Каспий теңізінің экологиялық жағдайы

Кіріспе
1. Табиғи географиялық жағдайы
2. Каспий теңізінің экологиялық проблемалары
Теңіздің ластануы
Су басып қалған мұнай ұңғымаларының проблемасы
а. Тасымалдау кезінде теңіздің мұнаймен ластану проблемасы
Каспий теңізі – біртұтас табиғи геожүйе, онда геологиялық, гидроклиматтық, антропогендік және космостық факторлар өзара күрделі әрекет етеді. Каспий теңізі – біздің планетадағы өзінше бір ең үлкен ойпаңның орталығы, оның үстіне, ол – біздерге бірегей фауна мен флораны, соның ішінде бекіре тұқымдас балықтар түрлерін жеткізе алған ескінің көзі.
Көне заманнан бері Каспий теңізі географтардың саяхатшылардың, жаратылыстанушылар мен мемлекет қайраткерлерінің назарын өзіне аудартып келеді. Оның ертегі мен аңызға айналған байлығы - балығы, табиғи ерекшеліктері Гомерді, Геродотты, Аристотельді, Патроклды, Александр Македонскийді және т.б көптеген белгілі тұлғаларды ойлантқан. Осы тұста А.Гумбольдтың сөздерін еске алған орынды болар: «Каспий теңізін көрмесем, өлермін» (Берлин, 1869). Каспий теңізі бүгінгі күні де мамандар назарын өзіне аудартып келеді.
Басты себеп – теңіздің өзі де, оның жағалауы да – адам пайдаланатын неше түрлі табиғи байлықтардың нағыз қоймасы болуында. Теңіз жағалауы мен теңіздің түбі мұнай мен газдың, басқа да пайдалы қазбалардың үлкен қорларын сақтап жатыр. Каспийдің байлығы алуан түрлі, ол Каспий маңындағы мемлекеттердің экономикасында, миллиондаған адамдардың өмірінде, көпбейінді өнеркәсіптің жұмыс жасауында және т.с.с. үлкен маңыз алады.
Барлық тарихи кезеңдерде Каспий теңізі ең бай су айдыны болды, ол ең алдымен өзінің биологиялық өнімділігімен ерекшеленеді.
Оның балығын барлық Каспий маңындағы мемлекеттер пайдалана алады. Каспий адамдардың белоктық қорегінің маңызды және сенімді көзіне айналып, қуаңшылық, індет, әлеуметтік-саяси катаклизмдер кездерінде бірнеше рет аштықтан қорғап қалды.
Каспий теңізінің балық қоры - оның биологиялық өнімділігі мен ихтиофаунасының бірегей құрамының жоғары деңгейін айқындайтын жағдайлардың өзіне ғана тән өзгеше ұштасуының нәтижесі.
Каспийдің жоғары деңгейдегі өнімділігіне ең алдымен оның алаптарына тән үлкен күн радиациясы, географиялық орналасуы, өзен ағынымен су айдынына жыл сайн түсіп отыратын бірнеше мыңдаған тонна биогендік тұздар және теңіздің биологиялық айналымына кіретін олардың үлкен қорлары себепші болып отыр.
Каспийдің бірегейлігін айқындайтын тағы да бір фактор – оның өзіне тән климаттық ерекшеліктері, жел режимі, су массаларының циркуляциясы, олар өз кезегінде жаздағы булану және қыстағы қату кезінде ағындарының тік қозғалысына қолайлы ықпал етіп, сонысымен биогендік элементтерге бай терең сулардың жоғарыға көтерілуін қамтамасыз етеді, Каспийдің барлық су қабаттарындла оттек бар, бактериопланктонның генерациясы үшін қажетті энергетикалық материал және т.с.с. жеткілікті мөлшерде.
        
        Кіріспе
Каспий теңізі – біртұтас табиғи ... онда ... ... және ... ... ... ... әрекет
етеді. Каспий теңізі – біздің планетадағы өзінше бір ең ... ... оның ... ол – ... ... фауна мен флораны, соның
ішінде бекіре тұқымдас балықтар түрлерін жеткізе алған ... ... ... бері ... ... географтардың саяхатшылардың,
жаратылыстанушылар мен мемлекет қайраткерлерінің назарын ... ... Оның ... мен ... айналған байлығы - балығы, табиғи
ерекшеліктері Гомерді, Геродотты, ... ... ... және т.б көптеген белгілі тұлғаларды ойлантқан. Осы ... ... еске ... орынды болар: «Каспий теңізін көрмесем,
өлермін» (Берлин, 1869). Каспий теңізі бүгінгі күні де ... ... ... ... ...... өзі де, оның ... да – адам пайдаланатын
неше түрлі табиғи байлықтардың нағыз қоймасы болуында. Теңіз жағалауы ... түбі ... мен ... ... да ... қазбалардың үлкен қорларын
сақтап жатыр. Каспийдің байлығы алуан ... ол ... ... ... ... ... өмірінде, көпбейінді
өнеркәсіптің жұмыс жасауында және т.с.с. үлкен маңыз ... ... ... ... ... ең бай су ... ... ол ең
алдымен өзінің биологиялық өнімділігімен ерекшеленеді.
Оның балығын барлық Каспий маңындағы мемлекеттер пайдалана алады.
Каспий ... ... ... ... және ... ... ... індет, әлеуметтік-саяси катаклизмдер кездерінде ... ... ... ... ... балық қоры - оның ... ... ... бірегей құрамының жоғары деңгейін айқындайтын жағдайлардың
өзіне ғана тән өзгеше ұштасуының нәтижесі.
Каспийдің жоғары деңгейдегі өнімділігіне ең алдымен оның ... ... күн ... географиялық орналасуы, өзен ағынымен ... жыл сайн ... ... ... ... тонна биогендік тұздар
және теңіздің биологиялық айналымына кіретін олардың үлкен қорлары себепші
болып отыр.
Каспийдің ... ... тағы да бір ... – оның ... ... ... жел ... су массаларының циркуляциясы, олар өз
кезегінде жаздағы булану және қыстағы қату ... ... ... қолайлы ықпал етіп, сонысымен биогендік элементтерге бай терең
сулардың ... ... ... ... ... ... ... оттек бар, бактериопланктонның генерациясы үшін қажетті
энергетикалық материал және т.с.с. жеткілікті мөлшерде.
Каспий ... тек ... ғана тән ... ... бар ... ... ... табылатындығын атап өту қажет. Оларға ең алдымен теңіз
деңгейінің тербелу проблемасы мен оның ... ... ... ... дұрыс.
Басқа да континентішілік су айдындарымен салыстырғанда, ... ... ... жұртшылықты барлығынан артық қызықтырып келеді.
Бұл қызығушылық ХХ ғасырдың басынан бастап ... ... ... ... ... 1993). Су ... өзіндегі және оның
су жинау ауданындағы экологиялық ахуалға байланысты теңіздік биологиялық
өнімділігі ... ... ... 45-50 жыл ... ... ... Көптеген
әдеби көздерге сүйенсек, Каспийдің биологиялық өнімділігі, әсересе ... ... ... ғасыр бойы күннен күнге өсіп келе ... ... ... катастрофаны регрессия және трансгрессия
кезінде де ... ... ... ... 1956; ... 1974; ... Салманов 1987). Оның үстіне теңіз деңгейі төмендеген және көтерілген
кездегі техникалық ілгерілеушіккке дейін жай ғана теңіз ... ... ... ... ... шайылуы орын алған болса, теңіз
деңгейінің ... ... ... ... ... ... үлкен массалары түсті (Салманов, 1997). ... ... ... көп ... ... ... Алайда, ғалымдар оның режимінің барлық
заңдылықтары мен оның барлық ерекшеліктерін ... деп ... ... су ... және тұтастай теңіздің түбіндегі шөгінділердегі
продукциялық-деструкциялық процестердің заңдылықтарына ... ... ... ... ... және т.б. әсер
етуінің нәтижесінде көп ... әлі ... ... ... ... ...... су айдыны; оның бөліктерінің географиялық
орналасуы түрліше ... ... ... ... ... ... заттар айналымының ерекшеліктері жөнінен түрліше.
Мысалы, теңіздің ең ... ...... ... ... мұз құрсанып,
ондағы биохимиялық ... ... ... ... және ... ... ... суық сүйгіш түрлері даму үстінде болады.
200 жылдан астам кезеңді алатын Каспий ... ... ... 1956) ... өнімінің, судың микрофлорасы және
Каспий теңізін тұтастай алғанда ... ... түп ... мен ... ... ... ... аз
зерттелген. Сонымен бірге фитопланктон мен ... ... дәл өзі ... ... ... ... биологиялық
өнімділігін қалыптастырады.
1. Каспий теңізінің физика-географиялық жағдайы
Каспий теңізі – жер ... ең ұлы ... ... су ... ... деңгейі Әлемдік мұхит деңгейінен 28,5 м төмен жатыр және
елеулі ... ... ... Оның ... 378,4 мың км2 ... ... барлық ауданының 18%-ын құрайды.
. Каспий теңізінің қазаншұңқыры ... ... ... ... үш ... ... ... Орта және Оңтүстік Каспий,.
Солтүстік Каспийдің рельефі ... ... ... ол саға ... байқалады. Тереңдік оңтүстік бағытқа қарай арта түседі. ... ... 6 м ... ... ... ... ... батысқа
қарай көлбеу созылып жатырған Орал жүйегінің тереңдігі 9-11 м құрайды.
Каспий теңізіндегі шөгінді түзілісі өте күрделі ... ... ... ... ... ... ... кездесетін түрі ірі
алеврит болып табылады. Бұл жерде негізінен терригендік тектегі ірі ... құм мен ... құм. Бұл ... ... ... жел ... таяз жерлердегі толқулармен және теңіз түбінің
шамалы еңіс жерлерімен түсіндіріледі.
Солтүстік Каспийдің орталық бөлігі ... ... ... ... ... ... Мұнда Еділ суларымен биогендік заттардың шығарылуы
ағзалардың тіршілік ... ... ... туғызады.
Каспий теңізінің климаты оның ... ... ... ... ... ... және теңіз
суларының жылу әсерімен айқындалады. Мұның барлығы ... ... ... ... ... ... болады.
Солтүстік және шығыс ... ... ... олар ... ... ауа ... еркін келуі үшін ... бұл өз ... ... ... ... ... себеп болады.
Каспий теңізінің жел режимі атмосфераның негізгі орталықтарының
әсерімен айқындалады. Көпжылдық ... ... ... 1959; ... т.б., 1971) ... ... жел шығыс және батыс жақтардан бағыт
алады. ... ... ... ... суық ... ... ширек
желдер басым келеді (50-70%). Жылы кезде – солтүстік-батыс бағыттардағы
желдің қайталануы арта түседі. Кез ... ... ... орташа жылдамдығы
шамамен 4 баллды құрайды.
Ауаның температурасының абсалюттік мәндері мен өзгерістері бүкіл
акватория ... ... ... ... ... да ... – ең жылы ... – ең суық ай. Бүкіл теңіздің ортақ ерекшелігі жаз кезіндегі жоғары
температуралар: теңіздің ... 28-32о және ... 27-30о ... ... 1971; Салманов, 1998).
Теңіздің солтүстік бөлігінің климаты континенталдық. Қаңтар-ақпанда
ауаның орташа айлық температурасы оңтүстік батыстан солтүстік шығысқа қарай
Чечень аралынан 1о - тан ... 10о -қа ... ... ылғалдылығы, жауын-шашын. Бүкіл теңіз үстіндегі жауын-шашынның
жылдық сомасы орташа алғанда 200 мм шамасын құрайды. Оңтүстік және ... ... ... елеулі мөлшері түседі де, Ленкорань-Сефид-
руд учаскесінде ол 1000 мм астам болады. Бүкіл теңіздегі ең ... ... ... ... (1543 ... ... ... жауын-шашын маусымдар бойынша тең
бөлінген дерлік. Оңтүстікке жылжуына қарай ... ... ... анық ... жж. ... су ... 3,2 м ... ал 1978-1995
жж. аралығында 2,5 м көтерілгені анықталған. ... жж. ... ... ... ол ... 0,35 см ... (Мамедов, 1998)
Каспий деңгейіндегі көпжылдық тербелістер басты түрде климаттық
факторлармен айқындалады: олар ... ... ... ... (ІV ... теңізіндегі ағыстар су тығыздығының бөлінісімен, ... ... ... және ... ... ... (1955) жел ... үстіңгі қабатты қамтиды,
ал Солтүстік Каспийде судың ... ... ... 3 ... ... ... анық ... болдырмайды. 40% жағдайларда ол болмайды немесе қарсы жаққа
бағытталған болады (Леонов, 1960). Неғұрлым күшті желдер тұрғанда ағыстар
бағытының ... ... арта ... ... (1955) деректеріне сәйкес, Солтүстік ... ... ... бағытталған. Жазда Солтүстік Каспийге ағыстардың антициклондық
схемасы жақсы үйлеседі. Қыста теңіздің бұл ... мұз ... ... ... ... теріс температурасы бекиді, ол тұздылыққа
тәуелді болып келеді.
Каспий теңізі тұздылығының ... ... ... және ... тұз ... ... ... құрамымен
тығыз байланысты. Теңіздің тұз теңгерімін есептеу нәтижелері ... ... ... ... ... - ... ... қалып келе
жатырғандығын көрсетті.
Соңғы жылдары Солтүстік Каспийдегі тұздылық орташа алғанда ... ал ... ... ... оның ... 0,1%о ... 1992).
2. Каспий теңізінің экологиялық проблемалары
Қазіргі уақытта Қазақстанның Каспий маңы өңірі ... ... ... зардапты, өткен жылдарда қоршаған орта ластануының
және ағымдағы ... ... ... ... биологиялық алуан түрліліктің апатты түрде азаюын және т.б
факторлары қоса ... ... ... ... әсерімен
байланысты бірқатар қиындықтарды бастан кешіп отыр.
Экологиялық ахуалдың шиеленісуі халықтың өмір сүру жағдайлары ... ... ... ... ... ... қалған бірқатар экологиялық проблемалар трансшекаралық сипатта,
бұл белгілі жағдайларда ... ... ... ... ... ... тигізуі де мүмкін.
Таяздыққа және Каспий теңізіне құятын ағынның үлкен әсеріне байланысты
Солтүстік Каспийде ... ... ... ... табиғи жағдайлар
қалыптасқандығын айрықша атап өту қажет. Сондықтан ластаушылардың экожүйеге
әсері бұл жерде теңіздің ... ... ... ... ... ... экологиялық проблемаларына мыналарды жатқызуға болады:
2.1. Теңіздің ластануы
Мұнайдан ластану әсіресе Каспийдің солтүстігінде су ... өте ... ... ... ... бұл жерде орташа тереңдік 6,2 м.,
ауданы теңіз ауданының 27,7 % ... ... су ... ... ... ғана ... егер ... түрлі бөліктеріне бір тонна мұнайдан
төгетін болса, онда Солтүстік ... су ... ... ... мұнаймен
ластануы теңіздің басқа бөліктерімен салыстырғанда ... 100 ... әсер ... болады.
Ластанудың қазіргі деңгейінде балықтар ағзаларында ауытқушылықтар
байқалып ... ... ... тұқымдас балықтардың бұлшық ет тіні
ыдырап, уылдырықтың тыс қабаты ... ... және ... 1976 ... ... ... (көксерке, табан, сазан, қаракөз, жайын) ұшаларында (тушка)
жаңа түзілістер байқалады, Суда жүзетін құстардың жаппай қырылуының себебі
де ... ... ... Мысалы, тек 1998 жылдың ... ... ... 27 түрдегі 10 млн. құс, негізінен, үйректер мен шағалалар,
қырылып қалды. Бұл құстардың тіндеріндегі тек ... ... ШРК 120 ... ... ... 2000 ... көктемінде итбалықтардың, 2001
жылдың көктемі мен жазында шабақ балықтардың жаппай ... ... ... өзен ... ... ... ... немесе
тұрба құбырларынан, су басып қалған мұнай ұңғымаларынан және т.с.с. келуі
мүмкін.
2.2. Су басып қалған ... ... ... ... деңгейі көтерілгеннен кейін жағалау маңындағы бірқатар
аумақтарды су басып қалды, соның ішінде ... ... 60-80 ... ... ұңғымалары да бар, оларды бұрғылау кезінде теңіз суының
жемірлік қасиеті ескерілмеген. Уақыт өте келе ұңғымалар ... ... ... ... ... 2001 және 2003 ... Тәжіғали
және Прибрежное кен орындарындағы ұңғымалардан мұнай шығып, кейінен бұл
ұңғымалар ... ... ... ... ... ... ... танкерлермен тасымалдауда мұнай өнімдерін тиеп ... ... ... ластана бастайды. Үнемі ластану, мысалы, Ақтау
порты акваториясының ... ... ... ... ... толтыру кезінде орын алады. Бос танкердің бортындағы мұнайдан
тұратын ... ... ... суға түскенде-ақ акваторияға жайыла бастайды.
Орташа алғанда бір жылда танкерлерге ... ... 2 ... жуық ... мұнайдан ластануы қоршаған ортаның жай-күйі мен халықтың
денсаулығына ... әсер ... ... ... ... ауыз су біреуі
порттан қашық орналаспаған, екі су жинау каналынан ... суын ... ... ... ... облыстық СЭС қорытындысы бойынша
портты осы су жинау каналына қарай кеңейтіп, қайта ... ... ... фенолдың мөлшері 40 есеге өсті. Фенолдар канцероген болып
табылады, сондықтан олар өте аз ... ... да ... ... ... үшін
қалалық қызметтерге тұщытылған суды одан әрі биологиялық тазарту қаражатын
шығындау қажет болады. ... ... ... ... ... ... қатерді бақылау қиынырақ.
2.2.б.Апатты жағдайларда теңіздің мұнаймен ластану проблемасы
Ең үлкен қауіп танкерлердің ... ... ... ... мұнайдың төгілуі болып табылады. Теңіздегі апат ... ... ... тірі ағзаның барлығы өледі, ахуал не ... ... ... алады. Жағалау белдеуіне әсер ететін теңіз апатының
экологиялық салдары неғұрлым бүлдіргіш ... ... ... ... ... өте ауыр ... болып та көрген. Мысалы 2002 жылдың ... Баку ... ... ... портынан шыққан, бортына 18 цистерна
тиеген ... ... ... ... ... ... кетті. Апат
барысында 45 адам қаза тапты, төгілген мұнайдың алаңы 15 км2 құрады.
Қазіргі уақытта ... ... ... және танкерлердің
апттарға ұшырауында мұнай төгілуің пайда болу ... ... ... ... мұнай-газ тасымалдау жүйесінің дамуына байланысты кенет өсіп отыр.
Теңіз мұнайын өндіру тәжірибесі көрсеткендей, мұнай балыққа құртушы ... ... ... ... ... орын ... алмасу
процестері бұзылады.
2.2.в. «Борсыған жыра» ағын сулар орны мен суға кеткен корабльдер
Каспий теңіхін әлеуетті ластаушылардың бірі ... ... ... ... ағын суларды жинау орны болып табылды. Қазіргі
уақытта бұл орынның сүзу ... ... ... сұйық қалдықтардың 50-
72 млн3 жинақталған. Ағын суларда хлоридтар, амоний ... ... ... (мыс, ... хром және т.б.) ... ... ... суларда мұнай өнімдерінің шоғырлануы 200 ШРК, фенол 20-80 ШРК
аралығын құрайды. ... ... ... көтерілуінің нәтижесінде теңіз
суы бұл орынға өте ... ... (10 км ... Су ... ... ... 3-4 км дейін қысқарады. Бұл сулар Каспий ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Өңірдің қауіпті проблемаларының ірі Баутино бухтасын батып кеткен
корабльдерден тазарту болып табылады, ... саны 53-ке ... ... ... батып кеткен карабльдердің қауіптілігі
олардың металл корпустарының ... ... Оның ... ... тот басқан кораблдьердіің түрі жуық ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге Баутино
портына теңіздің мұнайлы кен орындарынан келетін баржалардан бұрғылаудың
сұйық ... ... ... ... де ... Бұл қатер
айлақтарға акваторияны жақсы ... ... ... ... ... ... баржалардың желмен корабльдерге
құлау қаупі бар. Батып кеткен корабльдердің ... ... ... ... ... ... ... қатер бірнеше есе арта түседі.
2.2.г. Ластаушы заттардың өзен суларымен тасымалдануы
Өзен суларымен Каспийге 40 км кем емес ... су ... ... мың тоннадан астам мұнай өнімдері, 400 т ... ... 2-3 ... ... ... мыс пен басқа да ауыр маталлдар кездеседі.
Жайық ... ... ... ... Федерациясы өзендерінің үстіңгі
ағындарынан, сондай-ақ Қазақстанның Ақтөбе, Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... өзені мұнай-химия саласы
объектілерінің ... ... ... ... Орск ... ... ... Орал никель комбианты, ... ... ... мұнай өңдеу зауытының және т.с.с. объектілерінің
өнеркәсітің ... ... ... ... ... Ақтөбе хром қосылыстары зауыты мен
басқа да кәсіпорындардың құрамында хром, бор және т.б. ... ... ... Елек өзені өз үлесін қосады.
Жайық өзені арқылы ластаушы ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық шиеленіс
элементін де қамтиды, ол Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... айрықша байқалмайды.
3. Биоалуандықтың қысқаруы
3.1.Кәсіпшілік биоресурстар қорларының азаюы
Берілген проблема өңірде тіршілік орындарының нашарлап, ... ... ... және ... ... ... ... ландшафтарының шөлге айналуы мен деградациясының, биологиялық
ресурстарды ... тыс ... ... ... ... ... ... проблемалардың бір болып табылады.
Жайық-Каспий бассейнінде 93,6 мың тонна көлемінде ең көп балық аулау
1932 жылы байқалды, өткен ... 70-80 ... ... аулау 50-70 мың
тоннаны, 2000 жылы 21,7 мың тоннаны, 2007 жылы 18,5 мың ... ... ... 30-60 жылдары Каспий лососын, миноганы және ақ ... ... 80 мың ... ... ... 50 ... екінші
жартысынан бастап кәсіпшілік балық аулауда лосось балықтары ... ... ... ... ... балықтарды аулау 70-
жылдардағы 8 мың тоннадан 2000 жылы 0,23 мың тоннанға және 2007 жылы 0,11
мың ... ... ... ... ... тұқымдас балықтардың негізгі уылдырық шашу орындары Жайық
өзенінің төменгі ағысында 800 км ... ... ... ... ... ... ... орындарының пайдалы аудандарын
нақтылау ... ... ... барысында орналасқан жері бойынша 21
тиімді, 22 ... ... және 25 ... аз ... бар ... ... ... балықтардың негізгі ... ... ... ... жж. 35,0 мың га ... ... ... 1970
жылдадың ортасына қарай олар 16 мың га ... 1995 жылы 0,923 мың га ... 2004 ... ... бойынша уылдырық шашу алқаптарының жалпы ауданы
980.1 га, соның ішінде арналық – 740.3 га және су ... – 239.8 ... ... кезеңде топырағының сипаты бойынша тиімді жалпы алаңы 376.6
га және орташа тиімді жалпы алаңы 288.1 га алаңда ... ... ал ... ... ... ... алаңда шоқыр уылдырық шашады.
Жүргізілген ғылыми зерттеулер көрсеткендей, барлық бекіре ... ... ... ... ... жасы ... ... бұзылуы, аналық балықтар санының азаюы
байқалды. Бұл көрсеткіштер әсіресе саны неғұрлым көп ... ... ... түрі ... анық ... Балықтарда жыныстық деформизм
анықталды. Жайық популяциясы ішіндегі аналықтар зоологиялық ұзындық және
салмақ мәндері бойынша аталықтардан ірі ... ... бұл ... ... ... ... ... аталықтардың неғұрлым ерте өлуі
байқалған.
1989 жылдан бастап. Жайық өзенінің қоректік коэффицентінің ... ... ... ... ... ... шабағы теңізге өте
ұсақ және ... ... ... ... ... ... жолымен
қорлардың толығуы жүрмейді. Шабақ ... ... ... ... ... кіші ... түседі (0.5-0.11 грамм), бұл олардың ... тірі қалу ... ... ... соның ішінде бекіре тұқымдас ... ... ең жуық ... ... ... ... ... балықтар мен
олардың уылдырығын өндіруді толықтай ... алып ... ... ... ... ... тұқымдас балықтарының генофонды мен
биоресурстарының түрлік саналуандығын сақтап қалу өте ... ... ... ... ... ... ... да байқалып келеді. 20
ғасырдың ... ... ... ... итбалық популяциясының саны ... ... 1 ... 350-400 мың ... ... қысқарды.
3.2. Итбалықтар мен бекіре тұқымдас балықтардың жаппай қырылуы
Каспийдегі шаруашылық қызмет ауқымының артуына байланысты ... ... ... ... де ... ... ... Мысалы,
Каспий итбалығының саны соңғы бес жылда шамамен 3 есеге азайды. 1987 жылдан
бастап ... 17 ірі ... ... ресми тіркелген. Мысалы, 2000 жылдың
20 ... Зюйд ... ... ... өзені сағасына жақын)
итбалықтардың жаппай қырылу жағдайы анықталды. Қырылған итбалықтардың жалпы
саны 231 дананы құрады. 2000 ... 17 ... ... ... ... ... өлі ... табылды. Сол кезде теңіз сүт қоректілерін ғылыми
зерттеу бөлімінің деректері бойынша (Гати, ... ... ... ... ... 16 дана ... ... тексеру
нәтижелерінің негізінде қырылудың басты себебі ит обасы вирусы деп ... ... ... ... ... ... мен итбалықтардың
жаппай қырылу жағдайы тіркелді. Өлі дарақтар Каспий ... ... ... ... ... кен орны ауданында табылды. Балықтар мен
итбалықтардың іріген ұшалары 2006 ... 27 ... ... ... жағаға шығарылып қалған. Жағаға барлығы 2207 дана бекіре тұқымдас
балық пен 3237 дана итбалық шығарылды. ... ... ... ... ... ... 20-25 күн бұрын болған деген қорытынды
жасалды.
Итбалықтардың ... ... 2007 ... ... де байқалды (1000
астам дарақ). Оның үстіне ... ... ... шабақтары басым
болды.
2008 жылдың сәуірінде Қаламқас кен орнының ... ... ... табылды. Тексеруде анықталғаны, ұшалар қатты ыдырау
сатысында тұр. Қырылудың ... ... – 2007 ... күзі.
3.3. Каспий деңгейі көтерілуінің зиянды әсері
Каспий теңізінің фондық деңгейінің және ... ... ... ... ... ... ... салдарға ұрындырып келеді.
Атырау және Маңғыстау облыстарының кейбір учаскелерінде жағалау желісі
құрлыққа қарай 70 км ... ... ... Бір ... гектардан
астам құрлдық су астында қалды. 1996 жылдың ортасына қарай Қазақстан ... мың км2 ... 7 ... кен ... 1400-ге жуық бұрынырақта
бұрғыланған ұңғымасынан айырылды. Одан басқа 30-ға жуық кен орны ... ... ... ... ... ... ... ең ірілері – Теңіз,
Қаражамбас, және т.б. бар, 80 км ... ... су ... қалу ... тұр. Ақыр ... ... ... жағалаудағы имараттарды, жұмыс
жасап тұрған мұнай кәсіпшіліктерін, тұрба құбырлары мен ... ... ... ... су ... оның ... едәуір
ластануына алып келді. Қазіргі ... ... су ... ... шығып жатырған мұнаймен ластануы мұнай кәсіпшіліктерінің
жалпы ластауының үштен бір ... ... ... ... ... табиғи қоректік алқаптардың бір бөлігі
ауыл шаруашылығы айналымынан шығып ... ... ... ... су басу ... 1 млн. га ... ауыл ... алқаптары қалды.
Оның үстіне, қума-желқума құбылыстардың салдарынан 800 мың га жуық ... ... ... қиындап кетті.
3.4. Қазіргі уақытта өңірдің ең ауқымды проблемасы – Каспий теңізі
қайраңында мұнай операцияларын жүргізу, бұл өте ... және ... ... ... ... ... Ауыр климаттық жағдайлар, терең
бұрғылау, көп мөлшердегі күкіртсутекті қамтитын жоғары ... ... ... 20 ... ... құрайтын жағдайда, статикалық ... 1200 атм ... ... ... өте сақ болуды талап
етеді. Алаңдаушылықты күшейте түсетін тағы бір ... бар, ... ... ... ... 90 ... қамтитын және Маңғыстау
өңірі үшін ауыз сумен ... ... көзі ... ... ... қауіп төніп тұр. Әлемде Каспий теңізінің физикалық-георграфиялық
сипаттамалары ... ... ... ... ... ... Каспий теңізі қайраңында жұмыстар жүргізу үшін өзінің тәсілдерін,
өзінің стандарттарын талап етіп, өзінің талаптарын қояды.
Барлық Каспий ... ... ... ... да, бірінші
кезекте, Каспий теңізінің биоресурстарын сақтау үшін барлық мүмкін болатын
шараларды алуы ... ... ... алу ... да экономикалық
аспектілермен ақталмайды.
Көмірсутек шикізатын өндірудің кез келген, тіпті қиялдағы көлемдері де
100-150 ... соң ... ... ... жыл ... биоресурстарды
толықтырып отыруға мүмкіндік беріп, Жер ... өмір ... ... да ... ... ... жетіп, қорек көзі болуға
қабілетті.
Біздің көптеген отандастарымыз Каспйи теңізінің Әзірбайжан секторында
140 жыл бойына мұнай өндіріліп жатыр және ... ... ... ... ... неге олай болуға тиісті деп есептейді. Бұл өте терең адасу.
Әзірбайжанда таза жағалау қалған жоқ. ... ... ... мұнай өнімдерінің
шоғырлануының өзі ШРК 6 есеге артық, ал ... ... ... су ... ... жайылып, тұрақтап қалғаны туралы айтпай-ақ
қоюға болады.
Бүгінгі күні Каспий теңізінің биоресурстарына шынайы жойылып ... ... тұр, олар ... ... мен ... ... арқылы
көрініп жатыр.
Жапон мамандары ЛСА «Қазақстан Республикасында Каспий теңізінің мұнай
саласы мен оның жағалау ... ... ... алу ... ... ... ... орындау шеңберінде 2010 және 2015 жылдарға
дейінгі келешекке шығарындылар мен тастандылар көлемдерін есептеп ... ... ... ... қазақстандық секторы мен оның
жағалау маңы аймағындағы мұнай өндірудің перспективалық көлемдері ... ... ... ... ... 2010 ... қарай
факельдерде ілеспе газды ... ... ... ... өзінде,
атмосфераға шығарындылардың жалпы көлемі 2005 жылмен салыстырғанда 2.2
есеге артып 195.5 мың ... ... 2015 ... қарай факельдерде ілеспе
газды жағуды ескермегенде атмосфераға шығарындылар 2005 салыстырғанда 3
есеге артып, 266 мың ... ... деп ... ... ... «Аджип ККО» жобалап отырған
жобаларды іске асыру атмосфералық ауаның одан әрі ... ... ... ... ... ... 1,7 ... азот оксидтері 1.3 есеге
және күкірсутек 2,6 есеге артады.
Өңірдің басты проблемаларының бірі Каспий теңізінің басу ... қор ... ... ... жою жөніндегі бағдарламаны іске
асыру болып табылады.
Су басу аймағында қорында 1 486 бұрғыланған ... бар 19 кен ... ... ... ... өткен ұңғымалардың жай-күйі
ерекше алаңдатады. Ұңғымаларды жою жөнінде шұғыл шаралардың алынбауы ... ... үшін адам ... салдарларға ұрындыруы мүмкін.
Ұңғымалар ұзақ уақыт бойына теңіз суы ... ... ... ... коррозияға, бұзылуға ұшырап, Каспий теңізінің ... ... ... ... ... 2001 ... ... Оңтүстік-
Батыс Тәжіғали кен орнында 2003 жылдың мамыры мен ... ... ... орын ... жылы ... ... ... шеңберінде 5, 2005
жылы – 7, 2006 жылы – 12, 2007 жылы – 8, 2008 жылы - 4 ... ... ... ... қайраңының қарқынды түдле игерілуімен және теңізде ... көп ... ... ... ... ... шиеленісе
түседі, су айдынының бай ... мен ... ... ... шаруашылық қызметінің нәтижесінде келетін зиянды
әсерлерден ... ... ... өткір қойылды.
Каспий теңізіне келетін техногендік жүктемені түсіру үшін ... ... ... ... ... ... жойылып болуы тиіс.
Каспий теңізін сақтап ... ... ... ... ... ... ... сыйымдылығын анықтау (яғни, рұқсат
етілетін техногендік жүктемені анықтау). Жуық ... ... ... ... тұз асты ... ... ... бұл жағдайда Каспий
теңізінің солтүстік қайраңының сыйымдылығы анықталмаған. Халықаралық
статистика деректеріне сәйкес, теңіз ... ... ... игеруде өндірілетін мұнайдың 0,1% теңізге түседі. Біздің
мемлекетіміз 2015 жылға ... ... үшін ... отырған 100
млн.т/жыл өндіру көлемі жағдайында ластау көлемі әсерлі көрінеді – 100
мың ... ... ... ... ... көтере ала ма?
Каспий теңізінің экологиялық сыйымдылығын анықтау және ... ... ... ... ... ... уақыт бойынша
лимиттер белгілеу теңіз мұнай кен орындарын игеру алдындағы бірінші
кезектегі міндет болып табылады.
4. ... ... ... ... экологиялық жағдайға тұрақты
түрде толық ауқымда мемлекеттік мониторинг жүргізуді ұйымдастыру.
Қазіргі уақытта Каспий ... аз ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мониторинг жүргізуге өте үлкен
назар аудару, қажет, ... ... ... ... ... сондай-ақ бүкіл су ортасы бойынша гидрохимиялық деректерді
білмей тұрып, оны қорғау жөнінде ... да бір ... ... ... ... ... проблемаларды шешу үшін мемлекеттік мониторингтің тәуелсіздігі мен
объективтілігін қамтамасыз ету қажет, оны ұйымдастыру тек ҚР республикалық
бюджеті есебінен жүзеге ... ... ... және ... режимді жақсарту жолымен Жайық
өзенінің экожүйесін сақтау ең маңызды проблема болып ... ... ... су артериясы болып табылады.
Жеткіліксіз қржыландырылғандықтан, Жайық өзенінде түп тазарту және түп
тереңдету жұмыстары қазіргі уақытта жай қарқынмен жүргізілуде.
Жапондық мамандардың ... ... ... ... ағын ... ... ... Атырау мұнай өңдеу кәсіпорнында және
Аджип ККОР Жағалау ... ... ... ... суды қайталап
пайдалну есебінен 2005 жылғы 3033 мың тоннадан 2010 ... ... 2017 ... ... ... ... ... өндірістің өсуіне байланысты ағын
сулардағы ластаушы заттардың мөлшері 2005 ... ... 6530 ... ... артады.
Жүргізілген бағалауларға сәйкес Каспий теңізінің ластануында жер асты
суларының ролі мардымсыз. ... жер асты ... ... ... мен ... шөгінділердің су өткізгіш қасиеттері, сонымен
бірге жерасты ағынының аз шамасы ... және ... ... бойынша – 0.38м3/с) себепші болып отыр, олар теңіз акваториясына
грунттық сулармен ластаушы заттардың ... ... ... ... әсер ету ... теңізінің қазақстандық секторы акваториясында бірнеше ондаған
жаңа платформалар мен жасанды аралдар салу, оларда 1000 ... ... Оның ... ... ... бойы ... теңіздің
түбі, теңіз түбіндегі шөгінділер, балықтардың қоректік базалары бойынша
қазіргі және келешек ... ... ... ... ... ... ... тұрбалары жүргізілетін болады.
Қабаттан көмірсутек шикізатын алудың нәтижесінде сондай-ақ өңделетін
кен орындары аудандарында Жер бетінің отыруы, сонымен ... ... ... ... бағытталған, шапшаң және жоғары амплитудалы тектоникалық
қозғалыстар пайда болуы мүмкін.
Қазақстанның Үкіметі мен ... ... ... қабылдап отырған
Каспий теңізінің табиғи ортасын сақтау және қалпына ... ... ... ... Қоршаған ортаның жай-күйін жақсарту
2004 жылдан бастап республикалық бюджет есебінен Каспий ... ... ... ... ... ... ... жабдықтармен жарақталып келеді. Осы мақсаттарға ... ... ... сәйкесінше 24,5; 29,9; 30,5; 31,9 млн. теңге бөлінді.
Оның үстіне, бақылау жүйелерін автоматтандыру ... ... ... 6 ... ... ... – 4 метеорологиялық және 2
теңіз гидробекеті, 2006 жылы 3 ... ... 2004 ... ... 2 ... мен 5 ... ... оларды
ұйымдастырғуа 31,2 млн. теңге жұмсалды. Метеостанциялар мен ... ... ... ... үшін 50,5 млн. ... жылы ... ... қорғау министрлігі Каспий теңізінің
қазақстандық ... ... ... бақылау, қоршаған ортаның
ластануына жедел және режимдік ... ... ... үшін ... ... ... РМК «Ақтау теңіз порты» арнайы экономикалық аймақ
аумағындағы Каспий ... ... ... ... ... жай-
күйіне мониторинг ... ... ... теңізінің
гидрометеорологиялық сипаттамаларына жүйелі түрде режимдік ... ... ... мен ... ... ... ғылыми
зерттеулер орындалуда. Оның үстіне, 2005 жылдан бастап мұнай өнеркәсібінің
өңірдің экологиясына тигізетін әсерін бағалау ... ... ... Осы ... 2005, 2006 және 2007 ... 6,3; 6,6; 6,9 ... ... жұмсалды.
Каспий теңізі акваториясында суға ... ... ... ... ... ... уақытта Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2002 жылғы 29 желтоқсандағы №1449 ... ... ... ... ... ... ... 2003-2010
жылдарға арналған бағдарламасын» орындау шеңберінде жүзеге асырылуда.
Жүргізілген тексерулер Атырау және ... ... ... ... ... ... 90 мұнай ұңғымасын анықтауға мүмкіндік берді. Оның
ішінде 48 ұңғыма мемлекеттік қорға, 42 түрлі жер ... ... ... ... ... ... басу ... қорға жататын 32 мұнай ұңғымасы жойылды. Оның ішінде 2004 ... 5 ... кен ... 2005 жылы – 7 ... Пустынное-4,
Оңтүстік Батыс Тәжіғали - 2); 2006 -12 (Тәжіғали кен орны – 6, Тәжіғали (2)-
3, ... – 1, ... – 1, ... ... - 1), 2007 жылы – 8 ... кен орны – 5, ... ... Өзек-3). Осы кезеңде батқан ұңғымаларды жою
мақсатына республикалық бюджет ... 2370 млн. ... ... және 2009 ... жыл ... бату ... ... 8 мұнай
ұңғымасын жою жоспарланған. Осыалйша, 2009 жылы ... ... ... ... ... ұңғымаларын жою жұмысы аяқталады.
Ұңғымаларды жою жөніндегі жұмыстарды қабылдағанда ҚООМ хаттамалық
шешіммен Каспий теңізінің басу ... ... ... орындаған мердігерлерге 7 жыл бойына олардың ... ... ... ... жасауды және олардың тұмшалануы бұзылған ... ... өз ... есебінен тоқтатуды міндеттейді.
Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі ... ... ... мен ... маңы ... ... газ ... жоюдың немесе консервациялаудың тәртібі ... ... ... аталған жоба қазіргі ... ... мен ... ... ... АҚ Каспий теңізінің қазақстандық секторында жоспарланып
отырған мұнай ... ... ... ... бағалау (алдын ала
бағалау) жүргізді. ... ... құны 56.5 млн. ... ЭМРМ 2005 ... 14 ... бұйрығымен бекіткен жағалау
белдеуін дамытудың кешенді жоспары шеңберінде Атырау облысында Солтүстік
Каспий мұнай төгілуіне ... ету ... салу ... ... ... Аджип ККО 180 млн. теңге мөлшерінде қаражат бөлді. Алайда, қазіргі
уақытта ... салу үшін жер ... бөлу ... ... ... Төтенше жағдайлар министрлігі 2007-2008 жылдары Мамандандырылған
апаттық-құтқару жасағын құру жөніндегі жобаны әзірледі. Мамандандырылған
апаттық-құтқару ... ... және ... қалаларында орналасып, апаттық-
құтқару және өртті сөндіру жұмыстарын орындауға арналған екі ... ... кіші ... ... ... ... жасағын құру үшін қажетті бюджеттік
инвестициялардың жалпы сомасы 2 365 901 мың ... 3 ... ... жабдық,
көлік құралдарын, өрт техникасын және т.с.с. сатып алу жоспарлануда.
Өңірдің қоршаған ортасын қорғауға жеке ... ... ... ... үлес ... ... Аджип ККО мұнай компаниясы тек
2003-2005 жылдары табиғат қорғау мақсатына 78.9 млн. АҚШ долларын ... ... ... ... тиімді нысаны «ҚазМұнайГаз» ҰК»
АҚ құрып отырған корпоративтік ... ... ... жүйесі
болып табылады. Берілген жүйе аэрокосмостық түсірілімдер, жер ... ... ... математикалық және геоақпараттық
модельдерді өнеркәсіптік пайдаланумен ... ... ... және ... ... ... ... ортаны қорғау министрлігі «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ ... ... ... орта мен табиғи ресурстардың бірыңғай
мемлекеттік мониторинг жүйесіне кіріктіру туралы шешім қабылдады.
ҚР «Жер ... ... ... ... түзетулерге сәйкес мұнай
компаниялары факельдерде газ жағу ... ... ... ... Бұл ... ... газды жер қойнауына айдау және оны жеке
мұқтаждары үшін ... газ ... ... газ және ... ... шикізат ретінде пайдалануды қамтиды.
Өңірде қалдықтарды кәдеге жаратуға арналған сапалы ... ... ... ... ... ... мұнай-газ өндіру
өнеркәсібінің қалдықтары бос орындарға тасталып келді. ТШО, ... ... ... МӨЗ ... және кешенді түрде бақыланатын,
қалдықтарды кәдеге жаратуға ... ... жеке ... ... ... ІІ жартыжылдығында Атырау облысының Азғыр полигонында ҚР
ұлттық ядролық орталығының ... ... ... Азғыр ғылыми-
өндірістік радиоэкология экспедициясының күшімен полигон аумағын сауықтыру
және аумақты ластанған металл қалдықтарынан тазарту ... ... ... болғаннан кейінгі өнеркәсіптік-технологиялық қалдықтарды
көму орны бетіндегі эквиваленттік дозаның қуаты 0,12мк3в/ч құрады.
4.3. Жағалау маңы аймақтарын тұрақты ... ... ... облысында Каспий жағалауының суға ... ... ... ... ... ... РМК Каспий теңізіндегі қума-желқума құбылыстарды болжау
жүйесін құрды, аталған жүйе жедел ... ... ... ... 9 бекеті үшін құрастырылады.
Қазақстанның Энергетика министрлігі «Каспий теңізінің қазақстандық
секторының жағалау ... ... ... ... ... мен ... келісуге ұсынды.
Жыл сайын теңігез жақын орналасқан мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай
төгілуінің алдын алу, ... ... ... ... ... ... ... тек «Ембімұнайгаз» ӨФ өзі жыл сайын осындай жұмыс түрлеріне
120,0 млн. теңгеден ... ... ... ККО компаниясы Үкіметте мұнай төгілулерінің алдын алу жоспарын
бекітті. Компания ... ... ... ... ... жел мен су ... ... мен жылдамдығын ескере отырып, мұнай
төгілуін бақылау үшін ... ... ... ... ... ... Аджип ККО компаниясы өзінің «Баутино» жабдықтау базасында
алаңы 1000 м2, командалық орталығы, жабдықтар қоймасы және т.с.с. бар мұнай
төгілуін жою ... ... ... ... ... ... жоюға
арналған жабдықтар резервін жасап қойды. Қосымша теңіз базасы мен мұнай
төгілуін жою ... құру ... ... Олар ... ... ... ірі ... компаниялары да мұнай төгілуіне жақсы дайындалған,
Мысалы ... кен ... ... ... ... ... - Теңізшевройл
(ТШО).
Оның үстіне, «Аджип ККО», «Теңізшевройл» және «Арман» БК ... ... ... ... ... ... мұнайдың төгілуін
тоқтату және оны жинап алу үшін беру ... ... ... ... ККО» ... ... Баку қаласында орналасқан «Brigg
Maine Environmental Services» компаниясымен ... ... және ... беру ... ... ... ... мұнай төгілуін тоқтату үшін «Аджип ККО» компаниясы
әлемдегі ең ірі халықаралық «Oil Spill Response» (OSRL) ... ... мен ... құралдарын тарта алады. Өйткені ол аталған
ұйымның қауымдастықтағы мүшесі ... ... елді ... су ... қорғауға арналған дамбаларды
қалпына келтіру, елді мекендер маңындағы ... ... ... ... ... бөлігіндегі шикі мұнаймен ластануын болдырмау және т.б.
жұмыстар жүргізіледі.
4.4. Биоресурстарды сақтау және ... ... ... ... ... Каспий теңізінің қазақстандық
секторының акваториясын, Жайықтың ... ... ... ... ... шектескен жеріне дейінгі ұзындықты,
сонымен қатар Еділ ... ... ... - ... ... ... ... негізгі балық өсіру бассейндерінің біріне жатады. Бұл
жерде балықтардың ұсақ ... де ... ... ... ... ... ... алабұға және т.б.), сонымен бірге бекіре тұқымдас
балықтар да (қортпа, бекіре, шоқыр) кездеседі. Балық аулау ... ... ... ... 45-60% аралығында тербеледі.
Жайық-Каспий бассейнінің бекіре тұқымдас ... ... ... ... ... ... зауыты» республикалық мемлекеттік ... ... ... ... ... 7 млн. жуық ... ... шабағын құрайды, бұл жұмысқа республикалық бюджеттен жыл сайын ... ... ... ... арттыру, тауарлық бекіре тұқымдас ... ... ... зауытты қайта құрылымдау және жетілдіру жоспарланып
отыр. Міндет - оның қуатын ... 12-15 млн. ... ... ... ... ең жаңа ... ... отырып, жобалық қуаты
жылына 20 млн. дана шабақ болатын жаңа ... ... ... салу да
жоспарлануда. 2008 жылы құрылыс салу ... ... ... 2009 жылы оның ... ... ТЭН және «Атырау бекіре
балығын өсіру зауытын» қайта ... және ... ... жобалау
құжаттамасы әзірленетін болады.
Каспий теңізінің бекіре тұқымдас балықтарын сақтау және ... ... ... ол ... ... ... ... тыйым
салулар мен шектеулерді, балық өсіру-мелиоротивтік жұмыстарды, табиғи және
жасанды ... ... ... ... ... ... ... жүретін каналдардағы уылдырық шашу орындарына көшетін балықтар
санын арттыру мақсатында жыл ... ... ... жүргізіледі. Бұл
мақсатқа 2007 жылы республикалық бюджеттен 236 млн. теңгеден ... ... 2007 жылы ... ... ... және ... өзендерінің
сағаларында шабақтарды құтқару іс-шаралары жүргізілді, қаржыландыру ... млн. ... ... 2004 ... бастап Каспий теңізі қорларын бағалаудың
мемлекетаралық бағдарламасына қатысады.
2004 ... ... ... ... ... ... ресурстарын
мемлекеттік есепке алу және олардың кадастры» бюджеттік ... ... және ... ... ... ... ... олардың қоректік базасының тіршілік ортасының жай-күйін
зерттеу және ... ... ... ... зерттеулер жүргізіліп
келеді.
Жайық-Каспий бассейнінің аумақтық және ведомстволық ... ... ... ... ... 2007 ... ... бекіре балығын өсіру зауытына – 38,2 млн. теңге;
- Жайық-Каспий облысаралық балық шаруашылығы басқармасына – 380.7
млн. теңге бөлінді.
Мемлекеттік органдар балықты ... ... ... ... шараларын
жүргізіп келеді.
Балықты заңсыз аулауға қарсы күрес барысында 2007 жылы 3686 ... ... ... заңнамасын бұзудың 3644 фактісі анықталып, жолы
кесілді. Заң бұзушылардан 46026,3 кг балық, оның ... – 12926,6 кг ... ... 33,8 кг ... ... ... ... заңнамасын бұзғаны
үшін 2007 жылы 17245,5 мың теңге сомасында айыппұл салынды.
2006-2007 жылдар аралығындағы кезеңде ... ... ... ... ... бұзудың 9 фактісі тіркелді Оларды ұстау барысында
133,3 т ұсақ ... және 11,5 ... ... ... ... ... ... халықаралық топпен (CISS Caspian International Seal
Survey) бірлесіп ... ... ... авиа ... алу ... ... алқаптарды сақтау...» жобасын іске асыру
барысында ... ... ... ... ... ... ... жаратылыстану-ғылыми негідемесі әзірленді.
Атырау облысында 2006 жылы 210 га ауданда орманды қалпына келтіру
жұмыстары (60.5 млн. ... ... жылы ... ... ... бара ... ... кадастрын құрастыру жұмыстары жалғасты.
Маңғыстау облысында жергілікті маңызы бар ... ... ... қорықтық аймақтарын құрудың негіздемелерін дайындау басталды (9.6
млн. теңге).
Маңғыстау облысында ... ... ... тағы ... жүргізілуде (2006ж. – 2,3 млн. теңге).
аль- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
География факультеті
Ғылыми жоба
Каспий теңізінің ... ... 1 курс ... ... жетекші аға оқытушы:
Мақаш К.
Алматы-2009.
Жоспар.
Кіріспе
1. Табиғи географиялық жағдайы
2. Каспий теңізінің экологиялық проблемалары
Теңіздің ... ... ... ... ұңғымаларының проблемасы
а. Тасымалдау кезінде теңіздің мұнаймен ластану проблемасы
Қорытынды
Қазақстан Үкіметі ... маңы ... ... ... ... ... келеді. Каспий теңізінің және оған іргелес аймақтың
қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралар жергілікті ... ... ... ... де ... ... және ... кірістіріп келеді.
4.2. Мұнайдың апатты төгілуі кезіндегі пайда болуы мүмкін мәселелер
Каспийдің қазақстандық қайраңындағы ... су асты ... ірі ... танкерде ірі ауқымдағы апат болатын жағдайда
теңіздің биожүйесіне келетін зиян өте үлкен ... ... ... ... ... министрлігінің Теңіздің
қадағалау қызметінің мұнай төгілуіне әрекет ету ... ... одан әрі ... ... ... теңізінің аумақтық
суларындағы корабльдердегі, танкерлердегі, паромдардағы мүмкін ... мен ... ... ... мұнай төгілулерін жоюға, теңізде
апатқа ұшыраған адамдарды ... ... ... ... бір кеме ... ... төгілуіне әрекет ету жоспары мұнай төгілуіне әрекет
етудің 3 деңгейін көздейтіні белгілі. Үшінші деңгей мұнай төгілуіне ... ... ... ... халықаралық көмек тартуды көздейді.
Осындай ең жақын орталықтар Батыс Еуропа ... ... ... ... ... және ... ... дейін жұмылдыру
уақыты 12 сағатты құрайды. Сондықтан, мұнайдың үлкен мөлшері суға кеткен
жағдайда, оны ... ... ... ... ... Ал, ... салдары солтүстік бөлігі әсіресе сезімтал болып келетін ... ... мен ... үлкен зиян келтіруі мүмкін.
Каспий теңізінің биоалуандығын сақтау жөнінде
Атырау облысы Құрманғазы ауданында 43 мың га ... ... ... ... ... ... ... облысының биоалуандығына әсерін бағалау
жүргізілді.
Соңғы жылдары Қазақстанның ғылыми ... ... ... ... ... ... ... жатырған шараларға қарамастан, проблемалары толықтай шешімін
тапқан жоқ. Әлі де бірқатар іс-шаралар, ... ... ... ... ... шектеу үшін Солтүстік Каспийдің қорықтық аймағында
пәрменді табиғат қорғау іс—шараларын жүргізу қажет.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспиий теңізінің экологиялық мәселесі3 бет
Каспий теңізінің экологиялық проблеммалары20 бет
Каспий теңізінің экологиялық құқықтық мәселелері11 бет
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі5 бет
Қазақстанның экологиялық проблемалары жайлы9 бет
Қазақстанның экологиялық проблемалары. Экологиялық мәселелерді шешу жолдары41 бет
Каспий теңiзiн бөлiктерге бөлу туралы теория25 бет
Каспий теңізі13 бет
Каспий теңізі жағалауындағы елдердің мұнай – газ проблемалары75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь