Ұлттық мемлекеттік құрылым жасаудағы тарихи алғы шарттар

Мазмұны

І . тарау. Ұлттық Мемлекеттік құрылым жасаудағы тарихи алғы шарттар
1.1. Қазақ Кеңес автономиялы республикасының құрылуы және қазақ жерлерінің біріктірілуі.

ІІ . тарау. Жаңа экономикалық саясат жылдарындағы Қазақстан.
2.1. Қазақстанның 20 . шы жылдардағы эконмикалық саяси ағдайы. Жаңа экономикалық саясатқа көшу.
2.2. 1921 жылғы 2 ақпандағы жер . су реформасы.
2.3. Халық шаруашылығын қалпына келтіру

ІІІ . тарау. Қазақстанның индустриялық дамуы және ұжымдастыру науқаны.
3.1. Қазақстанның индустриялық дамуы
3.2. Ұжымдастыру қарсаңындағы Қазақ ауылы
3.3. Қазақстандағы ұжымдастыру және оның зардаптары, 1932 . 33 жылдардағы ашаршылық
Кіріспе
Біздің қарастырып отырған курстық жұмысымның тақырыбы «Міндеттемелер аудиті». Бұл тақырыптың негізгі мақсаты қарвздарды беру мен өтеуге байланысты барлық мәселелер банк ережерімен және қарыз алушы ұйым мен банк арасындағы кредиттік шарттармен реттеледі. Бұл мақсат үшін кредиттік шарт рәсімделеді, онда кредиттеу объектісі, қарыз беру мен қайтару мерзімдері проценттік мөлшерлемелер, оларды төлеу тәртібі, тараптардың қарызды беру мен өтеу жөніндегі міндеттемелері, құқықтыры мен жауапкершілік, құжаттар тізбесі және оларды банкке ұсынудың мерзімділігі мен басқа жағдайлары көрсетіледі.
Жазба жұмысымды жазу барысында көптеген әдебиеттер сонымен қатар көптеген айлық басылымдылық журналдар және басқа да материалдар пайдаланылды. Сонымен қатар Қазақстан Республикасының жоғарғы оқу орындарында,халықаралық семинарларда оқылған ғылыми жұмыстар да пайдаланылды.
Курстық жұмыс негізінен екі тараудан тұрады.
І тарауда «Міндеттемелер аудитінің түсінігі және түрлері». Ол үш бөлімшеден тұрады: Бірінші бөлімшесі Міндеттемелер аудитінің мәні және түсінігі. Яғни міндеттемелердің жалпы түсінігі және банктік қарыз және оның түрлері қарастырылған.
Екінші бөлімшеде «Ұзақ мерзімді міндеттемелер аудиті». Оған әртүрлі қызмет түрін көрсетушілер және әр қилы жұмыс орындаушылар туралы жаздым.
Үшінші бөлімшеде «Ағымдағы міндеттемелер аудиті». Мен онда банктердің қысқа мерзімді қарыздары, банктен тыс мекемелерден алынған қарыз және кредиторлық берешек туралы жаздым.

ІІ тарау «Міндеттемелердің арнайы аудиті». Ол екі бөлімшеден тұрады. Бірінші бөлімше «Еңбек ақы төлеу бойынша есеп айырысу аудиті».
Екінші бөлімше «Жабдықтаушылар мен мердігерлермен есеп айырысу аудитін қарастырылған».
        
        Мазмұны
І - тарау. Ұлттық Мемлекеттік құрылым жасаудағы тарихи алғы шарттар
1. Қазақ Кеңес ... ... ... және ... ...... Жаңа ... саясат жылдарындағы Қазақстан.
2.1. Қазақстанның 20 – шы жылдардағы эконмикалық саяси ағдайы. ... ... ... 1921 ... 2 ақпандағы жер - су ... ... ... ... келтіру
ІІІ – тарау. Қазақстанның индустриялық дамуы және ... ... ... ... дамуы
3.2. Ұжымдастыру қарсаңындағы Қазақ ... ... ... және оның зардаптары, 1932 – 33
жылдардағы ашаршылық
Қырғыз (қазақ) ... ... ... отарлаушылық бүғауында болып келген ... ... ... мемлекетті құру мәселесін шешеді деп
сеніп? Оған ... ... ... ... ... ... кеңестік
автономия экономикалық, саяси және мәдени дамудың әр түрлі деңгейінде
тұрған Ресейдің халықтары үшін ... ... ... ... Осы ... ... 1918 жылы 30 сәуірде Орта Азияда ... ... АКСР ... ол ... ... енді.
Елімізде 1918-1920 жылдарда шетел басқыншылары мен төңкерісті жақтамайтын
елдің ішіндегі ... ... ... ... ... қалпына келтіру, мемлекеттік ... ... ... Оның ... мәселелрі қазақ жұртшылығының съездерінде
талқыланды№ Сол жылдарда , ... ауыл ... ... ... ... болды. 1920 жылдың аяғында (Жетісу мен
оңтүстік облыстарды ... 939 ... оның ... 132 ... ... ... ... өндейтін (ТОЗ) 28 серіктік құрылды.
1918 жылы көктемде Қазақ автономиялық ... құру ... ... басталды. Бұл мәселе ... ... ... ... сан рет ... Қазақстан жерінің ақ
гвардияшылардан тазартылуына қарай Кеңес өкіметін қалпына ... ... ... жылы 10 ... РСФСР Халық Комиссарлар Кеңесі ... ... ... революциялық комитет туралы жарлық қабыл ... ... ... ... М. ... С. ... Б.
Қаратаев кірді. Кейін оның құрамы А. ... С. ... В. ... Ғ.
Әмбеков, Б. Қаралин сияқты адамдармен толықтырылды. Қазревком өлке
Кеңестерінің ... ... ... ... ... ... ... анықтау, әскер құрамаларын азық-түлікпен жабдықтау сияқты күрделі
мәселелрмен ... ... ... іске ... Кеңестердің
құрылтай съезін әзірлеумен бірге көптеген саяси-экономикалық ... ... ... ... ... ісінде үлкен қиыншылықтар болды, ең алдымен
контрреволюцияны ... ... ... де, ... да ... ... күрес жүргізу, жергілікті жерде ... ... ... еді. Мұның өзі үлкен күш ... және ... ... ... етті.
1920 жылдың қаңтарынан маусымына дейін бүкіл Қазақстан ... ... ... ... съездері өтті, өмірлік маңызы зор көптеген
мәселелер ... ... ... ... Кеңес өкіметі
туралы, мәні мен ... оның ... ... не ... ... Бұл ... халықтың көпшілігі – қазақ кедейлері мен орташалары үшін
үлкен ... ... ... жылы 30 ... РК (б) П ... Комитеті Қырғыз (Қазақ) облыстық
бюросы құрылғаннан кеәін өлкеде Кеңес өкіметімен ... ... әрі ... ... ... бастады. Сол жылғы 17 тамызда РСФСР
Халық Комиссарлары ... 26 ... ВОАК пен ... ... ... ... ... (Қазақ) кеңестік ... ... ... құру ... ... ... Орынбор қаласы
Қазақ АКСР-інің алғашқы астанасы болды.
1920 жылғы жаздың аяғына ... ... ... өкімет
органдарының бірыңғай жүйесіне көшу негізінен ... ... ... ... ... өз ... атқарып, орындарын
конститутциялық органдар – Кеңестерге ... 1920 жылы 9 ... ... ... үкіметі» деп атаған Алашорданы тарату ... ... ... ... өткен Кеңестердің облыстық, ояздық ... ... ... Кеңестерінің І Құрылтай съезіне
делегаттар сайланады Құрылтай съезіне делегатар сайланды. Ол 1920 жылы ... ... ... оған Қазақстанның барлық облыстарынан 273 және
Алтай ... ... 6 ... ... ... ... 127 орыс және ... да ұлттардың 18 өкілі ... ... ... органдарын – республиканың Орталық Атқару Комитетін ... және ...... ... Кеңесін төрағасы Радус-
Зенкович (1898 жылдан партия мүшесі) сайланды. Республканың ... ... ... ... ... ... ... Декларациясы» аса маңызды тарехи акты ... ... ... ... экономикалық құрылыс, әкімшілік, кеңес юстициясын құру,
халыққа ... ... ... ... және ... ... жөнінде қарар
қабылдады. Қазақ АКСР және ... және ... ... шешімдерін
еңбекшілер мақұлдап қарсы алды. Қазақтың кенестік ұлттық мемлекетіктілігін
Құрудың орасан зор ... ... ... 1920 жылы ... әкімшілік-
аумақтық жағынан Орал, Орынбор,Қостанай,Ақтөбе губернияларына (соңғы үшеуі
Орынбор-Торғай губерниясы ... ... ... Адай ... ... Жетісу мен Сырдария ... ... әлі де ... АКСР ... ... ... Олардағы Кеңес
жұмысына басшылық жасау мақсатымен ... ОАҚ ... ... ... ... АКСР ... 31 қала мен 14 қала типтес поселке ... ... ... саны 10 ... ... еді, ... ... астамы-
әкімшілік ауылдар, әрқайсына орта есеппен 3-15 жеке шаруашылық кірді. ... ... ... 4,7 млн, адам бар еді, ... 50,3 ... орыстар-31,2%, украйнадар-14,4%. Селолық жерде 4,3 млн. адам
тұрды. Халықтың тығыздығы 1 ... ... не бары 2.5 ... басым көпшілігі ауыл шаруашылығында жұмыс істеді (қала
халқының да бір ... ... ... 1921 жылы ... ... ... және Ақмола губернияларымен шекаралары айқындалды, Орынбор
мен Торғай губерниялары бөлініп, ... АКСР ... ... ... ... және орыс ... ... туралы декрет қабылдады, онда барлық қаулы-қарарларды екі
тілде шығару, ал қазақтар басым аудандарда іс және ... ... ... ... ... деп атап ... Республика үкіметі қазақ
әйелінің қадір-қасиетін барындша кесиетін ... ... ... ... құн мен құн ... заң ... ... салып, қалың малды,
сондай- ақ көп әйел және ... ... Жас ... тез ... ... ... ... ұлт қалыптастыру процесі күшиейе
берді, оның баспа халықтармен достығы нығая түсті. 1924 жылғы 5-10 қантарда
Қазақстан ... IV ... ... ... ... ... ... өмірінің түбегейлі мәселелерін талқылап, халық шаруашылығын тез
қалпына келтірудің ... атап ... ... ... ... ондаҚазақ Автонмиялық Кеңес Социалистік
Республикасының РКФСР құрамында болатыны атап ... ... ... ... мемлекеттігін жариялаудың маңызы өте зор болды. Ол ... ... ... ... орындалуы, орташылдыққа қарсы сан мың
күресінің нәтижесі, ұлттіқ қайта өрлеу жолындағы ... ... деп ... ... ... күресінің қазақ жерінің бәрі кірмеді. Қазақ
өлкесін бірнеше ... ... ... ... ... ... біржолата жою қажет еді.
Жаңа экономикалық саясат ... ... ... ... мен ... соғысы аяқталғаннан ... ... және ... ... ... Ресейдің
орталық аудандарымен салыстырғанда ауыр болды. Бейбіт ... ... және ... қияндықтары мұнда бұрынғы феодалдық.
Дәуірден мұра ... ... ... және ... ... ... еді.9 Яғни сол кезде халық шаруашылығы құлдырай
бастады, ауыл ... ... ... ... ... халық
күнделікті тұтынатын тауарлар мен азық-түліктің тапшылығына ұшырады.
1920-жылдың аяғында Қазақстанда 4,7 миллион адам ... Оның ... 50,3, ... ... ... ... ... көпшілігі ауыл шаруашылығында еңбек ... Ал ... ... жете дамыған еді. Егіншіліктен жерді біраз тыңайтып
алып қайта жырту жүйесі, мал ... ... және ... көшпелі
шаруашылық басым болатын.
Демеу, азамат соғысы жылдарында егістіктің көлемі едәуір келіп кеткенін
байқауға болады. ... ... ... ... үш есеге жуық азайды. Қазақ
ауылдары ауыр кризиске. Мал саны ... ... ... егіншілікте де , мал шаруашылығында да,
төмен болды.
Қазақстанның өнеркәсібі де, құлдырап кетті. Азамат ... ... ... ... дерлік қирап бүлінді, немесе істен шықты.
Қазақстанның мемлекет ... ... 307 ... 250-і ... тұрып
қалды. 1913 жылмен салыстырғанда Қазақстанда мұнай өндіру 4 есе, Қарағанды
көмірі 5 есе ... ал мыс ... ... ... Ал ... әскерлері
шегіну кезінде мұнай кәспшілігін талан-таражға салды. 400 мың пұттан астам
мұнайды тенгізге ағызып жіберді . ... кені , ... ... кені,
Спасск кен байыту фабрикасы істен шықты. 1920 жылы ірі ... ... ... ... 1913 жылға Қарағанда екі есе қысқарды. Ал ... да ... ... ... көлемі қысқарды. Мал бас
едәуір, 29,9 миллионнан 16,3 миллионға дейін азайды. 12
Бұл ... ... ... ... ауыл ... ... Мұны ... тарихы» очеркде оқып білуге ... ... ... 1914 жыл, 3,6 ... ... 1922 жылы 1,6 ... десеге
дейін қысқарғанын және егіннің шығымдылығы сол 1914 жылы әр ... 38,7 ... 1921 жылы 18,7 ... дейін азайғанын, сол кезеңде
астықтың жалпы ... 3 ... ... ... мал ... ... да
ауыр халге ұшрағанын және де 1914 ... 1922 ... ... ... ... мал саны 2,1 ... жылқы – миллионға, уақ мал (қой, ешкі) 6,5
миллиондай, түйе – 0,3 ... ... ... ... ... қоса ... осы ... барша мал түрі 10,8 миллион басқа кемиді, - деп
жазылған.
Азамат соғысы аяқталғаннан кейін ең ... ... ... ... ... ... ... наразылықтарын білдірді. Осыны
өз пайдасына шешкісі келген антикеңестік элементтер Орал, Ақмола, ... ... ... жылы ... ... партияның съезді болып өтті. Ол ... ... ... жағдайға жан-жақты терең талдау жасап, бірден-
бір дұрыс шешім жасады. Ол ... ... ... ... ... саясатынан адамдардың ынталығын аттыратын шаруашылық есепке
негізделген жаңа экономикалық саясатқа көшу еді.15
(6)ның ... және оның ... ... байланысты коммунистердін
беделі әлсіреп , «Коммунистерсіз Кеңестер!» ұранын большевиктерге қарасы
күштер күн ... ... . ... тұйыққа тіреген , большевиктерге
деген олардың (шаруа) сенімсіздігін ... ... ... коммунизмі»
саясаты дегеннің өзі не?
«Соғыс коммунизі» саясатын большевиктер шетел ... ... ... ... басталуына байланысты экономикада бірқатар төтенше
шараларды жүзеге асыру мақсатымен лажсыз белгіленген ... шара ... ... ... ... ... 1919ж. 11 қаңтардағы РКФСР ... ... ... пен ... ... ... ... алды.
«Соғыс коммунзмі» саясатының белгілер қандай?
1) ауылда , деревняда азық-түлік салғыртын енгізу ;
2) жеке саудаға тыйым салу ;
3) ... – ақша ... ... ірі , орта кәсіпорындарды былай қойғанда , ең аяғы ұсақ ... ... ... ... ... карточкамен бөлу;
6)шикізат пен отынды бөлудің қатаң түрде орталылқтандырылуы ;
7) ... ... ... ... ... ... ... орындалуы барысына тоқталасақ , ... ... ... жатқандығымен , соғыс қимылдарының шаруашылық
өмірдіңшырқын бұзуымен ... ... мен ... ... ... ... әркекілігі мен өзгешілігімен байланысты
(көшпелі және жартылай көшпелі мал ... ... ... ... ... аз себілуі, жер мәселесінің шешілмегендігі, ұлттық қарым-
қатынастың ... ... ... ... ... ... негізгі
аудандар азат етілгеннен кейін, яғни 1920 жылдың басынан былай қарай ... ... ... ірі, ... ұсақ кәсіпорындар мемлекеттік
орталыққа бағындырылды және ... ... үшін ... ... ... Қорғаныс үшін зор маңызы бар кейюір кәсіпорындар соғыс
жағдайында деп ... ... ... Қызыл Армияны
жабдықтау жөніндегі төтенше комиссиялар құрылды;
• өлке экономикасының ... ... ... ... мардымсыздығына, өнеркәсіп ... ... ... ... шектеулігіне байланысты
Қазақстанға баршаға бірдей еңбек міндеттілігі кең көлемде
қолданылмады;
• отынның ... ... ... ... оның ...... сексеуіл, шым-тезек дайындау ұйымдастырылды;
• теміржолшылар жолды қалпына келтіретін ... ... ... ... мен жабдықтау үшін астық, ет, ... ... ... жинау әдісі» бойынша, яғни астық пен малдың
көбінесе күшпен реквизициялануы, малы көп бай, саудагер ... ... ... ... ... ... енгізілуі арқылы дайындалды.
Осы кезде өкімет барынша орталықтандырылып, әміршіл-әкімшіл басқару
жүйесі пайда ... ... ... ... әскери жағдайда деп танылды.
Көп ... ... ... ... ... ... қысқартады деп
есептеді. Әрине, әскери коммунизм социализмге жеткізетін шара емес еді,
ол ... ... шара ... Сондықтан оны жаңа экономикалық
саясатпен төтенше ... ... ... салықпен ауыстыру уақыт
талабы болған ... ... ... ... ... салғыртын азық-түлік
салығымен ауыстыру, «соғыс коммунизмімен» жаңа ... ... ... ... ... ... саясаттың енгізілуіне бүкіл елде «соғыс коммунизмі»
саясатына қарсы ... ... өріс алуы ... ... жаңа ... (режим), жаңа түрлер ... ... ... деген терминдер қолданылып, кейіннен ... ... ... осы ... таңылды.
В.И. Ленин съезде Орталық Атқару Комитетінің саясаты туралы, азық-түлік
салғыртын ... ... ... ... және партияның бірлігі
туралы доклатта оқиды. Азық-түлік салығы туралы қозғалған мәселе бойынша
халық ... А.Д. ... ... сөз ... ... ... жаңа экономикалық саясатқа көшу туралы, ең бастысы екі топ-
жұмысшылар мен ... ... ... ... келісімі туралы
мәселелер қаралды.
Сол кезеңде ... бұл ... ... яғни, социализм
капитализмді ме, әлде капитализм социализмді жеңіл шыға ма деген ұғыммен
пара-пар ... ... ЖЭС ... ... ... біртұтас
бөлінбейтін жинағы деп табылды.
1) Ауыл-деревняларда азық-түлік салығын енгізу.
2) Сауда бостандығына жол ... ... ... ... Ірі ... ... ... қалдырып, орташа және ұсақ
кәсіпорындарды жеке адамдарға немесе ... ... ... жалға алуға және беруге, жалдамалы еңбек ... ... ... ... ... элементтердің дамуын
қамтамасыз ету.
Қазақ АКСР ОАК қабылдаған ... ... ... ... ... екі ... жуық аз ... Мәселен, 1920 жылы Жетісу және
Сырдария ... ... ... ... 10,4 млн пұт ... ... салық 6 млн пұтқа жуық болғанын білеміз. 1921 жылығы ... ... ... ... ... ... ... салығына
көшуді мақұлдайды.
Алайда шаруалардан көңіл-күйінде терең өзгеріс болып тұрды; ... ... ... олар ... және ауыл ... ... ... әрі сонымен батырақтар мен кедейлерге қызыл әскерлер мен
соғыс мүгедектерінің отбасыларына көмектесіп отырды. Сөйтіп, ... ... егес ... 1920 жылмен салыстырғанда үштен бір есе
дерлік өсті. Дегенмен де, шаруалардан алынатын ауыл ... ... ... шектеу ауыл-селолардің қалалармен байланысыннығайтуға жол
ашты. Шаруалар басы артық өнімдерінқалаларға апарып сатып; тұрмыс жағдайын
түзеуге ... ... ... ... ... ... келе жатты.
Бұл тұста кеңестерді нығайтуға байланысты біраз жұмыстар жүргізілді.
Алайда, ... ... ... ... жаңа ... ... түсінбейді; бұрынғысында әскери коммунизм әдістерімен
басшылық ... ... ... бұл ... ... кіріп алу фактілері көп болды.
Дегенмен; кеңестерді ... ... ... ... жүргізілді. Оған белсене
қатасқан Қазақ АКСР Орталық Комитетінің тұнғыш төрағасы С.Мендешев;
орынбасары ... ҚАСР ішкі ... ... комисары Ә.Әйтиев және
басқалар Кеңестердің жұмысын жандандыруға ... ... ... ірге ... қалау үшін жұмысшылар меншаруалардың жаңа ... деп ... ... жат деп табылатын жеке меншікті
(уақытша болса да) қолдай отырып; Кеңес өкіметі ... ... ету ... ... ... басты-басты тұтқаларын
қолына шоғырландырды:
1.ірі өнеркәсіпті
2.транспортты
3.сыртқы сауданы
4.несиені ... ... ... ... ... ... 4-10 қазанда ҚазақАКСР Кеңестерінің екінші съезі болып өтті.Онда
республика өмір сүрген алғашқы жыл ішіндегі мемлекеттік және ... ... ... ... бірге; жергілікті жерлерде
Кеңестерді нығайту ... ... ... ... ... егіс көлемі ұлғаймады; шаруаларда тұқым;
құрал-көлік жетіспеді. Жығылғанға жұдырық дегендей; 1921жылы Волга ... ... да ... ... ... ... ... облыстарда тұтастай дерлік егін, күйіп кетті, жем-шөп ... ... ... Ауыртпалық зор көлемде ... ... ... ... ... ... ауыр тиды, ел ішінде ашаршылық
басталды. ... ... ... ... ... Қазақстанның
астық шықпай қалған губернияларының ... ... ... Селолар мен ауылдарда арнаулы учаскелерге егін ... ... өнім ... ... ... арналды. Қазақтар бұл
қорға мыңдаған ірі қара малын, көп астық өткізді. ... ... ... ... жиналған астық, ет және ... да ... егін ... ... аудандарына ғана емес,сонымен бірге
елдің ... ... ... Мәскеуге, Петроградқа, Самараға,
Қазанға, Саратовқа ... ... ... ... пен жұт ... шығу үшін ... келгеннің бәрін жүзеге асырды.
Алайда, жаңа эканомикалық саясатты іске асыру барасында ... ... ... ... Еділ ... ... және ... Қазақстанның халықтары күшті қуанышылық болуына
байланысты аштыққа ... ... ... ... және Қостанай
губернияларында егістіктің көбі күйіп кетті. ... азық ... ... Ауыл ... ... ... аяғы ... ащтыққа апарып
соқты.Сол кездегі мәліметтерге қарағанда республикада2,3млн. Адам ашыққан.
Осы қиын-қыстау кезеңде рге ... ... ... ... елеулі
корсеткен. Қолда бар деректерге қарағанда, 1921жылы күзде және де 1922 ... ... ... ... есеп бойынша Қазақатанда 4475 мыңпұт астық
183мың пұт картоп жіберді. Ал ... мен ... ... ... елеулі көмек жасаған. Жұт пен қуаншылықтар зардап шеккен кедей
шаруашылықтарға ... мың ірі қара мал, 5млн ... ... ... ... Бұл дән ... 1млн. гектардан астам күздік және жаздық
егістікке себілген.Алайда қазақ ... ... ... ... ауыр қала ... ... азық болмай қырыла бастады.Осының бәрі халықты
аштыққа әкеліп соқтырды. Ал Күләш Төлентаеваның Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... адам ашықса,
1922жылы олардан саны 2млн.300мыңға жеткенін айтады. Мұны Қазақстан тарихы»
А.Кузанбайулы, ... ... де ... ... ... бірқатар таралар іске асырылады:
1) тамақтандыру нүктелері әрекет етті;
2) 225 мыңнан аса бала балалар үйіне орналастырылды;
3) 10 ... жуық ... бала ... ... ... ауыл ... ... сатып алуға 25 млн. сом бөлінді;
5) егістікке тұқымдық дақылдар бөлініп берілді;
6) Мал сатып алуға 2 млн. 131 мың сом ақша ... ... және ... ... қазақ шаруалары алым-салықтан
босатылды;
8) 2 млн. пұтқа жуық нанды ... ... ... ... кездері 1921 жылығы аштық ... ... ... ... де айтылуда. 1921-1922 жылы аштықтың салдарынан
республикадан тыс жерлерге 700 мыңға жуық адам ... ... ... мыңы ... республикасына орын тепті. Коммунистік партия белгілі
кезеңдегі Қазақстандағы ... аз ... ... ... ... ... жарық көрген еңбектердің өзінде бұл ... ... ғана ... ... ... ... Еділ
бойындағы ашаршылық туралы жұрттың бәрі ... және де ... ... Ал осы ... Батыс Қазақстандағы құрғақшылық пен жұт
туралы екінің бірі біле ... Бұл ... ... ... ... ... тарихы» журналында 1991 жылы 12 орта мектептің ... ... ... ... ... ... шыққан. Батыс
Қазақстанды ... ... ... Орал, Орынбор, Ақтөбе,
Бөкей, Қостанай губернияларының аумағындағы егін тұтастай дерлік ... және ... қоры ... мал ... ... ... өтеді.
1921 жылдың қыркүйегінде жүргізілген есепке ... ... 2103,9 ... егіннің 42,8 мың десятинасындағы егістіктен бір талай ... Ал ... ... алынғанның өзі болмашы ғана, жоққа тән
еді. Осының ... ... ... ... ... 1921 жылдың
желтолқсанында ашыққандар саны 1,200 мың адамға жетсе, 1922 ... 2,300 ... ... ауыл ... ... апаттан сұмдық аштыққа апрып ... ... ... Орынбор губерниясында 445мың адам,
Қостанай губерниясында-225мың Оралда-400мың, ... ... мың адам ... ... ... ... және онымен ере
келген аурулардан,сол сияқты ауыртпалық жайлаған ... ... ... ... күрт кемітті.1914жылы өлке жерінде 4.811.662адам тұрса, 1922жылы
3.795.963адам қалған. ... ... ... ... ... ... пен оның ... қарсы күреске бағыттауға мәжбүр
болды. Аш халқүшін 4000 ... ... ... ... орта ... ... арнайы балалар үйіне орналастырылды.1921-1922жылдардағы
құрғақшылық пен аштықтың салдарынан Қазақстанның мал және ауыл ... ... ... ... ... сол ... ... бойынша (яғни
сырдария және Жетісу облыстарынқоспағанда) 1920 жылмен салыстырғанда
1923жылы ірі қара 40,3, ал ... 47.7 ... ... Бұл ... әскери
бөлімшелерге де әсер еткен. Мәселен, ... ... ... адам ... ... ... ... азық-түлік жәнемежен-шөп
мәселен өте нашар.Төменгі саға ... ... ... ... ... ... қыйын жағдайда. Әскерилер жерлікті ресурстарды үміт үзді.
Әкелінгендер жеткіліксіз. Аттар да ... ... ... пен сүзек
эпидемиялары бар кезде мұндай жағдайдің әскер ... ауыр ... ... бар. ... ... ... және ол жиілей түсуде. Төтенше ... ... ... ... ... 1921жылы 5-
қарашадағы ұжымшар және кең шаралардың жағдаы ... Орал ... ... ... ... ... бастаған ашаршылыққа
ұшырағандарға көшектесетін орталық комиссия және Қазақстан да республикалық
губерниялық комиссиялар құрылады. ВЦИК ... ... ... ... ... ... ... ұшырағандарға
көмектксуді ұйымдастыруға кеңес органдары көптеген өңды бастама көтереді
.Мәселен, Орал губерниясында ірі ... тұз ... ... ... мол ... айырбас жасалады, өнеркәсіп тауарларын ауыл
шаруашылық өнімдерін ... ... ... Тек 1921 ... соңы мен 1922 ... ... РКФСР-ың
өкіметі Қазақстанға 4475 мың пұт ... 183 мың пұт ... ... ... ... және Украин республикасы 1921-22 жылдары қазақ
АКСР-іне 2 млн пұт ... ... ... еңбекшілеріне Аштарға жәрдем
жөніндегі халықаралық жұмысша комитеті және ... ... ... ... ... да ... Алайда, сол жылы
құрғақшылық пен аштықтың салдары ауыр еді. Бұл ... ... ... ... Қазақстан халқ шаруашылығын одан сайын құлдыратып жіберген
еді.
1. 1920-22 жылдары ... ... жері бар ... ... 494 ... Ал егіс ... 3300 мың десятинадан,1614 мың десятинаға;
3. Барлық мал басы 13.192 ... 7398 ... жылы 19-27 ... ... ІІ ... ... ... аштық және оның салдары мен күреске қатты көңіл ... ... ... ... тек 1922 жылы ... ... ептеп түзеле бастады.
1920-23 жылдардағы 3 жылдық ұжыт, негізінен, көшпелі ... ... ... ... ... ... ... 1917-21
жылдары егістік алқабы 21 ... ... еді. Бұл ... пен ... ... ішкі ... аш босқындардың келуін
көбейтіп, бұл ... ... ... ... Қазақ АКСР-і ОАК-
нің төралқасы С. Мендешевтің талап етуімен ... ... беру ... ... ... Оның міндетіне ... ... ... түрде көшіру, көшпелілердің жұмыскер көлігін
сақтау, ... жаңа егін ... ... ... ... мен
артелдерден жұмыс беру үшін барлық ... ... ... ... С.Мендешевтің өзі басқарды. Әрбір ... өз ... пен ... ... шараларда жоспарлау мен іске асыруға
арналған ячейкелер ... ... ... ... ... ... төтенше шараға барып,
республика шекарасын уақытше жабады. Содан ... ... ... белгіленіп, барлық кеңес, партия орындарын соны іске асыруға
жұмылдырды. Қазақ ОАК-нің ... ... ... 1921 ... Ақтөбе
губаткомына жолдаған хаты, Қазақ АКСР-і ОАК-нің 28 маусым 1921 ... және де ... ... ... 23-25 қаңтар 1922 ... ... ... ... ... осыған айғақ бола алады.
Батыс Қазақстандағы бұл ашаршылық ... мен ... ... ... ... бұдан әрі тереңдете зертеуді қәжетінеді,
-деп жазған еді тарих ... ... ... кезеңдегі Кеңес мемлекетінің көңіл аударарлық шара ... ... ... жоюға бағытталған құжаттарды қабылдауы болып табылды
:
1) Қазақ АКСР ОАК 1921 ж. 2 ақпанда қоныс ... ... мен ... және ... ... тыс ... ... алған учаскелерді қазақтарып беру турады. Декрет қаюылдады;
2) Қазақ АКСР- нің 1921 жылдың 19 сәуіріндегі патша үкіметінің Орал ... ... ... ... берген қазақ жерлерін еңбекшілерге
қайтарып беру ... ... ... ... өзені бойынан 177 мың
десятина және Орал өзенінің сол жақ жағалауынан 208 мың ... ... ... ... ... 460 мың десятина жер
қайтарып берілді.
Қазақ ... ... ... , бес ... соң 1921 жылдың 25-
қаңтарыңда Өлкелік кеңестер сьезі өтті, онда қазақ – қырғыз шаруалары ... ... одан әрі ... айтарлықтай маңызы бар жер
қатынасын қайта қарап, халықты жермен қамту мәселерін қажет деп тауып, ... ... ... қойды. Сьездің қарары байынша, бұрынғы патша өкіметі
тартып алған барып қазақ жерлері қандай меншік түріне жататынына қарамастан
бұдан ... ... мен ... ... тиіс ... ... Осыған орай жергілікті жерлерде жер комитеттері шұғыл түрде
мынадай жер саясатын жүргізу қажет деп ... ... .
1) ... ... ... ... ... толық қамтамасыз ету , ол үшін
бұрынғы өлкедегі орыс шаруалары мен орыс помищиктері ... ... және кері ... оны іске ... осы жылдың көктеміне дейін
аяқтау.
2) Бұрынғы патша өкіметі ... ... орыс ... мен ... берин
жерлер кері қайтарылып , оларды қазақ –қырғыз шаруалары мен еңбекшілеріне
үлестіру
3) Ешкімде не қазақ, не не ... не ... не ... ... ... ... ... жалға беруге құқы жоқ.
4) Бау-бақша, егінді-шыбынды жерлер белгілі бірн ... ... ... Қазақ ОАК-нің төрағасы: С.Мендешев Бұл декрет, біріншіден,
қазақ ... ... ... ... ... қазақ
жерлерін кері қайтаруды белгіленген нақты ... Ал, ... ... ... ... алу мен ... ... мүмкіндік берген
тарихи құжат. Өйткені көптеген губерния комитеттері қазақ еңбекшілерін
жермен ... ... ... ... мен кері ... жұмыстарын осы
декреттен бастайды. Оны іске асыруда, әсіресе, өлкеміздің Жетісу ... ... ... танытады. Кейіннен бұл идея барлық
губернияларда кең көлемде ... ... ... ... ... ... ... Осы деректер жарияланғаннан кейін екі күннен соң
Жетісу облыстық комитет өз ... ... ... ... ... ... жер-су реформасын жүргізетінін жария етеді. 192
шешім. Жетісуда жер-су реформасын жүргізу туралы 1921 жыл 4 ... ... ... ...... шешімдеріне орай, өлкеде
жергілікті халықты орыс ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
Бұл кезде Жетісу мен Сырдария облыстары, Түркістан ... ... ... бірі ... ... ... саналы түрде жүргізеді. Кейіннен ... ... ... ... де ... ... ... одан кейінгі қазақ
жерлерін айқындау мен біріктіруде аса зор жұмыстар жасалған.
1.2. ... ... ... ... ... немесе жаулап алынған
немесе ... өз ... ... ... ... жерлері кері
қайтарылуы тиіс.
1.3. Өлкедегі су қорлары, арықтар, егінді ... ... пен ... тең мөлшерде бөліп берілетін болсын.
1.4. Бұрынғы бос ... ... және ... жерлерді жергілікті
қазақтарға беру.
1.5. ... ... мал ... ... ... ... еңбекшілерін қажетті құрал-саймандармен ... ... ... ... ... ... ... жерді бірлесіп
пайдаланатындығы туралы.
Съездің осындай қаулы-қарары алынғаннан кейін өлкеде ... ... ... ... ... енді кері қайтарылып, қазақ ... ие бола ... ... жер ... осы ... заңды түрде жаңа жерлерін айқындап оны іске асыруға тиіс болады.
Алайда бұл бар болғаны ... ... ... ... бір ... ол ... қалуы мүмкін еді. Сондықтан съезд шешімдерін
басшылыққа алған үкімет 1921 жылы 2 ... ... ... ... ... бекітеді. Онда ... ... ... ... ... қарары бойынша барлық автономия
губерниялары ... ... ... ... және Адай ... ... ... Қазақ Орталық АКСР-інің меншігінде болды.
2. Еңбекші халық съездері мекен еткен жерлерді ауыл ... үшін сол ... ... ... ... , су ... арықтарды көшпелі және жартылай
көшпелі ... ... ... ... алуы ... 1922 жылы 31 тамызда ... ОАК мен ... ... ... мен Сырдария еңбекшілеріне төмендегідей
үндеу жібереді. Онда ... ... ; ... жер реформасы
бұратана халық пен орыс халқының су мен жер ... ... үшін ... ... және ... жүргізілген болатын
және көшіп бару деген болмайды» Алайда , ... ... ... жариялағанымен , оны жергілікті жерлерде кең ... онша ... ... ... тек ... ... ... себебі бар болатын . Алғашқы жер-су ... ... де ... ... да ... ... Жетісу мен Сырдария облыстар жерінің 2462.265 десятина жері
тартып алынған ... ... ... орай ... Атқару Комитеті «1920 шаруаларының жергілік халықтан
тартып ... ... кері өз ... қайтару туралы шешім» шығарады.
Сөйтіп жер-су реформасы негізінде орыс ... ... 900 ... ... кері ... оны жерсіз қалған шаруалармен жергілікті
халыққа бөліп беру ... Бұл ... ... ... азаматы
белгілі қайраткер Тұрар Рысқұлов былай дейді.: «Егер біз ... ... ... жүгінетін болсақ, онда Жетісу облысында
бұрынғы ... ... ... ... ... 148 мың ... жерге
4500 кедей шаруалар отбасы орналастырылды. Сырдария облысында ... 90 мың ... ... ... мен ... 2223 мың отбасы
орналастырылып, ол жерлер беріледі». Жер – бу ... ... жері ... ... ... поселкілері мен хуторлары тартып
алынып, олардың орнына шаруа ... ... Мұны ... ... растайды: «республиканың оңтүстігінде осы жылдары 151 ... 175 ... ... ... оған ... 95 ... елді ... сондай осы аумақтардан орыс отаршыларының 8084 ... Ал ... ... 250 ... аса десятина шұрайлы жер және
128 мың десятина бос жер ... ... ... ... ... Жетісу жер шараушылығы дерегінде «реформа барысында 1921 жылғы 1-
қарашаға дейін ... ... ... ... барлығы 532928 десятина
жнр өткен, оның 291818 десятинасы мемлекет жер қорынан, ал 13739 ... ... мен қ ... ... ... ал 103716 ... ... есебінен алынды» делінген.
Жер су реформасы нәтижесінде ... 532928 ... ... 424595
десятинасы егістікке жарымды, ал 108333 десятинасы жарамсыз ... оның 151470 ... жері ... ... ... ... деп, елді ... қамтьамасыз етудің экономикалық
жоспары айқындалады.
Жалпы жер-су ... ... ... облысында – 143500 мың
десятина, Сырдария облысында – 250600 мың ... ... ... өлкесінде – 1 млн. Десятина жер қайтарылған екен.37 1921 жылы
20-30 ... ... ... ... ... және ... қырғыз
кедейлерінің съезі ... ... ... ... ... ... және ... одоғын ұйымдастыру жөнінде шешім қабылдады.
Сөйтіп, ауылда әлеуметтік өзгерістер мен ... ... ... ... ... ұйым «Қосшы» одақтары құрылды. Оның ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау және Кеңес
өкіметіне көместесу сияқты ... іске ... ... ... құруда және оның практикалық қызметінде, сондай-ақ, ... ... ... ... О.Жандосов, А.Розыбакиев т.б.
қоғам қайраткерлері ... ... ... 1921 жылғы наурызда
Жетісуда 17 мыңнан мүшесі бар ... ... 99 ұясы ... ... ... ... ... патша үкіметінің жер мәселесіндегі отарлау
саясатының зардапты мұраларын жойған ... ... ... ... ұлт еңбекшілері, сондай-ақ, ... ... ... үшін ... ... ... Көшпелі және жартылай
көшпелі ауылдардағы ... ... ... ... ... ашты. Мұнымен бірге оларда коллективтендірудің алғашқы қарапайым
формалары, сауда-сатық ... ... ... ... ... ... ... қарапайым кооперативтендіруді дамытуға жол ашты.
Сонымен жаңа экономикалық саясаттың жүргізілуіне ... ... ... ... ... темір жол жүйесінің дамымағандығы;
2) байланыс құралдарының жеткіліксіздігі;
3) ұлт кдарларының жетіспеушілігі;
4) халықтың ... ... ... ... ... үшін
орталықтан құжаттардың орыс тілінде келіп түсуі.
Қазақстанда жаңа ... ... жүру ... ... бірыңғай ауыл шараушылық салығы енгізіліп, оның жалпы ... ... ... ... ... шаруалардың мемлекеттен алған жер үлестерін пайдалану
құқықөтары кеңейтілді;
3) салық ... ... мал ... ... ... ... 70 пайыздан астамы, ал егінші ауадандардың 50
пайызы ауыл ... ... ... мал, ... ... алуға және жер жырту мен егіс ... ... ... берілді;
5) шаруа қожалықтары тұқым қарызын қайтарып ... ... ... ... ... ... есепке
көшірілді.
ЖЭС шараларының негізінде таптық тұрғыдан жіктелу ... ... және ... ... ауылдарда байлардың тек экономикалық
ғана емесм, саяси ... ... ... ... және орта
шаруаларды өздеріне тарту, байлардың позициясын әлсірету ... ... ... ... ... жұмысшылардың таңдаулы өкілдерін партия қатарына тарту;
• Кеңестерден байларды ... ат ... ... мал және ... ... ... ... қосшы одағы мүшелеріне несиелер беруде, еңбектерін қорғауда
жеңілдіктер, кооперативтерге кіруге артықшылықтар жасау;
• кеңестерді ... және ол үшін ... ... ... ... ... ... шаруалардың өзара көмек комитеттерін қайта құру;
• орташаларды кедейлер жағына тарту;
• кедейлер мен батрактардан актив құру;
... ... ... өрістету;
• кіріптар шаруаларды құқықтық тұрғыдан қорғау т.б.
Жоғарыдағы тізбектерден ... ... ... үкіметі кооперативтік
құрылысты жүргізуге ... ... ... бұл қарқынды ... ... көшу ... ... қол ... ... ауыл ... егіс көлемі 1924
жылғы, 2,1 млн. ... 1928 жылы 4 млн. ... ... Мал басы ... 24,8 ... құраса, 1925 жылы мал басы 1922 жылмен салытырғанда
екі есе ... 26 ... ... 1928-29 ... 40 ... жуық
өсті
Қазақ аулында кедейлер және байлардың саны 3 ... ... ... ... 2 ... астам өсіп, олар халықтың ¾ бөлігін құрады.
Өнеркәсіп саласында:
1) Қазақстанда өнеркәсіптің ... , ... және ... ... әрекет етті, жалпы мемлекеттік сектор
басымырақ ... ... ... орындары Ресейдің орталығынан көшіріліп, ... ... ... ... жұмыс істей бастады. Жұмысшылардың,
маман кадрларының қалуптасу үрдісі қарқынмен өсті;
3) республикада ... ... ... 1920 ... ... жылы 5-6 есе өсіп, соғыстан бұрынғы дәрежесіне жақындады;
4) сауда жолға қой ... ақша ... ... ... ... ... ... Қазақстан жерінде 1924-1925 жылдардан бастап ұзақтығы
апталар мен айларға ... 128 ... ... ... ... ... 20-23 млн. сомға жетіп жығылды. Ойыл, темір, Қоянды,
Қарқара, Көкшетау, Атбасар жәрмеңкелері неғұрлым ірі ... ... ... және ... ... деген сұранысы толығырақ
өтеле бастады. Қазақстанда ... және ... ... ... ... ... қоймалары, дүкендер,
дайындау ... мен ...... республиканың транспорты мен өнеркәсібінде 1925 жылға ... мен ... ... ... мың адамға жетті; ірі
өнеркәсіпте 15 ... аса ... ... ... 1921 жылы ... ... ... ат салысумен саясат 1926 жылы
тежеліне басталды, 1928 жылы ол ... ... 1921 жылы ... ... ... рпартиясының көсемі В.И.Ление бұл саясаттың
«ұзаққа созылантындығы және оны ыждандылықпен ... ... ... ... ... ... оның өліміне байланысмты (1924 жыл) өріс
алған тоталитарлық жүйе капитализмге ... ... ... бастады.
Әсіресе бұл ауылдық аймақтарда 1926-1928 жж. жүргізілген коммунистердің
ЖЭС ... ... ... ... ... сабақтас:
1) 1926 ж. Қазақ АКСР ОАК мен ХҚК бір жылда 3 рет қаулы қабылдады, яғни 1)
20 ... ... және ... ... ... ... мен жеке
шаруашылықтар арасында теңгермелі бөліс туралы ... ... ... ... ... ... мақсатымен 6 шілдедегі қаулысы
«жерді еңбек етпей пайдаланушылардың» суармалы ... ... ... ... ... төлемей-ақ алуға тиіс
болды.
3) Қарашада ВКП (б) Қазақ өлкелік комитеті ... ... бөлу ... туралы кодекстің жүргізілуге тиіс деп ... ... ... ... жер ... жалпы салғыртқа
қосылыпр, бұрынғы иелеріне есе төлемей қайта бөліске ... ... ... тарапынан жасалынған шаралар кешенінің нәтижесі –
жерді теңгермелі пайдалану принципіне көшіру болып ... ... ... бірі ... 1928 ... 27 ... қазақ АКСР
ОАК мен ХКК-нің ... ... ... ... ... ... ... құру міндеттерінің бастысы деп табылған
индустрияландыру және оны ... үшін іске ... ... ... ... деп ... ... негізінен азық-түлік салғырты бүкіл
елдегі сияқты Қазақстанда да әрекет етті.
Қазіргі ... ... ... даму ... 1921 ... ЖЭС ... уақыттың ішінде тежелуге қшырамай,
мемлекеттік реттеу ... оның ... ... ... ... ... қоғамның, әсіресе ХХ-ғасырдың 70-80 жылдарының І-
жартысында өріс алған, ... ... ... ма ... Азияның Ұлттық-мемлекеттік межеленуі. Қазақ жерлерінің біріктірілуі
Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Кеңес елінде ... одан әрі ... бұл ... КСРО ... (1922 ж.) кейін
де өз жалғасын тапты: Ресей ... ... ... ... мен ... ... жатты.
Түркістан АКСР Кеңестік негізінде өмір сүріп тұрғанымен, ... оның ... ұзақ ... ... ... Түркреспулика
біртұтастанып, үлкен саяси күшке айналуына, экономикалық дербестікке
ұмтылысы ... ... ... ... ... Кеңес империясына
ұнамады. Тұрар Рысқұлов ұсынған Түркі елі атнағысы келген өлкені 1920 ... ... ... ұлттық сипатымен «Узбекия», «Киргизия», «Түркімения»
секілді үш ... ... ... ... 1920 жылы ... республикасының кейбір басшылары, олардың ... ... ... Федерациясының жағдайының жобасын » жасап, «Түрік
еспубликасын» және Түрік Компартиясын құру ... ... Бұл идея ... бойы ... ... отарлау езгісінде болып келген Орта
Азия мен Қазақстан халықтарының ... ... ... ... күш ... ... ... қойған экономика мен мәдениетті
көтеруге ұмтылысын айқынырақ білдірді.
Негізінен ... ... ... мекендеген, Кеңестік ... ... ... ... жеке ұлттық республикларға бөлу идеясы
әр ұлт қызметкерлері тарапынан қолдау ... ... ... ... ... ... құрып, оларға бір Федерацияға – Орта Азия
федерациясына біріктіру қажет – деді.
Бірақ бұл идея ... ... ... ол осы бір ұлан-байтақ
әрі бай өлке ... ... ... алып ... ... мемлекеттің құрамынынан шығып кетеді. Деп ... ... ... бұл ізгі ... инициатива «пантюкризм», «панисламизм»
сияқты ұғымдардың шығуына , ал ... ... онің ... ... ... «халық жауы» ретінде жоюға негіз болді. 1923 жылы партияның
Орталық Комитеті өткізгкн ... IV ... Бас ... ... деді; «...Қазіргі Түркістан- Кеңес өкіметінің ең әлсіз бекеті боп
тұр» Ақ ... мен ... ... ... ... Бұқар
мен Хорезмед революциялар жеңіп ... ... ... ... ... ... Кеңестік Түркістанхалықтарымен тығыз қатынастар орнатты
. Ортазиялық үш республиканың саяси , экономикалық байланыстардың дамуы
бірігу ... ... 1923 жылы ... ортаазиялық
Экономикалық Кеңес құрылып, ол ... үш ... ... жоспарлау ісін жүзеге асырып отырды . Мұның өзі Ортаазиялық
республкалардағы саяси және халық шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... . Осының бәрі өзбектердің,
түркмендердің тәжіктердің, қырғыдар мен ... ... ... кеңестік ұлтық мемлекет құруға талпынысын күшейтті, қазақ жерлерінің
біріктіруіне жол ашты . Орта ... өмір ... ... ... әмірлігі мен Хиуа хандығымен әкімшілік шекаралары көлемінде құрылған
болатын, олар Орта Азияның негізгі халықтар ... мен ... ... ... ... жағдайды өзгерте қоймады.
Орта Азия халықтарының ... да қай ... ... ... ... . ... , өзбектердің басым көпшілігі (66,5%)
Түркістан ... ... ... олар ... ... жартысынан аз
(44,4%) еді. ... ... 22,2%-і ... ал 11,3%-і ... да ... жатқан болатын. Түрікмендер де осындай, жатқан
болатын.Түркмендер де дәл осындай, олардың 40 -тен астамы ... ... ... Республикасы және 27%-і Бұқар Республикасы жерінде ... ... да ... ... олардың саны аз көрінді. Мысалы, лықты
халықтан олардың саны аз көрінді. Мысалы, Түркістан АКСР-де тек қана ... -31%. ... ... Түркістан АКСР-да орналасқан (98,6%),
бірақ олар ... ... тек 10,8%-і ғана ... 2/3-інен астамы Түркістан АКСР-ін мекендеп, оның
халқының 1,4%-ін құрады. Орта ... ... ... ... ... бытырап жатты және бәрінде де аз болды: Түркістан АКСР-да
19,3%, Бұқарда – 1,5%, Хорезмде – 3,5%. ... ... ... жағынан
ортаазиялық бірде-біреуі өзін ұлттық мемлекет деп атай алмады.
Ұлт ... ... ... ... ХІІ ... ... ... партия және кеңес органдары
орталықтан Орта Азияда ұлттық- аумақтық ... ... ... ... ... ... АКСР ... ІV съезіне (1923 жылғы қаңтар) ... ... мен ... облыстарындағы қазақ аудандарын қазақстанға
қосу туралы ... ... мен ... ... органдарының
алдында іс жүзінде қойылып отырғанын жазды. ... ... ... ... ... сөйлеген сөздерінде осы елдегі халықтар
үшін өмірлік мәні зор бұл ... тез ... ... қажеттігін тағы да
ашып айтты.
1924 жылғы 31 қаңтарда партияның Орталық Комитетінің ... ... ... ұсынысты алдын-ала қарап, РК (б) П ОК хатшысы Я.Э.
Рудзутаққа ... ... ... кеңес өткізуді ұсынды. Кеңес
1924 ... ... ... оған қатысушылар межелеудің жүргізілуін
қолдады. Белгілі шығыстанушы С. ... ... ... Қара ... – К.Р.) ... ... құрудың орындылығын дәлелдеді.
Оның көзқарасын өз ... ... ... Қ. ... ... ... ... төрағасы М.А. Паскуцкий аймақтың
«экономиялық бірлігі» қолайлы ... ... Орта ... ... ... ... еткен ол межелеуге қарсы болды. ... Орта Азия ... ... ... ... жетудегі
ұмтылысына қайшы келді.
1924 жылғы 5 ... ... ... ... ... ... ұйымдарының ұсыныстарын қарап, ұлттық-мемлекеттік межелеуді
жүргізілуін негізінен мақұлдады. ... ... бұл ... ... ... ... ... компартиялары делегацияларының
қатысуымен партияның ХҢҢҢ съезінде қайта қарауды ... деп ... ... ... ... РК (б)П ОК мен ... Компартиясы
ОК бірлескен мәжілісінде Орта Азияны ... ... және ... ... ... ... және ... үш комиссиясы бар Комиссия
құрылды. Оның кеибір ... ... ... ... ... еді, ... ... талқыланнан кейін федерация құрамй, межелеуді
жүргізу керек деп шешті. РК (б) П ... ... 1924 жылы 12 ... материалдарын қарап, одақтас екі республика-Өзбек және Түркмен,
екі автономиялы – Қара қырғыз бен Өзбекстан ... ... ... ... ал ... қазақ ауылдар Қазақ АКСР- не қосылсын
деп шешім ... ... ... мен РК(б) П ОК Ортаазиялық
бюросының шешімі ... ... ... ... жылы 12 ... ... Бюро «орта Азия республикаларын
(түркістанды, Бұхарды, Хорезмді) ұлттық межелеу туралы» қаулы қабылданды .
Өлке ... ... мен ... еске ала ... ... Түркімен және Өзбек Советтік Социалистік Республикаларын
құруды жақтады. РК(б) П ... ... ... ... ... ... ... АССР-мен біріктіру РСФСР құрамында Қара ... ... ... ... ... ... Тәжік автономиялы
облысын құру ... деп ... ... ... бұл одақтас
республикалардың СССР ... ... және ... ... құру ... мәселені де қарады. РК(б) П ... ... ... жанынан ұлттық-территориялық межелеу
жөніндегі ... ... ... оған ... ... жатқан барлық
республикалар мен облыстардын өкілдері енді. Орта Азия ... ... ... ... Орта Азия ... зор
қанағаттандықпен қарсы ... Бұл ... ... ... еңбекшілер бұқарасы ұлт саясатына бір ... ... өзі ... ... ... шешімнің халық тілегіне сай екенін,
бұқара ырқын баянды ететінін ... 1924 жылы ... ... әзірлік негізінен аяқталды. Сол жылы қыркүйекте Түркістан ОАҚ-
нің төтенше ... мен ... ... және ... жиналыстары межелеу ісін Түркістан, Бұхар және ... ... ... ... ... жүргізу
жөнінде бірауыздан қайлы қабылдады.
1924 жылғы 25 қыркүйекте Саяси Бюро ... ... ... ... ... ... талқылап, В.В. Куйбышевтың
төрағалығымен комиссия құрды. 1924 ... 11 ... ... ... тыс ... ... онда ... республикалар партия және
кеңес органдарының ... мен ... ... баяндамасы
тыңдалды.
В.И. Лениннің Түркістанды болашақта ұлттық ... ... ... ескертуі көптеген жан-жақты әзірлік жұмыстарынан кейін,
1924 жылы жүзеге ... ... ... ... ... және Түркімен Советтік Социалистік республикалары, Өзбек ССР-нің
құрамында ... ... ... ... Қырғыз АССР-і құрылып,
бұрынғы Түркітан АССР-не ... ... ... және Сырдария облыстарының
қазақтар мекендеген уездері ... ... ... Атап ... ... ... ... Ақмешіт, Түркістан, Шымкент,
Әулиеата уездері мен ташкент, ... ... және ... ... ... кейір облыстары, Жетісу облысының Алматы, Жаркент, Лепсі,
Қапал ... ... ... ... нәтижесінде республика 700 мың
шаршы км-ге жуық, яғни ... ... ... 2,7 млн. ... км ... халқы 1468 мың адамға көбейіп, жалпы саны 5230 мыңға жетті. 1926 жылғы
халық санағы бойынша ... ... ... - ... жуығы
(61,3%) болды.
Экономсикалық ресурстары бай әрі тармақталған иригация жүйесі, сан
миллион малы бар ... ... ... мемлекет құрамына қосылуы
өлке өндіргіш күштерінің едәуір дамуына қолайлы жағдай ... ... ... ... ... қаралды. Тарихя ... ... ... жөнінде де мәселе көтерілді, өйткені
тұрған жері республиканың әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... сай ... еді: ... ... мен ... халқының басым көпшілігі орыстар болатын.
Комиссия Қазақстанда болашақ ... ... ... ... ұсынды. Республиканың астанасы ретінде Ақтөбе, Әулиеата,
Ақмешіт қалалары ... еді. ... ... ... ... жылы 26 ... РК (б) П ОК осы мәселені қарап, оны ... ... КСРО БОАК ... ... ... ... және
қазақ АКСР астанасын Ақмешіт қаласына көшіру ... ... ... жылы 6 ... БОАК Орынбор губерниясының Қазақ АКСР ... ... ... ... жылғы 15-19 сәуірде ... жаңа ... ... V съезі өтті, оған тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... шын аты ... деген
атауын қалпына келтірді және Қырғыз ... ... ... деп ... ... республиканың жаңа астанасының бұрынғы аты өзгертіліп
Қызылорда атанды.
Қазақ жерлерінің бірігуінен ... ... ... ... болып
қайта құрылды. 1925 жылдыңы аяғына қарай оның ... 30137 ... ... ... ... бар ... Халық шаруашылығын қалпы келтіру
1921 жылғы қуаңшылық пен ... ... ... ... XIX ғасырдың
аяғындағы деңгейге дейін кері кетті. Шаруа ... саны ... ... 3,3 млн. ... 1,6 млн. ... ... ал мал ... миллионнан 7,3 миллионға дейін кеміді, әсіресе қой мен жылқы ... ... ... ... ... ... шаруалардың егістің көлемін
ұлғайтып, мал басын көбейтуге ынтасын арттыру үшін ... ... ... болып келген барлық формаларыныц орнына бірыңғай ақшалай салық
енгізді, оның ... 1921 жылы ... ... аз ... ... жаңа ... жеңілдіктерін алды; 1921 жылы егін шыкпаған
губернияларға салық ... ... 50-70 ... ... ... ... ... сәйкес ауыл шаруашылығы кооперациясының қызметі
қайта құрылды. Тұтыну қоғамдары ... ... және ... халықты азық-түлікпен жабдықтаумен, шикізат өңдеумен
шұғылданды. 1921 жылдың күзінен биетап ... ... ... ... ... бола ... колхоздардың (коммуналардың, артельдердің,
серіктестіктердің) саны 1921-1922 жылдары ... 793-ке ... ... дені ... еді, ... астық бермеді.
Ауылды орташаландыру процесін және мал шаруашылығын қалпына ... ... ... ... кедейлеріне салық салуда тағы да үлкен
жеңілдіктер берді: көшпелі және жартылай ... ... ... ... ... Мемлекеттің мұндай саясатын еңбекшілер
бірауыздан мақұлдады. Кейбір ... ... ... ... өздерінің инициативасымен (заң оны ... ... де) ... ... ... мал ... ... Мұндай онды қадамдар
қолдау тапты, олар жағдайды терең түсінгендік деп саналды.
Күйзеліс жайлаған және ... ... ... күші ... ... аса қиын ... өнеркәсіпті қайта қалпына келтіру жұмысы
жүргізілді. Мемлекеттік кәсіпорындар біртіндеп шаруашылық есепке көшірілді,
ірі өнеркәсіптің ... ... үшін ... пен ... ... қоры ... ... жылдарында мемлекет меншігіне алынған көптеген ұсақ
кәсіпорындар, негізінен ... және ... ... ... ... ... ... ұйымдарға берілді, өйткені ол тұста олардың
қалыпты жұмыс істеуі үшін мемлекеттің ... ... та, ... да болмады.
Майдагерлік кәсіпшіліктер жандана бастады. Осындай шаралардың бәрі ... ... ... ... сай ... ... те ... келтіріле бастады. Ол ... ... ... оған ... ел боп ... көрсетілді. Ембінің
мұнай кәсіпшіліктері Ленинград пен ... ... Баку ... ... ... мен ... ... құймаларын алып отырды.
Жұмысшы табы кадрларынын, қалыптасу процесі жеделдеді.
Елдің халықшаруашылығын қалпына келтіру 1925 жылға қарай аяқталды. ... мен ... ... ... ерен ... нәтижесінде тарихи аса
қысқа мерзімде бүлінген шаруашылық ... ... ... ... ... аса ... ... іске қосылды. Ауыл шаруашылығы да
өркендеу жолына түсті. Сауда ... ... ақша ... ... Осының
бәрі жұмыссыздықтың азаюына, жұмысшылар мен ... ... ... ... ... артуына комектесті. Халықтың
азык-түлік пен өндіріс тауарларына деген ... ... ... ... ... ... ... және басқа да мәдени-әлеуметтік
шараларга қаржы бөлудің көлемін ұлғайтуға мүмкіндік туды.
Қазақстанда еңбекшілердің ... ... ... ... ... ... ... оның жаңа әлеуметтік-экономикалық базада, негізінде
социалистік өнеркәсіп ретінде ... ... ... еді. ... ... ... сектор басымдылығын көрсетті, оның
үлес салмағы бүкіл өперкәсіпте 64%, ал ірі өнеркәсіпте - ... ... ... мен ... ... ... санының өсуімен ұштасып
жатты, олардың көпшілігі мұнай кәсіпшілігінде істеді, кен өнеркәсібінде ... ... ... ... ... ... барлық
салаларындағы рөлі арта түсті. Жұмысшылар арасынан кәсіпорындардың,
шаруашылық ... ... ... мен ... ... ... аппаратының, кәсіподақгар мен кооперация ұйымдарының кызметкерлері
өсіп ... ... да ... келе ... ... ... жақсы дамыды.
Кооперативтерден басқа 35 совхоз бен ... асыл ... мал ... бар еді. 1924 жылы Оңтүстік Қазақстанда мақта өсіретін түңғыш
"Мактаарал" совхозы құрылды. Жұмыс ... ... ... ... ... республика мен елдегі аса ірі шаруашылықтардың біріне айналды: 1925 жылы
4 млн. десятина ... ... ... ал ... ... 33 мың жеке
шаруашылықтар 36,7 мың десятина мақта еккен болатын.
Халық шаруашылығын қалпына келтірудің ... және ... мен ... ... ... еңбекшілердің әл-ауқаты жақсара түсті.
Қалпына ... ... ... ... ... саны 1921 ... екі ... астам азайды. Кеңес заңдары жұмысшылардың еңбегіне
қарай ақы ... ... мен ... ... ... ... ... ақы төлеудегі ... ... ... және ... ... да, жеке ... да ... мен қызметшілерді жұмыссыз қалған, ... ... ... ... ... ... ... айрылған
отбасыларына мемлекет тарапынан әлеуметтік қамсыздандыру тәртібі енгізілді.
Қазақ жері мен ... ... ... мемлекетке б республика үшін зор
әлеуметтік және экономикалық маңызы болды.
1925 жылы ... ... ... ... V ... Ол ... қыстаққа және деревняға ... ... ... ... ... ... орналастыру жұмыстарының келелі жоспары,
суландыру құрлысын дамыту
мемлекеттік және ... ... ... одан әрі ... қолдау, халықтың байырғы тарихи атауы қалпына келтіріліп,
қазақ халқы, ал республикан Қазақ АКСР-і деп атау ... ... ... ... . 1925 жылы Кеңесткр сайлауында ауылдық кеңестерге 60 мыңға
жуық депутат ... ... ... ... және ... ... ... 6,1, кедейлер 70,9 орта шаруа -18,8, қызыметшілер-4
пройент болды. Бұл ... ... ... ... шаруашылығын
қалпына келтыруде бірқатар табыстарға қолдары жетті. 1925 жылдың аяғына
қарай ... ... ... ... 1920 ... ... 5-6
есе өсіп, соғыстан бұрынғы дәрежесінің ... ... ... ... ... бар ... ... металл, Алтай қазақ полиметалл
трестері құрылды. Оларға тәжірибелі инженерлер мен ... ... ... саны өсті . ... емес ... ... ... ірі
өнеркәсібінде, жол қатынасында, совхоздарында 1925 жылы 40 ... ... мен ... ... ... ішінде қазақтардың саны артты . Олар
мұнай өнеркәсібінде жұмысшының басып ... кен ... , ... -30 проценттен болды. ... ... ... ... ... (салыстырмалы бағамен) 1,5 есе
өсті, ауыр өнеркәсіптегі жұмысшыладың жалақысы одан да көп болды.
Халықтың денсаулығын сақтау саласында да оңды ... орын ... ... ... ... мен ... ... енгізілді,
еңбекшілердің баспана жағдайы жақсара ... ... пен ... ... ... үй ... басталды. Қалалар мен ... ... ... тауарларымен және азық-түлікпен
жабдықтау ... мен ... ... В.Риддерде, Доссорда т,б,с, мемлекет
есебінен тұрғын үйлер құрылысы ... ... ауыл ... өзгерістер болды. Бірыңғай ауыл шаруашылық салық енгізіліп, оның
жалпы көлемі100 млн сомға төмендетілді. 1925 жылы 46 мың ... және ... ... ... алуға, жер жырту мен егіс егуге
мемлекеттен қарыз алды. 1925 жылы мал басы 1922 ... ... ... ... 26 ... ... Осы ... нәтижесінде республиканің
ауыл шаруашілығында орташаландыру процесі бой көрсете батсады.
Тұтас алғанда республика бойынша 1925 жылы ... ауыл ... ... 322 690 мүше бар 2811 ... жұмыс
істеді, олардың ішінде 62546 мүшесі бар бір мың ... ... ... ... қатар қазақ және қоныс ... ... ... ... көбі (27,1 проц ) ... қамтылды. Бірлестыктер
қатарында 96 коммуна, 557 артель , 58 жай ... ... ... көшпелы ауылда кеңінен дамыды. Олардан басқа 35 совхоз және 4
мыңнан астам шаруалар комитеттерінің өзара ... ... ... ... ... ... орыстар арасында шаруалардың ... ... ... ал ... ... ... одағы маңызды роль
атқарды. 1925-1926 жылдары шаруалардың өзара ... ... 335 ... ... одағы 140 мыңнан астам ауыл шаруашылығының жалдам жұмышыларын,
кедейлер мен орташа ... ... ... ... ... 1925 жылы ... ауыл ... жүйесінде 322 690 мүше бар 2811 бірлестіктері жұмыс
істеді, олардың ... 62546 ... бар бір мың ... ... де
болды. Сонымен қатар қазақ және қоныс аударып келген ... ... көбі (27,1 проц ) ... ... ... 96 ... 557 артель , 58 жай скріктер болды. Тұтыну
кооперациясы ... ... ... ... Олардан басқа 35 совхоз және 4
мыңнан астам шаруалар ... ... ... ... ... істелді.
Кооперациялық құрлысты жүргізуде орыстар арасында шаруалардың қоғамдық
өзара ... ... ал ... арасында Қосшы одағы маңызды роль
атқарды. 1925-1926 жылдары шаруалардың өзара жәрдемдеу камитеттері 335 ... ... ... 140 ... ... ауыл шаруашылығының жалдам жұмышыларын,
кедейлер мен орташа ларды ... мен ... ... ... елеулі өзгерістер болды. Жерді
иелену мен пайдаланудың кулақтық-отарлаулық түрлерінің жойылуы, ... ... ... ... жүргізілуі, салық жеңілдіктері
мен мемлекеттік кредиттің берілуі -осының бәрі кедей және әлсіз ... ... ауыл мен ... еңбекшілерінің негізгі
бұқарасының тұрмыс дәрежесін көтеруге жағдай жасады.
Қазақстанда өнеркәсіпті қалпына келтіру 1926 ... ... ... еді және ... ... деңгейден артта қалды. Бұл процесс 1927
жылға дейін созылды. Оның үстіне өнеркәсіп өте нашар дамыған еді және ... ... ... ... орын алған. Алда ірі ауыр өнеркәсіп
ошақтарын жаңадан жасау міндеті ... ... ... ... ... ... қазбалар, яғни жер ... ... әлі ... еді. Ал ... өзі бұл ... жан-жақты игеруді, жаңа темір және
тас жолдар салуды, сумен жабдықтау үшін су көздерін іздестіруді қажет етті.
Жұмысшылар мен инженер-техник ... ... ... ... ... ... ... проблема болып қала берді. Өндірісте
істейтін жұмысшылардың көбінің кәсіби мамандығы да төмен еді.
ІІІ – тарау. Қазақстанның ... ... және ... ... ... ... (1921-1940ж)
1921-1925 жылдар тарихта азамат соғысы жылдарынан ... ... ... ... ... ... қарастырылды. Қазақстанның
осы жылдардағы ... даму ... ... ... ... ... үрдісі тек 1922-жылдың екінші
жартысынан бастап табысты бола бастады. Ал оның бет бұрыс ... ... ... 1) ең ... ауыл шаруашылық шикізатын ... ... ... ... ... ... губернияларындағы және Павлодардағы ірі
диірмендер іске қосылды, мұның өзі ұн ... ... ... ... ... Солтүстік Қазқстанда май шайқау зауаттары қалпына келтірілді ... ... 20 ... салынды;
• 1923 ж. Ілек және Коряков тұз ... ... ... ... ... жүн жуу, тері илеу, мақта ... баяу да ... ... ... ... бастады.
Ауыр өнеркәсіп, соның ішінде тау-кен ... ... ... ... ... 1913 ... салыстырғанда 1925 жылы
өнім өндіру көлемін ұлғайты;
• Ақыш ... мен ...... ... ... шахтыларында, рудниктерді, электростансаларды, темір
жолдарды қалпына келтыруге қаншалықты күрескенімен, оны тек ... ғана ... ... ... ... өндірудің базалар –Қарағанды көмыр кендерінде қалпына келтіру
жұмыстарын бастауы жағдай көтермеді, ал ... ... ... ... Спосск зауыты және Успенсск рудниктері жұмыс істемей тоқтап тұрды;
• 1925 жылдары аяғында Қарсақпай мыс ... ... ... ... ... бойынша: ХІХ ғасырдың аяғында төселген Орынбор-Ташкент темір жол
желісі басті рөл атқарды, сонымен бірге ... ... ... салу жұмыстары өрістелді.
Қазақстанда отарлау кезеңінен ... ... оның ... ... ... ақша ... ... кадрларының
жетіспеушілігі, сондай-ақ басқа да жергілікті қиыншылықтармен ... пен ... ... келтірілуі Ресей, Украина,
Белоруссиямен салыстырғанда өте баяу қарқынмен ... ол ... ... жалғасты.
ВКП (б) ІХV съезіне (1925 жылдың ... ... ... ... ... шын ... тек 1930 жылы ғана Сталиннің ат беріп,
айдар тағуына ... ... ұғым ... енді. Съездегі
индустрияландырудың басты міндеті – ... ... мен ... ... ... ... енді мәшинелер мен құрал-жабдықтарды
өндіретін елге айналдыру ... Егер ... ... жартысында
индустрияландыру үрдісі ең алдымен ... етіп ... ... ... ... ... ... ал екінші
жартысында бірінші кезекте ... ... мен ... жаңадан салу міндеті алға шықты. Кеңес қоғамының ... жаңа ... ... ... ауыр ... ... ... қол жеткен табыстар ретінде бір жақты қарай
салатын мәселе ... 1925 жылы ... ... саясаты
біріншіден, социалистік экономиканың негізі ... ... ... өрістетумен, екіншіден, халық шаруашылығын дамытудың
жоспарлы директивалық бастамасын ... ... ауыр ... ... берумен сабақтастырылды. Индустрияландыруды ... ... ең ... ... ... ... ... анықтауы керек болды
және оны өзіндік бірқатар әдістермен «шешті де». ... ... ... ... да, ... ... ... тек
өзінің ішкі қаржы қоры ... ғана ... ... еді. ... ... ... өнеркәсіптен және алтынды, орманды, бағалы
терілерді т.б. сатудан түскен пайда ... ... ... ... ... салынған үстеме салықтардың ... де ... ... ( Ең ... ауыл ... ... ... қаржының арқасында индустрияландыру ... ... ... аты ... ... деп ... дені ... салғырты әрекет етті, себебі Кеңес үкіметі шарулардан өте ... ауыл ... ... ... алды да, оны шетелдерге үстем
бағалармен сатып) Еңдеше мемлекет индустрияландыруды жүзеге ... ... табу ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін нарықтық курс
бағасынан төменге ... ... ... ... ... директивалық талапты
астық қоры бар шаруалар орындауға мүдделі ... ... ... ... ... ... мемлекет төмендегідей шарт қойды:
өнімді ұсынған ... және ... ... ... ...... ... саясаттың салдарынан 1928 жылдың қазанынан 1929 жылдың
желтоқсан аралығына ... 56 498 ... ... және ... тартылды.Кеңес халқы 20-жылдардың екінші жартысында халық
шаруашылығын қалпына ... ... ... оны ... құруға, жаңа
эканомиканың іргетасын қалауға кірісті. Бұлміндетті ... үшін ... ауыр ... ... ... еді. Индустрияландыру әміршіл-
әкімшілік жүйенің барынша қалыптасуы , орталақтануы , жазалау ... алуы ... ... . Оны ... ... мен зорлық, әкімдік
асыра ... ... ... алуы ... іске ... ... үшін ... жинаудың негізгі қоры ауыл-село
адамдарының, шаруалардың адал еңбегінің жемісі мен ... ... ... ... тыс ... ... индустрияландыру облигациясы
шығарлып, оны ... ... ... пен ... ... ... ... халық алтын, күміс, асыл тастан
жасалған бұйымдарын, қымбат мүліктерін беруге мәжбүр болды.
Қазақстанды ... ... оның ... ... ... байланысын
айту керек. Бірінші бесжылдықта Қазақстанда негізінен екі ... тау ... ... әсіресе, мал өнімдерін өндеу өндірісі дамыды.
Шикізатты тасмалдау үшін темір жол ... ... ... Қазақстанда
елді индустрияландыру қарсаңында республикада әлуметтік- экономикалық
жағдай өте ауыр ... ... 307 ... ... ... 205-і ... істемейді. Егістік жердің көлемі қысқарады. Мал
басы 29,9 миллионға кемеиді. Соғыс қимылдарынан әсіресе өндіріс ... ... Ірі ... орындарынан 1920 жылы 1923 жылмен салыстырғанда 2
есе азайды. Өндіріс орындағы өндіріс құралдары, мұнай ... 4 ... ... кен ... жер ... шахталарын су басқан еді немесе
олар электр энергиясының бұзылуынан және құрал ... ... ... Жол ... ... ... темір жол қатынасы өте
қиын жағдайда еді. Паровоздардың жартсынан ... ... ... ... ... ... ... еді.
Бұрын артта қалған басқа аудандар сияқты, ... ... да көп ... ... ... ... мүмкін емес еді.Ол бүкіл Кенес Одағын индустрияландырудын
құрамдас бөлігі болды.Ең алдымен ауыр ... аса ірі және сол ... ... ... ... ... ... келтіру міндеті алға
қойылды.Мәселен,Риддердің кәсіпорындарын қалпына келтіруге және ... төрт ... ... ) ... ... ... Сом
қаржы жұмсалды.Мұнда байыту ... және ... салу ... мыс ... ... басты-басты цехтары
іске қосылды.Мұнай,алтын өндіру және басқа да өнеркәсіп салаларында өндіріс
ұлғайды.Алматы шұға ... мен ... ... ірі ... ... ... ... өнеркәсіп
өнім өндіруді 50 пайыз арттырды.
Индустрияландыру Қазақстан еңбекшілерінің өмірлік мүдделеріне қайшы келген
жоқ.Оның ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік деңгейін биіктетуге,сол арқылы
көлік шаруашылығын және басқа да салаларды жаңа ... ... ... ... ... жағдайын,әл-ауқатын жақсартуға
көмектесуге тиісті болды.
Қазақстанның индустрилық дамыуна ... ... ... бұл ... ұлы
державалық шовенистік және жергілікті ұлтшылдық ... мен ... бой ... айта кету керек. Республикада өнеркәсіп өркендету
саясаты іске аспайды, өйткені «артта ... ... ... ... шыдай алмайды» деген щовенистік көзқарастар және дамудың ... ... өту ... ... ... ... ... ұлттық
ерекшілігі, ал индустрияландыру осы «ұлттық ерекшелікті» бұзады деген
пайымдаулар да айтылды. ... өз ... ... ... құру
«теориясын» ұсынушылар да болды. Қазақстанда өндірістік күштерін өрге
бастыруда, ... ... ... тездетуде Түркістан-Сібір темір
жолының зор маңызы болды. 1927 жылдан басталған бұл құрылысқа ... 200 млн. сом ... ... оны тез аяқтау үшін істелген
шаралардың ... ол ... 17 ай ... 1930 жылы 25 сәуірде
іске ... Оның ... ... бұл ... ... ... орынбасары Т.Рысқұлов, темір жол инженері М. Тнышпаев ... үлес ... Сол ... ... ... ... өндіру қарқыны
едәір күшейді. Риддер полиметалл, қарсақбай мыс қорыту комбинаттары іске
қосылып, жаңа техникамен ... ... ... ... өзі тектес
өнеркәсіпа орындарының ірісі болған Балқаш мыс ... ... ... ... орынға шыққан Шымкент қорғасын зауыты жұмыс істей
бастады. Жезқазған қорыту, Текелі полиметалл ... ... ... ... ... Сөйтіп, соғысқа дейінге бесжылдықтарда түсті
металл кәсіпорындарының негізгі өндіріс қоры 27 есе ... ... ... ... ... қоры 27 есе ... ... ірі
өнеркәсібі негізгі өндіріс қорының 40 процентін құрады.
Қазақстанда индустрияландырудың жолдары, жұмысшылардың ұлттық ... ... ... айналасында негізінен екі пікір ... ... Ф.И. ... Қазақстанды елдің өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... ірі ... қайраткер С.Сәдуақасов қарсы шықты; ... ... мен ... адам ... есепке ала
отырып, индустрияландыруды республикаға пайда түсетіндей етіп
жүргізуді ... Ол ... ... ... аудандарынан «бос»
жұмысшы қолдардың жаппай қоныс ... ... ... ... ... ... ... және өлкенің шаруашылық
мәселелрін шешудегі олқылықтары мен қателіктерін сынға алған өжет
азамат қуғынға ... ... ... С. ... ... жж.) ... ... мәжбүр болды. 1928 жылы ... ... ... ... ... ... соң Мәскеу-Донбасс темір жолында бас инженер қызметін
атқарды. Сол ... ... ... ... 1933 ... ... ... салды. С. Сәдуақасовтың
ғұмырнамасын зерттеген авторлардың айткынша, Голощекиннің «ұзын
қолы» мұнда да ... ... ... ... ... ... ... зор
маңызы болды. Ол Кеңестер ... ... ... ... деп ... ... ... алғашқы үш бесжылдықта бүкіл ... ... ... ... ... ... орынға шықты. Оөйтіп, түсті металл,
көмір, ... ... ... ... ауыр өнеркәсібінің арнауды
бағытқа бейіиделгенін көрссетті. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... да ... түсті. Республика кен –химия
өнеркәсібінің тұңғышы- Ақтобе химия ... ... Ол ... ел
шышғысндағы жоғары сапалы тыңайтқыш өндіретін бірден – бір, ал Одақ бойынша
екінші кәсыпорын болды. Шымкент химия – ... ... ... іске ... ... ... каучук зауыты, Қаратау химия
комбинаты салына бастады. Көптеген электір станиялары жұмыс істеп, соғыс
алдында ... ... ... ... су – электр cтанциясы, Қарағанды бу
электр ... салу ... ... ... және ... ... ... бой көтере бастады. Олардың ішінде қуаты жағынан
елде үшінші орын ... ... ет, ... ...... ... комбинаттар, Жамбыл , Мерке, Талдықорғандағы қант зауыттары
сияқты кәсіпорындар іске қосылды.
Ауыр индустрия кәсіпорындарының ... ... ... жаңаларын салу
және техникалық жағынан қайта құру, осыған сай қуатты энергетикалық ... ... ... ... байланысты Қарағанды ОЭС-і, Ульба СЭС-і Балқаш
мыс балқыту камбинатының, ... ... ... ... Ащысай полиметалл комбинатының жылу ... ... ... ... ... республикада 1913 жылмен салыстырғанда 486
есеге өсті.
Республиканың индустриялық дамуында ... ... ... ... болды. Бесжылдықтың негізгі объектілердің әлі
салынып жатқанына қарамастан, ... ... ... 1928 жылы ... ... ... мыс ... зауыты алғашқы мың тонна берді.
Тас көмір өндіру ... ... ... ... 1,5 есе ... мұнай 2,2 есе артты. Сондай-ақ жеңіл және ... ... ... де ... ... жұмыстары кеңінен өрістеді: 1928-1929 жылдары 50-ден
кен іздеу партиясы жұмыс ... ... ... ... ... және
басқа да пайдалы қазбалардың жаңа кен орындары ... табы ... ... сан жағынан өсіп, шындана
түсті. 1929 жылдың ... ... ... ... шаруашылығында 280
мыңға тарта жұмысшы мен ... ... ... ... 90 мыңға жуығы
өнеркәсіп орындарында, көлік пен ... ... ... саны
үш жүзден асқан ... ... 1250 ... бар. ... аса ... орталықтар болып қалыптасты.
Индустрияландырудың ерекшіліктері.
І. Қазақстанда индустрияландыру ісі өнеркәсіпке қажетті өлкенің ... ... ... КСРО ... ... ... экспедициялар 20-жылдардың аяғы ... ... ... ғалымдардың қатысумен республика территориясын зерттеді:
1) Орталық Қазақстанның минералды-шикізат ресурстарын академик Н.С.
Курнаковтың басшылығымен ... мен ... ... бір ... ... Ембі ... аймағын зерттеумен шұғылданған академик И.М.
Губкин бұл кен орнын елдегі ең бай ... ... деп ... ... бір ... жергілікті геологиялық барлау ұйымдары ... ... ... ... ... жөнінде үлкен жұмыстар
атқарды. Қазақстанның жас инженер-геологы Қ.И. Сәтбаев Жезқазғанның мыс
кен ... ... ... ... ... ... ... аймақтарына
қарағанда біршама кешірек ... және ... ... ... ... ... ... бірінші бесжылдық жоспарына (1928-1932) сәйкес
келді және күрделі ... ... ... ... әсіресе темір жолды дамыту алдыңғы қатарға
қойылды.
ІV. Қазақстанда ... даму ... ... ... ... ... ... – Түрксиб сан алуан ұлттық маман
жұмысшы кадрларын ... ... ... ... сипатта
жүргізілген аса маңызды бұл құрылыстың жол табаны 1929 жылы 18 ... ... ... 7 күн ерте ... ... жеткізілді. Оның
солтүстік және оңтүстік учаскелері белгіленген мерзімнен 7 ай ерте, ... 25 ... ... ... ... Жаңа жолдың бүкіл бойымен
алғашқы поезды бұрынғы ... ... ... Көшкінбаев алып
жүрді. Магистраль 1931 жылы 1 қаңтардан бастап тұрақты пайдалуға ... Орта ... ... ... ... елдің шығыс
аудандарының экономикасы мен мәдениетін өрге бастыруға ықпал етті.
Индустрияның жаңа ... ... ... ... ... сан ... ... Алғашқы кезде қазақ ... ... ... стихиялы түрде барды, тек бесжылдықтың аяғына
таман ... ... шарт ... ... ұйымдасқан түрде ғана алуға
көше бастады.
Жұмысшы кадрлар қатарын толықтырудың маңызды көзі әйелдер болды, олардың
саны ... 8 есе ... Айта ... жайт ... ... келе ... Мәселен, 1932 жылы қарашада қатарға ... ... ... 780 жұмысшы әйелдің 65 пайызы қазақ
әйелдері.
Фабрика-зауыт жұмысшылары ... ... ... жөнінде шұғыл шаралар
қолданылды, техникалық оқыту ісі кең орын алды: ... ... ... мен ... ұйымдастырылды; жұмысшылардың дені жекелей-
бригадалық оқу ... ... ... ... ... ... курстарда, өндірістік үйірмелерде
даярланды.
Қазақ жастарын Орталық ресей мен Украинаның ... ... ... ... отырды. Осының арқасында бесжылдықтың аяғына таман көмір
өнерпкәсібіне білікті жұмысшылардың ішінде ... енді 41,1%, ... – 37,3%, ал ... өнеркәсіпте 25,4%-ке жетті.
Экономикасының деңгейі жағынан ... ... ... ... дамытудаға бағыттың дәйектілікпен бұлжымай жүзеге ... ... ... құру ... ... жүргізілді,
күрделі қаржының көлемі 1,5 ... асып ... Айыр ... ... көңіл бөлінді, өнеркәсіпке арналған күрделі қаржының
80 пайызы сонда пайдаланылды.
Индустрияландыру бағытының ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде Қазақстан артта қалған ... ... ... ... оның Одақ ... үлес ... арта түсті.
1934 жылы қарашада Ащысай полиметалл комбинатының ... ... ... ... ... ... істейтін тұңғыш кәсіпорын – қатарға
қосылды. Қазан айының ... ... ... 450 ... ... ... фонтаны атқылады.
Алайда Қазақстанға бөлінген қыруар қаржы өнеркәсіптің инфрақұрылымын
жасау, ... ... ... ... ... шешуге емес,
елдің орталық аудандарында орналасқан индустрияны ... ... ... бесжылдықтың (1933-1937) негізгі экономикалық міндеттері –елдің
халық шаруашылығын социалистік жолмен ... ... ... пен ... ... ... ең жаңа ... база құру және оны
игеру, патшалық Ресейден мұра болып қалған ... ... ... жою, ... ... озық ... ... негізіне
көшірілуі, капиталистік елдерден эканомикалық тәуелсіздікті ... ... ... ... ... ... және ... өнеркәсібі біршама
өркендеді. 1934 жылы ... ет ... ... ... ол қуаттылығы мен
техникалық жарақталуы жағынан ... сол ... ең ... қалыспайтын еді. Атырауда ... 60 млн. құты ... ... ... ... ... Республика үшін жаңа сала-қант
өнеркәсібі пайда ... ... және ... қант зауыттары жұмыс
бастады, тағы, ... ... ... ... қолды тауарлар өндіретін
кәсіпоріндар қайта құрылып жатты. Жаңа ... ... салу ... ... құру озық ... енгізілуімен және энергетикалық
базаның едәуір нығаюымен қоса жүргізілді. 1932 ... ... ... ... бірінші кезегі Шымкент қорғанысын зауытының ОЭС- сы ток бере бастады,
Ұлба су ... ... ... ... ... ... ... дамуы жзұмысшылар мен қызметшілер санының өсуімен қатар жүрді,
1937 олар 716 мыңға жетті. ... ... ... ... ... ... әсіресе ауыл болды, тек 1933 жылдың өзінде
ғана өнеркәсіпке 11 мыңнан ... ... ... ... 1936 жылы ... қазақтар 246,9 мың немесе 41% болса, өнеркәсіпте -43%
құрылыста -37,6% ... – 31,8% -ке ... ... ... ... ... ... әл – ауқатын көтеруге ... ... ... ... ... ІІ- ... ... енді талап
етпеді. Сойиалистік жарыс, матиралдық ынталандыруға жаңа сындарлы көзқарас
стахановтық қозғалыстың тууына әкеліп ... бұл, өз ... ... ... ... 2 есе ... Өнімнің үлес салмағы 2 есе артты;
• Энергиямен қамтамасыз ету өсті;
• Өнеркәсіптің техникамен жабдықталануы қарқынмен ... ... ... ... ... ... радио- өнеркәсібі
т.б. сияқты салалары бастады:
• Ауыл шаруашылық мәшинелері, тракторлардың ... ... ... ... ... осындай алға басқан қамадар мен ... ... ... ІІ ... ... ... бұрын
орындалғаны туралы көпшілікке танымал дақпырт ... да ... 1933-37 жж. ... ... 46 ... көрсеткіштерін
талдай келе, зерттеушілердің айтуынша, жоспардың орындалуы ... ... және ауыл ... озық техтикамен
жабдықталды, ол еңбек жағдайын жақсартты, социалистік ... ... ... әкелді: екпінділер қозғалысы өндіріс жаңашылдарының
қозғалысына ұласты, ол жер – жерде ... ... ... ... бірі ... кеншісі Алексей Сахановтың есімімен
«стахановшылар» деген атпен тарихқа ... Бұл ... ... аса маңызды салаларын қамтыды. Қарағандының байырғы
Түсіп Күзембаев Қазақстанда Алексей Стахановтың тұнғыш ізбасары болды.
Өнеркісіп пен көлік стахановшыларының 1935 жылы ... ... ... ... ... бір топ ... жаңашылдар
қатысты. Жаңашылдар қозғалысы қанатын кең жая түсті, 1937 жылы ... 172 ... ... адамы бар республиканың 222 ірі өнеркәсіп
және көлік ... мен ... ... ... ... 22 ... жуық стахановшы, 26,8 мың адам өндірістік
көрсеткіштерін ... үшін ... Ауыл ... ... ... ... өнімді жұмыс істеді. Атақты украйндық қызылша
өсіруші Мария ... ... ... Талдықорған ауданы
«Екпінді» колхозының мүшесі комсомол ... бір ... ... ... ... Осындай жоғары көрсеткішке С.Оңғарбаева да
(Жамбыл облысы)жетті. Оған Социалистік Еңбек Ері атағы, Мемлекттің ең
жоғары наградсы ... ... 4 рет ... Шын ... жаңа ... ... ... кезінде пайда болған стахановшылар қозғалысы
еңбек өнімділігін, индустрияландырудың даму қарқынын шапшандатуда зор
үлестерін қосты. Сонымен бірге ол көп ... ... ... ... отыратын тұрақты қозғалысқа айналып кетті. Еңбек
ұжымдарында «жаппай стахановшыландыру» басталып, өндіріс берекесін
кетіруге, лап қоюшылыққа ... ... ... ... жекелеген
адамдарға рекортар жасау үшін ... ... ... ... үлгі ... ... ойлаушылықтардың
тәріс әсері болды, орталықтағы кез келген құбылыс жергілікті жерлерде
айнытпай қайталанып отырды, ... ... ... қалыптасқан
жаппай көнбестілік психалогиясы өз салқынын тигізді. Мұның бәрі жалпы
алғанда тартымды, көп жағынан ... мол ... ... көлеңке түсірмей қойған жоқ . Өнеркәсіп үшін екінші ... ... ... ... ... ... болды. 1937 жылы
Қазақстан Одақта өнеркәсіптің жалпы өнімін шығару жөнінен жетінші
орынға, электр ... ... ... және ... ... ... орынға шықты; түсті металдардың жалпы одақтық
өнімінің денін берді, никель, қалайы, вольфрам ... ... ... аса жедел қарқынмен ... ... және ... ... ... бес жылда екі еседен астам, тамақ
өнеркәсібінде-2.62 есе, тігін өнеркәсібінде -6,3 есе ... ... аяқ киім ... қолға алынды.Кооперативтік және
жергілікті өнеркәсіп дамыды. 1937 жылы кәсіпшілік кооперацясы өнімді
1932 жылға ... 2,5 есе ... көп ... Республиканың
индустриялық дамуы көлік пен байланыс желілерінің ұлғаюымен бірге
өрледі. ... жол ... жүк ... 2,2 есе дерлік артты. Егер
революциядан бұрын темір жол тасымалдалындағы ... ... ... ал ауыл шаруашылығы 61% болса, екінші бесжылдықтың
аяғында тиісінше -87 және 13% болды. Су ... жүк ... ... ... 1936 жылы ... әуе жолы ... ... тасмалдау 40есе көбейді.Алматы және көптеген қалаларда ірі-ірі
радио, ... ... ... ... ... ... дейіні облыс орталықтарымен, ал селолық және ... ... ... ... ... ... күнбе-күн
телефонмен байланысып отырды. Радиохабарларын қабылдайтын нүктелердің
саны 45 мыңнан асты.
Экономиканың дамуындағы жетістіктер ... ... ... ... және өндірістік тауарларға карточка ... ... ... заььар молайды. Жұмысшылар мен қызметшілердің
дүние жүзіндегі ең қысқа жұмыс күніне қолы ... ... ... ... ... медициналық көмек, қартайғанда және еңбек ... ... ... ... ... ... ... жағдайда
сақтандыру мүмкіндігін пайдаланды. Еңбекшілер үшін салынған санаторийлер
мен демалыс үйлерінің саны ... МТС және ... ... мен ... ... ... ... Еңбекшілердің әл-ауқатының өсуі тұтыну
заттарына сұранысты арттырды, бөлшек сауда тауар айналымы 3,5 ... ... ал ... ... ... ... ... арзандатылып
отырды.
Бесжылдықтың ең маңызды ... - ... ғана ... ... да ... адамды қанауын туғызатын себептер жойылды.
Бұл экономиканы тұтас қамтитын бірыңғай ... ... ... ... болды. Қоғамдық мешік екі формада: мемлекеттік және
колхоздық-кооперативтік түрде ... ... ... ... ... бір ... басқарылды, еңбегіне қарай бөлу принципі ... ... ... республиканың экономикасы мен мәдениеті
жедел қарқынмен ... ... ... өнімі революцияға
дейінгі 1913 жылмен ... 5 есе, ал ауыр ... – 12,5 ... шығару – 47 есеге жуық, мұнай – 4 еседен астам, электр қуаты – ... ... аса ... ... ... ... халықтарының көмегінсіз
мүмкін емес еді, ... өзі ... ... сол ... көп ... халықтарымен туысқандық ынтымағын, өзара достық сезімін нығайта
түсті.
Алайда 20-жылдардың аяғы және 30-жылдарда ... ... ... ... ... тұрақты емес еді. Байларды тәркілеу мен
шаруаларды ұжымдастыру кезінде ... ... ... ... ... ... қызметкерлері (С. Сәдуақасов, С. Қожанов, С. Сейфуллин, ... Ғ. ... Н. ... және ... ... ... ... Қазақстанның ұлттық
интелегенциясының оппозициясын ... ... ... ... ... мен ... (ОК ... Бюро мүшелері) партия қатарынан
шығарылғаннан кейін ... жеке ... ... нығая бастағанды.
Қазақстанды Голощекин билеп-төстеп, ойына келгенін істеді. Ол жалпы
қазақстандық ІV ... ... (1927 ... 15-23 ... ... республикада жатқан саяси және ... ... ... ... ... келе, сөзін былай қорытты:
«Қандай да болсын топтың » «көсемдері» Өлкелік ... ... ... ... ... бәрі бір апта ... езіп, тапталды! (Стенографиялық
есеп)
Қазақстанның «көсемі» көп ұзамай әлгі сөзін іске ... ... ... ... ... қазақ ғалымдары мен ... ... ... ... ... ... ... пенозбырлықтың алғашқы құрбандары болды. Қазақстанда
саяси жазалау толықыны осылай басталды. 1929 жылы Голощекиннің жеге ... ... 31 ... банда ұйымдары ашылды»1930 жылы
-82, 1931 жылы-80 де көрсетілген осындай «үйымдарға» мүшеміз деп ... адам ... ... Жазалау толқыны бүкіл елді қамтыды. Л.И.
Мирозоян, Т.Рысқұлов, ... ... ... ... ... ... ... көрнекті партия және мемлекет
қайраткерлері, жазушылар С.Сефуллин,Б.Майлин, ... ... ... ... ғалымдар, әдебиет пен өнер ... ... ... жала ... ... ... 1937 жылы ... жабылғандардың саны
105 мыңға жетті, олардың 27 мыңнан астамы атылды. Республиканың ... ... ... ... мына сан ... бола ... ... ортасындаҚазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің құрамында болған
85 мүше мен 35 кондидаттан, тексеру комиссиясының 11 мүшесінен ... ... сол ... аяғына қарай 68 адам ... яғни ... ... көбі ... ... Олардың бала –шағалары да
қуындалды. Сөйтіп басшы қадрлар қасіретіне интеллигенция қасіреті қосылды
да бұл ... ... ... халықының қайғы- қасіретіне, оның
бақытсыздығынна айналды. Сталиндік- ... ... ... ... ... ақталды, олардың жалпы саны 40 мыңға жуық.
ІІІ бесжылдық негізінен жаңа ... ... ... ... Қорғаныс саласына қаржы бөлу құрт көтерілді, 1939 жылы ... ... ... 1940 жылы 1/3 ... 1941 жылы ... ... Дегенмен халық үшін қасіретті, ауыр да азапты болған
индустрияландыру саясаты іске ... ... ... ... ... ... елден бір өзі негізгі тауар ... ... ... ... дейінгі бесжылдықтардың қорытындылары:
1) Патша өкіметінің отарлау саясатынан бері бергілі Риддер (1941 жылдан
Лениногрск), Қарсақпай (1938 ... ... мыс ... ... ... мыс ... ... т.б. қалпына келтіріліп қайтадан
құрылды;
2) Шымкент қорғасын зауыты, Балқаш мыс ... ... ... мыс ... ... ... комбинаты, Ашысай, Қоңырат кеніштерінің
салынуы ... ... ... ... жетекші саласына
айналдырды;
3) химияөнеркәсібі біршама дамып, Ақтөбе ... ... ... ... Арал ... ... салынып жұмыс істей бастады;
4) соғыс қарсаңында 1940 жылы қара металлургияның тұңғышы – ... және ... ... ... ... ... кен-
химия комбинатының құрылыстары басталды;
5) мұнай өндірісінде Құлсарығ Сағыз т.б. мұнай ... ... ... және Қосшағыл кәсіпшіліктері жұмыс істеді;
6) Қарағанды көмір кенішінде көмір шығару ұлғайып, жаңа кен ... ... ... ... және ... ... негізгі объектілері – Петропавл, ... ... ... ... балық-консерві комбинаты, Мерке, Жамбыл
(Тараз), Талдықорғанда қант зауаттары, шымкентте май-экстракциялық зауыты-
әрекет етті;
8) ... жол ... ... ... ... Бұл ... ... Орта Азиямен байланыстыратын Түркістан-Сібір
темір жол магистралының ... 1445 км, ... ... ... ... ... Құлан стансасы) құрылысы 1927 жылы
басталып, 1931 жылдан тұрақты пайдалануға берілді;
Орталық Қазақстанның ... ... ... Қарағанды-Ақмола, Ақмола-
Қарталы, Қарағанды-Балқаш, жарық-Жезқазған сияқты магистралдардың негізгі
учаскелері зор рөл атқөарды;
Рубцовка-Риддер линиясы ... ... ... металлургия
кәсіпорындарына қызмет етті, ал Қазақстанның батыс аймағында темір жол
желілері – Орал – ... ... ... – Орск ... орталық аудандарымен байланыстырды;
9) Қазақстанда үш ... даму ... ... ... объектілеріне негізінен Іле ағаш кесу ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Ұлы Отан соғысы қарсаңындағы Қазақстанның одақ көлеміндегі өнеркәсібінің
деңгейі бойынша көрсеткіштер: а) көмір ... 90% ... ... ... ... Донбасс пен Кузбастан кейінгі елдің үшінші көмір
орталығына айналды; б) мұнай өндіруден де үшінші ... ... ... ... кейін); в) түсті металл өндіруден екінші (РКФСР-дан
кейін), ал ... ... ... ... ... ... айтқанда, 1940 жылы Қазақстанда 2580 ірі кәсіпорын жұмыс істеді.
Дегенмен экономикадағы қол жеткізілетін ... тым ... ... елде ... ... жүйе ... Оның бер жағында,
республика Кеңестер Одағының шикізат көзі болып қала берді.26
3.2.Ұжымдастыру қарсаңындағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіңде ауыл
шаруашылығында елеулі өзгерістер болды, малы жоқ шаруалар саны күрт азайды,
орташылар қатары ... ... ... ... саласы — мал
шаруашылығы шапшаң дамыды. 1926 жылы мал саны 1913 ... 29,9 ... асып ... Жаппай ұжымдастыру қарсаңында 1929 жылы малдың
жалпы саны 40,5 млн. ... ... ... ... осы бір ... да ... мәні зор ... — ауыл
шаруашылығы қауырт қарқынмен өркендеген өнеркәсіп пен саудадағы социалистік
сектордан тым ... ... ... 20 - ... ... ... — кедейлерді жерге орналастыру арқылы оларды ... ... ... ... ... ... ... пен егістік
жерлерді қайтадан бөлу, ауыл мен деревняның ... ... ... ... ... өлі де ... өз нәтижесін бере қойған
жоқ еді.
Басшы қызметкерлердің, атап айтқаңда, ... ... ... ... Ф.И. Голощекиннің республикада жүргізіліп жатқан әлеуметтік-
экономикалық қайта құрулардың табиғаты мен ... ... ... ... одан әрі ... ... Голощекин Қазақстанға келісімен
қазақ ауылындағы ... ... ... ... ... ... партия және кеңес органдарының
1925 жылға ... ... онды ... ... ... ... ... кооперативтік құрылыс жөнінде ... ... 1925 ... ... ... қазақ және қоныс аударған орыс
шаруалары ... 27,1 ... ... түрлі нысандарымен
қамтылған болатын. Бұлардан басқа осы кезде 1074 ... ... ... ... 312-сі ... ауылдарда орналасқан. Оның ... ... 1972 ... ... ... 101-і ... 77-сі ауыл шаруашылық
артелі, 204-і мал мойынсеріктігі еді.
Республиканың жаңа басшылығы ұсақ шаруалар ... ... ... ... ... ... орталыққа теріс ақпар беріп отырды. Бұл кездейсоқ
емес еді. Голощекин өзін алысты болжайтын ... ... ... ... ... ал Сталин істің мән-жайына көзін жеткізбей,
жергілікті кадрлардың пікіріне ... ... ... ... ... ... әлуметтік-экономикалық қатынастарға тиіспей ауылдың
жанынан ... өте ... ... сандырағын қабылдай салды. Ауылды
кеңестендіру, ... пен ... ... болу және ... да шараларды ол
өлкедегі революциялық қайта құрудың тек бастамасы ғана деп санады.
1926-1927 жылдары Кеңес өкіметі ... ... және ... ... болу ... жүргізді. Оның қорытындысы бойынша өлкеде 1 млн. ... ... ... және 1 млн 360 мың ... шабындық жер қайта
бөлінді. Бұл ... ... ... ... ... ... шаруалар
барлық шабындық жерлердің 61,6 пайызын, егіндік жерлердің 59,3 пайызын
иемденді. Бірақ осы ... ... ... ... бастап-ақ өзінің әлсіз
жақтарын көрсете бастады. Өйткені егістік жерлерді қайта бөлу барысында
кедей шаруалардың және ... ... ... ... ... жүргізу
мүмкіндіктері, ондіріс қорлары ... ... ... ... ... т.б. ... ескерілмеді. Міне, осындай себептерден
келіп, жергс қолы жеткен көптеген экономмкалық әлсіз кедей шаруашылық одап
бас тартып, бұрынғы пелеріне яғни ... ... ... беруге мәжбүр
болды. Өлкеде шабындық жерлерді қайта бөлу ісінде де ... ... орын ... ... ... ... ... қайта бөлу жан
басына қарай өткізілетін болды, ал ... ... ... дәстүр бойыпша
жер мал саныпа қаран ... ... Осы ... байланысты байдыц
шабындығын ала қоятын кедсй топтары аз кездесті. ... қоса ... ... ескі ... ... ... үлксн оссріп тигізді. Сол ссбептерден келіп, шабындық жерлер малдары ... ... ... ... ... ... ... өкіметінің
қазақ ауыл-селоларында жүргізген тағы бір аграрлық реформасы ... ... ... жүзеге асыра алмады.
Бұл кезде елде аграрлық саясатты іске асыру барысында кеңес өкіметі ... ... ... ең ... ... ... еңбек құралып,
одан кейін олардың тұратып үйлерін тартып алып, жер аударып ... ... 1927 ж. ... ... өкіметінің жоғарғы буындарында ірі-
ірі байлар шаруашылығын ... салу ... заң ... ... ... ... Комиссияның төрағасы болып Е. Ерназаров тағайындалды.
Оның құрамына О. Исаев, Н. ... Ғ. ... О. ... т. б. ... ж. 27 тамызында Орталық Атқару Комитеті мен Республнка ... ... ... мәжілісінде торкілсу жөніндегі Заң жобасы қабылданып,
жарлық қаулы түріндегі құжатқа айналды. Республика округтерінде ... ... ... ... ... тікелей мыңнан астам
өкіл жіберілді, демеу комиссияларында 4700 адам жұмыс істеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... аса малы бар
ірі қараға шаққанда 700 ... ... ... ... малы-
300, ал отрықшы аудандарда малы 150 дсн асатып шарушылықты ... ... Бұл ... 1928 ... 1 ... аяқтау жоспарланды.
Науқанпын қорытындысы бойынша іс жүзіндс 696 шаруашылық ... ... 619-ы ... ... тыс ... ... Таркіленгендерден ірі
қараға шаққанда 145 мыңдай мал және ауыл ... ... ... ... ... барысында заңға қайшы көптеген бұрмалаушылықтар
орын алды. Көп бір жерлерде 300-400 қаралы қойы бар, орта ... ... ... ... ... ... Ал қайсыбір жерлерде туысқан
жанұяларының малдары қосылып ... ... ... ... ... 80 мыңы ... мен ... 30 мыңға жуығы
ұжымшаларға берілді. Мал мен ... ... ие ... кедейлер ауылдағы
орташалар тобы қатарына көтерілді. Бірақ олар мемлекетке қажетті ... ... бере ... Сондықтан бүкіл одақ бойынша және ... ... ал оған ... ... қала ... өсуіне байланысты
барған сайын арта түсті. Бұл Қазақстанның ауыл мен село ... ... ... ... алып ... және оған қоса ... салық деген
енгізілді. Бұлардың барлығы әміршіл-әкімшіл әрекеттер ... ... ... ... Қазақстанда көшпелі және жартылай көшпелі
қазақтарды отырықшыландыруға бағытталған шаралар іске ... ... ... кейбір жеңілдіктер беру (құрал-сайман, күш-көлік, қарыз қаржы
беру, екі жылға астық, ет ... ... ... ... ... белгіленгснмен, шынтуайтқа келгенде, күштеп
отырықшыландыру әдісі белең ... ... ... кешпелі шаруашылықтар
бір жерге иіріліп, киіз үйлерден көшесі бар қалашықтар құрылды. ... ... ... ... ... ... ... қашуға, көшуге
мәжбүр болды. 1930-31 жылдарда осындай зорлап отырықшыландыру ... мал ... ... 25 ... 35 ... астам
шаруашылықтар республикадан тыс жерлерге көшіп кетті. ... ... ... ... 50 ... Қарақалпаққа, Түрікменияға, Ресейге
көшіп кетіп оралмады. Ондағы малдың саны 65 ... ... Тек ... ... ... ол 82,2, республика бойынша - 51,8 ... ... ... ... 1931 ... ... ... дейін 281 мыңнан
астам шаруа қожалықтары республикадап тыс ... ... ... Ал ... және ... ... ... жаңа экономикалық саясатты іске
асыру барысында өздерінің малдарының ... ... ... ет, жұп,
т.б. шығарып сатып, жағдайларын біраз түзеп алған болатын.
Сонымен 20-жылдардың аяғына қарай қазақ даласындағы ірі өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ... кең жүйесін дамытуға себепші болған жаңа ... ... ... ... ... ... ... біржола бстбұрыс
жасалды. НЭП жылдарында орташаламын қалған ауқатты шаруалар, ... ... ... алған қолөнершілер мен қызметкерлер енді жат ... ... ... алына бастады. Саясаттағы солақайлық етек ала
берді. Халықты ызғарымен ықтырып, тұманымен тұншықтырып, ... ... ... әміршіл-әкімшіл басқару жүйесінің қызыл шоқтай тарғылданған
күні туып келе ... Ауыл ... ... және оның ... 1932-1933
жылдардағы аштық
20-шы жылдардың басында қабылданған жаңа экономикалық саясат ... ... ... ... ... мен ... ... сияқты күрделі мәселелер шешіледі деп ... ... ... ... күшімен емес, эконамикалық ... ... ... ... жүзеге асатын шаралар ретінде қаралды. Жаңа
экономикалық саясаттың алғашқы жылдардағы тәжірибесі оның мүмкін екенін
дәйектеп берді.
Алайда, 20-шы ... ... ... жаңа экономикалық саясат
негізінде қалыптасқан шынайы бағыт түбірінен өзгерді оның ... ұзақ ... ... ... ... ... саясаты орнықты. Бұл
экономика сала сында ... ... ... жөне ... көрініс тапты. Большевиктердің 20-30 ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты сабақтас құбы
лыстар, басқаша айтсақ, ... ... ... асырудың
қайнар көзі ретіңде дүниеге келді. Еңдеше ... ... мен ... өнеркәсібін дамытуды) қарқынды жүргізу үшін
қорлану, яғни қаржы ... шешу ... ... ... ... ... шаруаларды темен бағамен астыгынан жоис ... ... жолы ... ... бұл ... ... ... қана қойған жоқ, сондай-ақ ауыл тұрғындарының ... ... ... жолы ... ... ... арқылы алатың ұжымшарларды
ұйымдастьғру болып табылды. ... ... ... ... ... ... ... келетін" отырықшылыққа көшірді жәие ... тез ... ... қол ... ... ... өңдірісіне жаңа
жерлер (жайылымдар есебінен) "босатылды'' және 2-ден, жұмыс мәселесі күн
тәртібінен алынады, яғни кешегі көшпенділер ... ... ... ... ... ... оның өнімін жинады. Ендеше ең басты нәрсе - оларды
ұжым шарларға қуып ... ... ... ... 1927 ... бастап ,
ұжымдастыру шарасы басталды.
1932 жылдың көктеміне қарай аяқтау ... ... ... ... ... ... ... саны қауырт өсіп, 1927 жылы
1072 болса, 1928 жылы - 2354, ал 1929 жылы - ... ... ... ... ... жоғары көрсеткіштерге қол жеткізу үшін,
құрылған жасанды шаруашылықтар еді. ... құру ... ... ... ... жол ... Ол ... қабылданған бірнеше қаулы-
қарарлардың ... ... ... ... ... ... Төралқа комиссиясының 1992 жылғы желтоқсаиыидағы қорытындылары
жарияланды. Онда ... ... мен ... ... әдістермен жүргізілгені жөнінде толық түсінік береді.
Колхоздастырудың 1929 жылдың орта шенінен басталғаны белгілі. Оның құлаш
жаюы ... сол ... 7 ... ... ... "Ұлы ... деп
аталатын мақаласыпың шығуымен тұспа-тұс келді. Мұның алдында ... ... ... ... Қазақстанда байлардың шаруашылықтарын
тәркілеу аяқталған болатын. Енді жаңа экономикалық ... ... ... ... ісі ... бағыттап отырған күшпен
ұжымдастыру шарасына орын берді. Ал, бұл ... ... ... ... тек ... ... қамтамасыз ету мақсатын қана
көздеді. Сөйтіп, 20-30 жж. жаңа экономикалық ... ... ... тасталды. Ондаған жылдар бойына экономика мен қоғамдық саяси
өмірде тек "күштеу" ... рухы ... ... ... ауыл шаруашылығына қасіретті зардабын тигізді. ... ең ... ... - ... ... сүйенген экономикалық
емес жарлықтар, шаруалар қауымын кооперациялау ... ... ... оның ... ... да ... жіберді. "Ұлы бетбұрыс" селолық
құрылымдарды қатігез қаталдық пен аяусыз қиратып, ... ... ... ... әзірлей бастады.
Колхоздастыру барысында жүргізілген ауыл шаруашылығы өнімдері оның ... ... ... ... күн көрісіне, көңіл-күйіне ... әсер ... ... кеңес өкіметін жек көруге итермелеген екінші ... шара ... ... мал саны ... ... алынатып еттің,
жүннің көлемі белгілі есептеп асып түсті. ... ... үшін ... ... қой ... ... болды. Мұның өзі қойлардың жаппай қырылуына
соқтырды. Егіспен айналыспайтын ... ... ... ... ... қожалықтар сотқа тартылды. 1928-1929 жылдары осындай
айыпқа ұшыраған 34 мың ... ... ... ... озі ауыл
адамдарын қорқыту үшін де істелінді.
Колхоздастыру осындай ауыр жағдайда ... да, оны ... ... ... ... ... Егер 1928 жылы ... колхозға
барлық шаруашылықтардың екі пайызы ғана ... 1931 ... ... ... 100 ... ... колхоздастырған аудандардың саны 78-гс
жетті. Бұл тұста ... 192 ... ... ... ... ... ... тап ретінде жою ... іске ... ... ... ... ... ... тиісті бай-құлақ
шаңырақтары барлық шаруашылықтың жалпы санының 3-5 пайызынан аспауы ... ... ... ... ... әміршіл-әкімшіл жүйенің асыра
сілтеу әрекетімен тәркіге ... сапы кез ... ... ең ... ... Нәтижесінде тек 1930-1931 жж. республикадан тыс
жерге бай-құлақ деп "жер аударылып" жіберілген шаруалар саны 6765 ... ... мың ... ... округтеріпен республика ішінде басқа
жерлерге көшірілді.
Ұжымдастыру мен ... ... үшін ... ... партия
комптеті жергілікті белсенділер-мен бірге кәсіпорындардан ... ... ... ... ... ... Мәскеуден, Иваново-Вознесеп-
екіден, Харьковтан, Ленинградтан ... ... 1204 ... ... ... ... ... қазақ жерінде отырықшыланудың мәні
мен механизмін жете түсінбеді. Көптеген әкімшілер үшін, бұл ... ... ... бір жерге жайпау болды. Мұндай топтаудың салдарынан
шаруалар мал өрісімен, су мен шөп ... ... ... ... ... ... нұсқауымеи Қазақстанның барлық аймақтарында
ұжымдастыру егіншілік ... да ... ... ... мал
өсіретін шаруашылықтарда да ол ... ... ... деп ... Ойластырылмай алынған шешімнің зиянды қайтарымы өзін көп ... ... ... ... колхоз фермалары құрылды. Кейбір
жерлерде алып ... ... олар өте көп ... Соның нәтижесінде фермаларға жиналған қисапсыз мал ... ... ... ... ... ... кірмеген жеке
шаруашылықтарда мал ұстауға ықылас болған жоқ. ... 1928-32 ... ... ірі кара 6 млн. 509 ... 965 ... қой 18 ... мыннан 1 млн. 386 мыңға, жылқы 3 млн. 616 мыңнан 416 мыңға, түйе 1 млн.
42, мыңнан ,63 ... ... ... ... осы ... одақ ... ... өндіруден үлес салмағы 9 пайыздан 3 пайызға ... ... ... ... ... ... өзі ... бұқарасының
наразылығын туғызбай қойған жоқ. 1929-1931 жылдарда шаруалардың ... ... оған 80 ... адам қатысты. Созақ, Шемонаиха, Бұқтырма,
Ырғыз, Қазалы, Қармақшы, Самар, Абыралы, ... ... ... ... ... ... т.б. жерлердегі шаруалар көтерілісі
аяусыз басылып, оған қатысқандардан 5551 адам сотталды, ... ... ... ... ... ... ксзіиде Қазақстанда 100 мыңнан
астам адам жазаланды.
Көшпелі қазақ мал шаруашылықтарын ... ... және ... ... құлдыратып төмен түсіріп ... ... ... ... ... ... қуаңшылықпен тұстас
келді. Осындай елді арылмас сорға душар еткен қолдан ... ... ... ... осы екі жылда республикада аштықтан өте көп адам
қырылып, ... елі орны ... ... мен ... ... ... ... елде жаппай ашаршылық басталды, халқымыз орны
толмас қайғы мен ... ... ... 1 ... мың адам ашаршылыққа
ұшырады. Республикадағы қазақ ... ... ... 100 мың ... ... ... Сібір бойына, Қытайға, Монғолияға, Түркияға, Иранға,
Орта Азия ... ... ... ... Бұл жылда жазықсыз жандарды
ату, асуды ұйымдастырған И.В.Сталиннің, Голощекиннің қатыгез ... ... кезі ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Төралқа
комиссцясы анықтағандай 2 ... 200 мың адам опат ... Ф. И. ... өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы
болып келуі қазақ ... адам ... ... ... ... ... ... арқа сүйеп, небір сұмдық амал-айла,
зымияндық әдіс қолдану арқылы қазақ ... ... ... ... жауы" деп жауып, мыңдаған қазақ азаматтарының қанын төкті.
Куғынға ұшырап, туған жерінен аластатылып кеткендердің ... ... ... Ә. ... М. ... М. ... Ж.Аймауытов, Халел
және Жанша Досмұхамедовтар, М. Тынышбаев, К. ... ... ... ... ... ... Голощекиннің тікелей басшылығымен 1929 жылы —
31, 1930 жылы — 82, 1931 жылы — 80 ... ... ... ... ... болды деген жаламен он мьгаға тарта қазақтың ... ... ... ... ... соңғы жылдардағы зерттеулері көрсеткендей,
қазақ халқы аса ауыр шығынға ұшырады. Ашаршылықтан және ... ... ... ... ... ... көп болуы,
халықтың басқа республнкаларға, Қытайға, Иранға, Монғолияға т.б. елдерге
ауа көшуі нәтижесінде Қазақстан ... ... ... ... ... орны ... ... мен бұрмалаушылықтарды
Мәскеудегі орталық аппарат жергілікті басқару органдары ... деп, ... ... ... ұжымдастыру жүргізу барысында ірі қателіктер жіберілді.
Бұл қандай қателіктер еді?
1)Мал шаруашылығының экстенсивті ... ... ... ... ... ... шаруалар кооперациясы ... дала ... ... және ... ... ... ... отырып, партияның Орталық Комитеті Қазақстаңда коллективтендірудің
науқанын негізінен алғанда 1932 ... ... ... ... белгіледі.
Партия құжатында айтылған тұжырымның дұрыстығы ... ... ... оның ... барысы түбірінен бұрмаланды жеке шаруашылықты
ұжымдастыру небәрі 10%, ал Қазақстанда 64% ... ... ... ... ... ... ... үдетілді. 2-ден, қысқа
уақыттың ішінде 100%-дан асыра орындау деген ... ... өдіс кең ... ... бұл ... ... тез арада күштеп отырықшыландыру деген сөз
еді.
2) Өлкеде ... ... ... ... ... Сайлау
құқығынан айыру, тұрған ауданынан жер аудару мен қорқыту немесе "тәрбиелеу"
мақсатыңда алдын-ала қамауға алу сияқты күштеу ... және ... ... ... 1929 жылдың өзінде ... 56 498 ... ... ... олардың 34 мыңнаң
астамы сотталды.
3) Ұжымдастыру кезіндегі ең бастысы өлкенің ұлттың өзіндік ерекшелігі
ескерілмеді, онымен ... 1925 жылы ... ... ... ... бірінші хатшысы ... ... ... жер ... Ф.И.Голощекин үшін көшпеңдінің 30-40 ұсақ ... 4-5 ... ... шектен тыс байлық болып есептелді. Оның пайымдауынша, Ұлы
Қазан социалистік революциясы ... ... ... ... ... "дала тұнған ұсақ буржуазия", ендеше Кіші Қазан революциясын
жүргізу қажет деп табыдды. Оның "Кіші Қазан" ... ... ... ту етіп ... адам ... ауыр ... ұшыратты. Атам
заманнан бергі көіштенді тұрмыс-салтына негізделген қазақтың бар ... еді. ... ... ... жоқ, күн көрістің көзі болып ... деп ... қате ... ... ... Ең ... - ... толықтай шығынға ұшырады; 1929 жылы Қазақстанда 40,5 млн. мал басы
болса, 1933 ... 1 ... ... 4,5 млн. ғана мал ... еді.
4) Қазақ АКСР ОАК мен ХКК-нің "Байлардың шаруашылықтарын тәркілеу туралы"
1928 жылдың 27 тамызындағы Декретін орындау ... ... ... ауыр ... ... ... органдарға берілген жарлықтарда
жойылатын кулактар ... ... ... шаруашылықтардың санына
шаққанда 3-5%-дан аспауға тиіс екендігі керсетілген ... ... ... ... ... ... саны барлық жерде әрдайым ең
жоғары көрсеткіш шегіне дейін ... ... ... ... ... ... шаруашылықтары тәркіленді. Толық емес
деректер бойынша, 1931 жылы 5500 жанұя тұтқынға алынып, жер аударылған.
5) Халықтың ... ... бір ... ... рол ... ... ... туралы қауесет әңгімелер халықтың арасында дүрбелең
туғызып, шет жерлерге үдере көшуге, малдарып саналы түрде ... ... ... ... 1926 ... дерегі бойынша Кеңес Одағындағы
татарлардың сауаттылығы 67%, орыстардың 57%, ... - ... - 10% ... деп ... Қазақтардын араб графикасын, ал 1928
жылдың 20 желтоқсанындағы Қазақ АКСР ОАК-нің ... ... ... ... ... ... Кеңесінің 1940жылдың 10
қарашасындағы заңына сәйкес қазақ тілінің орыс графикасына ... ... ... ... ... ... дамуына өзіндік көрі ықпал
еткені сөзсіз. Оның бер ... ... ... ... ... үлес ... өлшеніп отырса керек. Жалпы бүкіл елде, соның
ішінде Қазақстанда, сауаттылық үшін науқан мәселесі бірнеше бесжылдықтарға
созылғаны ... ... ... ... ... сипат беруде және оның
трагедиялық жағдайға әкеліп соғуына сол кездегі өлке басшыларының ... ... ... ... ... жол берген мемлекет басшылары қатарынан
төмендегі азаматтар табылады:
1925-1933 жылдар арасындағы Қазақстан ... ... ... ... Қазақ АКСРОАК-нің төрағасы Е. Ерназаров;
• 1929-1938жж. Республиканың ХКК-нің төрағасы ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Жоғарыда тұжырымдалған қателіктердің орын тебуі 1931-1933 жж. Қазақстанды
ашаршылыққа әкеліп соқтырды. Академик М.Қозыбаев "республиканың 6,2 ... ... ... ... 2.1 млн. ... оның ішінде
келімсек халыктың шығыны 0,4 млн. адам деп ... ... ... ... 1995 жылы ... ... өткен Қазақстан халықтары ... ... ... ... ... келіп, сөз болып отырған кезең
жөніндегі ой-толғауларын ... ... ... ... ... ... 1,5 млн. таяу қазақтар қаза тапты.
1930-1932 жыддары 1,3 млн. ... ... ... ... ... 1930 ж. республикада 5 млн. 873 мың адам тұратын, ... 1933 жылға
қарай халықтың саны 2 млн. 493 мың ... ... ... ... 1928 ... бастап мал басының күрт азаюы байқалып, мал
шаруашылығында ... ... ... Мал басы ... ... әр
түрлі еді: 1929-1930 жылдардың қысындағы мал басы бір ... ... ... тапшылығы салдарынан етті тұтыну ... ... ... ... ... туған малдың сатылу көлемінін ұлғаюы,
жылдан- жылға ет дайындау жоспарының өсуі, байкулактардың малды қыру ... орын ... ... ... ... толық
қамтамасыз етілмеуі салдарынан олардың едәуір бөлігінің шетінеуі т.б. Кеңес
мемлекетінің осындай солақай саясатының салдарынан ұжымдастыру ... 40,5 млн. мал ... 1933 ... ... ... ... млн. бас мал ғана қалды.
Қазақстанда қалыптасқан ауыр хал-ахуалға байланысты ... ... және одан ... ... ... ой-пікірлерін ортаға салған
тарихи ... ... ... ВКП (б) ... ... комитетіне (Ф.И.Голощекинге) ауыл
шаруашьтлығын басқарудағы өрескел қателіктерді, ... ... ... құрудағы асыра сілтеушіліктерді сынаған ... ... ... ... ... ... хаты ... бұл хат «Бесеудің хаты» деп енді;
1932 жылдың ... ВКП (б) ... ... ... бюро ... ... ХКК-нің төрағасы Ораз Исаев И.В. Сталинге хат ... ... өнім ... науқандарына, ұжымдастыру мен ашаршылыққа
байланысты барлық мәселелер жан-жақты қарастырылды. Сталиңдік тоталитарлық
жүйе жағдайында О.Исаевтың ... ... де, ... ... ... да ... мен ... үшін менің өз басым
белгілі дәрежеде жауапкершілікті мойныммен көтерем, өйткені Қазақстанның
басшы ... деп ... оның ... ... ... ... аштықпен белсене күрескен сол кездегі РКФСР ХКК төрағасының
орынбасары қазақтың біртуар азаматы Тұрар Рысқұлов болды. Оның ... ... ... үш хаты (1932 жылғы 29 қыркүйекте, 1933 жылғы 31 ... 9 ... ... екеуі И.В.Сталинге, ал біреуі Қазақ өлкелік
комитетіне Л .Мирзоянға ... Егер 1932 ... 29 ... ... ... ... берілген 3 бөлімнен тұратын брлса, ал 1933
жылғы 9 ... хаты ... ... ... ... 7 ... ... тауқыметті жылдардың зобалаң керінісін дәл
беретін құнды деректемелік материал болатын.
1933 жылдың ... Ф. И. ... ... ... Өлкелік партия
комитстінін бірінші хатшысы ... Л. И. ... ... Осы жылдың
көктемінен бастап енді жіберілген қателіктерді және ... ауыр ... ... ... ... ... ... мен
қазақ көшпелі шаруашылықтарын еріксіз отырықшыландыру мәселелеріне айырықша
назар аударылды. Ауыл-селодағы ... бәрі екі ... ... және ... төлемдерден босатылды. Олардан өткен жылдардағы
қарыздары алып тасталды. Көшпелі және ... ... ... ... ретінде 2 млн. пұт астық берілді. ұжымдастырудағы асыра
сілтеушіліктер салдары түзетілді, ... ауыл ... ... ... бірлестігі - жерді бірлесіп өңдеу (ТОЗ), мал ... ... ... 1934 жылы ... мал ... Үлгі Жарғысы жарияланды. Іске асырылған шаралардың
нәтижесінде тек 1934 жыл мал саны 16,4 % ... ... ... ... ... табыстар орасан бүліншілікке ... ... ... және ... негіздерінде қалпына келтіре
алмады. Ұлы отан соғысына дейін ... тыс ауа ... ... ... ... ... ... екінші кезеңі 1937 жылы басталды. Бұл жылы «халық
жауы» деген айып тағылып, Л. И. ... О. ... Ұ. ... ... Ң. ... Т. ... С. Қожанов, О. Жандосов,
С. Есқараев, Т. Жүргенов, ақын-жазушылардан С. Сейфуллин, Б. Майлин,
I. Жансүгіров, Ғ. Тоқжанов, А. ... тағы ... ... мен
мәдениеттің, өнердің көптеген өкілдері ұсталды. Сол жылы Қазақстан бойынша
106 мың адам ... ... ... ... оның 22 мыңы атылып кетті.
Олардың арасында ... ... ... жергілікті жерлердегі басшы
қызметкерлері аз болған жоқ. Бұлардың отбасындағы әйел, салаларына дейін
қудаланып, олар да ... ... ... Осы ... ... ... жүрегіне жазылмас жара салды, қара жамылған қайғыға душар етті.
1932-1933 жылдардағы қолдан жасалған ... ... ... ... ... ... 1992 жылғы 22 желтоқсандағы
қаулысында: Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... және ... архивтердің материалдарын статистикалық
деректемелерді ... ... көз ... ... ... ... елі ... және соған байланысты індеттерден, ... өлім ... ... ... 2 ... 2 мың ... яғни барлық
казак халқының 49 процентінен айрылды. Қазақстан ... XX ... ... жан ... тізімінде большевиктердің шаруаларды
жазалау шаралары, халықтарды Сталиндік жер ... ... ... ... ... ... ... қасіретті бастан ... халқ ... ... ... де ... ... ... өтіп ұрпақтар алмасса да, қылмысты режимнің озбырлығынан жүз
мыңдаған отандастарымыздың ... ... ... ... жоғаттқан
сұмдық қасіретке тарихи зерде бізді қайта-қайта оралтатын болды. Сонымен
кеңес өкіметі ... ... ... ... тәжірибе жүргізетін
алып полигонға айналдырды. Қазақ халқының тіршілігінің дәстүрлі жүйесін
күйретіп тынды сайып келгенде бұрын ... ... ... әкеп ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық киімдердің қоғамдағы маңызы7 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық тәрбие беру66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь