Кеміргіштер, кемірушілер (лат. rodentia)

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Кеміруші жануарлардың тіршілігі, мекен ортасы көбеюі олардың пайда.зиянды әрекеттері.
1.1 Организмді жұқпалы аурулардан қорғау және алдын алу шаралары.
1.2 Егеуқұйрыққа қарсы күрес жүргізу қай кезде тиімді?
1.3 Тіршілік құбылыстарының заңдылықтарын түсіндіре отырып табиғатты
қорғау.
Қолданылған әдебиеттер.
Кеміргіштер, кемірушілер (лат. Rodentia) – сүтқоректілер класының ең көп тараған отряды.
Қазір олардың дүние жүзінде 32 тұқымдасқа жататын 2500-дей, ал Қазақстанда 15тұқымдастың(ұшарлар, тиінтәрізділер,құндыздар, жайралар, сазқұндыздары, қарақастар, жалмандар, тышқандар, жалғанқосаяқтар, қосаяқтар, алыпкөртышқандар,атжалмантәрізділер, бұзаубастар, құмтышқандар, қаптесерлер) 82 түрі кездеседі. Кеміргіштер республиканың барлық аймақтарында кең тараған, тек таудағы мәңгі мұз басқан жерлерде ғана кездеспейді. Осыған орай кеміргіштерде маусымдық түлеу қабілеті жақсы жетілген. Дене пішіні, тіршілігі алуан түрлі – 5 см-ден (кішкене қаптесер) 130 см-ге (теңіз доңызы) дейін, ал салмағы 6 г-нан (ергежейлі тышқан) 80 кг-ға (су шошқасы) жетеді. Тері жамылғысы жақсы жетілген, көпшілігінде үлпілдек, кейбіреулерінде тікен тәрізді инелерге (жайра) айналған. Алдыңғы аяқтары 5 не 4 башпайлы, артқысы 3 – 5 башпайлы. Басқа сүтқоректілерден ерекшелігі – екі жұп күрек тістері өте үлкен, қашау тәрізді, ұдайы өсіп, бір-бірімен (асты мен үсті) қайралып, өткірленіп отырады. Күрек тістерінің беткі қабаты қатты эмаль, ал қалған бөлімдері жұмсақтау дентин қабатымен қапталған. Көпшілігі жер үстінде, кейбіреулері жартылай суда (құндыз, ондатр, саз құндызы, су тышқаны), жер астында (алып көртышқан,соқыртышқан, т.б.) және ағаш діңінде (ұшар, тиін) тіршілік етеді. Өздері ін қазады, не басқа жануарлардың індерін пайдаланады, ұя да жасайды, кейде ағаш қуыстарын да баспана ретінде пайдалана береді. Көпшілігі жыл бойы белсенді, кейбір түрлері (сарышұнақтар) құрғақшылық жылдары жаз айларында да қысқа мерзімді ұйқыға, енді біреулері (суыр,сарышұнақ, қосаяқ, қарақас) қысқы ұйқыға кетеді. Өсімдік тектес азықпен қоректенеді, араларында жәндіктер және майда жануарларды қорек ететіндері де бар.
1. Бүркітбай Аяған. Қазақ Ұлттық энциклопедиясы, 2006 ж.
2. Ә.С Бейсенова, К.Д Каймулдинова. Қазақстанның географиялық атласы «Глобус» Алматы, 2003 ж.
3. В.Н Вехова. Растения и животные, Москва «Мир» 1991 ж.
4. М.С Гиляров. Биологический энциклопедический словарь, Москва 1989 ж.
5. Биология және салауттылық негіздері, 2009 ж
6. Х. Қыдырбаев, А. Бекенов. Қазақстанның хайуанаттар әлемі, «Қазақстан» баспасы Алматы 2001 ж.
        
        Жоспары:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Кеміруші жануарлардың тіршілігі, мекен ортасы көбеюі олардың пайда-зиянды әрекеттері.
1.1 Организмді жұқпалы ... ... және ... алу ... ... ... күрес жүргізу қай кезде тиімді?
1.3 Тіршілік құбылыстарының заңдылықтарын түсіндіре отырып табиғатты
қорғау.
Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе
Кеміргіштер, кемірушілер (лат. ... - ... ... ең көп ... отряды.
Қазір олардың дүние жүзінде 32 тұқымдасқа жататын 2500-дей, ал Қазақстанда 15тұқымдастың(ұшарлар, тиінтәрізділер,құндыздар, жайралар, сазқұндыздары, ... ... ... ... ... ... бұзаубастар, құмтышқандар, қаптесерлер) 82 түрі кездеседі. Кеміргіштер республиканың барлық аймақтарында кең тараған, тек таудағы мәңгі мұз ... ... ғана ... ... орай ... ... түлеу қабілеті жақсы жетілген. Дене пішіні, тіршілігі алуан түрлі - 5 см-ден (кішкене ... 130 ... ... ... ... ал салмағы 6 г-нан (ергежейлі тышқан) 80 кг-ға (су шошқасы) жетеді. Тері жамылғысы ... ... ... ... ... тікен тәрізді инелерге (жайра) айналған. Алдыңғы аяқтары 5 не 4 башпайлы, артқысы 3 - 5 ... ... ... ... - екі жұп ... ... өте үлкен, қашау тәрізді, ұдайы өсіп, бір-бірімен (асты мен үсті) қайралып, ... ... ... ... ... қабаты қатты эмаль, ал қалған бөлімдері жұмсақтау дентин қабатымен қапталған. Көпшілігі жер үстінде, ... ... суда ... ондатр, саз құндызы, су тышқаны), жер астында (алып көртышқан,соқыртышқан, т.б.) және ағаш діңінде (ұшар, тиін) тіршілік ... ... ін ... не ... жануарлардың індерін пайдаланады, ұя да жасайды, кейде ағаш ... да ... ... ... береді. Көпшілігі жыл бойы белсенді, кейбір түрлері (сарышұнақтар) құрғақшылық жылдары жаз айларында да қысқа мерзімді ұйқыға, енді біреулері (суыр,сарышұнақ, ... ... ... ұйқыға кетеді. Өсімдік тектес азықпен қоректенеді, араларында жәндіктер және майда жануарларды қорек ететіндері де бар. Кейбір ... ... азық ... жинайды (борша тышқан, аламан тышқаны,атжалман, қарақас, тиін, т.б.). Кеміргіштердің биологиялық бір ерекшелігі -- ... ... тез ... (майдалары 2 - 3 айда, ірілері 1 - 2 ... яғни ... 3 - 4 рет ... бір ... 3 - 15 жас кеміргіштер туады. Қолайлы жылдары кеміргіштер саны өте жылдам өссе (10 - 100 есе), кей ... әр ... ... ... ... кездері де байқалады. Майда кеміргіштер 1,5 - 2 жыл, ... ... ... 4 - 7 жыл ... ... ... табиғатта және адам өмірінде алатын орны өте үлкен. Көптеген түрлері ін қазып ... ... ... және ... жамылғысын өзгертуге қатысады; шаруашылық мәні зор: тиін, ... ... ... т.б. ... ... үшін көп ауланады; егістікке, жеміс ағаштарына, жайылымға, орман өсімдіктеріне, азық-түлік қорына көп зиян ... ... ... сарышұнақ егеуқұйрықтар оба,туляремия, лейшманиоз, лептоспироз сияқты табиғи ошақты ... ... ... ... 10 түрі (көк ... үнді ... жалман, бесбармақты ергежейлі қосаяқ, Гептнер ергежейлі қосаяғы, үшбармақты ергежейлі қосаяқ, бозтүсті ергежейлі ... алып ... ... ... сары ... ... ... енгізілген.
Кеміруші жануарлардың тіршілігі, мекен ортасы көбеюі олардың пайда-зиянды әрекеттері
Қазақстанның қазіргі ... ... ... - 172 аса ... бар. Орманды дала зонасында ақ тышқан, далалық жерлердегі тышқандар, саршұнақ, қосаяқтар мкендейді. ... -- ... дала ... мен ... ... ... көбеюде. Бұл кемірушілер егіндікке көп зиянын тигізуде. Шөлейт зонада дала мен шөл зоналары аралас кездеседі. Орталық Қазақстанның аласа тауларында саны ... ... көп ... ... - ... Шөл ... ... дүниесі өзгеше. Олар жазғы қатты ыстық пен құрғақшылыққа өте төзімді. Олардың біразы қолайсыз ... ... ... ... көп ... түнгі тіршілікке бейімделген.
Шығыс Қазақстан облысының шөл, дала, таулы аймақтарында кемірушілердің түрлері: дала тышқандары, ... ... ... аламандар, қосаяқ, тоқалтістер, егеуқұйрықтар т.б мекендейді.
Егеуқұйрық [Rattus] - кеміргіштер ... ... ... бір ... ... 3 ... сұр егеуқұйрық, қара егеуқұйрық және түркістан егеуқұйрығы таралған. Сұр ... ... ... ... ... аудандарында көбірек кездеседі. Соңғ, ы жылдары басқа облыстарға да тарай бастады. Сұр егеуқұйрықтың ... ... 15-20 см, ... ұзын ... ол ... ... ... қапталған. Тұмсығы сүйір, денесін сұр қоңыр түсті жүн басқан. Егеуқұйрықтар тауда, өзен көл маңында, елді ... ... ... ... ... ... ... мен қора-жайларда, азық-түлік қоймаларында тұрақты тіршілік етеді. Жыл бойы қоректенеді. Жемін түнге қарай іздейді.
Қорек талғамайды, етке ... ... құс, ... ... өсімдік дәні мен қалдығын жейді.
Егеуқұйрықтар -- өте өсімтал. Олар жыныстық жағынан 2-3 айда ... ... ... 2-3 ... көбейе алады. Бау бақша ағаштарының, ауыл шарушылығы мен орман шаруашылығының зиянкестері. Адам мен үй ... аса ... ... (оба, безгек, сүзек т.б) таратады, сондықтан олар мекендейтін үйлер мен астық қоймаларын мезгіл-мезгіл дератизациялап отыру керек.
Аламан тәрізділер - ... ... бір ... Бұл ... дене ... 40 см-ден аспайтын кеміргіштер жатады. Аламан тәрізділердің қазба қалдықтары Еуразияда олигоцен дәуірінен ... Олар ... ... ... ... далалы орманнан шөл, шөлейтті жерлеріне таулы алқаптар ... ... ... тәрізділердің пішіні дембелше келген,ұршық тәрізді және мойын бөлімі жақсы жетілген. Артқы аяқтары алдыңғыларына қарағанда ұзындау, 5 башпайлы. Аламанның күрек тістері ... ... ... ... құйрықтары мен аяқтары қысқа, жер қазуға ыңғайлы болып келеді. Өте өсімтал, жылдың жылы маусымдарында тез ... Олар - ауыл ... мен ... ... ... ... ... таратады.
Ондатр (ondatra zibethicus) - кеміргіштер отрядына жататын терісі бағалы аң. Дене тұрқы 35 ... ... ... 28 см, ... 1,5 кг. ... да, суда да тіршілік етеді. Мойны қысқа, артқы аяқтарында жүзу жарғақтары бар. Түгі ... да ... қою ... ... қара түсті. Шыққан жері - Солтүстік Америка. Қазақстанға 1935 жылы әкелініп, Сырдария және Іле өзендерінің ... ... ... ... ... 350 ... ондатра кездеседі. Соның ішінде Алакөл, Сасық көл, Үржар, Емел өзендерінде кездеседі. Қорек талғамайды, негізінен су өсімдіктерімен ... ... 2-3 рет ... 25-30- ға дейін ұрпақ бере алады. Көктемде туған жас ондатралар шілде-тамыз айларында көбеюге қатыса береді. Олар ... және ... ... таратушылар. Терісі үшін көп ауланады.
Құмтышқан - аламандар тұқымдасына жататын тышқандар туысы. Қазақстанның батыс, оңтүстік, шығыс аудандарындағы ... ... кең ... Сан ... жыл ... ... байланысты өзгеріп отырады. Құмтышқанның дене тұрқы 15-19 см, салмағы 138-160 гр. Арқа жүнінің түсі қызғылт сұр, ... ақ. ... ... қара сұр ... ... Тек ... ортада тіршілік етуге бейімделген. Күрек тістерінің алдыңғы жағында 1-2 қатар сары жолағы болады. 60-қа жуық өсімдік түрлерімен, сондай-ақ ... ... ... қоректенеді.
Тереңдігі 45-75 см-ге дейін ін қазып, көбінесе түнде белсенді тіршілік етеді. Наурыздан қыркүйекке дейін 2-3 рет көбейіп, 25-30 күннен ... 2-10 - ға ... ... Ерте ... ... ... ... айларында толық жыныстық жағынан жетіледі, жаздың аяғында туғандары тек ... ... ғана ... қатынасады. Жаулары - түнгі жыртқыш құстар мен аңдар. Құмтышқан ағаш бұтағын зақымдап, жер ... ... ... зиян ... үшін өте ... ... ... кенелер, бүргелер, биттер болады. Ал ішкі органдарында гельминттер ... ... ... Олар оба, лейшманиоз және алама, сүзекті таратушылар. Бірнеше ондаған жылдар бойы қазақ ... ... ... ... институты және арнайы обаға қарсы станция мен бөлімдер осы ... ... ... ... реттеп келеді.
Тоқалтістер (microtinae) -- кеміргіштер отряды, аламан тұқымдасының бір тармағы. Жер шарында кең таралған. 40-тан астам туысы, 110-дай түрі ... ... 7 ... 21 түрі бар. Тоқалтістер далалы аймақтарды, батпақты-сулы және ... ... биік тау ... ... Дене ... 10-35 см, ... 100 г-дай, құйрығының ұзындығы денесінің ұзындығының жартысындай кейде қысқалау болады. Түсі бірыңғай сұрғылт не қоңыр. Тоқалтістердің азу тістерімен қатар ... ... де ... өсіп отырады. Шоғыр құрып, жыл бойына белсенді тіршілік етеді. ... ... ... Жылдың жылы маусымында, біраз түрі қыста да көбейеді. Ірі түрлері ... су ... т.б) ... үшіе ауланады. Көпшілік түрі ауыл шаруашылық өсімдіктерінің зиянкестері және әр түрлі қауіпті індеттер (туляремия, лептоспироз, т.б) таратады.
Жертесер - ... саны өте көп. ... ... ... көп ... 200-ге ... түрі бар. Олар ... топырақтағы інде, су жағасында мекендейді. Олар сырттай қарағанда тышқандарға ұқсайды. Дене тұрқы 3,5-18 см-ден аспайды. Өте қомағай ... өз ... 1,5-2 есе ... ... жейді. Бунақденелілермен, жәндіктермен, өсімдіктермен қоректенеді.
Жертесерлер жылына 3 рет ... әр жолы 6-14 бала ... Ауыл ... мен ... ... ... тигізетін және омыртқасыздарды жеп пайда келтіреді. Түрлі індеттер таратады.
Егіс тышқаны (apodemus agrarius ) - дене ... 8-11,5 см, ... ... 6,5-9,2 см. Кейбіреуінің арқасында қара жолағы болады. Орманды, шалғынды, парктерде, егістік жерлерде, ылғалды жерлерде ... ... ... ... ... ... ... қоймаларында мекендейді. Қорек талғамайды, өте өсімтал. Әр түрлі дәнді дақылды өсімдіктермен, жануар текті азықпен, жауын құрттарымен қоректенеді. ... 4 рет, ... ... Ауыл ... зиянкестері, жұқпалы ауру таратушылар.
Үй тышқаны (Mus musculus) - дене тұрқы 7,8-10,2 см, құйрығының ұзындығы 8,2-9 см. Тышқанның ... тән ... ... жағымсыз иісі бар. Еліміздің барлық жеріне кең таралған әсіресе ... ... ... жаз ... ... тіршілік етеді. Қорек талғамайды, кез келген жануар текті азықтарды, астық дақылдарын, ... ... ... ... ... құрып, әр түлі лас жабдықтардан ін жасайды. Жылына бірнеше рет 4-8-ге ... ... ... қор ... түнде белсенді қоректенеді. Ауыл шаруашылығының зиянкестері. Үй тышқаны көптеген мамандар мен эпидемиологтар ... ... ... ... ішек ... ... т.б жұқпалы ауруларын таратушылар болып табылады.
Қазақстанда жануарлар дүниесін көбейту мен қорғау бағытында өте көп шаралар жүзеге асырылуда. ... ... ... түрі жалман тышқанға ұқсас өте сирек кездесетін аң. Қыста ұйқыға ... ... ... кезінде тіршілік жасайды. Біздің өңірімізде Алакөл мен Зайсан қазаншұңқырларында кездеседі. ... ... 31 ... ... ішінде құндыз, жалман, ондатр, су тышқаны т.б ... ... ... ... ... аса қатерлі жұқпалы табиғи ошақты ауру - туляремия (tularemia). Аурудың қоздырғышын 1911 жылы ... ... ... және ... Туляре көліндегі ауру сарышұнақтардан тауып, оны Bacterinm tularense деп ... ... 1921 жылы ... ... ... қоздырғышты адамнан тапқан. Сондықтан аурудың қоздырғышы соның құрметіне Francisella tularensis, ал індет туляремия деп аталады. Туляремияның бірнеше варинаттары ... ... ... біздің республикамыздың барлық аймақтарында бар.
Улану, қызба, лимфа ... ... ... өте ... ... ... мұздап қатып қалған жануарлардың өліктерінде 6-10 ай, топырақта 4 айға, сүтте 8 тәулікке, ал кептірілген тышқан терілерінде 20 күнге дейін ... 60◦ С - та 20 ... ... ... ... ерітінділер қолданғанда бірнеше минуттарда өледі. Тышқанмен негізінен кеміргіштер (тоқалтіс, үй тышқаны, су егеуқұйрығы т.б) қояндар мен үй қояндары ауырады. Туляремиямен ... ... ... Ауру ... аңдардың терісін өңдегенде, сыпырғанда; кеміргіштердің нәжісі, несебі мен ... суға ... ауру қоян мен үй ... шала піскен етін жегенде; ауру таратушы жәндіктер (кене, маса, бүрге, сона т.б) шаққанда жұғады. Дерт адамнан адамға ... ... ... ... т.б ... ... негізгі белгілері:
Жұқтырған сәттен бірінші белгілері пайда болғанша көбінесе 2-3 ... ... 3-7 күн ... Ауру ... ... дене қызуы 38-40 градусқа дейін көтеріліп, адам қалтырап, басы қатты ауырып, әлсіреп, бұлшық еттері ауырады. 2-3 күні ... ... ... ... ... ... ... тұсында, қолтық ойығында, шабында т.б) лимфа түйіндері ұлғаяды.
Баспа, көз ауруы, қыс кезінде ұзаққа созылатын өкпе ... ... ... бір ... адам оны ... рет өмір бойы ... ... күрес жүргізу қай кезде тиімді?
Соңғы жылдары алдын ала залалсыздандыру іс-шараларының сапасы төмендеп кету салдарынан қалада егеуқұйрықтар көбейді. Қазіргі ... ... ... ... 20 ... жертөлелерін кеміргіштер мекен етіп алған. Кеміргіштермен күресудің негізгі әдісі - химиялық ... ... үшін ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Егеуқұйрықтар ылғалды көп қажет етеді. Тамаққа қарағанда, судың жетіспеуінен тез өлетінін ескерген жөн. ... ... ... ... ретінде тамақ өнімдерімен қатар, суды және сұйық тамақ өнімдерін улап беру керек. Кеміргіштерді қыру үшін ең ... ... - қыс ... ... бұл ... ... ... жиналады және қоныс аударып кете алмайды. Ал көктемде дератизацияны жургізу төмен ... ... ... ... көктемде тамақ іздеп жайлауға тарап кетеді.
Кеміргіштер тарататын көптеген зоонозды жұқпалар, оның ... ... ... ... ... ... ... жалған туберкулез, егеуқұйрық тарататын бөртпе сүзегі, оба, туляремия және басқа да ... ... ... етіп отыр. Кеміргіштердің синантропты түрлерінің ең көп таралған түрі - сұр ... Сұр ... ... және ... зиян ... ... ... орын алады.
Алдын алу шаралары:
1. Ең тиімді шара- туляремияға қарсы алдын алу егу жұмыстары жүргізіледі
2. Екпеден басқа келесі ... ... ... ... тамақ өнімдерін кеміргіштерден қорғау
-- кездейсоқ су көздерінен су ... ... ... шаруашылық құрылыстарында, бау-бақшаларда кеміргіштермен күресу (қақпан құру, уланған алданғыштар қою т.б)
4. Тұрғын үйлер, елді мекендер маңайынан қаулап ... ... ... қоқыстарды құрту.
Соңғы жылдары экологиялық мәселелер- бүкіл адамзатты толғандырып отыр. Қоғамның өркендеп дамуы, табиғат байлықтарын ұқыпты пайдаланумен ... ... ... ... ... дұрыс пайдаланбаудан және технологиялық процестердің жетілмегендігінен қоршаған ортаның ластануы адамның денсаулығына да қауіп төндіруде. Адам ... ... ... ұзақ өмір ... ... ... ... қоғамның басты міндеті. Адам жануарлар экололгиясын оқып - үйрене отырып, оларды қорғай білу де тиіс. Сондықтан ... мен ... ... үйлесімді байланысқа ерекше назар аударылады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Бүркітбай Аяған. Қазақ Ұлттық энциклопедиясы, 2006 ж.
2. Ә.С ... К.Д ... ... ... атласы Алматы, 2003 ж.
3. В.Н Вехова. ... и ... ... 1991 ж.
4. М.С Гиляров. Биологический энциклопедический ... ... 1989 ... ... және ... негіздері, 2009 ж
6. Х. Қыдырбаев, А. Бекенов. Қазақстанның хайуанаттар әлемі, баспасы Алматы 2001 ж.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құжаттардың бұзылуының факторлары4 бет
Адамның есі мнемикалық процесс пен әрекет жүйесі ретінде9 бет
Ақ түлкінің жүн жамылғысына сипаттама6 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Геморрагиялық қызбалар9 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Меркантелизм5 бет
Мутагенездің жалпы ерекшеліктері, қолданылатын атаулары12 бет
Қамба кенелері , қойма зиянкестері , колорадо қоңызы, астық тескіш, топырақты қопсыту және майдалау9 бет
Ауески ауруы. Шошқа лептоспирозы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь