Жазудың шығуы және оның даму кезеңдері

Қазірде біз жазба тілді ауызша тілдегі сөздердің жазбаша түрде әріптердің тіркесімен белгіленуі деп түсінеміз. Бірақ алғашында бұлай болмаған. Жазудың тарихына көз жіберсек, әріппен таңбалаудың кейінірек пайда болғанын көреміз. Жазу өте ерте заманда жасалып, мыңдаған жылдар бойы өзгеріп, дамып келді. Жазудың мыңдаған жыл бойына дамып жетілуімен бірге, онын принңиптері де өзгеріп отырды.
Жазудыя жүйесі таңбалардың жиынтығынан құралады. Ол таңбалар бүтіндей сөзді, не буынды, немесе дыбысты белгілейді. Әрбір жазбаша таңбаның графикалык формасы, белгілі бір мағынасы болады. Жазу жүйесіндегі таңбалардың не бүтіндей хабарды. не жеке сөзді, не буынды, не дыбысты белгілеуіне қарай, жазу мынадай түрлерге бөлініп карастырылады: 1) пиктографиялық жазу, 2) идеографиялық жазу, 3) буын жазуы (слоговое письмо), 4) әріптік пемесе дыбыстық жазу. Енді осылардың әр-кайсысына арнайы токталайык.
1. Пиктографиялық жазу. Бұл - жазудың ең алғашқы түрі. Пиктографиялық жазу - суретке негізделген жазу. Сондықтан оны кейде сурет жазуы (рисуночное письмо) деп те атайды. Пиктографиялық жазудың танбалары (суреттері) пиктограммалар деп аталады.
Пиктографиялық жазудың ескерткіштері әр түрлі суреттердің жиынтығынан құралған. Әрбір сурет (пиктограмма) өздігінен бүтіндей хабарды (сообщение) білдіре алады. Ол хабар графикалық жағынан жеке сөздерге бөлшектенбейді. Осыған орай пиктограмма тілдік формаларды емес, оның мазмұнын бейнелейді. Осылай болғандықтан пиктограмм-малардың мағынасын әр түрлі тілдерде сөйлейтін адамдар түсіне алатын болған. Пиктографиялық жазуға танба ретінде адамнын, қайыктың, малдың, тоғайдың т. б. суреттері қолданылған. Адамдар басқа біреулерге нені хабарлап білдіргісі келсе, сонык суретін салған. Мысалы, «мен аң аулауға кеттім» дегенді білдіру үшін адамның суретіне қатарластырылып тоғайдың және аңның суреті салынған.
        
        ЖАЗУДЫҢ ШЫҒУЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
Қазірде біз жазба тілді ... ... ... жазбаша түрде
әріптердің тіркесімен белгіленуі деп ... ... ... ... Жазудың тарихына көз жіберсек, әріппен таңбалаудың кейінірек
пайда болғанын көреміз. Жазу өте ерте ... ... ... ... бойы
өзгеріп, дамып келді. Жазудың мыңдаған жыл ... ... ... ... ... де ... отырды.
Жазудыя жүйесі таңбалардың жиынтығынан құралады. Ол таңбалар бүтіндей
сөзді, не ... ... ... ... ... ... таңбаның
графикалык формасы, белгілі бір мағынасы ... Жазу ... не ... хабарды. не жеке сөзді, не буынды, не дыбысты
белгілеуіне қарай, жазу ... ... ... ... 1)
пиктографиялық жазу, 2) идеографиялық жазу, 3) буын ... ... 4) ... ... ... жазу. Енді осылардың әр-кайсысына
арнайы токталайык.
1. Пиктографиялық жазу. Бұл - жазудың ең алғашқы түрі. ... - ... ... жазу. Сондықтан оны кейде сурет жазуы
(рисуночное ... деп те ... ... ... ... ... деп аталады.
Пиктографиялық жазудың ескерткіштері әр түрлі суреттердің жиынтығынан
құралған. Әрбір сурет (пиктограмма) өздігінен бүтіндей ... ... ... Ол ... ... ... жеке ... бөлшектенбейді.
Осыған орай пиктограмма тілдік формаларды емес, оның мазмұнын бейнелейді.
Осылай болғандықтан пиктограмм-малардың ... әр ... ... ... түсіне алатын болған. Пиктографиялық жазуға танба ретінде
адамнын, қайыктың, малдың, ... т. б. ... ... ... біреулерге нені хабарлап білдіргісі келсе, сонык суретін ... «мен аң ... ... ... ... үшін ... суретіне
қатарластырылып тоғайдың және аңның суреті салынған.
Алғашында өнер ... мен жазу ... ... қалыпта болды. Суретті-синкретикалық жазу шығу тегі жағынан
ен алғашқы көне өнерге, сурет ... ... ... ... тұңғыш рет шыққан мерзімі ек алғашқы сурет өнерінде әр түрлі
суреттерді ... ... ... ... хабарлау қызметіне ауысу
кезінен баста-лады. Демек пиктографиялық жазу ең алғашқы суретті жазудың,
таңбалары - пиктограммаларға айналу ... ... ... өзі өте ... барып тіреледі. Зерттеушілер суретті-синкретикалық (пиктографиялық)
жазу ен алғаш рет неолит дәуірінде пайда ... деп ... ... аң ... және ... ... халықтар жиі
қолданатын болған. Пиктографиялық жазу баска ... ... ... бір ... ... болды. Жоғарыда атап
өткеніміздей, ... ... ... ... бөлшектеп ажырата
беруге келе бермейтін ... ... ... ... мүндай сипаты полисинкретикалық тілдерге ... ... ... ... ... ... сөйлейтін халықтар (аңтектер, ... ... ... Қиыр Солтүстіктің көптеген халықтары және т.
б.) кең түрде қолданатын ... ... ... ... ... ... пиктографиялық жазуды тудыруға себепші болды деп
санауға ... ... жазу ... ... ... ... да болған. Бұл жерде әнгіме тілдердің полисинкретикалық құрылысы
осы тілдерде сөйлейтін халықтарда пиктографнялық жазудың дамуына ... ... бірі ... ... болып отыр.
Пиктографиялык, жазу өте жабайы жазу болды, оның кең ... ... ... ... ... ... ... тәсілін қазірде де кездестіруге болады. Мысалы,
көшеде жүрудің тәртібін аңғартатын әр түрлі белгілердің, ... ... ... бас киімнің, аяк киімнің ... ... ... және т. б. ... ... ... ... немесе логографиялық жазу. Пиктографиялық жазудын
біртіндеп даму барысында идеографиялық жазу пайда ... ... ... ... деп ... ... ... өте баяу болды және пиктограммалардан пайда болған ... ... ... да ... ... жазудың даму
барысында идеограммалар пиктограммалардан біртіндеп алшактап, ақырында олар
(идео-граммалар) белгіленетін заттың ... ... ... ... ... таңбалар ретінде ... ... ... ең басты айырмашылы-ғы таңбалардың формасында
емес, олардың мағынасында. Идеографиялық таңба (идеограмма) не жеке ... оның ... ... ... ... ... бір буынды сөздерден
қүралған күрделі түбір морфемаларды немесе жапон және ... ... ... ... ... ... ... жазудың үлгілерін өте ертедегі қытай жазуы мен шумер
жазуынан ... ... ... көруге болады. Қытай жазуының
идеографиялык жүйесі осыдан төрт мын, жыл бұрын жасалған ... ... ... ... ... дыбыстық тілдегі белгілі бір ... ... ... ... ... ... жазуындағы таңбалар біртіндеп
өзгеріп, жетіліп, белгілейтін заттар мен құбылыстардың ... ... ... ... ... цифрлар тәрізді; олар
сөздің дыбысталуын емес, мағынасын білдіреді. Сондықтан қытай ... әр ... ... ... ... олардың дыбысталуы мен
морфологиялық құрылысы біркелкі болады. Жазудың ... ... ... ... ... да ... ... «5» деген цифрды алайыкқ. Бұл цифрдың сандык мағынасын орыс та,
қазақ та, неміс те, ... да, ... да ... ... ... Бірақ Бұл цифрдың атының дыбысталуы әр тілде әр түрлі: орысша -
пять, казақша - бес, ағылшынша - ... ... бір ... ... ... ... ... жазуға қарағанда, идеографиялык. ... ... ... ... тілді дәлірек бейнелейді. Идеографиялық жазу
сөйлеудің мазмұнын білдірумен бірге, оның ... - ... ... орын ... ... ... сөйлеудің фонетикалық жағынан
да ажііратып бере алады.
Лингвистикалық әдебиеттерде пиктографияны синкретикалық жазу немесе
суретті-синкретикалық жазу ... ... деп, ... ... ... осыған орай идеограмманы логограмма деп
атаудың қажеттілігі айтылып жүр.
Логограммаларды сөздерді белгілейтін танбалар ... ... ... ... ... ... кейбіреулері мысалы, қытайдың
идеографиялык иероглифтері) сөздердің мағынасымен тікелей байланысты ... ... ... фонетикалық иероглифтері) сөздердің
фонетпка-лық жағымен тікелей байланысты болады. Бұл ... ... ... ... ашық айқын көрінеді: бұлардың біріншілері
бірнеше синонимдерді белгілеу үшін
қолданылса, екінші түрі бірнеше омонимдерді ... үшін ... ... жазу ... ... далме-дәл белгілеу ... Бұл екі түрі ... ... ... және оның мәселелері жайындағы әдебиеттерде логограммалардың бұл
екі түріне қатысты түрліше терминдер ... жүр. ... ... түрі ... ... ... байланысты түрі)
«идеограммалар» (сөздің тар ... ... ... айқындауыштар» («смысловые определители»), «детерминативтер»
делініп, ал ... түрі ... ... жағымен тікелей
байланысты түрі) ... ... ... делініп әр
түрлі терминдермен аталып жүр. Логограммаларға қатысты терминологияны бір
ізге түсірген, ... ... ... ... еді. В. А. ... ... ... ... ... терминмен ауыстырғанда,
логограммалардың бірінші ... ... ... деп ... ... Бұған коса ол идеографиялық логограмма және ... ... ... ... ... ... (детерминатив)
деген терминді де сактаудың керектігін айтады Бұл термин тар мағынасында,
яғни логограммалар сөздердің дербес таңбалары ... ... ... ... логограммалардың мағыналарын ... ... ... ... ... ... ... gan деген
фонетикалық логограмма, мағына айқындаушысы болмағанда, өздігінен ... ... ... ... ... Бұл ... логограмма
(gan) «металл» деген мағынадағы айқындаушы сөзбен тіркесіп ... ... ... ... мағынадағы айқындаушы сөзбен тіркескенде,
«қатты» (твердый) дегенді білдіреді де, «жіп» деген ... ... ... ... негізі» дегенді білдіреді. ...... ... логограмма да осы тэрізді. Бұл логограмма
өздігінен «ат» дегенді білдірсе, «эйел» деген ... ... ... ... ... «екі ... ... мағынадағы
айқындаушымен тіркескенде, «ұрсысу» дегенді ... ... ... ... ... ... толык мағынасындағы логограммалар болудан калып, фонетикалык
логограммалардың мағыналарын ... ... ... идеографиялық көмекші
таңбаларға айналады.
Логографиялық жазудың жетіле түскен турі – ... ... ... ... (белгілері) бүтіндей сөзді емес, ... ... ... жеке морфемаларды белгілейді. ... ... ... ... морфемограммалар деп аталалы. Казіргі
кытай иероглифтикасы морфема-логографиялық жазу ... ... ... ... көп ... сөздердің көпшілігі алғашқы бір
буынды сөздердін бірігуінен жасалған. Ондай бір ... ... көп ... ... ... ... кеткен. Осыған орай алғашында
бір буынды сездсрді белгілеген иероглифтер ... көп ... ... ... ... ... белгілейтін болды.
Қазіргі ғылыми таңбаларды (научиыс знаки) логографияның айрықша бір
турі ретінде ... ... Бул ... ... ... ... белгілейді, солардың «орынбасарлары» ретінде колданылады.
Тсрминдер сездердің айрықша бір түрі ... ... ... ... да ... ... болады.
Логографиялық жазу қоғам дамуының қай дәуірінде пайда болды?
Зерттеушілер логографиялық ... ... ... құл иелену қурылысының
пайда болып, ежелгі мемлекеттердік жасалуы, сауданың ... ... ... ... қарым-қатынас жасау қажеттілігінің күшеюімен байланыстырады.
Египет, шумер, қытай және т.б. логографиялық жазу ... ең ... ... мемлекеттерінің құралып жасалған кезінде солармен бір ... ... ... ... және онын ... ... ... бірге тілдің кейбір ерекшеліктері де себепші болды. Ондай
ерекшеліктер деп мыналарды атауға болады: 1) ... жігі ... ... ... ... ... 2) ... арқылы белгіленген
сөздердің грамматикалық жақтан өзгерілмейтіні және олардың ... ... ... ... ... көмегінсіз білдіре
алмайтындығы. Түрлі тілдердің ішінде логографиялык. жазудың дамуына және
калыптасып орнығуына қолайлы тілдер ... ... ... ... аталады.
Түбір тілдерде сез грамматикалық жақтан ... түсе ... ... ... ... ... ... таңбалардың болуын әрдайым
қажет етпейді. Осыған орай түбір тілдерде ... ... ... ... ... ... ... карағанда, агглютинативті
тілдердің логографиялық жазуға сәйкестілігі азырак, икемділігі кемдеу.
Агглютинативті ... ... ... ... ... ... ... дыбыстық) таңбалардың болуын қажет етеді. Мүның ... ... ... түбірі (немесе негізі) оңай бөлініп шығады
да, логограммалар мен ... ... ... Мұнымен бірге,
агглготинативті тілдерде сөздің ... ... ... ... ... ... емін-еркін тіркесіп айтыла
алады. Ал логография флективті тілдерге, ... ... ... ... ... Бұлтілдерде әсіресе полисинкретикалык
тілдерде сөздің сөйлемнен жігі ... ... ... аз ... ... ... флективті тілдерде сөздің түбір
мен аффикстерге ажырауы әлдекайда күрделі. Осының бәрі ... ... ... ... үшін логографиянық жанасым-сыз ... ... ... ... ... калыптасуы оның кытай
тілінің, құрылысына (кытай тілі ... ... ... ... ... ... шумер жазуы мен жапон ... ... ... жолмен дамып калыптасуы Бұл
тілдердің (шумер, жапон) агглютииативті тілдер болуымен байланысты
Осылайша жиі колданыла келіп, ол таңбалар ... ... ... буыннын таңбасы ретінде ұғыныла бастаған.
Ертедегі буын ... ... ... ... үш мың ... кезінде шумер жазуында бір буынды сөздерді тақбалаған логограммалардан
пайда болған. Мысалы, «садактың оғы» деген мағынаны білдіретін сөзді ... іі) ... ... іі деген буынды да таңбалау ушін қолданылған.
Шумер жазуында біздіқ заманымызға ... үш мың ... ... буын ... кен ... ... да, бұл жазу біздің заманымызға
дейінгі үш мың ... ... ... буын ... айналады.
Шумер жазуындағы идеографиялык логограммалар мен фонетикалық
логограммалар кісі аттарын, әсіресе ... кісі ... ... ... ... ... ... икемсіз болды. Мұнын үстіне шумер
тілінің ... да буын ... ... ... Өзініқ грамматикалык
күрылысы жағынан шумер тілі агглютинативті тілдерге жакын. Бұл тілде ... ... ... ... бойынша жалранған. Ондай
аффикстерді логограммалар арқылы таңбалау киын ... олар ... ... әріп жазуы (финский жазуы, ежелгі еврей жазуы, арамей ... т. б.) ... жазу ... Ондағы таңбалар тек дауыссыз
дыбыстарды ғана белгілейтін болған. Жазудың бұл ... ... ... ... мен мәні ... тілдерде пайда болып,
қалыптаскан. Мысалы, семит ... ... ... тілдерінде) сөздің
түбірі дауыссыз дыбыстардың тіркесінен құралады да, оларға дауыстылар
қабаттасқанда, ол ... ... ... туынды сөздің әр түрлі
грамматикалық формаларын білдіреді.
Консонантты-дыбыстық таңбалар алғаш рет египет жазуында пайда ... ... ... ... ... ассиро-вавилон, финикий, ежелгі
еврей тілдері және т. б.) бірсыпыра ортақ жақтары ... ... ... дауыстылардан дауыссыздардың мәні басым. Бұл тілде де сездің түбірі
дауыссыздардан құралады. ... ... таза ... жазу ... ... ... жазу түрінде болды да, онда ... мен ... ... екі ... уш ... мен ... ... кабаттаса колданылған.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің даму тарихы44 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет
Ішкі істер органдары штабтарының жүйесі және құқықтық жағдайы71 бет
Ішкі істер органдарының жүйесіндегі штабтың рөлі55 бет
Адам ауруын қоздырушы және өнеркәсіпте қолданылатын дрожжилар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь