Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмыс үрдісіндегі дамыта оқытудың теориялық және тәжірибелік негіздері

Кіріспе
І Дамыта оқытудың педагогикалық. психологиялық
теорияда қарастырылуы
1.1 Білім беру саласындағы дамыта оқыту жүйесі
1.2 Дамыта оқыту тұрғысынан алынған бастауыш сыныптағы
пән мазмұнының ерекшеліктері
1.3 Оқу үрдісіндегі өзіндік жұмыстың маңызы және оны
ұйымдастыру жолдары
1.4 Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмысын
қалыптастыру түрлері
ІІ Дамыта оқыту негізіндегі тәжірибелік сараптама.
2.1 Дамыта оқытуға байланысты жүргізілген психологиялық
эксперимент жұмысының мониторингі
2.2 Теориялық және тәжірибелік зерттеудің нәтиже
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттеp
Ең алдымен, тарих көмбесіне “бүтіндей тастағымыз” келетін дәстүрлі мектепті алайық. Бұл мектеп оқушыға білімді де, білікті де, дағдыны да дайын үлгімен беріп, оның ойына түрткі салмайтыны, яғни мұнда оқушы интеллектісінің дамуына жеткілікті жағдай жасалмайтыны, оқу материалдарында мәдениет элементтерінің жетімсіздігі және барының өзі эстетикалық, эмоционалдық сезімге әсері жоқтың қасы екені үшін сыналады.
Мұнда, оқушы оқу әрекетінің субъектісі емес, объектісі ретінде қарастырылатыны, оның теориялық ойларына, шығармашылық қабілетін қалыптастыруға онша мән бермейтіні шындық.
Дегенмен дәстүрлік мектептің өзіне ғана тән басқа педагогикалық жүйелерден бір артықшылығы бар: мұнда оқушы өмірге қажетті білік, дағдыларды тамаша меңгереді, сондықтан бұл мектептің оқушысын қазір “дағдының иесі ”, “дағдының кемеңгері” деп те атайды. Дәстүрлі мектептің бұл тамаша тәжірибесі жаңа әдістемелік жүйеден өзіне лайық орнын алуы әбден заңды.
Шынында да, мысалы, еңбекке баулудағы еңбек құралдарымен жұмыс, бұйымдар дайындау тәсілдерін игеру немесе дене тәрбиесіндегі көптеген жаттығулардың автоматтануы тек қана репродуктивті, тәжірибелік жолдармен жүзеге асады, ал мұндай сәттер барлық пәндерде де бар.
Сондықтан, әр пәннің жаңа бағдарламасындағы оқу нәтижесіне қойылатын талаптарда біліммен қоса білік, дағдылар да міндетті түрде көрсетіліп беріледі. Екіншіден, қазір жұрт назарын өзіне аударып отырған идея дамыта отырып оқыту идеясы.
Бұл идеяның бірнеше түрі бар. Соның бірі “дамыта оқыту мектебі” немесе осы мектеп жұмысының негізіне алған идеяның – оқу әрекеті теориясы авторларының бірінің атымен аталатын “Давыдовтың дамыта оқыту мектебі”. Бұл мектепте мұғалім өзінің оқушымен қарым-қатынасын, оқу әрекетін құрып, оны оқушы бойына қалыптастыра отырып жүзеге асырады.
Оқу әрекеті – бастауыш саты кезеңіндегі жетекші әрекет. Оның жүзеге асырылуы үрдісінде оқушы мұғалімнің басшылығымен ғылым, өнер, адамгершілік, құқық сияқты қоғамдық сананың дамыған түрлерінің мазмұнын және осыған сәйкес талаптар тұрғысынан әрекет ету біліктерін меңгереді. Қоғамдық сананың бұл түрлері білім мазмұнының (ғылыми ұғымдар, көркем бейнелер, адамгершіліктік құндылық, құқық нормалары) теориялық сипаты болады. Оқу әрекетінің мазмұнын осындай теориялық білім құратындықтан, осының өзі оның дамытушы қызметін анықтайды.
Адам білімі әр уақытта оның ойлау әрекетімен (абстрактылау, жалпылау т.б.) бірлікте болады. Сондықтан “білім” деген ұғым бірінші жағынан ойлаудың нәтижесін (шындықтың бейнесін), екінші жағынан, осымен бір мезгілде, оны алудың үрдісін (яғни ойлау амалын) көрсетеді. “Кез келген ғылыми ұғым - әрі ойдың құрылысы, әрі болмыстың бейнесі”, – дейді С.Л.Рубинштейн [5] Осы тұрғыдан ұғымды әрі болмыстың бейнесі, әрі ойлау амалының құралы деп түсінген орынды.
Эмпирикалық білімге (ұғымға) эмпирикалық ойлау амалдары, теориялық білімге (ұғымға) теориялық ойлау амалдары сәйкес келеді. Ал, бастауыш сатыда оқушының психологиялық дамуы теориялық ойлаумен байланысты.
Сондықтан “Давыдов мектебінде” білімнің теориялық деңгейін көтеру, яғни білім мазмұнын теориялық (ғылыми) ұғымдар жүйесімен құру дамыта отырып оқытудың басты шарттарының бірі деп қарастырылады (В.В.Давыдов) [3]
Теориялық білімді меңгеру, оқу тапсырмаларын орындау (шешу) арқылы жүзеге асырылады; басқаша айтқанда, оқу тапсырмасы теориялық мазмұнды оқытудың немесе теориялық білімді меңгерудің ерекше әдісі болып табылады. Ол оқушының танымдық үрдістерін, ең алдымен теориялық ойлауын іске қосатын, бірінен соң бірі сатылап келетін төмендегідей оқу амалдары арқылы орындалады (В.В.Давыдов, Б.Д.Эльконин): оқу тапсырмасы шарттарын түрлендіру арқылы теориялық ұғымдағы объектінің жалпылық қатынасын тауып, бөліп шығару. Бұл қатынас тұтас объектінің барлық жеке ерекшеліктерінің генетикалық негізгі қайнар көзі болып табылады. Осы жалпылық қатынасты іздеу ойша талдау амалының мазмұнын құрады және қажетті теориялық ұғым қалыптасуының басы болады.
Мәселен, 1-сыныптағы математика шамалар арасындағы негізгі қатынастарды анықтаудан басталады (Б.Д.Элькониннің сөзімен айтқанда бұл “сансыз” математика). Оқушылар ең алдымен, заттардың шамаларын білдіретін белгілерін (ұзындық, көлем, салмақ) табуға көмектесетін амалдарды меңгереді: біріңғай шамаларды өзара салыстыру тәсілдерімен, оның нәтижесін жазу жолдарымен танысып үйренеді.[10]
Әрине, шамаларды салыстыру олардың не бірдей (тең), не бірдей емес (тең емес) екендігін байқауға мүмкіндік береді. Оқушылар алғашқыда бұл салыстыру нәтижелерін өз дәптерлеріне сурет арқылы жазады.
1 Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. –М.: “Владос”,2006г.
2 Давыдов В.В. Принципы обучения в школе будущего . –М.2004г.
3Давыдов В.В. Ломпшер И.К., Маркова А.К.Формирование учебной деятельности школьника. –М.: “ Владос”,2002г.
4 Давыдов В.В. Проблемы развивающего обучения.-М.:” Владос”,2006г.
5 Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. –СПб:” Питер”,2007г.
6 Возрастная и педагогическая психология / Под ред. А.В.Петровского. – М., 2004г.
7 Жутикова Н.В. Психологичесие уроки обыденной жизни. –М. 2000г.
8 Қазақстан Республикасына 10 жыл / Құрастырған Г.Сапарғалиев.-Алматы.”Жеті жарғы”,2005ж.
9 Тойбазарова Н.Е. Дамыта оқыту технологиясы – сабақта // Бастауыш мектеп. –2006 ж.-№4. –б.17.
        
        Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмыс үрдісіндегі дамыта оқытудың теориялық және тәжірибелік негіздері
Мазмұны
Кіріспе
І ... ... ... ...
теорияда қарастырылуы
1.1 Білім беру саласындағы дамыта оқыту жүйесі
1.2 Дамыта оқыту тұрғысынан алынған бастауыш сыныптағы
пән ... ... Оқу ... ... ... ... және оны ... жолдары
1.4 Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмысын
қалыптастыру түрлері
ІІ Дамыта оқыту негізіндегі тәжірибелік сараптама.
2.1 Дамыта оқытуға байланысты ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік зерттеудің нәтиже
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттеp
Ең ... ... ... ... ... ... дәстүрлі мектепті алайық. Бұл мектеп оқушыға білімді де, білікті де, дағдыны да дайын үлгімен беріп, оның ойына ... ... яғни ... ... интеллектісінің дамуына жеткілікті жағдай жасалмайтыны, оқу материалдарында мәдениет элементтерінің жетімсіздігі және барының өзі эстетикалық, эмоционалдық сезімге әсері жоқтың қасы ... үшін ... ... оқушы оқу әрекетінің субъектісі емес, объектісі ретінде қарастырылатыны, оның теориялық ойларына, шығармашылық қабілетін қалыптастыруға онша мән ... ... ... ... ... өзіне ғана тән басқа педагогикалық жүйелерден бір артықшылығы бар: мұнда оқушы өмірге қажетті білік, дағдыларды тамаша меңгереді, сондықтан бұл мектептің ... ... ... иесі ", "дағдының кемеңгері" деп те атайды. ... ... бұл ... ... жаңа ... жүйеден өзіне лайық орнын алуы әбден заңды.
Шынында да, ... ... ... ... ... ... бұйымдар дайындау тәсілдерін игеру немесе дене тәрбиесіндегі көптеген жаттығулардың автоматтануы тек қана ... ... ... ... ... ал ... ... барлық пәндерде де бар.
Сондықтан, әр пәннің жаңа бағдарламасындағы оқу нәтижесіне қойылатын талаптарда біліммен қоса білік, дағдылар да ... ... ... беріледі. Екіншіден, қазір жұрт назарын өзіне аударып отырған идея дамыта отырып оқыту идеясы.
Бұл ... ... түрі бар. ... бірі ... ... мектебі" немесе осы мектеп жұмысының негізіне алған идеяның - оқу әрекеті теориясы авторларының бірінің атымен аталатын "Давыдовтың ... ... ... Бұл мектепте мұғалім өзінің оқушымен қарым-қатынасын, оқу әрекетін құрып, оны ... ... ... отырып жүзеге асырады.
Оқу әрекеті - бастауыш саты ... ... ... Оның ... ... үрдісінде оқушы мұғалімнің басшылығымен ғылым, өнер, адамгершілік, құқық сияқты қоғамдық сананың дамыған түрлерінің ... және ... ... талаптар тұрғысынан әрекет ету біліктерін меңгереді. Қоғамдық сананың бұл түрлері білім мазмұнының (ғылыми ұғымдар, көркем ... ... ... ... ... ... ... болады. Оқу әрекетінің мазмұнын осындай теориялық білім құратындықтан, осының өзі оның дамытушы қызметін анықтайды.
Адам білімі әр ... оның ... ... (абстрактылау, жалпылау т.б.) бірлікте болады. Сондықтан "білім" деген ұғым бірінші жағынан ойлаудың нәтижесін (шындықтың ... ... ... ... бір мезгілде, оны алудың үрдісін (яғни ойлау амалын) көрсетеді. "Кез ... ... ұғым - әрі ... ... әрі болмыстың бейнесі", - дейді С.Л.Рубинштейн [5] Осы тұрғыдан ... әрі ... ... әрі ойлау амалының құралы деп түсінген орынды.
Эмпирикалық білімге (ұғымға) эмпирикалық ойлау амалдары, теориялық білімге (ұғымға) ... ... ... ... ... Ал, ... сатыда оқушының психологиялық дамуы теориялық ойлаумен байланысты.
Сондықтан "Давыдов мектебінде" білімнің теориялық деңгейін көтеру, яғни ... ... ... ... ... ... құру дамыта отырып оқытудың басты шарттарының бірі деп қарастырылады (В.В.Давыдов) [3]
Теориялық ... ... оқу ... ... ... ... жүзеге асырылады; басқаша айтқанда, оқу тапсырмасы теориялық ... ... ... ... ... ... ерекше әдісі болып табылады. Ол оқушының ... ... ең ... ... ойлауын іске қосатын, бірінен соң бірі сатылап келетін төмендегідей оқу ... ... ... ... ... оқу тапсырмасы шарттарын түрлендіру арқылы теориялық ұғымдағы объектінің жалпылық қатынасын тауып, бөліп шығару. Бұл қатынас тұтас ... ... жеке ... генетикалық негізгі қайнар көзі болып табылады. Осы жалпылық қатынасты іздеу ойша талдау амалының ... ... және ... ... ұғым қалыптасуының басы болады.
Мәселен, 1-сыныптағы математика шамалар ... ... ... анықтаудан басталады (Б.Д.Элькониннің сөзімен айтқанда бұл "сансыз" математика). Оқушылар ең алдымен, заттардың шамаларын білдіретін белгілерін ... ... ... ... ... ... ... біріңғай шамаларды өзара салыстыру тәсілдерімен, оның нәтижесін жазу жолдарымен танысып үйренеді.[10]
Әрине, шамаларды салыстыру ... не ... ... не ... емес (тең ... ... байқауға мүмкіндік береді. Оқушылар алғашқыда бұл салыстыру нәтижелерін өз дәптерлеріне сурет арқылы жазады.
Одан соң ... "тең ... ... ... ... ... =, ¹, >, < таңбаларымен белгілеуді үйренеді. Сонда осы таңбаға көшудің өзінде біраз жалпылаудың барын ... ... Бұл 4 ... ... ... ... ... емес", "үлкен", "кіші", "ауыр", "жеңіл" т.б. бірнеше ұғымдарды алмастырады. Жазудың бұл түрінен біртіндеп қатынастарды өрнектеп (формула) ... ... (оқу ... А = Б; А > Б, Б < А. ... ... ... бар: шама - жалпылық қатынас түрінде бөлініп алынып, зерттеу объектісіне айналды, моделге ... ... оқу ... ... ... ... немесе әріп түрінде модельдеу болып табылады. Оқу моделінің мазмұны обьектіні тікелей бақылап қабылдауға болмайтын ішкі ... ... ол ойша ... үрдісінің нәтижесі ретінде жасалып, одан соң ойлау әрекетінің ерекше құралына айналады.
Енді осы ... ... ... ... алынған обьектінің жалпылық қатынасының (шаманың) қасиеттері зерттеледі: шамалардың өзгеруінен (көбеюі, азаюы) олардың арасындағы пайда ... жаңа ... ... ... ... т. б.
А = Б; А + е > Б; А + е = Б + е; А - е < Б; А - е = Б - е ... түрлендіру және сол арқылы шамалар қатынасының қасиеттерін зерттеу нәтижесінде оқушы объектінің бастау "тор ... ... ... ... ... қана ... сонымен бірге оқу тапсырмасын шешудің жалпы тәсілін де біршама игереді. Енді осы жалпы тәсілмен шешілетін жеке тапсырмалар жүйесін құрады:
Ә + Х = Б х + о = ... < ... < ... = Б - Ә х = Ү - ... + (Б - Ә) = Б (Ү - О) + О = Ү, т.б.
Әріп түріндегі модельдеу шамалар арасындағы (оның түрі ... ... - ... ... ... т.б. қарамастан) қатынастарды, олардың қасиеттерін (қайтымдылық, ауысушылық, біртондылық) зерделеу объектісі ретінде бөліп қарастыруға ... ... және ең ... - ... ... ... ... қабілетінің қалыптасуына алғышарт жасайды. Бұл бала интеллектісін дамытады.
Давыдов мектебінде оқу әрекетінің мазмұны, оны меңгеру ... ... ... оқу ... ... ... идеясының мәні төмендегіге саяды. Оқушы "дағдының иесі" деп те, Гегельдің диалектикалық "спиралімен" шындыққа өрлеп ... "оқу ... ... деп те ... дүниеге өз көзқарасы бар, өз ой-пікірінің авторы деп қарайды[3].
Оқушы авторлыққа қалай келеді? Алғашқыда (1-2 ... ... ... ... Сан, Сөз, ... Жазу, Тіршілік, Өмір, Тарих, Қозғалыс, Жылу т.б. сияқты "болмыстың мәңгілік мәселелері" туралы ой толғап, талдайды, талқылайды; "толғаныс, таңдану" сәттерінде ол ... ... ... сәл де ... өз пікірі, көзқарасы туады.
Оқушы осы пікірі, көзқарасы тұрғысынан "мәселелермен" диалогқа ... ... ... ойы, ... ... ... соң, кейіңірек (3-4 сыныптарда) адамзат тарихында ... ... ... элементтерін (мысалы, Эсхил - Евклид, Шекспир - Ньютон, Пикассо - Бор т.б.) ... ... ... ... олар туралы тағы да оқушының өз ойы, көзқарасы туады. Осы арқылы ол ... өзі де ... ... ... ... ... ... меңгеріп шығады, өзі үнемі өз көзқарасының авторы ретінде диалогқа түсіп отырады.
Дегенмен, бұл ... де ... ... қате ... ал ... тапсырмалық түрін жақсы көрмейді, яғни "жауабы адамзатқа белгілі тапсырмаларды" орындауға ынталы болмайды. Басқаша айтқанда, бұл мектепте оқушы интеллектісін ... ... ... ... бұл ... ... алғанымыз мәдениеттік ұстаным екенін айтпасақ та түсінікті болар. Бала дамуына ерекше мән ... тағы бір ... түрі - "Жас ... ... оқушыға "дағдының иесі" немесе "оқу әрекетінің субъектісі", не "өз ... ... деп ... кәдімгі өз жасындағы бала деп қарайды.
Бұл мектепте біркелкі жастағы балалар бірлестігі ұйымдастырылып, осы бірлестікте тәлімгердің көмегімен бала өз ... өзі ... ... ол оңай әлеуметтенеді. Бұл да - оқушы дамуының бір ... ... бұл ... де ... жағы бар. ... ... білім мазмұнына, оны оқытуға жеткілікті көңіл бөлінбейтіндіктен оқушылардың білім деңгейі төмен ... ... алды ... арты ... ... ... ... бері эксперименттік деңгейден аса алмай, бір-бірін сынаумен айналысып, басы бірікпей келеді.
Әрқайсысының күшті жағы да, ... жағы да бар. ... жағы - өз ... қойған мақсат шеңберіндегі міндеттерді ойдағыдай шеше алуы; әлсіздігі - мақсатының сыңаржақтығы: шынында да "дағдының ... "оқу ... ... "өз көзқарасының авторы", "әлеуметтік тұлға" - осының бәрі бір оқушының бойында қалыптасып тәрбиеленуі тиіс қабілеттер мен қасиеттер ғой. ... және ... ... ... оқытудың түбегейлі мақсаттарымен ортақтастығын ескере келіп жаңа ... ... оны ... ... анықтаудың негізіне біз оқушыны оқу әрекетінің субъектісі, әртүрлі мәдениет элементтерімен өз көзқарас тұрғысынан диалогқа түсетін ой-пікірі бар автор, айналадағы ... ... ... ... ... т.б.) өз ... лайық сауатты қарым-қатынас жасау біліктері бар әлеуметтік тұлға, адамзат практикасында қалыптасқан білім мен ... ... ... дәл игеріп, өмірге қайталап қолдана алатын дағдылардың иесі деп қарастырылатын дамыта оқыту идеясын алдық.
Біздің пікірімізге, бұл идея 4 ... ... ... педагогикалық үрдіске синтездеп, оқушының интеллектуалдық дамуын (оқу әрекеті арқылы), іскерлігін (дағдыларды қалыптастыру арқылы), адамгершілік-этикалық (балалар бірлестігіндегі ұжымдық еңбек, ... және ... ... (өз ... ... ... ... мәдениеттер құндылығын түсіну) қамтамасыз етеді.
Осымен байланысты білім мазмұнын, оның құрамы мен құрылымын, оқыту әдістерін анықтауда дидактиканың дәстүрлі ұстанымдарымен (жүйелілік, көрнекілік, ... т.б.) ... ... ... ... ... ... деңгейін көтеру, ойлаудың барлық түрлерін диалектикалық бірлікте дамыту, мазмұнның интегративті ... ... ... ... лайық ұжымдық іс-әрекетке түсіру мәдениеттік сияқты іргелі ұстанымдар басшылыққа ... осы ... ... Оқу ... қалыптастыру білім мазмұнының теориялық деңгейін көтеру, оқушы ойлауының эмпирикалық және теориялық түрлерін диалектикалық бірлікте дамыту ұстанымдарымен тығыз байланысты.
Соңғы уақытқа ... ... ... ... де ... ... ... оқыту нақтылы-сипаттау мазмұнымен ерекшеленеді деген тұжырым басшылыққа алынып келеді. Бұл ... ... ... ... ... эмпирикалық түрлері ғана тән; сондықтан олар заттардың тікелей қабылдауға болатын сыртқы қасиеттерін ғана айырып, жалпылай алады деген ... ... ... ... . ... ... сатыдағы оқытуға теориялық мазмұн енгізілмеді. Оқыту мазмұны оқушыларға ... ... ... ... жоқ ... ... білім (тұрмыстық деңгейдегі ұғымдар) беруге бағдарланды.
Ал мұндай білімді меңгеру үшін теориялық ... онша ... жоқ ... ... ... ... жүргізілген педагогикалық-психологиялық зерттеулер бастауыш сынып оқушыларының таным мүмкіндіктері туралы ескі түсініктерді өзгертті: бұл ... ... ... эмпирикалық түрлерін тірек ете отырып, теориялық ойлауға өте аларлықтай мол әлеует бар екені дәлелденді.
Жаңа бағдарламалар мазмұны сыныптан ... ... ... біртіндеп күрделенетін, әрқайсысы эмпирикалық және теориялық ұғымдар жүйесінен тұратын ірі блоктармен құрылған. Бұл оқытуды оқу ... ... ... жалпылық қатынасты бөліп модельдеуге, ойлаудың эмпирикалық және теориялық түрлерін диалектикалық бірлікте дамытуға жол ашады; ... ... ... ... ... мен ... ... байланыстарды, тәуелділіктер мен заңдылықтарды өздігінен ашып, түсінуге мүмкіндік алады, оқушыда зерделеу обьектісінің ... ... ... оны ... ... ... ... т.б. біліктер қалыптасады.
Жаңа оқу бағдарламаларының маңызды бір ерекшелігі - білім мазмұнының оқушының этикалық-адамгершілік, эстетикалық, экологиялық ... ... ... ... ... ... әр ... салаларынан (ғылым, мәдениет, өнер, тарих, құқық т.б.) өз ... озық ... ... әдет-ғұрпын бөлу арқылы басқа халықтар мәдениеті элементтерінен білім мазмұнын ... ... ... етіп ... ... ... ... саты оқушысының жеке тұлғасын рухани және эмоционалдық жағынан тәрбиелеуді қамтамасыз етеді.
Мазмұнның негізіне алынған дамыта отырып оқыту идеясына және оның ... ... ... ... білімнің мынандай үш құрам бөлігі сәйкес келеді:
дүниенің біртұтас ... ... ... (мұнда дүниенің ғылымдағы және әртүрлі көркем-мифтік, діни, т.б. түсініктердегі бейнесі өзара бірін-бірі толықтырады);
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі: қазіргі кездегі мектеп оқу-тәрбие ... ... ... ... технологияларды қолданып жүргені мәлім. Бұл технологиялардың бәрін бір ... ... ... ... ... мектептегі әрбір пәнді оқыту технологиясын таңдап, іріктеу және оны іс-әрекет тұрғысында жетілдіру арқылы ... ... ... ... ... ... ... әрекеті - технологияның қабылдауына, ынтасына, құштарлығына көңіл бөлінуі тиіс. Мектептің бастауыш сатысында кеңінен қолданылып жүрген ... ... - ... ... ... Дамыта оқыту жүйесі жеке тұлғаның барлық сапаларын жеделдете, ... ... ... бағытталған. Оқу әрекеті саналы болу үшін теория мен тәжірибенің бірлігін әрекет дамуының көзі екендігін, қарама-қайшылықсыз ... ... ... ... ... ... оқу ... мен сәйкестігін нақты білу керек. Бүгінгі жалпы білім ... оқу ... ... алға ... ... ... жүзеге асыру үшін баланың қабілетін дамытып, қажетті білім қорын жинақтаған, өз алдына жауапты шешімдер қабылдай ... әр істе ... ... жасайтын жеке тұлғаны қалыптастыруға тырысады. [1]
Бастауыш сынып оқушыларының өздік ... ... ... ... отырған мәселенің толығымен тұтас оқыту үрдісінде жүзеге асырылатындығын ... ... оқу ... оқу ... ішкі ... ретінде оқушылардың өзіндік іс-әрекетінің құрамдас бөлігі болып табылады. ... ... ... ... негізінен "дамыта оқыту" технологиясы басшылыққа алынады. Себебі, қазіргі оқулықтар ... ... ... ... ... Оның ... әр оқушының өзін-өзі өзгертуші субьект дәрежесіне көтерілуі көзделіп, оқыту барысында соған лайық жағдай жасалады.
Бастауыш сынып ... ... ... үрдісінде дамыта оқытудың теориялық және тәжірибелік негіздерінің маңыздылығы - үздік білім беруде ... бір ... ... ... ... ... бірге олардың даралық бейімділіктерін, қабілеттерін қалыптастыру. [2] ... ... - ... сынып оқушыларының өзіндік жұмыс үрдісіндегі дамыта оқытудың теориялық және тәжірибелік негіздерінің мәнін ашу.
Зерттеу міндеттері:
білім беру саласындағы ... ... ... ... анықтау;
бастауыш сынып оқушыларының оқу үрдісіндегі пән ... ... ... ашу;
өзіндік жұмысты ұйымдастырудың жолдарын талдау;
бастауыш сыныптағы өзіндік жұмыстың қалыптасу тиімділігін тексеру;
зерттеу өткізу үшін әдістемелерді ... ... ... ... шығару.
Зерттеу нысаны: бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмыс әрекеті.
Зерттеу пәні: оқушылардың өзіндік жұмысы барысында ... ... ... ... ... олардың танымдық үрдістерін дамыту.
Зерттеу болжамы: егер оқушылардың өзіндік жұмысы барысында дамыта оқыту жұмыстары жүргізілсе, онда бастауыш ... ... ... үрдістерінің деңгейі жоғарылайды.
Зерттеу базасы: зерттеу жұмыстарына құрамына 47 оқушы енетін ... ... ... ... Оның ... ... - 9 ... 2-сыныптан - 13 оқушы, 3-сыныптан - 15 оқушы, 4-сыныптан - 10 оқушы ... ... ... ... бойынша ғылыми-теориялық және оқу-әдістемелік әдебиет көздерін талдау, психодиагностикалық әдістеме, эксперимент нәтижесіне баға беру және ... ... ... ... ... кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.
Кіріспеде: Бастауыш ... ... ... ... ... оқыту" технологиясына негізделіп жазылған. Бірінші тарауда: білім беру ... ... ... жүйесі, оқу үрдісіндегі өзіндік жұмыстың маңызы мен оны ұйымдастыру жолдары, ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған. Екінші тарауда: дамыта оқытуға ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік зерттеудің нәтиже көрсеткіштері талқыланған. Қорытынды бөлімінде: баланың ... ... ... ... ... оның алға жылжуға деген табиғи талап - тілектерін, сұраныс пен ... ... ... өз ... іздену арқылы қолайлы жағдай жасап, өзін - өзі ... ... ... қажет.
І Дамыта оқытудың педагогикалық - психологиялық теорияда қарастырылуы
1.1 ... беру ... ... оқыту жүйесі
Бүкіл адамзат тарихында: антикалық кезеңде, орта ғасыр мен ... ... ... жаңа заман жағдайларында жасалған идеялар мен шығармалар "сығымдала" келіп, математика, лингвистика, физика оқу пәндері түрінде берілді. Өз кезегінде бұл ... ... ... ... ... ... ... отырып шешілетін бір оқу тапсырмасы сияқты құрылуы қажет еді. Мұны, ... ... ... нақтылыққа қарай өрлеу ұстанымы дейді. Бұл пәлсапалық ұстаным
В.В.Давыдов - ... ... ... ... басты тұжырымдамасы [3]
В.В.Давыдовтың пайымдауы бойынша XX ғасырда баланы оқу әрекетінен тыс оқытуға ... ... ... ... ... ... физиканың, математиканың, лингвистиканың маңына да бара алмайды; бұл пәндер тапсырма түрінде беріледі. Ал, тапсырма түрін меңгеру ... ойын ... ... ... ... ... ... арна - бағытпен жүйелі өрбеп қозғалуын қамтамасыз етеді
Міне, В.ВДавыдовтың дамыта отырып ... ... ... маңыздылығы дәл осында: бұл идеяда оқушы - оқу ... ... ... ... оның ... ... ... жол ашылады[4]
Баланың ақыл-ойын (интеллектісін) қалыптастырып, дамыту - ... ... ... ... мақсатының бірі. Ендеше, бастауыш сатыдағы білім мазмұнын анықтап құруда бұл идеяның оқу әрекетін қалыптастыру ... ... мен ... басшылыққа алынуы заңды нәрсе.
Дегенмен, В.В.Давыдовтың дамыта отырып оқыту идеясының атына дәлелді негізі бар сын да ... ... атап ... жөн: оқушылар тереңнен сөйлей алады, есепті жақсы шығарады, бірақ жазуда көп қате ... ... ... ... ... ... ... біртіндей тапсырмалық түрге түсіруге келмейді. Сондықтан мәдениет туралы мазмұн бұл идеяның тұжырымдамасынан ... тыс ... ... пәлсапасы адам танымын (интеллектісін) дамытуға бағытталған Гегель диалектикасы бойынша, бұл идея - ... ... Ал, ... және ... бір ... ... анық
Мектеп білім берудің мазмұнын ерте дүние, орта ғасыр, жаңа заман және қазіргі ... ... тең ... ... ... ... әрқайсысын оқушыларға терең меңгертуді мақсат тұтады.
Мектеп - қоғамның ... ... ... ... өзіне қажет нәтиже, яғни оның мүддесіне қызмет көрсете алатын кадр дайындап алу үшін құрады. ... қай ... ... ... ... ... ... беру - тәрбиенің мақсатын (бұл - барлық оқу-әдістемелік жүйенің негізі болып есептеледі), ең алдымен, ... ... ... ... ... ...
Ал, қазіргі қоғамға ақыл-ойы кемел, шығармашылық жағынан қабілетті, іскер және білімді адамдар керек. Сонымен қатар ... ... ... ... халық игілігіне жарайтын ізгілікті, жасампаз істерге жұмсалуы шарт. Мақсаты - ... ... ... білім, біліктердің белгілі бір жиынтығын берумен шектелетін, нәтижесінде ... ... ... ... ... мен бұйрықтарды орташа ғана орындауды білетіндерді тәрбиелеу емес, өйткені қазіргі мектепте әлі орын алып отырған дәстүрлі әдістемелік ... ... ... ... ... бола алмайтыны белгілі.
Мектептегі білім мен тәрбие берудің ... ... ... ... ой ... ... Бұл өзгеріс бастауыш сатыдан басталуы керек. Өйткені бастауыш саты - оқушы тұлғасы ұйытқысының қалыптасуы мен ... ... ... ... құнды, қайталанбайтын кезең. Осымен байланысты эмоционалдық, іскерлік, коммуникативтік және интеллектуалдық жағынан оқушыны айналадағы дүниемен (табиғатпен, басқа адамдармен, өз-өзімен т.б.) ... ... ... ... дайындау бастауыш сатының негізгі қызметі болып табылады.
Бұл ... ... ... толық пайдалану, яғни оқушының жалпы және психикалық дамуының бұл сияқты жеткілікті деңгейіне қол ... үшін ... ... ... ... ... орын, ең алдымен, оқушы дамуы мен тәрбиесіне беріледі, білім, білік, ... оған ... ... Оқу ... өзгеруі білім мен тәрбие мазмұнына елеулі түрде ықпал ... оны ... ... сай ... ... ... береді. Біріншіден, мұнда оқушылар тек пәндік білім, білік, дағдылардың белгілі бір жиынтығын меңгерумен шектелмей, ... қоса оқу және ... ... ... әрекетін, өзін-өзі ұстау, мінез-құлық, салауатты өмір сүру мәдениетін, этикалық, ... ... ... яғни оқушының тәрбиелік деңгейін сипаттайтын және қалыптасуында әр пән белгілі бір рөл атқаратын құндылық қатынастарды меңгереді. Екіншіден, білім ... ... ... мен ... озық үлгілері арқылы жалпы адамзаттық құндылыққа бағдарлануы білім беруді ізгілендіру ... ... ... асыруды қамтамасыз етеді, оқытуды шамадан тыс идеологизациялауға жол бермейді, саясаттандыруды ... ... ... ... ... ... басты міндеттері оқушының:
өзін қоршаған, өзі өмір сүретін жаңа ... және ... ... (мектеп - бастауыш саты оқушысы үшін ... ... ... онда жаңа ... ... - ... ... қалыптасуын;
оқу, ойын, еңбек, қарым-қатынас, т.б. сияқты әрекет түрлерін қажетті деңгейде меңгеруін;
айналадағы дүниемен дара-тұлғалық қатынасының қалыптасып, эстетикалық, этикалық, адамгершілік нормаларды ... әрі ... ... ... ... ... бір ... эрудициясының болуын қамтамасыз етуі тиіс.
Осыдан қазіргі қоғам талабынан туындайтын бастауыш ... ... мен ... беру мақсаты мен міндеттерінің аса жауапты және күрделі екенін байқауға болады, бұл мақсатты ... ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие мазмұнын анықтап құру - ақылды қисынмен де, үлгілі тәжірибемен де орындалатын шаруа емес. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... теория қажет. Оны психология, педагогика сияқты әдістемелік ғылымдардың соңғы жетістіктерінен, екшелеп жинақталған дәстүрлі мектеп және көп жылдардан бері ... ... ... ... ... келе жатқан эксперименттік альтернативтік мектептер мен жекелеген сыныптар тәжірибесінен іздестіреміз.
оқушыда қалыптасуы тиіс әрекет түрлері (оқу, еңбек, ... ... т.б.) ... ... ... білудің ғылыми, логикалық әдіс-тәсілдер (бақылау, тәжірибе, талдау, ... ... ... т.б.) туралы білім.
Ал, мұның өзі білім мазмұнының ... ... ... ... ... рөл ... тіл (ана ... екінші тіл);
ақыл-ой мәдениетін тәрбиелеуде ерекше орны бар математика, адамтану, қоғамтану, жаратылыстану (дүниетану);
эстетикалық, адамгершілік, ... дене ... ... ... ... бейнелеу өнері, еңбек, дене тәрбиесі пәндері болуы керектігін көрсетеді.
Бұл пәндерді оқыту үрдісін ұйымдастыруда дидактиканың ерекше көңіл аударатын ... бірі - ... оқу ... ... бұл ең ... ... ... сол арқылы бүкіл оқу-тәрбиенің нәтижесіне - баланың жалпы дамуына ... ... ... ... ...
1.2 Дамыта оқыту тұрғысынан алынған бастауыш сыныптағы пән
мазмұнының ерекшеліктері
Дамыта отырып оқыту ... ... әр пән ... ерекшеліктері мен біртұтас білім жүйесіндегі орнына, рөліне тоқталалық.
Тіл мен математика - реалды ақиқаттың ең маңызды саласы және ... ... ... ... ... еркін араласып қатысу, сауатты бағдарлай алу қабілетін дамытып, жүзеге асыратын табиғи (ана тілі) және ... ... ... туралы оқушының қажетті білім алуына, ауызекі сөйлеуін дамыту, ойын жазбаша сауатты жеткізу біліктерін қалыптастыруға, дүниені көркем сөз ... ... ... ... ... ... ... жол ашатын танымдық, тәрбиелік, дамытушылық мүмкіндіктері мол жетекші пәндер ретінде қарастырылады. Бұл пәндердің мазмұны оқушының тіл құбылысын, оның даму ... ... ... ... ... ... ... сауаттандырып, оның шығармашылығына жол ашатын, арифметикалық амалдар ... ... ... ... ... ... тіл элементтерін меңгертетін, оқушының абстрактылы ойлау элементтерін дамытуға көмектесетін ... ... ... ... өзі білім мазмұнының пропедевтикалық рөлін күшейтіп орта сыныптарда оқушылардың ғылым негіздерін зерделеуге дайындық ... ... тілі ... ауызекі сөйлеуді және ойды жазба түрде сауатты жеткізуді жетілдіріп дамытуда ... ... ... ... көп мағыналы сөздерді, синонимдер мен антонимдерді, сөйлеудің синтаксистік құрылысын меңгерту ерекше маңызды.
Сөйлеудің екі түрін (ауызекі және жазба тіл) ... ... ... ... қалыптастыру негізінде ғана жүзеге асады; осы екеуі өз төңірегінде бүкіл тілдік мағлұматтарды жүйелі топтастырып бастауыш сатыдағы ана тілі пәнінің негізін ... оқу ... ... ... ... оның тіл заңдылықтарын зерделеу, қолдана білу, ауызекі және жазба тілде сөйлеу біліктерін, каллиграфиялық дағдыларын тиімді меңгеруіне жол ашады. Осымен байланысты ... ... ... талдаулар жасай алу біліктерін қалыптастыруға ерекше көңіл ... тіл пәні ... жаңа ... "Тіл және ... ... мәдениеті" сияқты пәндерді оқытудың басты мақсатын жүзеге асыруда айрықша маңызды арнайы блоктар берілген.
Қазақ тіліне басқа тілдерден енген, тіліміздегі ... ... өте ... ... жоқ) ... ... және соған қарамастан қаншама уақыт бөлініп оқытылып жүрген 7 әріппен (ё, ч, щ, ц, ь, ъ, э) орыс тілі ... ... ... ... ... ... тілі ... жаңа мазмұнын оқыту оқушыны шығармашылық ізденіске түсіретін іс-әрекеттік белсенді әдістермен жүргізілетіні сауат ашу кезеңін ... бір ... ... ... ... ... ... одан соң тіл мен оқуды интеграциялап жүргізуге мүмкіндік береді.
Сонда оқу пәні 2-сыныптан бастап жеке пән ... ... Бұл ... елеулі орын бұрынғыдай утилитарлық сипатта түсінік беру мен тек оқыту техникасын меңгеруге емес, көркем шығарманы қабылдаудың ... ... ... оқу ... ... ... ... біртіндеп оқу әрекетін қалыптастырып шығармашылық әлеуетін дамытуға, эстетикалық талғамын тәрбиелеуге, дүниетанымын кеңейтуге, әдеби шығармалардың кейбір жанрларын танытуға беріледі.
Осыған сай пән ... ... ауыз ... қазақ балалар әдебиетінің шығармаларымен байытылған. Ұлттық мәдениет шеңберімен шектелмей, басқа халықтардың да шығармашылық ой-қиялының, ... ... ... ... шығармаларымен таныстыру көзделеді.
Пән мазмұнының "көркем шығармалар", "ғылыми танымдық шығармалар" блоктары бойынша құрылуы оның білімдік, тәрбиелік, дамытушылық ... ... ... ... асуын қамтамасыз ете алады.
Екінші тілді оқытудағы негізгі ... - ... ... ... ... ұғым ... отбасында, тұрмыста, оқу үрдісінде, мұғалімнің, жолдастарының екінші бір адамның ... ... ... типтік жағдайларда ("Танысу", "Дүкенде", "Ауруханада", "Кітапханада" т.б.) сөйлеу біліктерімен бірге, дұрыс мәнерлеп оқу, сауатты жазу техникасын меңгерту. Сондай-ақ, ауызекі және ... ... ... жасауға қажетті сөйлеу дағдыларын, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
Пән мазмұны: 1) ... ... ... ... ... ... аударма, оқу, жазу); 2) тілдік (фонетика, орфоэпия, сөз, лексика, грамматика, синтаксис, графика, орфография); 3) этномәдениет (сөйлеу ... ... ... ... қол ... ... үй жиһаздары, т.б.) материалдарын қамтиды.
Пәнді оқытуда тілді практикалық жолмен үйретуге баса көңіл бөлінеді.
Математика пәні ... ... ... ... интеллектісін қалыптастырып дамытуды, математикалық тілдің элементтерін меңгертуді, ... ... ... ... етіп ... ... ... төрт блоктан құралды. Оның ішінде математикалық білім негізін, оқытылатын тақырыптар мен бөлімдердің ... ... ... ... ... және ... блоктардың үлесіне тиеді; сондықтан бұлар ең басты блоктар болып есептеледі.
Төртінші блок - ... ... мен ... ... - ... үш блоктың негізінде құрылады және оқушы зейінін, қабылдауын, қиялын, есте сақтауын, логикалық ойлау ... ... ... ... математика пәнінің мазмұны мынандай құрамдас бөліктерден тұрады:
оқушының сандық сауаты, оның алгебра элементтерімен (сандық-әріптік белгілері, жалпылау-абстракция), геометриялық алғашқы ... ... ... ... ... аудан, уақыт), өлшем бірліктерімен, олардың қатынастарымен практикалық жұмыстар ... ... ... ... жалпы ортақтық, мәнсізден мәндіні айыру, заңдылықты түсініп есеп шығаруға ... ... ... ... оны ... ... модельмен, әртүрлі мысалмен бейнелеу, берілген ұстаным бойынша объектілерді, ұғымдарды жіктеп топтастыру сияқты біліктер. Жалпы алғанда, математика ... ... ... ... ... білім мен біліктер, оларды оқушының тек еңбек және оқу әрекеттерінде қолдануы үшін ғана емес, сонымен ... олар ... ... ... ... т.б. ... ... да меңгеруге көмектеседі. Ал, мұнсыз білімді әрі қарай жалғастырып, жалпы орта білім алу мүмкін емес. Дүниетану пәні адам, ... ... яғни ... ... ірі үш ... ... туралы оқушыларда біртұтас көзқарастың негізін қалыптастыруды және осы біртұтас дүниедегі адамның орны мен рөлін ... ... ... ... етіп қояды.
Білім мазмұны "Адам", "Қоғам", "Табиғат" деп аталатын үш блоктан құрылады. Өзінің құрылымы, логикасы, мазмұны жағынан ... ... ... бар. ... блогы - жаңа. Барлық блоктар мазмұны 1-4 сыныптарда үздіксіз оқытылады.
Дүниетану пәнінің тағы бір ... - бұл пән ... ... ... ... ... мәдениеттің әртүрлі салаларынан (қоғамдық, жаратылыстану ғылымдары, экономика, этика, эстетика, құқық, өнер т.б.) хабардар ету негізінде дүниені танып білу ... ... ... ... ... талдау, синтез, салыстыру т.б.) оқушыны қаруландыру арқылы оның ортамен сауатты қарым-қатынасын жан-жақты дамытып, тәрбиелеуді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мазмұн берілуінің жүйелілігі, білімнің теориялық деңгейінің жоғарылығы дүниетану пәнінің пропедевтикалық сипатын ... және ... ... оқушылардың физика, химия, биология, тарих, қоғамтану, т.б. сияқты ғылым негіздерін нәтижелі зерделеуін қамтамасыз етеді, адамтану мәселелеріне арналған арнайы курс жасауға ... ... ... ... өнері, музыка, дене тәрбиесі пәндері біртұтас оқу-тәрбие үрдісінің ерекше қырларын ұйымдастыра отырып, сананың этикалық, эстетикалық түрлерін дамытудың, оқушының шығармашылық ... ... ... ... ... ... өмір ... негізін қалайтын оқушы еркін, ағзасын шынықтырып жетілдірудің алғышарттарын ... ... ... мен жағымды әдет-дағдыларын қалыптастырады.
Еңбек және бейнелеу өнері пәндерінің мазмұны бұрынғыдай тақырыптар бойынша емес, әр пәннің өзіне тән мазмұндық және іс-әрекеттік ... сай ... Екі пән ... ... жасауға болады, бірақ олардың интегративтік сипаты мүмкіндігінше ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнерінде ол әшекейленіп, безендіріледі. Осы жұмыстардың барысында құрастыру, безендіру, түсті, бейнені (пішінді, мөлшерді т.б.) көркем қабылдау сияқты әрекеттердің ... ... ... бұл екі пәннің мазмұнында халықтың қолданбалы қолөнеріне ерекше мән беріледі. Осыған орай еңбек пәнінде "Халықтың қолданбалы өнері" деген арнайы бөлім ... осы ... ... ... ... ... ... және бейнелеу өнері пәнінде әртүрлі салаларымен байланысты беріліп отыратын халықтың қолөнерінің элементтерін ... ... ... маңызы ерекше екенін атап көрсеткен жөн.
Еңбек пәнінде атадан балаға мұра ретінде қалыптасып келе жатқан ... ... онда ... ... ... ... беріліп, бұйымдарды жасаудың қарапайым элементтерін оқушыларға үйретуге ерекше мән беріледі. Еңбектің барлық түрлері, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Атқарылатын жұмыстың түрлері: сазбалшықтан мүсіндеу, ... ... ... тері ... ... ... қию ... сыныптан сыныпқа қарай біртіндеп күрделеніп отырады. Сонымен қатар пән мазмұнында тоқу, өру, байлау тәсілдерін меңгертетін материалдар, қағаздан, матадан, жүннен жасалған ... ... ... ... кішірейтілген модельдері мен макеттерін жасаудың техникалық негізін үйрететін және оқушылардың өздеріне қызмет көрсету ... ... Бұл ... ... ... ... қалыптастыруға, ұлттық ... ... ... дәстүрін жалғастыра отырып ел экономикасын өркендетуге үлес қоса алатын еңбек адамын тәрбиелеуге қызмет етеді. Бейнелеу өнері пәнін оқыту оқушылардың көркем ... ... ... ... ... ... қабылдау, шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру арқылы оларға эстетикалық ... және ... беру ... ... мазмұны мынандай блоктардан тұрады: сұлу сурет (живопись), сәндік-қолданбалы өнер, мүсін өнері, сәулет өнері.
Әр блок ... ... екі түрі ... ... ... көркем іс-әрекеттер. Өнерді қабылдау бөлімінде өнер шығармалары мазмұнын, оларды жасаған өнер қайраткерлерінің өмір, еңбек жолдары туралы ... ... ... ... ... сол өнер туындыларымен ойша диолог құру, т.б. тәсілдермен меңгереді. Ал тәжірибелік бөлімде оқушылар жазықтықта бейнелеу, мүсіндеу, ... ... ... ... ... ... іс ... орындап игереді.
Пән мазмұнында сәндік-қолданбалы өнер саласындағы қазіргі ... аса ... ... ... ... ... сияқты өнер түрлеріне, мүсін жасауды көркемдік жағынан орындауға ерекше мән беріледі.
Дене ... пәні ... ... ... ... ... ... мен дененің кеңістіктегі, белгілі бір уақыт ішіндегі біртұтас үйлесімді қозғалыс, дене ... ... ... ... ... басқара алу біліктерінің қалыптасуын, жалпы алғанда, оқушы денесінің дұрыс қалыптасып өсуін әртүрлі дене мүшелері қызметінің, қозғалысының қалыпты ... ... ... дені сау ... ... ... ... ететін мазмұнда құрылады.
Күш, жалпы төзімділік сияқты қозғалыс сапаларын кешенді дамыту және спорт техникасының ... ... ... ... ... мазмұнында "Жалпы дамыту гимнастикасы", "Жеңіл атлетика" сияқты ... ... ... ...
Ырғақты гимнастикада музыканы ырғақпен үйлестіре білу біліктерін меңгертумен қоса, қарапайым ... ... және ... ... ... ... дағдысын жетілдіру мақсаты көзделеді.
Сол сияқты шаңғы тебу, жүзу жаттығуларында оптималды физикалық жүктеме ... ... ... ... ағза ... қалыпты деңгейге жетіп дамиды. Жүру, жүгіру, секірудің табиғи дағдыларын бекітетін және жетілдіретін бұл ... ... ... ... ... ... ... сюжеттік, арнаулы спорттық, ұлттық ойындардың мазмұны терең, жан-жақты берілуі керек.
Пәнді оқытуда, негізінен, репродуктивті әдістерге аса көңіл бөлінеді. Гигиена, күн ... ... ... тынығу сияқты салаларда дене тәрбиесі пәнінің мазмұны басқа пәндермен, соның ішінде, дүниетану, еңбек, музыка ... ... ... ... ... ... жекеленген пәндер, ең алдымен, оқушыда мәдениеттің базистік қырларын қалыптастыруға, яғни жеке-бас тұлғасын тәрбиелеуге қызмет ететіндіктен, білім мазмұнының интегративті біртұтастығын ... ... ... зор. Бір сыныпта барлық пәнді бір мұғалімнің оқытуының да мәні осында.
Бұл тұтастық үш түрлі ... ... ... ... ену ... ... - білімнің базистік салалары жалпы білім мазмұнына екі түрлі жолмен 1) жеке курс (пән) және 2) ... ... ... ... бір ... ... енгізіледі. Мысалы, ана тілі пәні әрі өз алдына жеке пән, әрі оның ... ... ... ... ... ... т.б. сияқты мәселелері барлық пәндерде де ұдайы қолданылып, бекіп, ... ... Сол ... ... ... ... ... кеңістіктегі салыстырмалы орны, т.б. сияқты мағлұматтары басқа пәндерде үнемі қарастырылады, т.с.с.;
2.Зерттеу объектісінің немесе әдісінің ортақтығы ... ... ... ... ... ұстанымында көрініс табады;
Мысалы, қазақтың киіз үйі дүниетану пәнінде халықтың көшпенді өміріне тән тұрмыс-тіршілігінің бір басты сипаты ретінде ... ... ... ... ... еңбек пәнінде - киіз үйдің ши тоқу, киіз басу, әртүрлі баулары сияқты ... ... ... ... ... ... ... олардың өлшемдерін, мөлшерін, пішінін белгілеуге математика қатысады. Ал оқу әрекетін қалыптастыру тәсілдері ... ... ... ... ... білім, білік, дағдыны екінші пәнді оқытуда тірек ету, яғни ... ... ... ... ... дүниетануда жыл мезгілдері туралы алған ғылыми түсініктерді бейнелеу ... "Күз ... ... ... т.б. сияқты тақырыптарда пайдалану, еңбек пәніндегі ауылшаруашылығы еңбегімен байланыстыру.
Білім берудің мақсатына ... ... ... психологияда зерттеліп анықталған бастауыш саты кезеңіндегі баланың жасымен байланысты таным ерекшеліктерін ескере отырып және ... ... ... ... тең ... ... қажет дейтін дидактикалық ұстанымға сүйенгенде, ең алдымен, мектеп ұсынатын оқу материалының базалық (инварианттық) деңгейі, яғни ... ... ... анықталуы тиіс, бұл деңгей бастауыш сатыда қандай типті екеніне қарамастан кез келген мектептің әр оқушыға ұсынатын білім мазмұнын жан-жақты ... ... және оқу ... осы мазмұн негізінде құрылады.
Оқу үрдісінде, бұл мазмұнды оқушылардың меңгеруі ... ... ... бір ... оны ... жан-жақты меңгереді.
Бұл білім мазмұнының жоғарғы (максимум) деңгейіне сәйкес келеді, екінші біреулері оны толық ... ... ... ... байланысты білім мазмұнының ең аз (минимальды), бірақ ... үшін ... ... ... ... дайындығының ең аз міндетті деңгейіне қойылатын талаптар түрінде анықталады. Бұл екі деңгейдің арасында бірнеше деңгейлер ... ... ... ... ... ... дағдылар міндетті деңгейден төмен болмауы керек.
Базалық мазмұнның жоғарғы шегінен артық білім ... ... ... оқушылар үшін арнайы факультативтік курстар, т.б. жасауға болады.
Осымен байланысты оқушылар жеткен оқу нәтижесінің міндетті деңгейдегі мазмұннан ... ... ... ... ... бір объективті өлшеулер жүйесі - білім стандарты жасалады және олардың білім, біліктерін күнделікті бақылап бағалаудың диагностикалық, ... ... ... ... қамтамасыз ететін рейтинг жүйесінің талаптары анықталады.
Білім мазмұнында оқушы дамуы мен тәрбиесінің басымдылық ретінде алынуымен байланысты оқытуды өздігінен бақылау жүргізу, тәжірибе, ... қою, ... ... ... ... жұмыс істеу, модельдеу, жекеліктен жалпыны шығару, жалпыны жекелікте қолдану сияқты оқушыны іскерлікке баулитын, ойына түрткі болып шығармашылыққа жетелейтін, өздігінен ізденіске ... ... ... әрекеттестік қарым-қатынасқа түсіретін, "жаңалық ашу" қызығына, іздегенінен, істегенінен ... ... ... қуанышына бөлейтін әдіс-тәсілдермен, мазмұндық ойындар, иммитациялық сабақтар, ... топ ... т.б. ... ... ... ерекше мән беріледі.
Мазмұнның басымдылық мақсатын іс жүзіне асыруды ... ... ... ету үшін әр пән бойынша жасалатын оқу әдістемелік комплекстің ... ... ... ... ... рөлі ... берілді.
Республикамыздағы білім саласында жүргізіліп жатқан келелі өзгерістердің бірі ретінде білім берудің іргетасы салынатын бастауыш саты үшін жасалып, ... ... ... ... ... жалпы талқылауға ұсынылған жаңа білім мазмұны - оқу бағдарламалары жобасы дүниеге келді [8]
Бұл мазмұнның ... оны ... ... ... және ... ... отырып оқыту идеясының алынуымен түсіндіріледі.
Дегенмен, бұл идеяның бағдармалар деңгейінде көрініс ... ... өте ... ... даусыз) мен оқыту үрдісінде тікелей жүзеге асырылып, күтілетін нәтиже беруі арасында едәуір дистанция бар екенін айтуымыз ... ... ... 1) ... бұл идеяны қаншалықты іске асыра алу шеберлігіне, 2) бағдарламалар идеясын толық, дұрыс ашып бере алатын ... ... ... берілуіне байланысты. Қалай болған күнде де мазмұнның негізіне алынған идея мен оның ... ... мол ... ... артықтығы жоқ.
Бастауыш мектеп - оқушы тұлғасы мен ... ... ... ... ерекше құнды, қайталанбайтын кезең. Сондықтан да бастауыш білім үздіксіз білім берудің алғашқы баспалдағы. Осыған ... ... ... бір ... ... ... дағдыларды меңгертумен бірге табиғат, қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте отырып, оларды шығармашылық бағытта ... ... - ... ... басты талабы. Бұл әрине, мұғалімнен көп ізденісті талап етеді. Соңғы кездері бастауыш мектептерде дәстүрлік емес сабақ түрлері, соның ішінде кіріктірілген ... ... орын ... ... сондай-ақ 1997 жылы "Атамұра" баспасынан шыққан "Әліппе", "Ана тілі", "Математика", ... ... ... ... ... да дәлел бола алады. Мысалы, "Ана тілі" оқулығы екі пән негізінде, яғни қазақ тілі мен ана ... ... ... ... ... ал "Ұлттық дүниетаным" пәні ана тілі, қазақ тілі, математика, әдеп сияқты ... ... ... ... және онда ... ... қарай бетбұрыс жасалған. Бұл, әрине, қуантарлық жағдай. Себебі, жоғалтып ала ... ана ... ... ... ... ... кезеңінде жас бүлдіршіндерді халықтың салт-дәстүрі, әдеп-ғұрыптары арқылы оқытып, ... өте ... ... ... ... халықтық тәлім-тәрбие негізінде тәрбиеленген жеткіншек болашақта өз ... өз ... ... адал да ... азамат болып өсетіні сөзсіз. Алайда, "Ұлттық дүниетаным" пәні оқу жүктемесінің көптігіне байланысты жеке пән ретінде оқытылмауда, тек ... ... ... кіріктіріліп оқытылуда. Жалпы кіріктіріп оқытудың тиімділігін біз бірнеше өзіндік себептерімен түсіндіре аламыз. Біріншіден, пәндерді жеке дара бөлмей, бір пәнге жүйелесе, ... ... ... ... ... кіріктіру арқылы, оқушыларға этика, эстетикалық бағытта білім беру ісі ... Ал ... ... ... ... ... ... төртіншіден, оқушы санасында дүниені біртұтас күйінде қабылдауына мүмкіндік туғызады. Бұл әрине, оқушы ойының, санасының әлі де ... ... ... ... ... ... ... бұл арада ерекше көңіл бөліп, ойлануды талап ететін мәселеге - оқушылардың шығармашылық ... ... жете мән ... ... ... шығармашылық қабілеттері деп біз іс-әрекет қорытындысында жаңа бір нәрсені үйренулері және олардың даралық бейімділіктерінің, қабілеттерінің, тәжірибелерінің көрінуі болып ... ... ... ... және ... ... оқушыларының жас ерекшеліктеріне сай қабілеті, олардың белгілі бір іс-әрекетке бейімділігі арқылы көрінеді. Бейімділік - бұл ... ... бір ... ... ... оған көңілінің аууы, яғни оянып келе жатқан ... ... ... ... да ... педагог балалық кезде ерекше көзге түсетін бейімділіктердің, келешекте олардың қабілеттерінің көрсеткіштері екенін ... ... ... дер кезінде көре біліп, оларды соған сәйкес келетін қабілеттерді дамытуы тиіс [4].
Баланың жасырын, тіпті тым тереңде жатқан қабілеттерінің ... ... ... үшін оны тек ... үрдісі кезінде ересектердің басшылық етуімен жүзеге асыруға болады.
Педагогика ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілеті жоқ адам болмайды деп ... Сол ... де ... қабілетін кеңінен өрістете дамытуға тек мектеп қана мақсатты түрде ықпал ете алады. Енді осы бірінші сыныптан бастап балалардың шығармашылық ... ... ... ... қандай жұмыс түрлерін, әдіс-тәсілдерді пайдалануға болады деген мәселе. Бұнда, ең ... ... ... ... ... ... ... жұмысы орын алады, ескеретін тағы бір мәселе - ... ... ... үлгісін көрсету немесе тірек сызба беру. Себебі, кез келген оқушы бірден шығарма жазуға қиналатыны ... ... ... ... құтқару мақсатында оқушыға алдын-ала осы бағытта ізденуіне жағдай жасай отырып, ... ... яғни ... жаздырту. Үшіншіден, ерекше бір ескеретін мәселе - оқушы еңбегін бағалау. Бұнда мұғалім, ең алдымен, оқушының ізденісін, айтайын деген ойын ... ... ... ... бұл ... балалар көптеген грамматикалық қателер жіберетіні белгілі. Сол себепті де уақытты үнемдей отырып, оқушылармен жеке дара ... ... өте ... және бұл арада мұғалімнің оқушымен қарым-қатынасы, тіл табысуы да ерекше рөл атқарады. Өйткені, оқушының ... сын ... оған ... кеңесші бола отырып, жіберген қателіктерін сыпайы да саналы түрде ... білу кез ... ... ... ... талап етеді.
Оқушылардың ой шапшаңдығын, сөз байлықтарын дамытып, шығармашылыққа баулитын жұмыстардың екінші түрі - өлең ... ... ... ... табу, ұйқас нұсқаларды ойлау, өз бетімен өлең құрастыру сияқты жұмыс түрлері орын алады. Бұл орайда, оқушыларға сондай-ақ "Санамақ" өлең ... ... ... оның жаңа ... өз ... сөз ... келтіре отырып құрастыру өте тиімді. Бұл бағытта ерекше орын алатын жұмыстардың бірі - ертегі, әңгіме құрастыру. Алдымен, бұл ... түрі ... ... ... де, кейін оқушылардың өз ойын, қиялын қағаз бетіне түсіруге жаттықтырады. Әңгіменің мазмұны күнделікті өмірдегі қоршаған құбылыстардан бастала ... ... ... арманын суреттейтін тақырыптарға дейін қамти алады. Бұнда мұғалімнің негізгі мақсаты оқушыға әңгіменің тақырыбын таңдауға бағыт беріп отыруы, оқушы қиялын ... ... ... Ал ... ... ең ... ... білетін, оқыған ертегілерінің мазмұнын жаңа түрде жаңарта отырып, ертегіні өздерінше аяқтаулары талап етіледі. Кейін оқушылар түрлі мазмұнда ертегілер ... ... ... өз бетімен шығармашылық бағытта ізденіп жұмыс жасай алады.
Баланың ойын дамытып, оны шапшаңдыққа, тапқырлыққа баулитын ... тағы бір түрі - ... ... ... Бұл ... ... жоспарлау сияқты бала үшін қиындау тәсілдерді қолдануды ... ... ... да ... ... тірек сызбасы, кеңесі қажет болатыны сөзсіз. Алайда мұғалім ... ... ... өз ... жұмыс істеуге тек бағыт беруші екенін естен шығармауы керек. Сол себепті де шамадан тыс ... пен ... ... мен зияны бар екенін ұмытпауы тиіс. Аталған жұмыс түрлеріне бөлек сағат бөлінбейтіні сөзсіз. Сондықтан бұл жұмыс ... ... ... кезінде сабақ тақырыбына сәйкес немесе сергіту сәттерінде, сабақтан тыс кезде тиімді пайдаланған мұғалімге беретін нәтижесі мол.
1.3 Оқу үрдісіндегі өзіндік ... ... және оны ... ... ... ... - ... қажетті нұсқаулары бойынша оқушының оқу жұмысының жеке дара және ұжымдық түрі. Өзіндік тапсырмаларды орындау барысында оқушылардан белсенді ойлау, әртүрлі ... ... шешу ... ... ... нәтижесінде оқушылар өздігінен бақылауды үйренеді, оларда тапсырылған істі орындаудағы жауапкершілік сезім, еңбексүйгіштік, табандылық, ұйымшылдық, бір-біріне деген жолдастық көмек қалыптасады.
Дидактикалық ... ... ... жұмыстарды жаңа материалды оқып үйренуге дайындық, жаңа материалды оқып, ... ... ... ... және ... деп ... ... өздік жұмысының педагогикалық тиімділігі - мұғалімнің жұмысқа жасаған басшылығының сапасымен тікелей байланысты. Егер мұғалім жұмысты дұрыс ұйымдастырса, ... ... ... мақсаты да айқын болса, онда орындалған өздік жұмыстың сапасы да ойдағыдай болады.
Бастауыш сыныптарда оқытудың маңызды ... бірі - ... ... жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.
Білімнің негізі бастауыш сыныптарда қаланатыны белгілі. Ендеше, осы ... ... ... ... ... ... істей білу іскерліктері де қалыптасуы тиіс. Атап айтсақ: жаңа ұғымды, заңдылықты, ережені түсініп, тұжырымдау, ... ... ... ... жаңадан өтілген ұғым бойынша өздігінен ой қорыта білу, өзінің оқу іс-әрекетіне бақылау жасай білу т.б. Осындай іскерліктерді қалыптастыру оқу ... ... ... ... ... және ... жүйесі арқылы жүзеге асырылады.
Өздік жұмыстың негізгі ерекшелігі - оқушының берілген тапсырманы мұғалімнің ... ... ... ... ... нәтижеге жету үшін мұғалім оқушының іскерлігін, дағдысын, бақылай білу қабілетін, ойлауын, есепті шешу жолдарын, дұрыс таңдай білуін байқап көреді. Егер ... ... ... ... онда ... сол ... ... өздері жөндеуіне мүмкіндік беріп, оқушының іс-әрекетін дұрыс жолға бағыттағаны жөн.
Шағын комплектілі мектептің ... ... - бір ... ... ... басшылығымен бірнеше сыныптардың қатар оқуы. Ендеше, шағын комплектілі мектепте оқытудың ерекше көңіл аударылатын саласы - ... ... ... ... ... тиіс.
Қазіргі таңда шағын комплектілі мектептер үшін арнайы дайындалған ... оқу ... т.б. ... материалдар жоқ. Дегенмен, қолда бар мүмкіндікті мейлінше ... ... ... ... күні ... ... математикадан қолданып жүрген төл оқулығымыз (авторы Т. Қ. Оспанов) оқушылардың өздік жұмысын ұйымдастырудың бірден-бір негізгі құралы ... ... ... ... ... жаттығулар жүйесі оқушының ойлау қабілетін дамыту, өздігінен жұмыс істей білу іскерлігін қалыптастыру, білімді өзгеше қабылдау мақсатын көздейді. ... бұл ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалануға болады. Шағын комплектілі мектептерде оқушыларды ... ... жеке ... ... ... жаңа ... өз ... игеруге, қарастырылып отырған ұғым бойынша заңдылықты,ережені, қорытындыны өзінше тұжырымдай білуге, есептерді шеше білуге, берілген есепке кері есеп құрастыра білуге, ... ... ... ... т.б. ... Бұл ... ... жаңа материалды игеру түріне жатады. Мысалы, 1-сыныптың математика оқулығында (27-бет) "Қосу амалының ауыстырымдылық қасиеті" деген тақырып қарастырылады. ... ... ... ... ... ... компонеттерінің атауларын еске түсіріп алғаннан кейін оқушыларға қосылғыштардың орындарын ауыстырып, қосындылардың мәндерін салыстыруды ұсынамыз. Осыдан соң ... ... ... "не ... не ... - деген сұрақтарға аударып, ережені оқушылардың өздері тұжырымдауына мүмкіндік ... ... осы ... ... ... ... ... қарап, оқушылар үлкен санға кіші санды қосу ... ... ... ... алады. Осы заңдылыққа байланысты өмірде кездесетін жағдайларға оқушылардың өздері мысалдар келтіруі өте маңызды.
Мұнда жаңа ... өз ... ... ... ерекше көңіл бөлген дұрыс. Осыдан кейін тақырыпта баяндалатын негізгі заңдылықтарды, ережені оқушының өзі табуына, байқауына, ... жол ... тек ... ... ... мұқият құрылуы керек.
Оқушылардың жаңа материалды жеке игеруінде ... ... ... ... ... рөлі ... Оқулықпен тиімді жұмыс істей білу үшін оқушының қажетті іскерлігі мен дағдысы болуы ... ... ... ... ... жұмыс істеуге ерте бастан, яғни, бала мектепке келген күннен бастап дағдыландыруымыз керек. Егер ... осы ... ... ... оқулықпен жұмыс істеуін дұрыс жолға қойса, онда келешекте мұғалімнің күнделікті жұмысын ұйымдастыру жеңіл болады. Оқушының оқулықпен жұмыс ... ... ... мен ... ... ... оның оқулықпен жұмыс істей білуінің маңызын көрсетті, ол мұғалім баяндаған материалды үйге өз бетімен ... жаңа ... өз ... ... және ... ... ... практикалық іскерлік дағдыларын толықтыра түсуге болатынын түсінуі тиіс. Егер оқушы 1-сыныптан бастап оқулықпен жұмыс істеудің осындай қағидаларын ... онда ... ... қиын емес тақырыптарды оқушылардың өздері меңгеруіне ұсынуға болады. Мұнда мұғалім тек оқушыға таныс емес белгілер, ... және ... ... ... ... ... ... 1-ші және 2-шы сыныптар қатар оқитын шағын комплектілі мектептерде 2-сыныпта қарастырылатын "Амалдардың орындалу реті. Жақшалар" тақырыбын оқушылардың өз ... ... ... ... өз бетінше жұмыс істеу дағдылары әлі қалыптаса қоймағандықтан, бұл сыныпта мұғалімнің басшылығымен атқарылатын жұмыстар көбірек ... ... Ал, ... ... оқулықпен өз бетінше жұмыс істеу дағдылары біршама қалыптасып қалғандықтан ... ... ... ... ... ... айтылған тақырып бойынша оқушыларға жаңадан енгізілетін жақша туралы түсінік беру және көк қоршауға алынған, ... ... ... есте сақтау керек екендгі жөнінде нұсқау берілсе, жеткілікті. Қалған тапсырмаларды оқушылар өз бетінше орындай алады. Айталық, 1-тапсырма бойынша оқушылар берілген екі ... (10 - 4) + 1 және 10 - (4 + 1) ... ... ... ... ... бірдей екендігін, бірақ өрнектердің мәндері әртүрлі екендігін байқайды. Өрнектердің мәндерінің әртүрлі болуы өрнектерде қойылған жақшаларға байланысты екендігін ешқандай қиындықсыз түсіне ... Осы ... ... түсу үшін ... ... №2 ... - (3 + 1) (80 - 20) + 30
(6 - 3) + 1 80 - ( 20 + 30) ... және 4 - 1 + 2 = 1, 6 + 3 - 2 = 7, 8 - 5 + 1 = 2 ... ... ... мәнге ие болатындай етіп жақшалар қою тапсырмаларын беруге болады. Сол сияқты оқулықта берілген қалған ... да ... ... ... ... ... тек әрбір тапсырманың орындалу барысын қадағалап және нәтижесін тексеріп отырса болғаны.
Жалпы, шағын комплектілі ... ... ... ұйымдастыруға мүмкіндіктер көп. Мұғалім оқушылардың өз бетінше орындайтын жұмысының түрлерін әр пәннің ерекшелігін ескеріп, күні бұрын ... әр ... ... ... ... ... ... әр сыныптағы сабақ жүйелі, ал оқушылардың өз бетінше орындайтын жұмысы сапалы болады.
Оқушыларды ... ... ... ... ... беру заңында" көрсетілгендей, Қазақстан Республикасының егемендігі жағдайындағы білім беру үрдісінің жаңартылуы тұрғысынан ... ... ... осы ... ... беру жүйесінің басымдық міндеттері "тұлғаның рухани және физикалық мүмкіндіктерін ашу, адамгершіліктің ... ... мен ... өмір ... ... жеке даму үшін ... туғызу арқылы интеллектіні байыту жатады" деп көрсетілген. Қазақстан Республикасының жалпы ... ... ... ... тұжырымдамасында өзіндік жұмыс және өзіндік бақылауға байланысты мақсаттар мен міндеттер нақтыланған. Ол міндеттерге мыналар жатады:
-оқушылардың тұлғалық ... ... ... өзін ... ... ... алуға бейімдеу, тұлғаның үздіксіз білім алуына, өз бетінше білімін толықтырып, тереңдетуге ынта-ықыласын тудыру;
-санасын ашу арқылы нарықтық-экономика жағдайында оқушылардың өз ойларын ... ... ... ... ... ... ... қажетті білім көлемі күрт артып отыр. Сондықтан оқушыны өзінің белсенді оқу әрекеті арқылы өз білімін үздіксіз ... ... ... аса ... ... ... оқу ... қалыптастыру үшін мектепте оқушының өзіндік білім алуды қажетсінуін ояту және таным әдістерімен таныстыру керек. Оқу мақсаттары оқушының оқу ... іске ... ... ... - ... өзін-өзі дамытытын белсенді тұлға ретінде өзін тануға, өзіндік дамуға, өзін бақылап, бағалауға қабілетті, мұғаліммен тең диалогтік қарым-қатынасқа түсе алатын тұлға ... ... ... ... күрделі және кешенді сипатта іске асатын әрекет, өйткені оның әрбір құрамдас бөліктерінің өзіндік құрылымы бар.
Өзіндік ... ... ... ... жүйесіне өзіндік білім алуды жоспарлау, алған білімін жүйелеу, қорытындылау және түзетіп отыру, білімін реттеу, түзету, өзінің ... ... ... маршрутына сай жоспарлау жатады. Аталған бөліктер өзара тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... ... үш блоктан: өзіндік әрекет, өзіндік басқару және өзіндік бағалаудан тұрады.
Өзіндік бақылау мен бағалау толыққанды үрдіс ретінде белгілі бір ... ... ... ... және ... әрекеті аясында іске асады. Демек, бұл ұғымдар әр алуан өзіндік жұмыстармен тікелей байланыста болады.
Өзіндік әрекет ... ... ... ... ... ... ... әрекет-қимылдарды оқушының таңдап алуы, оларды алдын ала жоспарлауы кіреді. өзіндік әрекет білім беру ... ... ... ... ... ... ... мақсатын айқындаудағы мұғалімнің мұраты - ... ... ... ... рөлін мойындауына қажетті жағдайлармен қамтамасыз ету.
Өзіндік әрекеттің екінші бөлігі оқу-танымдық тапсырмаларды орындаумен байланысты болып, қимылдардың жиынтықтарының құрылым ... яғни ... ... ... ... ... Ал ... әрекеттің үшінші бөлігі - құралға танымдық оқу ... ... ... әрекет арқылы жүзеге асырылатын танымдық оқу әрекетінің түпкі мақсаты - ... ... ... іс-әрекет жүйесіндегі субъект рөліндегі оқушы, ең алдымен, өзіндік ... ... ... ... ... бар білім мен білік деңгейін анықтап алуы керек. Бұл ... ... ... - ... өз ... сапасын жақсарту үшін өзіндік бақылауға бейімделудің маңыздылығы мен қажеттілігін ұғынуына және оқыту үрдісі барысында оқушының бұрыннан бар өзіндік бақылау білігін ... ... ... ... ықпал ету.
Осыған орай, біз өзіндік әрекет қимылдарын ашатын өзіндік бақылаудың 4 бейімдеу шарттарын жасадық. Әрбір бейімдеу шартының ... ... ... ... бар білім мен дағдылар негізінде қойылған мақсатқа сәйкес жүзеге асырылатын ... ... ... ... атап ... жөн. ... ... шарты дамып қалыптасудың белгілі бір кезеңінде ғана ... тек ... ғана тән ... ... ... және оның құрам бөлігінің біріне жататын өзіндік басқару тұтас бір дидактикалық жүйені ... Осы ... ... ... ... мен ... ... ұғымдарын ішкі үрдістері жағынан қарастыру оқушының оқу - ... ... ... ... ... оның ... болжауға мүмкіндік береді. Енді осы мәселені теориялық түрде негіздеп көрейік.
Өзіндік бақылауға бейімдеу ... ... ... ... басқару оқушылардың теориялық білімді терең игеруге, оның көмегімен өз ... ... ... ... және ... ... қажетсінуді әдетке айналдыруды және ойлау әрекетін дамытып, өзіндік ... ... ... ... игеруге мүмкіндік береді.
Біздің пікірімізше, оқушыларды өзіндік бақылауға бейімдеу тиімді болу үшін ... ... ... ... ... мәні мен қызметтері нақтыланып, ашылуы;
-өзіндік бақылауға бейімдеуге ... ... ... жүйе ... ... ... және ... арнайы жүйе анықталып, тәжірибелік сынақтан өтілуі.
Оқушыларды өзіндік бақылауға бейімдеу жүйесінің ... ... ... ... өзіндік басқару арқылы өзіндік бақылаудың құрылымдық бөліктерін ... ... ... Осы үш ... ... бақылауға бейімделуге байланысты өзгерістерді байқауына мүмкіндік береді.
Оқушыларды өзіндік бақылауға бейімдеу мәселесін зерттеу стратегиясының өзіндік ерекшеліктері мен заңдылықтары бар. ... ... кез ... ... ... ... ... рөл атқарады. Теориялық-әдіснамалық ізденістер бізді арнайы дидактикалық жүйеге әкелді. Бұл жүйенің мәні - адам өзінің жеке басының ... ... өсу ... және өзін өзектендіру механизмдерінің орталығы болып табылады.
Қазіргі заманда дүниенің даму динамикасы күрт ... ... ... ... тұлғалық беделінен айырылғандай күй кешуде. Мұндай жағдайда адамға көмектесудің бірден бір жолы - өзін ... ... өзін ... өзін ... қабілетін ашу, өзгермелі дүниеде өз мүмкіндіктерін толық пайдалана білуге үйрету.
Оқушыны өзіндік бақылауға бейімдеудің педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... педагогтың кәсіби көмек көрсеті болып табылады. Бірақ, қандай да бір дарынды педагог болғанымен оқушы тұлғасын дәл өзі ... етіп ... ... алмайды. Бұдан шығатын қорытынды: мұғалімнің басты мұраты оқушының белсенді, толыққанды және шығармашылықпенөзіндік әрекетіне жол ашу, өзін ... өзін ... ... ... ... ... ететін қажетті жағдайларды жасау және оны сақтау, яғни өзіндік дамуына жол ашу. ... мен ... ... ... ... диалогтық, субъектілік-субъектілік қатынасқа айналдыру өзіндік әрекет (өзіндік жұмыс, өзіндік бақылау, ... ... ... ... ... ... ... орынға оқушының дамуы емес, оның өзіндік дамуына түрткі болу, ояту қойылғаны жөн.
Өзіндік бақылау ... ... ... әрі ... әрі ... ... - оқу-танымдық тапсырмалар жүйесімен, яғни дидактикалық құралдармен жұмыс істей білу. Біздің ... бен ... ... ... ... ... ... мынадай тұжырымдар жасауға мүмкіндік береді:
-тапсырма оқушы әрекетінің әрі мазмұнды, әрі процессуалды жақтарын ... жаңа ... ... ... элементтерін берудің ең тиімді дидактикалық құралы;
-тапсырма білім беру мазмұны тұрғысынан білімнің, қимыл тәсілдердің тасушысы;
-тапсырма мақсатқа ... ... ... және дағдыны қалыптастырудың құралы;
-тапсырма оқушының оқу әрекетін басқару мен ... ... ... ... ... асырушы, өзіне қызығу және өз қабілетін, мүмкіндіктерін, мінез-құлқын зерттеу көздері.
Оқу-танымдық тапсырмалар мен есептер ... ... ... алу ... құруға екі жағынан келуге мүмкіндік береді. Оның бірі - ... мен ... ... ... ... - ... мазмұнымен байланысты. Осы ұстанымдарға орай оқушыларды өзіндік бақылауға бейімделуге қажетті оқыту мазмұнын құрастыру арнайы жасалынған оқу-танымдық есептер мен жаттығулар ... ... ... ... қажетті тұлғаның білім, білік сапаларының кешенімен анықталады. Бұдан оқыту үрдісі барысында ... ... ... бейімдеудің басты құралы ретінде дидактикалық, яғни оқу-танымдық тапсырмаларды пайдалану орынды деген қорытынды шығады.
Оқу-танымдық ... ... ... өзімен, сыныптастарымен, мұғалімімен диалог түрінде орнатылған ахуалды шешу ... ... ... ... Бұл ... ... ... бейімдеу үшін "субъект - субъект" деңгейіндегі өзіндік таным үшін аса маңызды.
Өзіндік ... ... ... ... ... тапсырмалардың біз төмендегідей үш типін анықтадық:
1.Оқушының өзіне қатынасын тудырып, ... әр ... ... қарауға мүмкіндік беретін тапсырмалар. Мұндай тапсырмалар тек пәндік білімді ғана игеріп қоймай, оқушының өзінің оқу-танымдық әрекетін бақылап, бағалауын, өзіндік бақылаудың ... ... ала ... ... ... ... де ... бір жағдайда орындалатын тапсырмалар (оқу-танымдық тапсырманың шарттары, оқушының мотивациялық күші, тапсырманы шешуге қажетті білімнің болуы және т.б.);
3.Өзіндік бақылауда ... ... қол ... оны әрі қарай мойындап өз әрекетінде қолдануға жол ашатын есептер мен тапсырмалар. ... ... ... ... ... оқушының ынта-ықыласын, қызығуын туғызды.
Аталып өткен ... ... ... ... бақылауға бейімдеудің арнайы жүйесінің барлық бөліктерінде жүзеге асырылуы тиіс. Біз ... ... ... ... жүйесінің осы үш бөлігі жеке алынбай, бәрі бірге қолданылғанда ғана тиісті нәтижеге қол жеткізіледі, себебі әрбір бөліктің өзіндік ... ... бар, ... бірі ... ... ... мектеп - оқушы тұлғасын мен санасының дамуы қуатты жүретін, ерекше құнды, қайталанбас кезең. Сондықтан да, бастауыш ... - ... ... берудің алғашқы баспалдағы, қиын да, қадірлі жұмыс.
1.4 Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмысын қалыптастыру түрлері
Бастауыш мектеп балаға ... бір ... ғана ... ... оны ... ... яғни ... оқу, қоршаған ортаға дұрыс көзқарасты болу, жағдайларды объективті түрде бақылап, талдау жасауға ... ойын ... ... ... ... ... сөйлеу мәдениетіне үйретеді. Дамыта оқытудың да басты мақсаты - баланы оқыта отырып, жалпы дамыту.
Әрине, бастауыш ... ... ... ... ... қабылдау мүмкіндіктері де әртүрлі болады. Дегенмен әр баланың бір ... ... ... ... - ... келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Баланың жасырып, тіпті тым тереңде жатқан қабілеттерінің көрінуіне мүмкіндік жасау тек оқыту үрдісі кезінде ... ... ... ... ... ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілетсіз адам ... деп ... Сол ... ... ... ... ... дамытуға тек мектеп қана мақсатты түрде ықпал ете алады. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда әр ... ... ... ...
Баланы оқу-тәрбие үрдісі негізінде дамыту мәселесі - көп жылдар бойы көптеген ... ... ... ... ... келген және күні бүгінге дейін күн тәртібінен түспей жүрген мәселесі.
Педагогикалық-психологиялық бағыттағы әдебиеттерге, теориялық материалдарға сүйенсек, баланың жалпы дамуы негізгі 3 ... сай ... ... ... ... немесе қоршаған орта;
3.тәрбие, яғни оқу-тәрбие үрдісі.
Ғалымдардың пікірінше, осы үш фактордың ішінде тәрбиенің, яғни ... ... рөлі ... ... ... ... сүйенсек, оқу-тәрбие үрдісі негізіндегі дамыту мәселесінде басты рөлді, ең алдымен, оқушының ... ... ... атқарады.
Себебі, сабақ қанша сапалы өтсе де, мұғалімнің білімі, тәжірибелік шеберлігі мол болсын да, бала тарапынан өзіндік белсенділік, әрекет ... ... ... ... ... ... ... дәрежесінде жете мән берілмей келген өзіндік жұмыс жасауға соңғы жылдары сапалы ... ... ... Оған ... - ... дамытуға бағыттала құрылған бастауыш мектептегі білім берудің жаңа мазмұны, соның негізінде ... жаңа ... ... мұнда оқушының өз бетімен білім алып, дамуына жете мән беріле бастады. Кезінде өзіндік ... бала ... ... жете көре білген және ол жөнінде еңбек жазған қазақ зиялыларының бірі - ағартушы-ғалым А. Байтұрсынов.
А. Байтұрсыновтың ... ... ... көзқарастары оның "Бастауыш мектеп", "Қазақша оқу жайынан", "Мектеп керектері" атты мақалаларында ашылған.
Автордың пікірінше, бала білімді тәжірибе арқылы өз ... алуы ... ... ... қызметі - балаға орындалатын жұмыс түрлерін түсіндіріп беру және қойылған мақсатқа жету үшін бағыт-бағдар ... ... ... жұмысы - мұғалімнің қажетті нұсқаулары бойынша оқушының оқу жұмысының жеке дара және ... ... ... ... ... ... оқушылардан белсенді ойлау талап етіледі. Осының нәтижесінде оқушылар өздігінен бақылауды үйренеді, ... ... істі ... ... ... еңбексүйгіштік, табандылық, ұйымшылдық, бір-біріне деген жолдастық көмек қалыптасады.
Дидактикалық ... ... ... ... жаңа ... оқып ... ... (1), жаңа материалды оқып үйрену, бекіту (2), қайталап, пысықтау және бақылау (3) деп бөлуге болады.
Оқушылардың ... ... ... тиімділігі мұғалімнің жұмысқа жасаған басшылығының сапасымен байланысты.
Бастауыш сыныптарда оқытудың маңызды мақсаттарының бірі - ... өз ... ... ... дағдыларын қалыптастыру.
Өзіндік жұмыстың негізгі ерекшелігі - оқушының берілген тапсырманы мұғалімнің көмегінсіз орындауы.
Өзіндік жұмыс - ... ... ... Сол ... де ... шығармашылық қабілеттерін олардың өзіндік жұмысынсыз дамыту мүмкін емес.
Бастауыш ... ... ... ... ... түрлері:
Логикалық дамытушы ойындармен берілген тапсырмалар: құрастырмалы ойындар, ребус, сөзжұмбақ, анаграмма;
1.Берілген тапсырманы түрлендіру бағытындағы жұмыс түрлері (кері есеп құру, мәтіннің мазмұнын ... ... ... ... тақырыпқа құрастыруға берілген әдеби шығармашылық бағыттағы жұмыстар: өлең құрастыру, әңгіме, шығарма жазу, ... ... ... ... ... - ... ауызша, жазбаша тілінің өзара ұштастырыла отырып, соған сәйкес жұмыстың ауызша, ... ... ... ... ... ету. Соның негізінде ғана тіл байлығы мол, сауатты да шығармашыл жас жеткіншекті тәрбиелеуге болады.
Бастауыш сыныптардағы өзіндік жұмысты ... оның ... ... сай болуы, түрлі мазмұнда және формада көрініс табуы оқушыны шығармашылық бағытта жұмыс істеуге баулиды.
Қорыта айтқанда, өзіндік жұмыс - ... ... ... Сол ... де ... ... қабілеттерін олардың өзіндік әрекетінсіз дамыту мүмкін емес. Соның негізінде ғана тіл байлығы мол, ... да, ... жас ... ... ... Дамыта оқыту негізіндегі тәжірибелік сараптамасы
2.1 Дамыта оқытуға байланысты жүргізілген психологиялық ... ... ... байланысты психология саласында орындалатын ғылыми зерттеу жұмыстарының басым көпшілігі психологиялық эксперимент жүргізумен аяқталады және оған екі ... ... тобы ... Бұл ... ... және ... топтар деп атау қалыптасқан. Эксперименттік топтың қатысуымен зерттеу жұмысының қағидалары, болжамы, құндылығы, ғылыми жаңалығы, тиімділігі және т.б. тексеруден өткізіледі. Бұл ... ... ... ... топтың үлгерімімен салыстырылады. Бірақ, бақылау тобындағы оқушылардың көпшілік жағдайда немен шұғылданатыны тасада, көмескі күйде қала ... ... ... ... ... әдіспен жүргізіледі деп атап өту орын алған. Ал егер эксепримент оқушылармен мектепте өтілмейтін материалдарды саралауға арналса ше? Осы ... ... ... ... және ... үйлеспейтіндігіне алғашқылардың бірі болып И. Хаимзон күмәнданған еді.
Өкінішке ... ... бері осы ... ... ... жүргізілгенімен, педагогикадағы бұл сарын сол қалпында сақталып келеді. Мектеп оқушыларымен жүргізіліп келген жүздеген "жаңашыл" эксперименттердің барлығы бірдей ... ... Ал ... эксперименттер ше? Неге олар туралы ғылыми жұртшылық ештеңе білмейді? Эксперимент сәтсіз, нәтижесіз аяқталса, оны сол оқушылармен қайталап жүргізу деген болды ма? ... ... ... ... соның нәтижесінде оқушыға келтірілген рухани залалдың мөлшері табылып, оны жоюға бағытталған шаралар ... ... ... ... ... ... ... тағы да кездеспеуіне кім кепілдік береді?
Сондай жағдайда эксперименталдық материал түрінде тәжірибеге қатыстырылған балалар осындай жауапсыздықтан кейін өзін қалай ... Сол ... тек ... ... ... ғана орын алып ... жоқ.
Денсаулық сақтау мекемелері, қарулы күштер саласы, тіпті, әр ... ... ... да оқушылармен тығыз байланыста болғысы келетінін жасырмайды. Неге халықтың болашақ ... ... ... ... жол ... және кез ... ... (қаншалықты ол құнды, маңызды болсын) оқушы өзінің еркімен қатыстырылмайды? Бұл ... ... оның нені ... нені ... ... ... ... деп жауап беруге болар еді.
Мысал ретінде дамыта оқыту негізінде жүргізілген психологиялық эксперимент нәтижесіне көңіл ... ... ... ...
- бірінші эксперименттік сыныпта оқушылардың жеке және жас ерекшеліктері ескерілген жалпы оқу дағдысын, мектептегі оқуға дайындығын, оқу ... ... ... анықтау;
- екінші, үшінші және төртінші сыныптарда - оқу үрдісінің ... ... ... және ... ... ... ... дағдыларының игерілуін тексеру) бірінші жартыжылдықтың сараптамалық қорытындысының негізінде анықтау. ... ... ... арналған мониторинг эксперимент жұмыстарының бағытын анықтауға мүмкіндік береді. Әр оқушының оқу жетістігі, білім, білік дағдысының ... ... ... ... ... ... оқу ... оқушылардың интеллектуалдық дамуына және оқу іс-әрекетінің ... ... ... ... ... оқу ... мазмұнын қадағалауға төмендегілер кіреді:
- бірінші сынып оқушыларының мектептегі оқуға ... ... ... ... ... ... оқушылардың психологиялық қалыптасуының ерекшеліктері.
- оқу-дағды әрекеттерінің қалыптасу дәрежесі;
- оқушылардың даму деңгейіне педагогикалық технологиялардың ... ... ... даму ...
- оқыту процесіне оқушылардың қанағаттану дәрежесі;
- дидактикалық тәсілдердің ... ... ... ... сапасын сараптау үшін осы әдістемеде қарастырылған нұсқауларды қолдану қажет.
Мониторинг 1, 2, 3 және ... ... ... оқу ... ... анықтау мақсатында өткізіледі.
Мониторинг төмендегі бағыттар бойынша жүргізілді: оқушылардың ... ... ... ... ... ... оқу жетістіктерін бағалау және қадағалау, жаңа технология мен баға қойылмай оқыту ... ... ... ... ... ... ең ... жетістіктер оқу іс-әрекетінің шеңберінде психологиялық біліммен қалыптасады да, ... жас ... ... негіз болады.
Оқушылардың мектепке бейімделу кезіндегі ... ... ... ... және оқу ... ... ... сынып оқушыларының оқуға қызығушылығының және мектептен тыс әрекеттердің бағыттарына қалыптаспауына қабілетсіздігі;
3.Мінез-құлқының зейінсіз, ... ... ... ... ... алмау қабілетсіздігінің байқалуы;
4.Мектеп өміріне қабілетсіздігі.
Мектеп өміріне қабілетсіздігі оқуға дайындалу уақытының ... ... ... ... келуінен, апта және әр күннің соңына қарай баланың ... ... ұсақ ... қосымша даму деңгейін анықтау
Тест 1
Балаға үлгі бойынша диаметрі 3 - 3,5 см ... ... бір ... ... отырып салу. Егер бала қолының ұсақ буыны баяу дамыса, онда бала шеңбердің ... ... ... ... ... кіші ... шеңбер салады немесе қолын қозғау арқылы т.б. әдістерді ... ... ... ... ( ... ... ... ұсақ қозғалыстарының дамуы туралы баланың суретті қалай салып немесе бояп жатқандығынан-ақ ... ... Егер бала ... ... ... ... мен буындардың ұсақ қозғалыстары арқылы сызықтар бағытын өзгерте алмаса, онда ол ұсақ буындардың даму деңгейі жеткіліксіз және сәйкес жаттығу ... ... ... Әйтпесе жазудың графикалық дағдыларын меңгеруден айтарлықтай қалып қоюы мүмкін.(кесте 2.1 )
Оқу ... ... ... ... ... ... ... оқудағы жаңа әрекетіне бағытталған. Ойын әрекетіне қарағанда оқу әрекеті өзіндік бірнеше ерекшеліктерді құрайды. Ол ... ... және ... бағытты жоспарлайды.
Балалар оқуының алғашқы жылында кездесетін оқу тапсырмаларының көп ... ... мен ... бір ... ... ... ... орындауға бағытталған. Міне, осы шеберлік оқу іс-әрекетінде жатқанмен олар әлі де толық оқу ... бола ... ... ... ... ... ...
Осыған байланысты 6-7 жасарлар жоғарыда көрсетілген шеберліктерді саналы игереді, мектеп қойып отырған талапқа және оқуды меңгерудің алғашқы сатысында осы ... ... рөл ... ... ... қалыптасуының диагностикасын өткізу үшін төмендегі әдістемелер қолданылады (бұл диагностикалар шеберлікке бағытталған үй талаптарына сай) :
үлгіге қарап бағытталу шеберлігіне арналған ... ... сай ... ... ... ... ... әдістемесі
саналы даму деңгейіне арналған "Өрнек" әдістемесі
Д.Б.Элькониннің "Графикалық диктанты" ... ... ... ... ... оқу әрекетінде есту арқылы шарттарды қаншалықты дұрыс қабылдау мүмкіндіктерін табу.[10]
Тапсырманы ұйымдастыру: жіппен бейнеленген қисық сурет бөлек ... ... ... орындау үшін әр балада кем дегенде түрлі түсті алты ... ... ... болу ... ... екі ... тұрады: І бөлім (негізгі) - тапсырманы орындау (моншақты салу), ІІ бөлім - ... ... ... жағдайда қайтадан моншақ салу.
І бөлімнің нұсқауы: "Балалар, әрқайсыларының парақтарыңда жіптің суреті салынған. Осы жіп ... 5 ... ... салу ... ол ... ортасынан жіп өту керек. Барлық моншақтар түрлі түсті, ал ортаңғы моншақ көк түсті болу керек (нұсқау екі рет қайталанады). ... ... ... ... нұсқауы (бұл бөлімнің тапсырмалары барлық балалар бірінші бөлімді аяқтағаннан кейін орындалады): "Балалар, мен қазір жаңағы салған моншақтардың салу ... ... ... ал ... ... ... тексеріңдер. Барлығымыз дұрыс салыппыз ба, соны тексерейік. Қате салынған сурет болса, онда қайтадан жанына саламыз. Мұқият ... ... ... баяу ... әр ... ... бөліп ерекшелейді).
Тапсырманы бағалау (мұғалім тапсырманы бағалау үшін екі берілген ... ең ... ... ... ... А, ... ... деңгей - тапсырма дұрыс орындалды, барлық бес шарт қарастырылған:
жіптегі моншақтың орналасуы, моншақтардың ... ... ... әр ... яғни бес ... ... ... моншақтың түсінің белгіленуі.
ІІ деңгей - тапсырманы орындау кезінде 3 - 4 шарт қарастырылған.
ІІІ деңгей - ... ... ... 2 шарт ... ... - ... орындау кезінде 1 ғана шарт қарастырылған.
"Үйшік" әдістемесі
Балаға үйдің суретін барынша тура бейнелеу ұсынылады. Жұмыс аяқталғаннан ... ... ... тексеру керек. Дұрыс болмаған жағдайда, түзетуге болады.
Бұл әдістеме үлгіге қарап бағытталу шеберлігін анықтауға, үйді ... дәл ... ... ... даму дәрежесіне, кеңістікті қабылдауының қалыптасуына көмек жасайды.
Нақты, дұрыс қабылдауы 0 баллмен бағаланады, әр қатеге 1 балл ... ... ... ... элементтерді қате бейнелеу; шарбақтың оң және сол жақ бөлігі жеке бағаланады;
б) бір элементті басқа элементпен ауыстыру;
в) элементтің ... ... ... ... ... ... тым ... болуы.
"Үйшік" әдістемесінен алған қорытындыны өңдеу баллдық санаумен жүргізіледі. Қатеге ... ... ... қате ... (1 ... Егер бұл элементтердің барлық бөлшектері қате салынса, мысалы, шарбақтың оң жақ ... әр қате ... 1 ... ... 1 ұпай ... шарбақтың оң жақ бөлігіне беріледі. Осы талаптар мұржадан шыққан түтіндердің бейнеленуіне, үйдің шатырындағы сызықтарға да байланысты: 1 ұпай мұржадан ... ... әр ... ... әр ... ... жеке ... барлық дұрыс көшірілмеген түтінге, сызыққа қойылады. Шарбақтың әр бөлігі жеке бағаланады. Егер шарбақтың оң және сол жақ ... қате ... онда 2 балл ... бір жақ ... ... салынса 1 балл қойылады (әр бөлікке 1 балл). ... ... ... элементтердің саны сәйкес келмесе қатеге саналмайды.
б) бір ... ... ... ... (1 балл)
в) элементтің жоқтығы (1 балл)
г) керекті жерде сызықтардың жалғаспауы ( 1 балл).
Қатесіз дұрыс ... ... 0 балл ... ... ... қате ... ... соғұрлым баллдық бағасы жоғарылайды. Бұл эксперимент зейін еріктілігі жақсы дамыған бала 0 балл алғанын көрсетеді. Орташа дамыған бала - 1-2 ... ... ... баяу ... бала 4 баллдан жоғары алады.
( кесте 2.4)
"Өрнек" әдістемесі
Бұл әдістеме үш ... ... және бір ... ... ... ... "Біз өрнек салуды үйренеміз. Әрқайсыларыңның алдыңдағы парақта бірнеше үшбұрыштар, шаршылар және дөңгелектер салынған. Өрнек шығару үшін біз осы ... ... және ... ... Ол үшін ... айтқанымды мұқият тыңдап және оны орындау керек.
Бізге төмендегі үш ереже беріледі:
1. екі ... екі ... ... ... ... дөңгелек арқылы қосуға болады;
2. өрнегіміздің сызығы тек қана алға қарай жүру керек;
3. сызық қойылған жерден әр жаңа ... сол ... ... ... ... ... ... және өрнекте бос аралық болмайды.
Суреттен қара, үшбұрышпен шаршыны қалай қосуға болады",- деп айтылады.
Содан сынаушы: "Енді өздерің қосуды үйреніңдер. Төменгі ... ... Екі ... ... ... екі ... үшбұрышты шаршымен қос",- деп айтады (алғашқы - ... - ... әр ... ... ... қадағалайды, керек жағдайда қатесін түзетеді және балаға қай ... ... ... Бұл жүйеде балалар төрт қосылудың орындалуын үйренеді.
Әрі қарай бірінші ... ... ... ... ... ... ... Сендер мұқият тыңдап, мен айтқан фигураларды қосасыңдар, бірақ ұмытпаңдар, олар тек қана дөңгелектер арқылы қосылады, қосылатын сызықтар ... және ... алға ... ... яғни, әр жаңа қосылуды сызық біткен жерден бастау керек. Егер қателессеңдер, оны түзетпеңдер, келесі фигурадан бастаңдар ",- деп ... ... ... ... ... шаршыны үшбұрышпен, екі үшбұрышты, үшбұрышты шаршымен, екі шаршыны, үшбұрышты шаршымен, шаршыны үшбұрышпен, екі шаршыны, шаршыны ... екі ... екі ... үшбұрышты шаршымен қосыңдар".
Балаларға үлгере алатындай, айтқанды сыза алатындай етіп баяу оқу ... Бір ... екі рет ... ... ... кейбір балалар оны түсінбей қайта сызып қоюы мүмкін.
Балалар жұмысты ... ... ... бөлімі, одан кейін үшінші бөлімі жалғасады. Әр бөлім бір-бірінен өрнектің айтылу сипатымен ерекшеленеді. Жұмысты орындау ережесі сол қалпында ... ... ... ... үшбұрышпен, екі үшбұрышты, үшбұрышты шаршымен, екі шаршыны, тағы екі ... ... ... екі ... ... ... шаршыны үшбұрышпен, үшбұрышты шаршымен, екі шаршыны, шаршыны үшбұрышпен қосыңдар".
Үшінші бөлімге арналған диктант:
"Екі шаршыны, шаршыны үшбұрышпен, екі ... ... ... екі ... ... үшбұрышпен, үшбұрышты шаршымен, шаршыны үшбұрышпен, екі үшбұрышты, үшбұрышты шаршымен, екі шаршыны, шаршыны ... ... ... ... ... ... ... көрсетілмейді. Жұмыс аяқталысымен парақтары жиналады. Парақтар тексеріс алдында таратылады. Бұл парақтарда өрнектің үлгілері және төрт ... ... ... (а, б, в, г). Әр ... жеке-жеке үш қатардан ұсақ геометриялық фигуралардан тұрады (фигураның мөлшері 2*2мм).
Бағалау ... Әр ... ... ... 2 ... ... Диктант талабына сай жазылғаны - дұрыс болып саналады.
Айып ұпай (бір - бірден) қосылады:
Артық қосқанға, диктантта ... ... ... ... және аяғындағы салынған қосылыстан басқасы);
Өрнектегі бөліктерді үзік сызықпен қосса немесе қосылмаған жағдайда
Басқа барлық қателіктер ... ... ... ұпай саны ... ... ұпай саны ... ... және айып ұпай санымен саналады (біріншіден екіншісін алып тастап отырады).
Әр ... ... ... ұпай саны - 24 (0 айып ... ... ... максималды мүмкін ұпай саны - 72. Алынған нәтижелерді өңдеу:
60-72 ұпай - ... ... ... ... сай. Бір ... бірнеше ережені жұмыста ескере алады.
48-59 ұпай - ... сай ... ... ... қажетті жағдайда қалыптаспаған. Жұмыс істеу кезінде бір-ақ ережеге сүйенеді.
36-47 ұпай - ережеге сай ... ... ... ... Әр ... ... ... және одан аутқиды, бірақ оны орындауға тырысады.
36 ұпайдан төмен - ... сай ... ... ... ... бойынша нәтижесі қосымшада берілген, 4 - кесте )
әдістемесі
Бұл әдістеме ... ерік ... даму ... ... ... ... Әдістеме төрт бақылау диктантынан тұрады, оның біріншісі жаттығу диктанты. Зерттеу ... үшін әр ... төрт ... ... төр көзді дәптер парағы беріледі.
1. Осыдан кейін психолог-педагог жаттығу ... ... ... .
2. ... көтеріңдер де, келесі нүктеге қойыңдар. Дайындалыңдар, баяндауды ... Бір тор ... Бір ... ... Бір тор ... Бір тор ... Бір тор төмен. Бір тор оңға. Бір тор төмен. Бір тор оңға. Ал енді, осы өрнекті өздерің жалғастырыңдар>>.
3. ... ... өз ... ... үшін 1,5-2 минут уақыт беріледі. Бұл әдістемеге берілетін жалпы уақыт 15 минут.
Нәтижелерді бағалау:
Өрнекті қатесіз салғанға 4 ... 1-2 қате ... 3 ұпай ... 2 ... көп ... - 2 ұпай ... Дұрыс салынғаннан қате салынғаны көп болса - 1 ұпай қойылады. Егер дұрыс салынбаса - 0 ұпай ... 12 ұпай - ... ұпай - ... ұпай - ... ұпай - өте төмен
( кесте 2.5)
"Балалардың қоршаған ... ... ... және ... ... ... әдістемесі
* сынып оқушыларына арналған:
1.Сенің атың кім? (атының ... ... ... қатеге саналмайды)
2.Жасың нешеде?
3.Ата-анаңның аты-жөні кім? (толық ... ... ... ... ... қала, ауыл қалай аталады?
5.Сен тұратын көше қалай аталады?
6.Сенің ... ... ... ... жануарларды білесің? Олардың қайсысы жабайыға, қайсысы үй жануарына жатады? (дұрыс жауапқа кем ... екі ... екі үй ... ... ... ... қай жыл ... түседі, қай жыл мезгілінде шығады?
9.Сен оянатын, түскі ас ішетін және ұйқыға дайындалатын уақыттарды қалай атайды?
10.Өзің қолданатын ас ... ... және ... киімдерді ата? (кем дегенде әр қайсысынан үш заттан атау ... ... ... ... ... бала 1 ұпай алады. Бұл әдістемеден әр баланың барлық тапсырма орындағаны үшін максималды ұпай саны - 10 ... ... ... ... әр ... ... беруі үшін 30 секунд беріледі. Осы уақыт ішінде жауаптың жоқтығы ... ... 0 ... ... ... еш көмексіз жауап жазған бала қоршаған орта туралы ... ... ... ... ... ... қабылдау ерекшеліктерін зерттеу
(мінез-құлық таңбалары)
Алты жастағы баланың жеке ерекшеліктерінің ішінде - ... ... ... ие. ... - ... мен құбылыстардың сезім мүшелеріне тікелей әсерінің тұтас ... ... Оның ... психологиялық қызмет ретінде қалыптасуының негізі белсенді қозғалыс болып табылады.
Қабылдау ғана көп ... ... ... ... ақпараттың қайта жаңғыртылуымен байланысты. Нәтижесінде зейінді, есті, пайымды, ... ой мен ... ары ... ... ... бейнелер қалыптасады. Анализаторлар жүйесінің кешенді қызметі қабылдаудың физиологиялық негізі болып табылады.
Қабылдау ми қабықшасының талдау-синтетикалық қызметінің нәтижелерімен: ... ... ... ... тұтас жүйе түзе отырып,бір-бірімен байланысты.
Мектепке келгенде ... ... ... ... ... деңгейлері байқалады.
Мектеп психологы мен бастауыш сынып мұғалімдеріне оқушылардың ақпаратты қабылдау ерекшеліктерінің диагностикасын (мінез-құлық таңбалары) жүргізуді ... ... ... ... түрі - ... ... Адам ... қабылдай отырып, өз назарын заттардың пішіні, көлемі, өлшемі, түсі ... ... ... ... ... ... Оның ... тілінде , деген сияқты сөздер басым келеді.
Есту арқылы қабылданатын ақпарат қабылдаудың аудиалдық ... ... ... ... Қабылдаудың аудиалдық типі басым болғанда, адам дыбыстардың сипатына, тілдік ерекшеліктерге, сұхбаттасушылардың дауысына назар аударады. Сигнал-сөздер: , .
Қабылдаудың ... ... ... ... "кинес" - "қозғалыс" деген мағынаны ... ... ... келіп түсетін эмоциялық райды, ақпараттың талдауы үшін . Осыған орай, үш түрлі: визуалдық, аудиалдық және ... ... ... ... енгізіп-шығаруға мүмкіндік беретін тест әдістемелері әзірленген болатын.
Визуалдық тәсіл
Оқушыларға визуалды түрде (арнайы қима қағазға қарай ... 15 ... ... 15 ... (әріптер мен сандар) тұратын қатарды есте сақтау ұсынылады.
Нұсқау: осы қатарды тыныштық күйде және денені бос ұстап ... және ... ... ... ... ... түсіргендей, есте сақтау ұсынылады. Қайта жаңғыртқанда, осы қатарды фотосурет түрінде елестетіп, еске түсіру ... ... ... кез ... дәйектілікте арнайы кестеде (дыбыссыз және артық қозғалыссыз) есте сақталған таңбаларды көрсету.
Қима ... ... ... Б В Г Д Е Ё Ж ... Й К Л М Н О П ... Т У Ф Х Ц Ч Ш ... Ы Ь Э Ю Я
1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... 15 ... ішінде 15 символдан тұратын тағы бір қатарды есте ... ... ... жұмып, қозғалыссыз).
Нұсқау: ақпаратты хабарлайтын дауыс сипаттамаларына (ырғақ, дауыс, тембр және т.б.) назар аудару ... ... ... ... қатарын секундына бір таңбадан анық және түсінікті түрде айтуы тиіс. Қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... ... дауысын еске түсіру керек.
Тексеру: есте сақталған ... кез ... ... ... ... ... дауыстап айту қажет.
Кинестетикалық тәсіл
Оқушылардың арқасына таяқшамен (саусақпен, қарындаштың ... ... және т.б.) ... 1 ... ... 15 ... тұратын кезекті қатарды жазады.
Нұсқау: сыналатын адамға ... ... күші мен ... өлшемін іріктеп алып, түсінудің тиімділігін арттыру үшін ... ала ... ... ... жөн. Есте ... арқа ... сезімдерге (салмақ тереңдігі, ауданы, дәрежесі және т.б.) ... ... ... ... жаңғырту кезінде қарындаштың оқушының арқа тұсындағы қозғалысынан алған әсерді еске түсіру қажет.
Тексеру: параққа кез келген дәйектілікте барлық есте ... ... ... шығу ... ... ... ... дәйектіліктерді құру кезінде З, О, Ч сияқты ... ... ... ... ... ... баламалары бар, сондай-ақ көпшілікпен қабылданған сөздерді қолданбаған жөн (ЖОО, БҰҰ).
Төменгі сыныптарда келтірілген тесттер жеке-дара жүргізіледі. ... ... ... оқушыларға неғұрлым объективті нәтижелердің алынуын қамтамасыз ететін, яғни тест жадының жалпы көлеміндегі, ақыл-ойдағы, интеллектідегі және т.с.с дамуды анықтауға ... тек ... ... ... ... ... ... бағытталғаны түсіндірелген нұсқау беріледі.
Әрбір қатысушыға тест жүргізу үшін қажетті құралдар: қима қағаз, парақ, қаламсап және т.б. ...
( ... 2.7; 2.12; ... ... ... ... ... заттар топтарын туыстық ұғымға біріктіру білігін (талдау мен жинақтауды меңгеру, заттарды жіктей алу білігі) ... ... ... ... оқушының жасалған жинақтаудың дұрыстығын логикалық негіздеу қабілеті де ... ... ... ... қалушылықты жақсы анықтайды.
Тәжірибе жеке дара жүргізіледі. Қажетті ... - ... ... қима ... ... осы заттардың үшеуі әрқайсысына тән негізгі белгілері бойынша бір топқа біріктіріле алады, ал ... осы ... ... зат ... алып тастау қажет. Тәжірибе үрдіснде жинақтаудың қиындығын есепке ала отырып, қима қағаздар төменде келтірілген ретпен ... ... аяқ, ... ... ... ... ... пышақ.
3. Шатыр, фуражка, панама, қалпақ.
4. Керосин шамы, электр шамы, күн, ... ... ... ... ... ... ... көзілдірік, таразы, термометр.
7. Глобус, кітап, жазу ... ... ... ... ... ... алдында мынадай нұсқау беріледі:

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта «Қазақ тілі» мен «Әдебиеттік оқу» сабақтарында қолданылатын инновациялық технологиялар35 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
1)Тәжірибелік психология пәні.2)Психологтың мектеп алды тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысының мазмұны8 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
6М070100 «Биотехнология »мамандығының «Тағам өнімдерінің биотехнологиясы» пәнінің тәжірибелік сабақтары бойынша ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР12 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь