ана мен әке болудың әлеуметтік рольдерін меңгеру – ... үшін ғана емес ... жас ... қауымдастығы үшін де үлкен
сын.
Өмірлік бағдарға, отбасында ... ... ... ... болуына
байланысты жас отбасыларын бірнеше түрге бөлуге болады. Жас отбасын бірінші
түрі ерлі-зайыптылардың тек қана ... ... екі ... ... ... Онда ... күйеуі, бірақ көшбасшылық көбіне
оның отбасы қарым-қатынасындағы экономикалық саласында ғана анықталады және
шектеледі ... ... ... ету). Бұл ... бір, ... ... ... жабық.
Екінші түрлі жас отбасы жеке бастың дамуына бағдарланған, аз ... ... ... ... ... ... ... өміріне байланысты бірге немесе бөлек. Мұндай ... ... ... та, ... та ... ... түрлі жас отбасы – ерлі-зайыптылар думан тойға бағдарланған
отбасы. Мұндай ... ... мен ... ... ... де араласа
береді. Репродуктивті ұстанымдары – ... ... ... бір балалы
отбасын құру. Мұнда көшбасшылық автаритарлық та, жариялық та бола береді.
Жағарыда айтылған жас отбасылардың түрлері жалпы қалыпты тіршілік ... ... ... ... ... жіктеледі. Мұндай түрлер, оны
білу әлеуметтік қызметкер үшін қажет, себебі ол жас ... ... ... түсінік береді. Бірақ соционом үшін ... ... яғни ... ... ... ... өмірлік қиындықтар
көріп, мемлекеттік әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қызмет көрсету жүйесі
жағынан да, әлеуметтік-қорғау бағытындағы ... ... ... ... ... ... ... туралы білген өте маңызды.
Жас отбасыларына тура қатысты әлеуметтік қауіпті отбасылары да бар.
Мысалы, отбасына қолдау ... ... ... айналасатын жұмыстарына
американдықтар шолу жасағанда жас отбасылары, соның ... ... ... ... және ... кейінгі жас отбасы, екі карьералы отбасылары,
кедей отбасылары, кішкентай баласы қайтыс болған ... және т.б. ... ... отбасылары үшін жиі кездесетін проблемаларға сондай-ақ,
материалдық, тұрғын-үй проблемалары, ... ... және ... ... ... ... жатады. Одан басқа оларға ғана
тән медициналық (жоспарланған жүктілік, жүкті бола алмау, балалардың ... т.б.) ... бар. ... отбасында ерлі-зайыптылар білім алуын
жалғастыруда, кәсіптік өһсуінде қиындықтар көруі мүмкін.
Қазіргі қазақстандық жас ... ... ... ... ... ... жағдайсыздық тұр. Қазақстандық жастардың
құндылықтардың ішінде»материалдық жағынан қамтамсыз етілу» алдыңғы ... 84,8% жас ... бұл ... ... базалық және
әлеуметтік қажеттіліктердің, соның ішінде «сүйікті адамды табу», «отбасын
құру», «бала ... ... ... де ... орынға қояды екен.
Жас отбасының тағы бір өткір проблемасы тұрғын-үй проблемасы. ... ... ... – 2000» жобасының шеңберінде ... ... ... жас ... ... болмауы»
проблемасы «отбасын материалдық жағынан қамтамсыз ету ... ... табу ... және ... ... ... ... жоқ» сияқты
проблемалардан кейін төртінші тұрады екен.
Материалдық – экономикалық проблемалар, тұрғын-үй проблемасымен бірге
белгілі бір ... жас ... неке құру ... ... ... ... әсер ... бір жас отбасылары үшін күрделі проблема аз балалық, халықтың
репродуктивтік ... ... ... ... ... бала туудың
төмендеуі. Бала туу үрдісінің төмендеуінің аналардың жастарына байланысты
көрінісі 2.1-кестеде көрсетілген.
Жас ... ... ... жұмыс көп аспектілі сипатта болады.
Нақты отбасыларының нақты проблемаларын шешуге бағдарланған экономикалық,
психологиялық, білім беру және ... да ... ... ... ... оның ... ... мемлекеттік отбасы саясаты мен
одан шығатын ... ... ... ... ... ... ... бірден талақ еткен. Атқа теріс мінгізіп
төркініне қайтарған. Қазіргі еркектерде ондай батылдық жоқ. Өзін-өзі ... ... өшін ... Өз ... ... ... ашық ... ортада жол ашық. Қайдағы бір ... ... ... ... ... да, ... ерте кетуіне себеп болады. Ондай жесірдің тапқан ұлы
өскенде ынжық болады. Қызы ... ... ізін ... ... саны өсіп ... Оның ... тексіздік жатыр [13].
Отбасының беріктігі үшін басты қажеті-даналық. Тұтас елдің бүтіндігі де
даналықпен ұсталады. Даналық ... ... ... жетпістегілерге
дейін ортақ қажеттілік. Онсыз өмір мәнді емес. Жаңа заманның жастары қалай
қарайды? «Кеше ... ... ... ... ... ... сөзі балалықтан
емес, барып тұрған қадірсіздікті көрсетеді. Ажырасу- надандық іс.
Осы ... ... ... ... ... ... ... мен
қажеттіліктері және жұмыс орындарын жасақтау. Осыдан екі жыл ... ... ... ... ... ... . Көп ... қол жеткіздік.
Біз үшін ең бастысы – маңызды әрі көкейкесті өмірлік қағидаттарды іске
асыру үшін қазақстандық жас отбасыларға:
- отбасын әлеуметтік ... қол ... ... иелену;
- денсаулықты нығайту;
- мемлекеттік жәрдемақылармен қамссыздандыру.
Өзіміздің алдыңғы тәжирбиемізден және әлемнің басқа елдерінің
тәжирбиесінен біз екі ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қолдау ол нысаналы әрі
атаулы сипат алған жағдайда ғана ... ... ... ... көмекке шынында зәру жас отбасыларын қолдауға міндетті және сол
үшін жауапкершілікті іс жүзінде өзіне алып ... ... ең ... ... ... аналар, ардагерлер, мүгедектер.
Екінші: Ең пәрменді әлеуметтік саясат өнімді еңбекке ... ... ... ... ... болып келді, әрі солай болып қала ... ең ... ... бір ... ... ... ... еңбекке оралуына нақты мүмкіндіктер туғызуымыз, олардың жаңа
мамандық алуына жағдай ... ... ... ... ... ... мамандықтарының, әсіресі өнеркәсіптегі мамандықтың беделін асырып,
кеңінен насихаттауды қайтадан ... ... ... ... ... мемелекет тарапынан қолдауы: Жас ... ... ... және салааралық бағдарламалармен айналысатын
жерлердегі меморгандары арқылы жүзеге асады.
Қолдаудың шаралары жас отбасылардың әлеуметтік мұқтаждықтарына ... ... ... ... ... жас ... қолдауын
қамтамасыз етуде, сонымен қатар жастардың арасында ... ... ... жағдайлар туғызу мақсатында мемлекет тарапынан келесі іс-шараларды
өткізу жоспарлануда:
1. Экономика Жас отбасыларына жеңілдік несиелерін беру;
2. Студент не ... ... ... ... оқу орны ... ... ... сабақтарына еркін қатысуға, бала бір жарым жасқа
толу мерзіміне дейін академиялық демалыс алуына құқық ... ... ... ... ... жас отбасылардың психологиялық,
педагогикалық және құқықытық мәселелері ... ... ... беру ... Жас ... ... айналысатын және оларға әлеуметтік қызмет
және қолдау ... ... емес ... жүйесін жетілдіру (НПО);
5. Жастар мен балалардың сауығу мен ұйымдастырылған жазғы демалыс жүйесін
дамыту және сақтау;
6. Әл – ... ... жас ... ... оқу ... ... баспана беру;
7. Мектепке дейінгі ұйымдарды дамыту [17].
Экономиканың шынайы секторының динамикалық дамуы ... ... , ... деңгейімен төлем ақысын қамтамассыз ету, зейнетақы
көлемі және әлеуметтік жәрдемақы, ... ... ету, ... ... ... қысқарту. 2008 жылғы 1 сәуірінде Риддер ... ... ... белсенді жағдай 32833 мың адамды ... ... ... халық саны 55 пайыз. Жалпы бос емес халықтың саны 30834
мың адамды немесе жалпы ... ... 51,6 ... ... 2008 ... ... Риддер қаласының қызметпен қамтамассыз ету және әлеуметтік
бағдарлама бөлімінің есебі бойынша 253 жұмыссыздық ... Жыл ... адам ... ... ... 920 жұмыс орыны құрылған, 438
жұмыссыз азаматтар үшін қоғамдық ... ... Қала ... ... деңгейі -83 пайызды құрды. 2008 жылы 1 қаңтар айында
Риддер қаласы бойынша кедейшілік саны 346 отбасын / 1540 ... ... ... ... ... саны 100 ... / 542 ... азайды немесе
35 пайызға төмендеді. 2008 жылдың желтоқсанында кедейшілік ерекшелігі 3728
теңгені құрады, ең аз 37,8 пайызды ... (2008 ... 1 ... - ... . 2007 жылдың қаңтар – ... ... ... ... мекен жай әлеуметтік көмек – 5478 мың теңге 371 адам ... ... ... ... – 4914,0 мың теңге 628 адам алатындар;
- 18 жасқа дейінгі балаларға мемлекеттік жәрдем ақысы – 2290,0 ... 337 адам ... ... үй құрылысы бағарламасының аясында салынып жатқан
бұл пәтерлерді тарату үшін қалалық әкімшіліктен комиссия құрылды. ... ... ... ... жаңа пәтердің иегері болып отыр, дейді баспасөз
қызметі. Жылдың аяғында облыстың орталығында 215 ... 4 жаңа ... үй салу ... ... ... 347 ... жаңа зәулім
үйлерге қоныстанды, бірақ 50 отбасының ... де ... ... ... ... ... Комиссия мүшелерінің жиынында үлестіріп берудің жаңа
жүйесі құрылды, ол пәтер алуға арыз ... саны мен ... ... ... ... проценттік арақатынасына негізделеді, деп
хабарлайды баспасөз ... ... ... ... пәтер үлестіріп берудің бұл
жаңа жүйесіне дұрыс деп бағалады. Бұл жаңа жүйемен жаңа ... 8 ... 12 ... сала ... , 30 ... ... ие болады, деп хабарлайды әкімшіліктің баспасөз қызметі.
Қазақстанның Тараз қаласындағы жаңа ... ... ... ... көшіп келді. Қазірдің өзінде бес тұрғын үй пайдалануға берілген.
Тұрғын үй кешені ... ... ... ... 150 жас ... ипотекалық несие алып, баспанаға қол жеткізген. Тұрғын үйдің ... ... – 350 ... тұрады. Батыр мен Әйгерім Срайыловтар бұдан сегіз
жыл бұрын шаңырақ құрған. Олар осы ... ... ... ... ... Жас отбасы өткен жылы әлеуметтік тұрғын үй алуға қаражатымыз болмады
дейді [20].
Жақында отау иесінің жалақысы көбейіп, ол ... ... ... ... ... ... алғашқы жарнаны қайтарымсыз төлеп берді.
Мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасының ипотекасы біз үшін өте тиімді. ... 90 ... ... ... үш ... ... де жеткілікті. Жас
шаңырақ иелері ай сайын банкке 130 доллар төлеп ... ... ... жылға берілген. Батырдың сөзіне қарағанда несиені мерзімінен бұрын
өтеуге болады, өйткені ... ... ... ... ... Жаңа қонысқа
балалар да мәз-мейрам. Жеті жастағы Қайрат биыл ... ... ... оған ... ... қатынауға тура келеді. Бірақ құрылысшылар
келесі жылы осы ауданнан жаңа ... ... деп уәде ... отыр. 2007-ші
жылы “Астана” жаңа ықшамауданында 25 тұрғын үй салынады.
Қаладағы ... ... ... қолдай жақсы жолға қойылған.
Осы мақстатқа бөлінген бюджет қаржысы да жыл сайын өсіп келеді. Биылғы жылы
қалада осындай ... ... ... асыруға 2,7 млд. теңге
қарастырылған. Алматы әкімшілігінің іс – ... ... 2005 ... ... Алматы қаласы тұрғындарын жұмыспен қамту және 2006 – 2008
жылдарға бағытталған ... ... ... ... ... Оған 6 аудандық Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар
басқармалары, ... және ... ... екі ... ... ... ... Ардагерлер үйі, Ақыл – ойы кем ... ... мен ... ... ... ... интернат
үйлері, Тұрақты мекен жай жоқ адамдарды ... ... ... ... », пансионаты және әлеуметтік тұрғын үй қатысады.
Әсіресе, әлеуметтік қорғау мәселесінде атаулы әлеуметтік ... орны рөлі ... Ол ... ... ... ... ... азаматтарға берілетін жәрдемақы түрі. Осы орайда әлеуметтік ... жылы 2062 ... ( 6559 ) ... ... оған 129,4 млн ... Бұл ... ... бір мүшесіне берілген қосымша жәрдем 1794
теңгені құрады. Ал биыл ... ... ... 148 млн. ... отыр. Атап өтерлігі, аз қамтылған отбасылардың мәліметтер
базасын және ... ... ... – жағдайды талдауды біршама
күшейткен. Сол ... аз ... ... 18 жасқа толмаған
балаларға ранап бір ... ... ... жыл ... мұндай көмекті
5 мыңнан астам бала алған. Ал биыл жәрдемақыны төлеуге қалалық ... млн. ... ... ... ... да ... ... алушылардың
мәліметтер базасы жасалып, бұл балаларды үйде тәрбиелеуге және аз қамтылған
отбасылар санын азайтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... үй – ... ... бағдарламасының:
құрылыс индустриясын дамыту, қол жетерлік жалға берілетін тұрғын ... ... жер ... ... ресімдерінің ашықтығын қамтамассыз
ету, жеке тұрғын құрылыс ... ... ... сияқты бағыттарын іске
асыруды мүмкіндігінші жеделдетуге тиіс. Халықаралық сапа стандарттарына
көшу жолымен құрылыстың және ... ... ... ... сапасыне
арттыру мәселесі шешімін таппай келеді.
Үкіметтің және тиісті министрліктердің алдында елімізде жылжымайтын
мүліктің нақты, бәсекеге қабілетті әрі ашық ... құру ... ... тұр. Бұл ... ... ... үй ... неғұрлым қолайлы жағдайлар
туғызылуын, сатып алушыға мәміленің шарттары мен ... ... ... ... ... ұйымдарына тиімді кредит құралдарын дамыту
мүмкіндігін қамтамассыз етуге тиіс. Жылжымайтын ... ...... ... ... және заңнамалық талаптардың қарапайым әрі
түсінікті болғаны жөн. Сондай – ақ жер ... ... ... ... ... – ақ ... беру ... ашықтығы туралы
мәселені де шешкен дұрыс. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және ... ... ... ... жүйесін жетілдіру жөнінде шаралар
қолдану, сондай – ақ ... ... ... тиімді әдіснемесін
әзірлеу қажет. Кең ауқымды тұрғын құрылысын жүргізу үшін қосымша ... ... ... де ... ... ... ... мүліктің
халықаралық нарығындағы үрдістерді саралап, озық халықаралық тәжірбиенің
негізәінде жалға ... ... үй ... одан әрі жүргізуді
қаржыландыру мен жеке ... ... үй ... ... ... ... ... Ипотекалық кредиттеунге қатысты қызмет көрсететін
сақтандыру компанияларын ынталандырудың заңнамалық ... ... ... ЖАС ОТБАСЫНА ҚАТЫСТЫ МЕМЛЕКЕТТІК ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТҚА ТАЛДАУ
2.1 Жас отбасыдарды мемлекеттік қолдау шаралары
Қазақстанда жасы 29 ... ... ... жұбы жас ... ... ... қатар 29 жасқа толмаған оның ішінде айырылысқан не
жесір қалған баланы ата-аналардың біреуі жалғыз ... ... ... ... ... ... материалдық іргетассыз отбасын құрайын деп жатқан ... көп ... ... тыңдауға тура келеді. ... ... жас ... ... жағынан қамтамасыз етілгендігін
міндетті деп санайтындарға қарағанда, жас ... ... ... ... ... ... ... дәлелі ретінде жастардың бір-
біріне деген махаббаты мен шын, адал ... ... ... ... ... ... ... мыналар: отбасын құрудың басты
себебі ретінде махаббат, дербестікке даярлық, ... деп ... ... сезімі және баланы тууға және тәрбиелеуге даярлық кіреді.
Көптеген отбасылар махаббат негізінде құрылатынын естен ... ... ... ... ... ... ... 70-75% құрайды. Шын, құштарлық сезімсіз «ақыл бойынша» ... ... ... ... Шамамен 5-10% отбасылар әл-ауқатты
құндылықтар бойынша құрылады. (яғни болашақ ерлі-зайыптылардың біреуі әл-
ауқатты – ... ... ... ... ... ақы, ... және т.б.
ие болғанда).
Студенттік отбасылар. Студенттік отбасы деп ерлі-зайыптылардың екеуі де
студент болып табылатын ... ... ... жас ... ... жасы 25-тен, ал отбасылық стажы 5 жылдан аспайды.
Жастардың ... ... ... ... ... мен ... деген көзқарастарына қарамастан, олардың көпшілігі
отбасылық өмірдің алғашқы сәттерінен ... ... әкеп ... ... ... жағдайсыздығы, тұрақсыз табыс, бөлек
баспананың болмауы - мұның бәрі жас отбасылардың ішінде арақатынастардың
бұзылуын ... ... ... жас студенттік отбасылардағы ең маңызды
мәселе - баланың тууы ... ... ... ... ... ... тұрмыс
және отбасын құру мәселелерін шешумен бірге қиыстыру үлкен өмірлік ... ... ... ... Жас отбасының барлық қиындықтарды жеңудегі
жетістігі мен бұдан былайғы тіршілігі ... ... ... ... ... болады.
Жас отбасыларды мемлекеттік қолдау ... және ... ... жерлердегі меморгандары арқылы жүзеге асады.
Қолдаудың шаралары жас отбасылардың әлеуметтік мұқтаждықтарына ... ... ... кезде жас отбасыларының қолдауын ... ... ... ... ... ... сақтау үшін қолайлы жағдайлар ... ... ... ... ... өткізу жоспарлануда:
Жас отбасыларына жеңілдік несиелерін беру;
• Студент не оқушы болып табылатын ата-аналарға оқу орны ... ... ... ... ... қатысуға, бала бір жарым
жасқа толу мерзіміне дейін академиялық ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша, жас отбасылардың ... және ... ... ... ... кеңес беру
көмегінің тәжірибесі;
• Жас отбасылардың мәселелерімен айналысатын және оларға ... және ... ... ... емес ұйымдар жүйесін
жетілдіру (НПО);
• Жастар мен балалардың сауығу мен ... ... ... ... және ... ... ... жас студенттік отбасыларына оқу орындарына қатысты
жатақханалардан баспана беру;
• мемлекеттік мектепке дейінгі ұйымдарды ... ... ... мемлекеттік жастар саясаты туралы Қазақстан
Республикасының 2004 ... 7 ... N581 ... ... ... ... ... туралы тарау бар. Сонда былай жазылады. Жас
отбасыларды мемлекеттiк ... ... ... және ... органдар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген
тәртіппен салалық және өңірлік бағдарламаларды әзiрлейдi, ... ... ... ... ... ... ... және өңiрлік
бағдарламаларды қалыптастыру мен iске ... жас ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк қажеттіліктерін
талдау негiзiнде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жас отбасыларына әлеуметтік-экономикалық проблемаларды
шешуде материалдық және өзге де ... ... ... бiлiм бepу,
медициналық, құқықтық, психологиялық-педагогикалық, ... ... ... балалардың денсаулығын сақтауды, оларды
тәрбиелеудi және ... ... ... ... ... және
оңалтуды қамтамасыз ету жөнiндегi басқа да қызметтер көрсетуге бағытталған.
Жас отбасыларын дамытуға қолайлы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жас ... ... ... оқу ... әкiмшiлігімен келiсiм бойынша студенттер мен оқушылар
болып табылатын жастар ... ... үшiн оқу ... еркiн
қатысуға, баланың бiр жарым жасқа толуы кезеңiне академиялық демалыс алуға
құқық беру;
3) отбасылық өмiрдiң ... жас ... ... ... және басқа да мәселелерi бойынша консультация беру
жүйесiн дамыту;
4) әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ұйымдардың жүйесiн дамыту;
5) балалар мен жастардың жазғы демалысы мен сауықтырылуын ... ... және ... ... ... ... ... тәртiппен жас
отбасыларына жоғары оқу орындары мен орта ... бiлiм беру ... ... бiлiм беру ... ... ... үлгiдегi тұрғын
үй-жай беру;
7) мемлекеттiк мектепке дейiнгi ұйымдардың жүйесiн дамыту арқылы ... ... ... әлеуметтік жұмыс көп аспектілі сипатта болады.
Нақты отбасыларының ... ... ... ... ... ... беру және басқа да ... ... ... ... оның ... жалпы мемлекеттік отбасы саясаты мен
одан шығатын отбасын әлеуметтік ... ... ... ... көшкен
өзгермелі қоғамда мемлекеттік отбасы саясатының негізгі бағыттары мыналар:
• Отбасы экономикадағы ... ... мен ... ... ... ... ... оны көптеген жұмысшылардың өздерін
және өз отбасыларын асырауға ... ... ... ... ... ... жүйеге тән мемлекеттің
альтерналистік, қамқорлық жасаушылық стратегиясынан бас тартумен
отбасының ... ... ... ... және ақысыз қызметтерінің
ара қатысын ақылы жағына қарай өзгертумен байланысты шешу;
• Отбасының ... ... ... жеке ... ... ... қайты өрлертіп, кеңейту үшін материалдық-қаржылық, әлеуметтік,
құқықтық және психологиялық ... ... ... мен ... үй ... ... ... қатынасын өзгерту
оны басқа да шаруашылық және ... ... ... жағынан
теңестіру, үй шаруашылығымен және бала ... ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелерде жұмыс
істейтін әйелдердің құқықтарымен теңестіру;
• Аз қамтамасыз етілген ... ... ... ... балалар
тамағына, киіміне, мектеп құралдарына және т.б ақша бөлу ... ... ... ... ... Жас ... ... сатып алуға, үй шаруашылығын жүргізуге ұзақ
уақытқа қолдану ... және т.б ... бір ... ... ... ... ... келісім- шарттарын жасасуға көмектесу;
• Жалғыз басты аналарға 16 жасқа дейінгі балаларына өмір сүру деңгейіне
сәйкес ... ақы ... және ... индексациялауды реттеу;
• Отбасы қатынастарын тұрақтандыру, отбасы адам мен ... ... ... ... ... ... бекіту, олардың толық
дамыту мақсатында отбасына әлеуметтік көмек көрсетудің, ... ... мен ... ... педагогикалық әсер
етудің ғылыми негізделген және практика жүзінде ... ... және ... ... ... ... ... толықтыру оның экономикалық
мүмкіндіктері мен басшылардың,заң және ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп отырған соционом
мемлекет осы отбасына ұсына алатын әлеуметтік-қорғау құралдарын ... ... үшін ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын маманның мақсаты оның қандай отбасы, оның ... бар ... ... қана ... оның ... ... қоғамдық органдар мен мекемелер алдында қорғауды, ... ... әсер ... ... ... ... ... жақсартуға қол жеткізуі керек. Ол жас отбасына әлеуметтік
қолдау ... ... ... жеке меншік секторларының, саяси және
қоғамдық ұйымдардың көмектерін жұмылдыра білуі де ... ... ... ... ... соционом отбасы немесе оның
комбинацияларына нақты көмек көрсетудің ... ... ... ... ... ... ең кеңінен тарағандары мыналар:
• Әлеуметтік модель, отбасындағы қиындықтар сыртқы ... ... ... ... ... ... әртүрлі
әлеуметтік қызметтер арқылы отбасының өз күшін ... ... ... ... жақсы жағына өзгеруіне қол жеткізеді;
• Психологиялық модель, жас ... ... ... ... жеке ... ... қатынас салаларында
жатқанда қолданылады: соционом отбасы жағдайын, жеке ... ... ... ... ... ... мен оның бұзылуының себептерін жоюға қол жеткізеді;
• Педагогикалық ... жас ... ... құзырлықтары
жетіспеген жағдайларда қолданылады: соционом педагогика мен
психологияның негіздеріне, ... ... мен ... ... ... ... ... деңгейін
жоғарлатуға және тәрбиелік қателіктерді жеңуге қол ... ... ... жас ... өздерінің отбасы мен өз
баласы туралы арнаулы білімдер жеткіліксіз жағдайларда қолданылады:
соционом сыпайы ... ... өзі ... ... ... ... Медициналық модель, отбасылық қиындықтардың негізіне ауру ... ... ... айналысатын қызметтердің көмеігмен
медициналық көмек көрсетуді ұйымдастырады және дені сау ... ... ... ... ... ... [34].
Жас отбасымен әлеуметтік жұмыста әртүрлі стратегиялар қолданылуы
мүмкін. Олардың ең негізгілері мыналар:
- Жеке адам мен оны ... ... ... ... моделін баса
назар аудару;
- Отбасына жүйелі түрде әсер ету, ол ... ... ... ... мазмұны, ұйымдастыру формалары дегенді
білдіреді;
- Белсенді- терапветік ... ол ... ... қайта құруды, отбасы
міндеттерін бөлуде және т.б социономның араласуының ... ... ... ... және ... ... шоғырландыру, ол жас ерлі-
зайыптылардың отбасылық ... ... ... мен ... ... ... ... өзгеруіне байланысты.
Жас отбасымен әлеуметтік жұмысты ұйымдастыру ... ... ... Бастапқы кезеңінде отбасын, оның материалдық және тұрмыстық
жағдайларын санымен ... оның ... ... эмоциялы-
психологиялық көңіл-күйі мен өзара қарым-қатынас сипатын, міндеттерді бөлу
мен бос ... ... ... ... мен мәдени- білімділік
деңгейлерін, әрекеттерді бірлесе ұйымдастыру сипатын, ... ... ... құзырлықтарын диагностикадан
өткізу керек. Социономның отбасындағы ... ... ... деп ... ... себебі ол отбасының негізгі
пробламаларына талдау жасау мен әрі қарайғы әлеуметтік жұмысты жоспарлауға
негіз болады ... ... 18-23 ... ... ... ... ... саны
көбейген. Павлодар облыстық ... ... ... 2008 жылы 18-23 жас ... некеге тұрған 2033 ер адам болса,
сол жас аралығында тұрмысқа шыққан әйел адамдар саны ... ... ... 1969 ер адам отау ... ал ... саны ... ... екен.
Олардың басым бөлігі студенттер қауымы екендігі ... үште отау ... ... ... ... ... ... үлкен
өмірге жаңа ғана қадам басып, отау ... ... ... танып
болмаған жастар қатарына қосатынымыз да рас. Жас ... ... ... ... болашақ мамандығы бойынша білім алумен ... ... ... ауыр ... көтеруді де жөн көрген.
Жоғары және арнайы оқу орындарында білім алып ... ... ... Оны ... те, ... те ... Мәселен, 2009 жылы
С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті мен оған қарасты
колледжде 62 «студенттік ... ... ... Оқу ... тәрбие және
әлеуметтік мәселелер департаменті ... ... ... кездері
студент кезінде отау құру үрдісі жиілеп кеткен көрінеді. Оларға ... ... ... ... отбасыларға арналған арнайы бағдарлама
аясында жұмыстар атқарылуда. Бүгінгі күні бес ... ... ... ... саны елудің үстінде. Бұл университетте ғана.
Студент кезде отау тіккен жастар баспана, жұмысқа орналасу, қаржы
тапшылығы секілді мәселелер ... ... ... беруге дәрменсіздік
танытып жататыны – үйреншікті іс. Ажырасушылар санының 24-28 ... ... ... ... да ... бір ... ... керек. «Үйлену
оңай, үй болу қиын» екенін кеш түсінген жастар бар мәселені шешудің ... ... деп ... ... Бұл – бірінші мәселе.
«Толқыннан толқын туады» демекші, жас ... ... сын ... белгілі бір қиындықтардың туындауы – «кеш үйлену»
деген мәселеге келіп тіреледі. Студенттерге ... ерте ... де, ... ... киюге асығар емес деп тағы дабыл қағамыз.
Бұрындары жігіттер 21-23 жас аралығында үйленуді дұрыс көретін болса,
бүгінгі күні 27-28-дегі жігіт, ... сол ... ... де ... ... ... еліміздегі жасы жиырма бестен жоғары бойдақтардың саны үш
миллионнан асып кеткен. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... төрт ... жігіттердің үйленер жасы 26-27 шамасында.
Отау құруға кедергі жасайтын себептердің қатарына ... ... ... ... «Бас екеу ... мал екеу болмас» немесе «Құт-
береке үйленгенде ... ... дана ... ... сұр ... ... те ... өкінішті. Осыған байланысты жас отбасыларға ... ... ... ... өте ... [38].
Бүгінгі таңда экономикамыздағы орын алған қолайсыз жағдайлар кезінде
өркениетті даму ... ... ... ... ... барлық
саласында аса маңызды саясаттарды жүзеге ... Бұл ... ... күрделісі әрі өте байыптылықты қажет ететін бағыты әлеуметтік саладағы
саясат болып табылады. Өйткені, біріншіден, ... ... ... мен тұрмыс-тіршілігіне тікелей қатысты болғандықтан үнемі күн
тәртібінде тұрады; екіншіден, ... ... ... әрқашан жас
отбасының назарында болып, оның талқысы мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттілікті орнықтыру мен мемлекетті басқаруда аса
маңызды орын алады.
Жер бетіндегі дамудың тұрағы, тұтқасы, тірегі – адам, ... ... ... ... ... ... пен ... ететін мемлекеттің әлеуметтік қызметі. ... ... ... ... ... мәртебесін көтермелейтін,
азаматтық жауапкершілігін арттыратын бастамалар – жас отбасының ... одан әрі ел ... ... ерекше сипат алады. Сол
бастаманың бірі жас отбасыны тұрғын үймен қамтамасыз ету ... де ... ... бас ... ... табылады.
Жас отбасы үшін тұрғын үйдің ... мен ... ... барынша өмірлік маңызы бар басымдықтарының бірі ... ... ... ... да ... болып қала бермек. Қазақстан Республикасының
Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2008 ... ... ... ...... ... ... арттыру» атты жолдауында тұрғын
үйге қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... үй ... саласы – экономикамыздың алға сүйреуші күші екендігін
атап ... ... ... ... ... ... ... етудегі мемлекеттік бағдарламалар
және олардың рөлі, сол бағдарламалардың ... жас ... ... қамтамасыз етудің құралдары мен түрлері қарастырылған. Сонымен қатар
қазіргі экономикалық дағдарысқа ... ... ... ... жағдайлар, және одан шығу жолдары ауқымды сипат ... ... ... ... адами капиталды дамытуға
шығыстары жалпы шығыстар көлемінің кемінде 61% ... бұл ... ... шешкен кезде әлеуметтік саланың ... ие ... ... Бұл Ұлттық экономиканың барынша өсуіне
және болашақта одан асып түсуіне қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Әлеуметтік қызметкер үшін аса ... жас ... ... ... Бұл ... ... ... отыру
динамикасымен салыстырсақ, мәліметтерде некеге отыру санының төмендеуімен
қатар, ... ... да ... ... егер, 1997 ж. 30
жасқа ... ... 16,3% ... 1999 ж. ол 11,3% ... ... ... 30 ... толмағандар арасында басым болып отыр.
Отбасымен тікелей жұмыс істей отырып, соционом, отбасы немесе оның
комбинацияларына нақты ... ... ... ... ... ... ... отбасындағы қиындықтар сыртқы тәртіптің қолайсыз
жағдайларының нәтижесінде ... ... ... ... ... арқылы отбасының өз күшін пайдалана отырып, осы
сыртқы жағдайлардың жақсы жағына өзгеруіне қол жеткізеді.
- ... жас ... ... ... ... жеке ... ... салаларында жатқанда
қолданылады: соционом отбасы жағдайын, жеке бастың психодиагностикасын
талдау жасау негізінде қарым-қатынас кедергілері мен оның бұзылуының
себептерін жоюға қол ... ... – жас ... ... жетіспеген жағдайларда
қолданылады: соционом ... мен ... ... ... мен тәсілдеріне сүйене отырып ата-аналардың
педагогикалық құзырлығының ... ... және ... жеңуге қол жеткізеді.
- Диагностикалық – жас жұбайлардың өздерінің отбасы мен өз баласы туралы
арнаулы ... ... ... ... ... ... өзі жүргізген кәсіби диагностикасының нәтижесімен
таныстырады;
- Медициналық- ... ... ... ауру ... соционом осымен айналысатын қызметтердің ... ... ... ... отбасымен жүргізетін әлеуметтік ... ... ... ... қатына орнатып, жақсы нәтижелерге қол ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасағанда, отбасылық қатыгез жағдац-йында қолданылатын
технологияларға: ... ... ... көрсетіліп отырғанды жедел
тартып алып, әлеуметтік реабилитация мекемелеріне- балалар мен әйелдер үшін
отбасылық дағдарыс ... ... ... табылатын баспаналарға,
сондай-ақ балаларды біреудің қамқорлығына алып және ... беру ... ... ... көрсету нысандары отбасын тұрақтандыруға, ... ... ... ... ... ... ... асырылуы керек.
Отбасы қатынастарын ... ... осы ... әр бір
технологиялардың ... жас ... ... ... ... әртүрлі. Отбасымен әлеуметтік жұмыс технологиясының басты
мақсаты- отбасының тұрақтануына ... ... ... ... ... ... [35].
2.2 Мемлекеттік әлеуметтік саясат тарапынан жас отбасымен әлеуметтік
жұмысты жетілдіру ... бір ... ... ... танымының қарапайым ғана
түрі ретінде көрінеді. Осы термин ... ... ... ... осы отбасылық өмір туралы жеке тәжіриебесі бар.Біз осы ... ... ... қызметкерлерінің аузынан естуге үйреніп алғанбыз, олар
өздерін отбасы мен отбасы ... ... деп ... ... ... тарихына ондаған жылдар болған деп
есептелінеді. Қазақстанда ... ... ... енді ... ... оқу орындарында әлеуметтік жұмыстар жөнінде мамандар даярлау жұмысы
басталды, осы саладағы ғылыми зерттеулерге ... ... ... ... ... шешумен нақты айналысатын мемлекеттік, жеке меншік,
қоғамдық ұйымдар құрылуда. Кеңес дәуірі кезінде қолданылған «мемлекеттік
және қоғамдық ... ... ... ол ... қалған принцип бойынша
қаржыландырылып, бұл оның тиімділігін елеулі түрде төмендетті, ... ... ... ... ... ... ету ... Осы ретте,
әлеуметтік қорғаудың мемлекеттік мекемелеріне диплом алған ... ... ... біз осы ... ... ... ... келетін,
мемлекеттік әлеуметтік қызметтердің инерциялық ойлауымен әлі де ... ... ... жұмыстардың мәні әлеуметтік қайта құру дәуірінде өсіп отыр,
оның иіндеті болмай ... ... ... ... ... ... ... жұмыстардың кәсібилігі, өмір ... ... ... төмендігі, дискриминация және
мүгідектігі салдарынан шектелген адамдар мен отбасыларын реформаға табысты
түрде бейімделуге ... ... ... ... ... ... мүдделері әр ... ... ... үшін өз
мүмкіндіктерінтеңестеруге қол ... ... ... қоғамның
құндылықтарын қалыптастырумен тығыз ... ... ... ... өмір ... қиын ... отырған адамға немесе топқа
көмек көрсетуге бағытталған, ал екінші жағынан алғанда, ол жеке ... ... ... жеке ... және мемлекеттік ұйымдар арасында делдалдың
маңызды рөлін атқарады.
Әлеуметтік жұмыс әлеуметтік қиыстырылған іс- әрекет ... ... ... ... ... ... құрылымы мен теория жиынтығы
айтылады. Оның мазмұны сол және басқа елдегі ... ... ... ететін
адамдармен жүргізілген жұмыстармен, әлеуметтік қызметтердің қалыптасқан
түрлерімен, әлеуметтік жұмыстардың кәіптік дәрежесімен және клиенттердің әр
түрлітобымен ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен клиенттің тұрмыс ... ... дін, ... ... ... ... әр ... іске асырылады [34].
Әлеуметтік жұмыстардың дәстүрлі тұжырымдамасы жеке, ... және ... да ... анықтау кезіндегі көмек көрсетудегі,
адамның қоғаммен өұқықтық, экономикалық, әлеуметтік қатынастарын ... ... ... жұмыстардың мақсатын анықтайды. Отбасы немесе
оның жеке мүшелерімен жүргізілетін әлеуметтік ... жеке ... ... ... ... Бұл әлеуеттік қызметкердің өз объектісімен жеке
байланысын шамалайды.
Әлеуметтік мәдени жағдайлар үнемі ... ... ... ... ... ... отыруға мүмкіндік беретін отбасылық
мониторинг орнату қажет. Осындай ақпарат ең алдымен, отбасымен ... ... ... ... ... ... ... анықтама
беру оңай нәрсе емес.
Отбасына біз қандас немесе интимдік, жыныстық қатынастар арқылы бір-
біріне жақын ... ... ... ... ... ... ... жасалады және қоғамдық қатынастар мен өмірдің басқа да
әдет-ғұрыптарына ... ... ... ... ... тұрып,
шаруашылықтарын бірге жүргізіп, заң түрінде тіркелмеген отбасылар ... ... ... ... ... санының көбейіп кеткені
байқалады. Некенің тұрақты немесе тұрақсыз болып келуі де ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге байланысты, отбасы
тәртібі мен ұйымы да соған қарай икемделеді. ... жеке ... ... ... ... жағдай, заң, дін, білім, салт-дәстүр әсер
етеді. Сондықтан, ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
аспектілерін игеретін әлеуметтік және экономикалық тұрғыда қарастырамыз.
Отбасымен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстың да ... да ... ... және ... ... бірдей, оның ерекшеліктері ббілімдері
мен ептіліктерінде. Осы әлеуметтік қызметкер мен әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... ... ... бөліктерден: заңдылық,
приинцип және әдістерден тұрады. Отбасымен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс
қызметтің әмбебап түрі ... ... ол ... ... ... ... ... негізгі принциптерін бөліп алуға болады:жалпы
философиялық принциптер: детерменизм, бейнелеу, ... ... ... ... ... ... келісу, әлеуметтік
мәнділік. ... ... ... ... (әр ... ... ... әлеуметтік жұмыстар принципін түсіну.
Отбасымен жүргізілетін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... принциптер: қоғамдық-
топтық және жеке мүдделерінің үйлесімі; өзін-өзі және отбасы мүшелерін
қамтамасыз ету, ... ... ... үшін ... күнелтуі және
толық жарамды азамат тәрбиелеу [35].
Психологиялық-педагогикалық принциптер – эмпатия (жан ашуы); ... ... ... уақытта қиын жағдайларда адамға күнелтуге
көмектесу және т.б; әдістемелік принциптер: ... ... ... ... – жинақтылық, делдалдық
(психология, құқық, медицина және т.б. ... ... мен ... әлеуметтік жұмыс тәжірибесі мен талдап қорытындылаудың
нақты принциптері, атап айтқанда, өзінің отбасы ... ... және дене ... ... ... ... ... құқын сақтау, отбасындағы жас балалар, қартайған және науқас
адамдарға мемлекеттің қамқорлық ... ... мен ... ... ... ... ... махаббатқа деген
сезімін, өмірге деген құштарлығын сақтау және т.б.
Отбасымен әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... ... бір ... жету жолдарын, нақты мәселені шешуді әдіс
деп ... ... ... ... ... кезіндегі көптеген
әдістер пән аралық болып саналады, өйткені өз қызметімен және ... ... ... ... ... ... да, отбасымен
әлеуметтік жұмыс жүргізу кезінде қолданылатын әдістерді сипаттай ... ... ... ... саяси, әлеуметтік-
психологиялық, әлеуметтік, әкімшілік, педагогикалық және т.б. ... ... жету үшін өз ... тәсілдері мен міндеттері
игерген, отбасы саласы және отбасымен жүргізілетін жұмыс технологиясын
өзіндік ... бар ... ... ... қызметкердің мамандығымен
де анықталады.
Әр ғылым жалпы пікірлер мен жанжақты заңдарға – методологияға сүйеніп,
«өз» құбылыстарын зерттеу және де ... ... ... ... ... яғни ... шешу ... жүргізілетін әлеуметтік жұмыс ғылым ... ... ... ... ... ал оның қызметі жалпы отбасы мен ... ... ... үшін, отбасы жөніндегі білімді жүйелік,
пысықтаудан тұрады. ... ... ... ... ... мәселелерін шешетін мамандар, белсенділер, кәсіпкерлердің
кәсіптік, мемлекеттік, қоғамдық әдістерімен іске ... ... ... әлеуметтік жұмыстарын маңызды мәселелерінің бірі – қоғамның
әлеуметтік-саяси жағдайлары мен отбасының өзінің ішкі үдерістеріне қатысты
отбасы, ... ... ... ішкі ... ... ... мен ... әзірлеу жөніндегі жұмыс әдістері мен
қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... өзінің негізінде әлеуметтік
(қоғамдық) ғылым бола отырып, техникалық, әсіресе, табиғи ғылымдармен
байланысты. Оның ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-саяси, әлеуметтік-медициналық,
әлеуметтік-психологиялық т.б.,ал екінші жағынан социология, педагогика,
құқықтану және басқа да ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу кезіндегі көптеген
әдістер пәнаралық болып саналады, өйткені өз ... және ... ... ... ... ... да, отбасымен әлеуметтік
жұмыс жүргізу ... ... ... ... отырып, оларды
экономикалық, медициналық, саяси, әлеуметтік-психологиялық, әлеуметтік,
әкімшілік, педагогикалық және т.б. ... ... ... жұмыс жүргізетін әлеуметтік қызметкер бұл – біздің басты
маңызды ұғымарының ... ... ... ... ... бұл ... әлеуметтік жұмыс жүргізу саласындағы ... ... ... ... ... адамда, отбасында, топта ... ... жеңе ... әлеуметтік көмектің барлық түрін көрсететін адам.
Отбасы барлық уақытта ежелгі ... ... ... ... ... қоса ... озық қоғамдық ойлардың, ілгері саяси
және қоғамдық қайреткерлердің басты назарында болды. ... ... ... жұмыс ғылым ретінде әлі даму үстінде.
Бүгінгі таңдағы еліміздегі әйелдердің қоғамда ... ... ... ... сондай-ақ жас отбасылар мен жетім балалар және ата-
ананың қамқорлығынсыз ... ... ... ... тарапынан
көрсетілетін әлеуметтік қолдау шараларының ... ... ... ... ... ... ... істері және отбасылық-
демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның ... ... ... ... ... 2009 жылғы 5 наурыздағы Қазақстан әйелдерінің V
Форумында берген тапсырмаларды орындау барысы да талқыланды.
Алғашқы сөзді Білім және ғылым ... ... ... алып,
еліміз бойынша 90 мыңға жуық жас отбасылар барын, ... олар үшін ... ... ... ... тиек ... ... некесіз туылған балалардың, жалғыз басты аналардың, ажырасу,
тіпті ... ... жас ... көбейіп кеткендігі жөнінде өз
өкінішін ... ... ... ... ... факторлардың әсер
еткені айтпаса да түсінікті. Ең басты себеп, жас отбасылардың ... ... ... ... ... ауыл ... ... де қозғады.
Отырыстың қызу талқысы жас отбасылардың статистикалық ... ... ... ... отбасы” деген терминді статистикалық
санау деңгейіне көтеру арқылы ғана ... ... ... қатысты
мәселелерді толық шеше алатындығы белгілі болды. Жас отбасылармен қоса, жас
педагогтардың ... ... ... балаларды өсіріп-бағуларына
қолдау көрсету, студенттердің толықтай жатақханаға орналасуы ... ... ... ... ... әлеуметтік жүйе құрылу керектігін алға
тартты.
Әлеуметтік мәселелер ... ... ... жиынды Президент
жанындағы Әйелдер істері және ... ... ... ... ... ... Әбдіқалықова қорытындылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ойымның түйініне тоқталсам, Елімізде әлеуметтік жұмыс ... зор, ... ... жас ... жүргізілетін әлеуметтік жұмыстың
орны ерекше. Себебі, жас отбасы – қоғамдық ... ... ... ... қатар адамдардың өзара қарым-қатынаста болатын тұрақты тобы,
қоғамның алғашқы ұясы. Ол әлеуметтік қоғамдық ... ... рөл ... негізі. Отбасы мүшелерінің арқасында қарым-қатынас ерекше ... ... ... ... ... ... – қоғамның
жалғасуына, нығаюына қызмет еткендер, ал орындамағандар болса, олар ... ... ... әлеуметтік тәрбиеден үлгі алмаған бақытсыз жандар.
Адам баласы қасиетті борыштарын үлкендерге құрмет, кішілерге ... ... ... ... пен ... ... ... Отбасы сүйіспеншіліктің, инабаттылықтың бастау бұлағы.
Адам баласы ... ... ... шын сүйіспеншілікті, мейірбандық
сезімдерін ананың құшағында, әкенің қара шаңырағында табады.
Отбасы – жеке ... ... мен ... ... ... ... ұрпақты қоғамдық өмірге әлеуметтік дайындауда ерекше роль атқаратын
мәдени құбылыс. Онда адам дүниеге ... және оны ... ... ... сол ... ... ... икемденіп қалыптасады.
Отбасы – шағын мемлекет. Белгілі бір ұлт не халықтың ... бері ... ... ... әдет-ғұрпы, тұрақты қарым-
қатынастары мен мәмілесі бар. Кейде әр отбасының өзіне тән ... ... ... ... ... Ол сол ... ... байланысты.
Олар өз жағдайын өздері шешеді, сондықтан әлеуметтік педагог оған киліге
алмайды. Барлық проблеманы отбасы өзі ғана шеше ... ... ... ... ... ... Қалай десек те ... ... бала ... орынды балуы мемлекеттің қалыптасуына
да белгілі бір дәрежеде ықпал етеді.
Еліміз егемендік алып, ... ... ... даму ... ... дербес ерекшелііктермен тәрбиелеуді қажет етеді. Тәуелсіз ... үшін ... күні үшін дені сау, ... ... ... ... ... батыр, қыздың әдепті болып қалыптасуы осыларға байланысты. Болашақ
ұрпақтың тәрбиелі, ... ... ... ең ... ... ... қасынан басталады. Отбасы адам қоғамының ең негізгі және ... ... ... бірлестік. Бұл адам әулиетін дамыту, бала әкеліп, өсіру
отбасы мүшелерінің барлығына ... әсер ... ... ... ... да ата-бабаларымыз отбасын құруда әдеп сақтап,
берекесін келтірмеуге өте ұқыптылықпен ... ... ... ... әлеуметтік жұмыстың ең негізгі бөлігі –
отбасымен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс. Яғни, біз ... ... ... ... жас отбасыларын, проблемалы отбасыларын қорғау,
оларға көмек, қолдау көрсетуіміз керек. ... ... ... ... ... ... жеңе ... әлеуметтік көмектің барлық түрін
көрсетету біздің басты міндетіміз болып табылады.
Тақырыпты қорытындалай келе, айта ... ... ... таңда
Қазақстан қоғамында «жас отбасы» деген ... мол және ... ... ... ... ... ең ... жүйе. Әлеуметтік жұмыстың ... ... ... ... ... ... қызығушылықпен қарауы
оның әлеуметтік құбылыс екенін көрсетеді. Отбасының ... рөлі ... ... ... ... ... салыстыруға келмейді, себебі
тек осы отбасында адамның жеке басы қалыптасып, дамиды ... ... ... ... ... Отбасы адам үшін алғашқы тәрбие беру
институы, оны адам өмір бойы ... ... ... ... ... болып табылады да онда адамгершілік негіздері бекітіледі, мінез-
құлық нормалары ... жеке ... ішкі ... жеке ... ... адамның әлеуметтік шығармашылық белсенділігін ынталандырады
(немесе ынталандырмайды). Ол адам мен ... ... ... ... рөл
атқарады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІТАПТАР МЕН МОНОГРАФИЯЛАР:
1. Жаназарова З.Ж., отьасы социологиясы: оқк құрал. – ... ... 2010. – 240 ... ... К.У., ... З.Ж., ... Ж.А. Отбасымен әлеуметтік
жұмыс: оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2003. – 133 ... М.Т. ... ... ... ... 3-15 бет
4. Агафонов А.Н., Меңлібаев Қ.Н. “ Жастармен жүргізілетін әлеуметтік
жұмыстар” – ... 2005 ж. 281-287 ... ... З.Ж. ... ... ... ... Теория и практика социальной работы: основные направления развития
в XX-XXI ... ... и ... опыт): Хрестоматия. /
Сост. и науч. ред. С. И. ... Л. И. ... 2-е изд., ... ... – М.: Издательский дом «МАГИСТР- ПРЕСС», 2004. – 479 ... ... ... работы: учебное пособие для студентов ВУЗов / ... Н. Ф. ... – М.: ... центр «академия», 2004. – 288
с.
8. Холостова Е. И. Социальная работа: учебное пособие. – М.: «Дашков и
Ко», 2004 – 692 ... ... П. Д. ... ... и ... социальной работы: учебное
пособие. – М.: «Дашков и Ко», 2003. – 428 ... ... ... ... с ... и ... / ... труда
и социальной защиты Ханты – Мансийского АО / Под общ. ред. Ю. В.
Крупова. – ... ... ГУИП ... 2003. – 117 ... Савинов Л.И. Семья и общество: история, современность и ... ... ... 1992. ... ... Ю.Е. Цикл развития семьи: исследования и ... ... ... (Серия «Психология семейных отношений»). Самара:
Издательский Дом «Бахрах-М». ... ... А.Д. ... ... при ... коммунизме. –
киев, 1967. – С.10.
14. Н.Г. Юркевич. Семья в ... ...... 1964. – ... Жас ... отбасылық өмірге дайындау. ... ... 2007, – 32 б. ... авторлық бірлестікте).
16. 11. Жанұя барлық тәрбие бастауларының тірегі. Әдістемелік құрал.
Алматы. 2007, – 38 ... ... ... ... мен ... тәрбиесін жетілдірудің
негізі. Әдістемелік құрал. Алматы. 2007, – 62 б.
18. Жас ұрпақты отбасылық ... ... үшін ... ... ... ... «Білім беруді реформалау: Ұлттық
басымдықтар және оларды шешу жолдарын іздестіру» атты ... ... ... Тараз, 2008, 121-125
б.б.
МЕРЗІМДІ БАСЫЛЫМДАР:
19. Жаназарова З.Ж. Внебрачный союз – сожительство как ... ...... №2, 2006. – С. ... Васильева Э.К. Семья как философская ... // Сила ... М., 1998. ... ... В.Б. ... семьи при капитализме // Семья как объект
философского и социологического исследования. Ленинград, 1974.
22. ... С.В. ... и ... ... ... научной
разработки // Проблемы семьи и семейной политики. Вып. 3. М., 1993.
23. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан ... ... ... ... ... арналған мемлекеттік бағдарламасы // Егемен
Қазақстан.2004.16 қазан
24. Новинская М.И. Молодежь в современном мире: проблемы и ... ... ... ... // Вопросы философии. 1990. № 5. С.64
25. Жас ұрпақтың өнегелік ұстанымы». //Бастауыш мектеп. ... ... ... ... тәрбиелеу - бүгінгі күннің өткір проблемасы.
//Бастауыш мектеп. ... 2004 ... ... ... ... кезеңге бөлінеді? // Бастауыш ... ... ... ... ... тән ... ... //Бастауыш мектеп.
Алматы, 2005 №4
НОРМАТИВТІК- ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР:
29. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы ... 7 ... № 581-II ... ... ... ... «О государственных гарантиях равных прав и ... ... ... №223-IV, 8 декабря 2009 года
31. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Призидентінің
Қазақстан ... ...... ... 1997, -176 б
32. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа ... - ... ... ... жолдауы, 2 наурыз 2007ж.
ИНТЕРНЕТ – СІЛТЕМЕЛЕР:
33. http://socioline.ru
34. ... ... ... http://www.stat.kz
38. http://dmk.kz/zholdau-zhane-zhyrtshyilyik/zhas-otbasyiga-zhaylyi-
yy.html

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Конституциялық құрлыс5 бет
Отбасын нығайту және отбасындағы тәрбиенің рөлін күшейту. Отбасы-тұрмыстық зорлық-зомбылық куәгері болған балалардың жағдайы4 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы қызмет көрсету саласының ролі36 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Екіжақты және аймақтық деңгейдегі ынтымақтастыққа негізделген АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі161 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь