Қаржы жүйесі туралы ақпарат

1. КІРІСПЕ

Тарау I. Қаржының мәні, функциялары және рөлі

1.1. Қаржы ұғымы, оның мәні мен қажеттігі

Тарау II. Қаржының функциялары және рөлі

2.1. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы

2.2. Қаржы қатынастарының объектісі ретіндегі қаржы ресурстары мен корлары

Тарау III. Қаржы жүйесі және оны ұйымдастырудың кағидаттары

ПАЙДАЛАНУ ӘДЕБИЕТЕР
Қаржы ("қолма-қол ақша", "табыс" ұғымын білдіретін орта ғасырдағы латын тілінің financia сөзінен пайда болған француздың financiе сөзінен шыққан) қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіретін ақшалай қаржы ресурстары мен қорларды жасау және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды қамтып көрсететін тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың бірі болып табылады. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің және оның ресурстарға қажеттіліктерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы терминін күнделікті қолданысқа енгізген авторды атау қиын. Бұл терминнің авторлығын 1577 жылы "Республика туралы алты кітап" деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы саласындағы көзқарасы оның "Афиннің мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяндалған.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. — Алматы: Қазақстан, 2000.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілер жинағы.
3. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. Қазақстан Республикасының кодексі. Егемен Қазақстан, 6 мамыр 2004 ж.
4. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі). — Алматы: ЮРИСТ, 2002.
5. Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. — Алматы: 1999.
6. Бабич А.М., Павлов Л.Н. Финансы. Учебник. — М.: 2001.
7. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие. - Петербург: 2000.
8. Балабанов И. Т. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие. - М.: 1999.
9. Берлин С.И. Теория финансов. Учебное пособие. — М.: Приор, 2000.
10. Госшенко Л. Н. Страхование. Учебное пособие. — Алматы: 2003.
11. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. — М.: ЮНИ-ТИ, 2000.
12. Дюсембаев К.Ш. Ананлиз финансового положения предприятия. Учебное пособие. — Алматы: Экономика, 1998.
13. Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. — Алматы: 2004
14. Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондаръ Т.Е. и др. Теория финансов. Учебное пособие. — Мн.: Высш. шк., 1998.
15. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. — Алматы. Қаржы-қаражат. 1995.
16. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Алматы: 2005
17. Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы государственного бюджета. Учебное пособие. — Алматы: Экономика, 2003.
18. Интыкбаева С.Ж. Фискальная политика и ее роль в обес-печении устойчивого развития экономики Казахстана. — Алматы: 2002.
19. Құлпыбаев С. және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. — Алматы: Мерей, 2001.
20. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и бизнес. В 4-х т. - Алматы: Экономика, 2002.
21. Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. - Алматы: Институт развития Казахстана, 2001.
22. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятиях. - Алматы: Центраудит - Казах-стан, 2002.
23. Финансы. Учебник для вузов. Под. ред. М.В. Романовского. - М.: Перспекгива / ЮРАЙТ, 2001.
24. Финансы, денъги, кредит. Учебник. Под.ред. О.В. Соколовой. - М.: ЮРИСТ, 2001.
        
        ЖОСПАР
1. КІРІСПЕ
Тарау I. Қаржының мәні, функциялары және рөлі
1.1. ... ... оның мәні мен ... II. ... ... және ... Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
2.2. Қаржы қатынастарының объектісі ретіндегі қаржы ресурстары мен
корлары
Тарау III. Қаржы жүйесі және оны ... ... ... ... ... ... ... білдіретін орта ғасырдағы
латын тілінің financia сөзінен пайда болған француздың financiе сөзінен
шыққан) ... ... өмір ... ... сипаты мен айрықша қоғамдық
арналымы бар ... ... ... ... ... ... ... жасау және пайдалану процесіндегі ... ... ... ... ... аса маңызды экономикалық
категориялардың бірі болып табылады. Ол ... ... ... ... көшу ... ... ... дамыды және мемлекеттің
және оның ресурстарға қажеттіліктерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы терминін күнделікті қолданысқа ... ... ... Бұл терминнің авторлығын 1577 жылы ... ... алты ... ... ... ... француз ғалымы Ж. Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы ... ... ... ... ... авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы ... ... ... ... ... атты жұмысында баяндалған.
1. Қаржының мәні, функциялары және рөлі
1.1. ... ... оның мәні мен ... ... оның даму ... тауар-ақша қатынастарын қамту
сферасы мен қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің ... және ... ... ... ... ... ... мына себептерге байланысты:
- әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық
құрылымы сай ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын
есепке алады;
- кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың
мүдделерін қорғайтын ... ... мен ... ... жаңа ... ... ... жаңа жүйесін
тудырады. Мәселен, құл иеленуші және феодалдық формацияларға
натуралдық ... ... ... ... ... қалыптасуы
да көбінесе натуралдық сипатта болды. Капиталистік шаруашылық ... ... ... ... ... ... табысы да
ақша нысанында қалыптасады;
- егер мемлекет басқару органы ретінде ... ... ... ... мен ... құрылыстың міндеттеріне
қызмет ететін болса, онда бұл міндеттерге қаржы да қызмет етеді.
Құн категорияларының жүйесінде қаржы белгілі орын алады және ... ... ... ... ... өндірістегі өзгешілік рөлімен
айшықталады. Қаржының құндық бөлу стадиясында ... ... ... категориялардан - кредиттен, жалақыдан және бағадан
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ақша қатынастарымен
ортақтастырылған тауар өндірісі болып есептеледі.
Тауар өндірісінің негізі ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі болып табылады.
Олардың әрқайсысы өндірістің ... ... ... әр ... ... ... өнім ... ал сол себепті тіпті
ұқсас тауарлар ... және ... ... әр ... ... Бұл ... салдарынан шығындар мен еңбек нәтижелерін
өлшеудің қажырлы еңбектің және жұмсалынған ... ... ... ескере алатын айрықша механизмнің объективті қажеттігі туады.
Ұдайы өндіріс процесінің үздіксіз жалғасып жататын белгілі өндіру,
бөлу, айырбастау және ... ... оның ... ... ... болуын айқындайды, өйткені өндірілген өнімдер сатып алу-
сатуға жататын тауарлар ретінде болады: өнім оны тұтынудан бұрын ... бөлу ... ... ... ... материалдық өндіріс
қатысушыларының ғана емес, қоғамдық қатынастардың барлық қатысушыларының
қажеттіліктері мен мүдделері ... ... ... орай ... ... орындалатын қызметтердің нәтижелерімен, әр түрлі
өндірілетін игіліктермен олардың саны мен ... ... ... Тек өңцірілген еңбек өніоддері айырбасталғанда, оларды белгілі бір
ақшалай баламамен өткізгенде өндірушілердің ... ... ... ... ... мен ... ... құн өлшемі мен
жалпыға ортақ балама ретіндегі ақшаның көмегімен жүзеге ... ... және ... емес ... ... өндірілген
массасы — қоғамдық өнімнің — натуралдық-заттай көрінісімен бірге ... ... де ... ... ... ... ... өнімнің қозғалысын ортақтастыратын белгілі бір ақша қорларын
тудырады. Басқаша айтқанда, өнімнің ... ... өтуі тек ... ... жасау, бөлу және пайдалану арқылы болады. Осы ... ... ... ... қатынастар қаржының ұғымын құрады. Қаржы тауар
қатынастарынан тыс өмір суре алмайды.
Қоғамдық өнімнің ... іске ... екі ... ... қоғамдық
өндірістің әрбір қатысушыларының қажеттіліктеріне сәйкес оны түпкілікті
тұтынуға ... ... ... Бұл үшін ... ... - ... ... еңбекақы, кредит және басқалары пайдаланылады.
Қаржы ғылыми ұғым ретінде қоғамдық өмірде сан алуан нысандарда пайда
болатын ... ... және ... ... ... ... ... жүреді.
Экономикалық өмірде қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі әр
түрлі қатысушылар қаражаттарының қозғалысы түрінде болып ... ... бұл ... ... ... ... ... субъектілердің бір-
бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары; негізгі капиталға
жұмсалатын ... ... ... ... (пайданы) бөлу және
кәсіпорындарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымның қорларын қалыптастыру;
мемлекеттік бюджеттің кірістеріне салық ... ... ... қаражат төлеу; экспортталатын тауарлар үшін кеден баждарын төлеу
және тағы басқа операциялар қолма-қол ... ... ... ақшамен есеп
айырысу түрінде бір иеленушіден басқа иеленушіге беруі болып табылады.
Осының ... және ... ... ... ... ақша
қатынастарының қозғалысы болып жатады.
"Қаржы" ұғымы ақша нысанындағы қоғамдық өнімді бөлумен байланысты
болатын ... ... кең ... ... ... ... ... сипатқа ие болып отырған ... ... ... ... және үздіксіз болып жататын ақша
айналымын — ақша ағынын бейнелеп көрсетеді.
Экономиканың жұмыс ... ... ... ... ... әлде қайда аз дәрежеде реттейді, негізгі реттеуіш тауарлардың,
жұмыстардың және қызметтер ... ... мен ... ... ... — ақша ... жиынтығы, олардың ажырағысыз бөлігі, ол
әрқашан экономикалық жүйе ... ... ... өндірістің түрлі
субъектілері арасындағы бүкіл ақша қатынастарын ... тек ... ... ... ... оның рөлі мен маңызы экономикалық
қатынастарда ақша ... ... орын ... ... ... өнім мен ... ... жасау, бөлу және қайта бөлу
процесінде ... ... ... ... ... пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар ... ... ... болып
табылады. Қаржының басты белгілерінің бірі — оның тұлғалануының ақша ... ... ... ... қаржы қатынастарының бейнеленуі. Демек,
қаржы қатынастарының пайда ... өзі ... ... ... ... аңғартып отырады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл ... ... деп ... ... еді. Ақша ... ... тек олар арқылы мемлекеттің, оның
аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық жүргізуші ... ақша ... бұл ... мазмұны болып табылады. Ақша
қатынастары жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша ... ... ... мен ... қозғалысымен байланысты болатын ақша
қатынастарын ғана қамтиды. Басқа ақша қатынастары қаржы ... ... ... ... ... мысалы, шығындардың барлық
түрлерін ақшалай есепке алу мен ... ... ... ... ... өлшеу, өзіндік құнды калькуляциялау және өнімнің бағасын анықтау,
ақшалай түсімді есепке алу мен ... ақша ... ... және ... ... ... арқылы тауарларды сатып алу және сату (тіпті
мемлекет бөлшек сауда бағаларын реттеп отырған ... да) ... ... ақша ... да ... ... болмайды. Себебі мемлекет
бұл жерде ақша қатынастарын азаматтық-құқықтық әдіспен реттеп отырады. Ақша
қатынастарымен бірігіп ... ... ... ... ... ... тепе-тендік) бұл әдіске тән өзгеше нышан болып табылады.
Сонымен бірге қалыптасатын ақша ... ... ... ... ... Кез ... ақша ... қаржы қатынастарын білдіре
бермейді.
Қаржының ... ... ... да, ... жағынан да
айырмашылығы бар. Ақша – бұл ең ... ... ... ... ... ... ... балама, ал қаржы —
жалпы ішкі өнім мен ұлттық табысты бөлудің және ... ... ... ақша ... ... мен пайдалануға бақылау жасаудың ... ... ... және ... ықпал жасайды және объективті сипатта
болады.
Ұдайы өндіріс процесінің түрлі стадияларында жеке ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесінің екінші және үшінші
стадияларында — бөлуде және айырбастауда болады. ... ... ... құнның қозғалысы тауарлардың қозғалысынан оқшауланады және оның
шеттелуімен (бір иеленушілерден басқа иеленушілерге өтуімен) немесе ... ... ... ... (бір ... шеңберінде)
сипатталады. Үшінші стадияда бөлінген құн (ақша нысанындағы) тауар нысанына
айырбасталады. Бұл ... ... ... ... ... Сөйтіп, ұдайы
өндірістің екінші стадиясында құнның ақша нысанының бір жақты қозғалысының
орны ... ал ... ... ... екі жақты қозғалысы болады, оның
бірі ақша ... ал ... ... ... ... ... ... өндіру мен тұтыну стадияларында мұндай
қозғалыстың болмауы ... ... ... болуының орны еместігін
дәлелдейді. Бөлінген құн (ақша нысанында) тауар нысанымен айырбасталатын,
яғни ... алу - сату ... ... ... да ... орын ... өндіріс процесінің құн стадиясында тек баға ... ... ... жасалатын айырбас операциялары болып жататындықтан, мұнда басқа
экономикалық категорияның ... — баға ... ... іс-әрекет етуінің жиынтық қоғамдық өнімді бөлу стадиясында
асқан дәрежеде көрінетіндігі қаржы үшін ... ... ... ... қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет ететін орны
ақшаның нақтылы ... ... ... ... ... бөлу стадиясы
болып табылады. Мұнда жалпы қоғамдық өнімнің құны және оның маңызды бөлігі
... ... ... ... ... ... мақсатты арналым мен
субъектілер бойынша бөлінеді. Бұл процестің нәтижесінде құн оны құрайтын
микроэлементтерге — с, v, және m**-ге ... ... ... ... ... (с) орны ... қызметкерлердің жалақысы
(v) төленеді және қосымша өнім (m) ... ... ... қаржы
талшығы мен басы өндіріс сферасында қосымша ... ... мен оны ... болып табылады. Тап осы қосымша өнім немесе қоғамның таза табысын
(табыстарды, қорланымдарды, ақша ... ... ... ... ... бұл ... ... қатынастарының мәнін және қаржы
функцияларының бастауын кұрайды. Сөйтіп, өңдірістің алдын ала ... ... ... ... "с", " v " және " m"-ге ... ... ... қалыптасады және оларға сәйкес ақшалай табыстар мен
ақша қорланымдары жасалынады. ... ... ... ... одан әрі бөлу және оны ... пайдалануды нақтыландыру да қаржының
негізінде жүзеге асырылады (1.1. сызбаны қараңыз).
Нәтижесінде ... бір ... жаңа ... ... ... ал ... тұтынылады. Сөйтіп, жалпы қоғамдық өнімнің құны ... ... ... ... ... ... әрқайсысы өндірілген өнімдегі
өзінің үлесін алуы тиіс. Қаржының қатысуынсыз қоғамдық ... ... ... ... емес. Қаржы қоғамдық өнімді жасау мен пайдалану
арасындағы байланыстырушы буын болып табылады.
Қарастырылған процестер қаржы ... ... ... басқа экономикалық қатынастармен өзара іс-әрекетін шарттастырады
және олардың экономиканың ... оның ... ... ... процестерге әсерін зерделеуге ғылыми көзқарасты талап етеді.
Қоғамдық қатынастардың иерархиясында ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға жатады, ал ... ... өз ... ... ... айқындаушы бөлігі — өндірістік ... ... ... қараңыз). Бұдан қаржы қатынастарын өндірістік қатынастардың
бір бөлігі, яғни олар базистік әрі ... ... ... ... деуге
болады.
Экономикалық заңдармен анықталатын қоғамдағы өндірістік қатынастар
категориялар арқылы ... ... ... — бұл ... қатынастардың көрінісі, бұл қатынастар экономикалық өмірдің
бір жағын сипаттайды және абстрактты, қорытынды түрде ... ... ... сақтандыру, кредит, табыс (пайда) және т.б. жатады.
Қаржы, экономикалық категория ретінде, ... ... ... ... мен ұсыным заңының, қажеттіліктердің жоғарлау заңының,
өндірістік қатынастардың өндіргіштік күштердің сипаты мен даму ... ... ... ... ... ... ... сызба. Қоғамдық жүйедегі қатынастардың дәйектілігі (бағыныңқылығы)
Қатынастардың иерархиялық субординациясын ескере отырып, "жалпыдан -
жекеге" қағидаты бойынша ... ... ... ... жасауға болады:
жалпы қоғамдық қатынастар, өндірістік қатынастар, ақша қатынастары және
қаржы ... ... ... мемлекеттік кредит, сыртқы экономикалық
қатынастар және т.б.)
Әр түрлі қоғамдық-саяси құрылымы бар осы ... ... ... ... ... ... да — ақша, табыс (пайда*),
өзіндік құн және ... ... ... ... өзінің
функцияларын (тауардың құнын немесе бағасын білдіру, ... ... ... мен ... ... анықтау, өндірісті ынталандыру, кәсіпорындар
қызметінің нәтижелерін бағалау) ... ... ... ... ... мәні мен маңызы көрінеді. Қаржының олардың барлығынан
өзінің айрықшалықты белгілері бойынша айырмашылығы бар.
Қаржыны ... ... ... ... ... жиынтығынан
ажыратып алу үшін бұл экономикалық категорияға тән өзгеше белгілерді біліп
алған жөн. Сонымен ... ... ... ... бір ғана ... ол ... болғанның өзінде де сипаттау мүмкін емес. ... ... да ... жатқан ортақ белгілері болады.
Сондықтан қайсы бір құндық категориялардың, ... ... ... ... тек ... сипатты белгілердің жиынтығы ғана кез келген қүндық
экономикалық категорияның, соның ішінде қаржының да ... ... ашып бере ... ... ... ... ... құрайтын
қатынастардың өзгешелігі олардың көрінісінің әрқашан ақша ... ... ... ... жүйе ... ... ұдайы
өндірістің әр түрлі субъектілері арасындағы ақша және тек ақша ... ... ... қаржы қатынастарының ақшалай сипаты — қаржының
маңызды белгісі. Қаржының ақшалай сипаты оны жүзеге асырудың ... ... ... ... категорияларға тиістілігін (жататынын) баса
көрсетеді.
Ақша қаржының ... ... ... ... болып табылады. Ақша
болмаса қаржының болуы мүмкін емес, өйткені қаржы ақшаға байланысты болатын
жалпы ... Ақша ... ... ... ... ... капитал,
яғни үдемелі құн немесе табыс (пайда) әкелетін құн бола бастайды. ... ... ... аясы ретінде, өндірістік қатынастардың бір бөлігі ретінде
қаржының пайда болуына жағдайлар жасайды.
Қаржы қатынастары ... ... ... қатынастар болып
табылады. Қаржының арқасында экономиканың барлық ... ... ... пен ... емес салаларда) және шаруашылық
жүргізудің түрлі деңгейлерінде ... өнім ... ... бөлудің сан алуан
процестері жүзеге ... Бөлу ... ... ... да ... ... мен ... предметтерінің қорларын жасаумен де, сондай-ақ
ақша нысанында да — ... ... ... ... алуға арналған ақша
қорларының қозғалысы арқылы да болып жатады. ... ... ... ... ... ... олардың айрықша белгісі
болып табылады.
Қаржы қатынастарының ақшалай ... мен ... ... қаржының аса
маңызды белгілері болып табылады, бірақ оның ақтық белгілері емес, ... ... ... да, ... ақы ... де, ... де ортақ.
Қаржының нақтылы жұмсауға арналған түрлі мақсатты ақша ... ... оның ... ... ... ... ... Ақша
қорлары, істің шын мәнінде, қаржы қатынастарының объектілері ... ... ... ... ... ... емес сферада қаржылық әдістердің көмегімен жасалады. ... ... ... ... ... директивалық, яғни
қажетті, сөзсіз болатын, ... ... ... ... ... өзі
экономиканы реттеудің қажеттігімен және қоғамдық дамудың мақсаттарына ... ... мен оның ... ... ала ... ... болады.
Ақша экономикалық өмірде, әдеттегідей, баламалы, яғни тауар және ... ... тең ... ... ... пайдаланылады.
Баламалылық белгісі басқа экономикалық категориялардың — бағаның,
еңбекақының, ... ... тән. Ақша ... ... ... бөлініп тұратын ерекшелігі сол, олар экономиканы ... ... ақша ... ... бір ... қозғалысының
негізіңде жасалады. Кез келген қаржы операциясы осындай ерекшелікпен
(салықтар, ... ... ... ... ... ... және т.б.), яғни баламасыздықпен сипатталады.
Салалық қаржыларда қорлардағы ақшаның ... ... ... ... ... ... ... өзгеше белгілері бұл экономикалық
категорияны ақша қатынастарының бүкіл ... ... ... ... ... әрі қаржының өзгешелігін, ерекшелігін атап көрсетеді.
Басқа бірде - бір құндық ... ... ... ... ... ... ... Егер белгілердің алғашқы екеуі — қаржы
қатынастарының ақшалай сипаты мен белгіштік ... ... ... ... ... ... қаржыға тән қор нысаны, міндетті сипаты,
біржақты тертіптегі құн ... ... ... ... ... ... айрықша ерекшеліктерін баса көрсетеді.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде қаржының қысқаша анықтамасын былайша
тұжырымдауға болады: қаржы — бұл шаруашылық ... ... ... ... ... мен ... қалыптастырумен, сонымен
бірге оларды ұдайы ұлгаймалы ... ... ... және ... ... ... ... жалпы қоғамдық
өнімнің құнын және ұлттық байлықтың бір бөлігін бөлу және ... ... ... ... ақша қатынастары.
Қаржының жұмыс істеуінің шарты — ақшаның болуы, ал ... ... ... ... ... субъектілер мен мемлекеттің қызметін
қамтамасыз ететін олардың ... ... ... ... мәні ақша ... құн ... ... Мұндай
қозғалыстың шарты тауар-ақша қатынастарының болуы және ... ... ... ... ... ... мән-жайдан — тауар-ақша қатынастарының
болуынан және ... ... ... туындайды.
Мемлекет қаржы ресурстарының объективті қажеттігін ... ... ... әр ... ... ... алады: төлемдердің әр түрлі түрлерін
енгізеді немесе күшін жояды, қаржы ресурстарының нысандарын ... ... ... жүргізу сферасында үнемі өзгеріп отыратын ұдайы ... ... ете ... ... өндіріс үйлесімдерін тұтынудың
қажеттеріне бейімдеуге мүмкіндік беруі үшін қажет. Бұл мақсатты арналымның
ақша ... ... ... болады. Қаржының басты арналымы —
табыстар мен ... ... ... ... ... пен ... субъектілердің қаржы ресурстарына деген ... ... және бұл ... ... ... ... ... дамуы шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қарамағында жасалатын ақша ... ... ... мен ... ... ... ... қаржы механизмі арқылы барлық жағдайға ықпал
етудің кең мүмкіндіктерін пайдалана ... ... ... ішкі ... ... ... асыра алмайды, өзінің әлеуметтік-экономикалық
бағдарламаларын, қорғаныс және елдің қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... шаруашылық процестерді реттеу
жөнінде едәуір экономикалық функцияларды орындайды, ... ... ... ... ... ... жоғары —
мемлекеттік бюджет арқылы қазір жалпы ішкі өнімнің 20 пайыздан астамы және
жиынтық ... ... 10 ... ... бойынша) бөлінеді.
Мемлекет қаржысының көмегімен ... және ... ... ... ... реттелінеді, басқа қоғамдық ... ... ... қажеттігінін факторлары
Қаржысыз кеңейтілген негізде өндірістік капиталдардың жеке және
қоғамдық толық айналымын ... ету, ... ... және ... ... ғылыми-техникалық жетістіктерді ... ... ... ... ... қанағаттандыру мүмкін емес.
Елде жергілікті мәні бар міндеттерді шешуге ... ... ... ... да ... қаржымен қамтамасыз етуді, муниципалдық
құрылымдар қаржысының жұмыс ... ... ... ... ... ... ... төменгі буындары мен
аймақтарға ерекше көңіл аударылып, оларға қаржы ресурстарын қалыптастыруда
үлкен құқық пен ... ... ... Тек бұл ... орталықтың
аймақтардың шаруашылық жүргізудің төменгі буындарының арасында ұтымды,
ғылыми негізде бөлінген кезде ғана ... ... және ... үлкен көлемде жаңғыруы болуы мүмкін.
Мемлекеттік сектордың қызметімен байланысты қаржы қатынастары елеулі
дәрежеде "қоғамдық ... ... ... деп ... ... ... және ... тұтынылатын материалдық, сонымен
бірге материалдық емес сипаттағы игіліктер мен ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған. Бұған қалалар мен ... ... ... жол ... ... биліктің,
басқарудың, құқықтық тәртіпті қорғаудың, қорғаныстың, қоршаған ... ... мен ... ... ... әлеуметтік қорғау,
білім беру және денсаулық сақтау (кепілдемелі деңгейде) жатады.
2. Қаржының функциялары және ... ... ... ... және рөлі оның ... ... ... мәнін толық ашу оның ұғымы мен қажеттігін ғана ... ... ... қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын анықтауды
да талап ... ... ... осы ... ... тән ... ... іс-қимылдағы көрінісін, сапаның өзіне тән категориялары ... ... ... ... категорияның қоғамдық арналымы
қамтып көрсетіледі, оның экономикалық табиғаты ... ... тым ... ...... ... айрықшалықты
экономикалық категория болып табылатындықтан және бұл ... ... ... сызып қоюдың мүмкін еместігіне, ... ... және ... ... ... ... ... дендеп
енуіне байланысты қаржы функциясы туралы мәселе ғалым-теоретиктер арасында
осы күнге дейін пікірталас тудыруда.
Қазіргі ... ... ... және ... ... ... ... отыр. Бірінші тұжырымдаманың жақтаушылары қаржы
қоғамдық өндірістің екінші стадиясында — ақша нысанындағы ... ... бөлу ... ... ... қаржының бөлгіштік сипаты оның ... ... ... ... деп санайды. Бұл тұжырымдамаға сәйкес
қаржы екі функция орындайды: бөлу және ... ... ... ... ... ... мәні ... бөлгіштік функцияның көмегі арқылы көрінеді. Тап осы функция арқылы
қаржының қоғамдық арналымы — шаруашылық жүргізудің әрбір ... ... ... ... ақша ... ... ... қаржы
ресурстарымен қамтамасыз ету жүзеге асырылады.
Жалпы қоғамдық өнімнің құны (оның ақша нысанында), сонымен бірге ақша
нысанында тұлғаланатын ... ... бір ... ... ... іс-әрекетінің объектілері болып табылады.
Қарамағында мақсатты арналымның қорлары қалыптасатын ұдайы өндірістік
процестің қатысушылары ... ... заңи және жеке ... (мемлекет,
кәсіпорындар, бірлестіктер, мекемелер, азаматтар) қаржылық бөлуде
субъектілер болып келеді.
Қаржының ... ... ... ... өмірдің барлық
сфераларыңда — материалдық өндірісте, айналыс және ... ... ... қаржылық әдістері экономиканы басқарудың түрлі деңгейлерін:
жалпыұлттық, аумақтық, жергілікті деңгейлерді қамтиды. Қаржылық ... әр ... ... - ... ішкісалалық, салааралық,
аумақаралық бөліністі тудыратын көпсатылық тән.
Бөлу функциясы қаржы құралдарын қоғамдық жалпы өнім мен оның ... ...... ... ... ... ... бір бөлігін
(мысалы, айналым қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату операцияларын
шығарып тастағанда) бөлу және ... бөлу ... ... ... Бұл ... ... өнімді өздігінше бөле береді деген мағынада
емес, қаржы тек жасалған өнімді бөлуді ғана ортақтастырып, ... ... ... керек. Былай деп айтқан дұрыс: өнімнің натуралдық-заттай құрамын
бөлу ақша қорларын бөлу арқылы жасалады. Мемлекет, ... ... ... ... ақша ... ... мен қорланымдарды) бөлуге сәйкес
жасалған натуралдық өнім де бөлінеді.
Қаржының бөлгіштік функциясының іс-әрекеті оның ... ... ... ... ... және таза ... бөлумен және қайта
бөлумен байланысты қатынастарды қамтамасыз етуден; ... ... ... ақша ... жасаудан туындайды.
Қоғамдық өнімді бөлу алғашқы және кейінгі, немесе қайта бөлу ... бөлу ... ... ... өнімнің жалпы көлемінен орнын
толтыру (өтеу) қоры (материалдық шығындар мен ... ... ... және ... ... құн — ұлттық табысты бөлудің
нәтижесінде мемлекеттің, өндірістік ... ... ... және халықтың алғашқы табыстары қалыптасады, олар ... ... ... ... ... ... бұл процестерде маңызды
рөлді қаржы атқарады. Қоғамдық өнім мен ... ... ... бөлу ... ... ақы төлеу және баға сияқты ... ... ... ... бөлу ... ... аумақтық тұрғыдағы шаруашылық жүргізуші
субъектілер бойынша қоғамдық өнімді мүшелеудің сан алуан ... ... ... ... - ... ... ... түпкілікті тұтынуды
қамтамасыз ету үшін ұдайы өндіріс қатысушыларының ... ... әр ... ... ... Бұл ... ... бәрінің
табыстары басқалардың шығыстары есебінен қалыптасады және ұлттық табыс
қорлану қоры мен ... ... ие ... ... жағдайда қаражаттар
өндірісті кеңейту үшін немесе материалдық сфера ... ... ... емес ... ... өндірістік қорлардың
(капиталдың) өсімі үшін, резервтер мен сақтық ... ... ... ... қорын бүкіл халықтың оның ұдайы ... ... ... ... ... ... ... ғылымға, мәдениетке, басқаруға, ... ... ... ... ... ... табысты бөлу және қайта бөлу екі әдіспен жүзеге
асырылады:
қаржылық - ... ... Ол ... ... ... және
бюджеттен қаражаттарды қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
несиелік - банктік әдіс. Ол ... бос ... ... ... ... ... ... беруді білдіреді.
Қоғамдық өнімді құндық бөлудің процесі ... ... ...... мөлшерлемелердің, тарифтердің, аударымдардың
және т.б. көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... мақсаттары
мыналар болып табылады:
- өндірістік емес саланы қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету; бұл
салада ұлттық табыс жасалмайтыны белгілі;
- ... жеке ... ... ... қаржы ресурстарын
мақсатты бөлу;
- қаржы ресурстарын маңызы зор прогрессивті ... ... ... ... ... ... ... бөлу;
- қаржы ресурстарын ұтымды түрде сала ... ... ... әр ... ... және күрделі
жұмсалымдардың құбылмалы тиімділігімен ынталандырылып отырады.
Сөйтіп, ұлттық табысты қаржы көмегімен бөлу және ... бөлу ... ... ... материал және ақша ресурстарының ұдайы өндірістегі
қажетті мөлшерлестігін қамтамасыз етеді.
Қаржының қоғамдық өнімді бөлу және қайта бөлу ... ... ... Алғашқы бөлу кезінде, жоғарыда атап өтілгендей, ... ... ...... ... ... ... жасайды.
Қаржыны қолданудың негізгі сферасы — қайта бөлу, мұнда ол ... ...... ... іс-қимыл жасайды. Қаржының
белгіштік функциясы аумақаралық, салааралық, ішкісалалық, ... ... ... және ... ... бөлу мемлекеттік
бюджет арқылы жүзеге асырылады, бұл кезде ақша ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының
жетіспеушілігін басынан кешіріп отырған ... ... ... ... Қайта бөлудің бұл түрлерінің ... ... ... ... қол ... бұл ... ... салалардағы өндірістің дамуы үшін, сондай-ақ артта қалған
аймақтарда экономика мен әлеуметтік-тұрмыстық ... ... ... ... ... табылады. Ішкісалалық және ішкішаруашылықтық
қайта бөлу сферасы экономиканы қайта құрудың ... ... ... ... қаражаттарын пайдалануды қажет ететін (заң бойынша
мемлекетке ... ... ... ... есеп пен ... ... ... байланысты біртіндеп тарылып келеді.
Демек, қаржы белгіштік функция ... ... ... ... ... жұмсау жолымен мемлекеттің, экономикалық агенттердің
экономикалық мүдделерін қамтып көрсететін ... бір ... ... ... ... ... ... бөлу
категориясы ретінде қаржының мәні ... ақша ... ... ... оның құрамды элементтерінің қозғалысымен байланысты
болатын экономикалық қатынастар айшықталады және ... ... ... ... ... ... өткізу үшін жағдайлар жасалады.
Қорытындысында қоғамдық өндірістің барлық ... ... ... мен ... ... қатысу дәрежесі ескеріле отырып, олардың
экономикалық мүдделері ... ... ... ... ... ... ... да, түпкілікті
табыстарды да қалыптастыру мен пайдалануды ортақтастырып, жүзеге асырады.
Қаржының бөлгіштік функциясының жақтаушылары бөлу ... ... ... ... ...... ... тұтынуға белсенді
ықпал етеді деп жорамалдайды. Мысалы, қаржы өндіріске қалыптастырылатын
ақша қорларының мөлшері арқылы санмен әсер ... бұл ... ... ... ... ... бағытта ықпал жасауға болады, не қолайлы
қаржы жағдайларын жасау жолымен экономиканың жеке ... ... ... болады, не бұл өсудің қарқынын баяулатуға ... ... егер ... ... көлемін өндірістің белгілі бір сапалық
көрсеткіштерінің: еңбек өнімділігінің, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... әсер
етуге жетуге болады. Қаржы көмегімен ұдайы өндірістің басқа ... ... әсер ... ... ... белгіштік функция арқылы қаржының ұдайы
өндірістің барлық процестерімен байланысы және бұл категорияның өндірістің
барлық стадияларына ... әсер етуі ... ... бөлгіштік ... ... ... осал ... ... ... тап осы ... ерекшелігін қамтып көрсетуі тиіс деген қағида болып табылады.
Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... да — ... да, ... да, кредитке де тән.
Ұдайыөндірістік тұжырымдамасының жақтаушылары қаржы — бір стадияның
емес, жалпы алғанда ұдайы өндірістің ... деп ... ... пікірінше:
- қоғамдық ұдайы өндірістің барлық стадиялары бір-бірімен тығыз
байланысқан;
- қаржы қоғам қызметінің бүкіл ...... ... пен ... ... ене ... ... бір стадиясына ғана емес, жалпы бүкіл бұл процеске
қызмет көрсетеді;
- қаржы қоғамдық ... ... ... стадияларында
пайдаланылатын бақылаудың әмбебапты құралы болып табылады.
Қаржының табиғатын ақшаның қозғалысында анықтайтын қаржының бөлгіштік
тұжырымдамасынан айырмашылығы ұдайыөндірістік тұжырымдамасы бұл ... ... құн ... ... ... ... қаржының іс-
әрекет сферасы айтарлықтай кеңиді.
Ұдайыөндірістік тұжырымдамасы жақтаушыларының ... ... ... ... ... олар қаржыға мына функцияларды береді:
1) ақшалай табыстар мен қорларды жасау;
2) ақшалай табыстар мен қорларды пайдалану;
3) бақылау функциясы.
Қаржы көмегімен ... ... ... ... өндіріс
сферасында жасалған қоғамдық жиынтық өнім құнынының бір бөлігін алады. Бұл
процесс қаржының бірінші функциясын — ақша ... ... ... ... ... бұл ... ... түрдегі практикалық көрінісін, ең
алдымен, мемлекеттің салық саясатында табады. Нәтижесінде ... ... сан ... ақша ...... ... ... (аймақтық және жергілікті деңгейдегі), мақсатты қорлар
және т.б. жасалады.
Бұл ақша ... ... ... ... қаржының екінші
функциясы арқылы жүзеге асады, оның заттық ... ... ... ... ... ... Ақша ... (табыстардың)
қаражаты қайта бөлу жолымен мемлекеттік аппаратты ұстауға, ... ... әрі ... құрылымын жасап, қолдауға, материалдық жағынан
аз қамтылғандарды қолдауды қамтамасыз етуге және ... ... бөлу ... ақша ... ... және ... ... асады. Қоғамдық өнімді ақша қорларын қалыптастыру және пайдалану
арқылы бөлу экономикалық қатынастардың пайда болуына ... ... есеп пен ... ... ... асыруға
байланысты болатын қаржының бақылау функциясын ... ... ... ... Қаржының бұл функциясы экономикалық
категория ретіндегі қаржыға тән қасиет және қаржының не бірінші, не ... бір ... ... ... ... функциясы мазмұнының
нақтылы көрінісі мемлекеттің қаржы саясатын жүргізетін қаржы ... ... іске ... ... ... ... ... туындайды және
жиынтық қоғамдық өнімді, ұлттық табысты және таза ... ... ... ... ... және ... мақсатты жұмсауға бақылау жасаудан
көрінеді. Егер қаржының мәні, табиғаты және ... бір ... ... ... ең ... таза ... бір ... қозғалысымен, оны
бөлумен, ақша қорларын ... және ... ... ... ... өндіріске бағыттаумен және басқа ... ... ақша ... ... ... ... ... функциясы да тиісті түрде материалдық ... ... ... де, сондай-ақ мемлекеттің ақша ... ... ... және ... ... де ... Қаржының екі функциясының диалектикалық бірлігі мен ... ... ... ... ...... ішкі ... тиісті
қорларға бөлуге және оларды мақсатты арналым бойынша жұмсауға бақылау
жасауда көрінеді.
Бақылау функциясы сандық ... ... ... ... ... ... ... бөлумен және қайта бөлумен байланысты болатын
экономикалық процестерді бейнелейді. Сонымен бірге ... ... ... қозғалысы жиынтық қоғамдық өнімді құндық бөлу процесіне
мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... бақылаусыз
экономиканың теңгерімді дамуының қамтамасыз етілуі мүмкін емес.
Қаржының бақылау функциясының экономикалық ... ... ... - ... қызметіне теңгемен бақылау жүргізу. Бұл бақылау
материал, еңбек және ақша ... ... әрі ... ... қана ... сонымен бірге кәсіпорындарда, фирмаларда өндіріс
рентабелділігін арттырудың резервтерін ... ... емес ... ... ... мәселесі жөніндегі заңнамалардың бұлжымай сақталуын, мемлекеттік
бюджет, банк ... ... ... ... ... ... есептесу және телемдер жөніңдегі өзара
міңдеттемелерінің дер ... және ... ... ... ... аса маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.
Қаржының бақылау функциясын жүзеге асырудың ... ... ... ... ақпараты болып табылады. Шаруашылық
жүргізуші субъектілердің қаржы-шаруашылық қызметінің ... ... ... ... көрсететін түсім-ақша, табыс (пайда),
рентабелділік, өтінімділік, айналымдылық, ... ... ... және ... ... ... көрсетілген қаржылық көрсеткіштер
арқылы белгіленген нормалар мен нормативтерді қолдануды, макродеңгейде де,
микродеңгейде де экономикалық ... ... мен ... ... ... ... қаржының бақылау функциясының рөлі қаржылық
тәртіп арқылы жүзеге ... және оның ... ... ... нормативтердің сақталуымен, қаржылық міндеттемелердің орындалуымен
байланысты болуы мүмкін.
Қаржылық тәртіп оны бұзушыларға ... ... ... ... ... сактауға негізделген.
Қаржының бақылау функциясы қаржы органдарының сан қырлы қызметі арқылы
жүзеге асырылады. Қаржы жүйесі мен ... ... ... ... ... жоспарлау процесінде, бюджет жүйесінің кіріс және шығыс
бөлігінің атқарылуы кезінде ... ... ... ... жағдайында бақылау жұмысының бағыттары,
қаржылық бақылаудың ... мен ... ... ... ... ... бақылаудың мынадай түрлерін ажыратады:
- қаржылық-шаруашылық бақылау. Оны фирмалардың, кәсіпорындардың,
бірлестіктердің, министрліктер мен ведомстволардың қаржы
органдары ақша ... бөлу ... ... ... бүкіл барысына: өнімді шығару мен ... ... құн мен ... ... ақы төлеуге
осылайша ықпал жасалады. Қаржылық бақылаудың бұл түрі ... ... ... ... бағытталған;
- қаржылық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар ... бір ... ... ... алу ... кәсіпорындар мен құрылыстарды қаржыландыру арқылы
жүзеге асырылады. Осылайша ... ... ... бюджетке дер кезінде түсуін, сондай-ақ бюджет
қаражаттарының бизнес-жоспардың немесе құрылыс ... ... ... ... ... бақылау. Ол фирмалар мен кәсіпорындарды
несиелеу арқылы жүргізіледі. Бұл жағдайда қаржының ... ... ... ... ... ... ... Бақылаудың бұл түрі банк арқылы
өтетін ақшалай есептесудің (өнім, жұмыс, қызметтер ... ... ... ... ... ... өндірістің бөлу стадиясының құралы бола отырып,
ұдайы өндірістің барлық стадияларына ықпал ете ... ... ... ... екі ... ... Қаржы қоғамдық өндірістің барлық стадияларына (өндіру, бөлу,
айырбастау, тұтыну) ықпал етеді.
2. Қаржының экономикалық процестерінің ... ... ... бар (бұл ... функциядан туындайды).
Бөлу ұдайы өндірісте айқындаушы ... ... ... өндіріс сферасында басталады, өйткені ... ... мен ... әсер ... ... өндіріс процесіне екі түрлі ықпал жасайды:
а) сан жағынан, бұл бөлгіштік ... ... ... сапа жағынан, бұл қаржының шаруашылық жүргізуші субъектілердің
материалдық мүдделеріне ықпалымен сипатталады.
Қаржы микроэкономикалық дамудың ... ара ... ... ұдайы
өндірістің заттық және құндық элементтерінің тепе-теңдігіне жетуде, өндіріс
тиімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады.
Қаржының экономикалык, рөлі мына бағыттардан ... ... ... ... ... ... көсіпорындардың,
фирмалардың өндірістік қызметі тиімділігінің өсуіне жағдай
жасайды;
- кірістер мен шығыстарды ұдайы салыстырып отыру ... ... ... ... есебін нығайтып,
дамытады;
- қаржы ақша қорларын бөлу және қайта бөлу арқылы экономикалық
өсудің ара салмағын қамтамасыз етеді;
- қаржы ... ... ... және ... ... ... ... экономикалық негізін жасайды;
- қаржы ұлттық экономикада меншіктің сан алуан нысандарының және
шаруашылық жүргізу нысандарының дамуына ... ... ... ... оңтайлы ұлттық шаруашылықтың ара салмағын
қамтамасыз етуде белсенді рел атқарады: олардың көмегімен ... ... ... индикативтік жоспарының басты элементтерінің өзара
теңдестірілуіне қол жетеді; қаржы тұтқаларын ... ... ... ... ... ... ... күшейтуге арналған негізгі
қаржылық көрсеткіштерді мемлекетке орталықтандыра отырып анықтауға жағдай
жасайды.
Қаржы көмегімен жететін нәтижелерді бағалауға жалпы ... ... 3 ... ... мүмкіндік жасайды:
1) ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттіліктерін қажетті қаржы
көздерімен қамтамасыз ету тұрғысынан;
2) ... ... ... ... ... реттеу үшін
пайдалану тұрғысынан;
3) қаржының әлеуметтік - экономикалық дамудың ынталандырмасы
ретінде ... ... ... басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
Қоғамдық өнімді бөлу ... өте ... ... барысында өндірісте
жасалған құн шаруашылық жүргізуші ... ... ал ... ... ... ... ... Осыған байланысты ол түрлі
экономикалық категориялардың көмегімен жүзеге асады, ... ... тек ... тән рөлдерді орындайды. Қаржы құндық бөлу процесіне
қатыса отырып, баға, жалақы, кредит ... ... ... ... ... және ... іс-қимыл жасайды. Бұл ақша категориялары ұдайы
өндіріс цикліның ... ... ... ... ... ... ... Алайда олардың қатысу өлшемі мен нысандары бірдей емес. Жеке
экономикалық категориялардың ұдайы өндіріс процесінің түрлі ... ... әр ... ... категориялардың әрқайсысы тек оған тән
әдістермен және ... ... өнім мен ... ... ... ... ... отырып, бөлгіштік және басқа ұдайыөндірістік
қатынастардың жүйесінде өзінің ерекше орнын алады.
Баға — жұртқа ... ... ... ... ... Ол ... натуралдық-заттай нысанынан ақша нысанына көшуін және сатып алу-
сату актілерінің ... оның бір ... ... ... ... ... бөліністің бастапқы категориясы ... ... ... ... дейін және қайта бөлінгенге дейін тауар сатылуы тиіс. Баға
өнім иесіне оны өткізуден түсетін ақшаның мөлшерін алдын ала анықтайды ... әрі ... ... ... ... ... саналады. Бөлініс
процесінде еңбектің қоғамдық ... ... ... ... ауытқуы пайда болуы ... ... ... ... кеп құн, ... аз құн ... Мұндай жағдайда
қайта бөлгіштік процеске өзінің әдістерімен қаржы араласады: ол құнның ... ... ... ... ... импортқа салынатын
салықтардың, кеден баждарының көмегімен) алады немесе ... кем ... ... ... ... ... ... жолымен алып
береді. Бағаның құннан ауытқуын ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрғыдағы төмен бағалар, жоғары сұраныммен
анықталатын баға — монополиялық ... ... ... ... ... жөн. Нарық жағдайында тауарлардың, қызметтер көрсетудің ... ... ... ... ... ... ... бағаның іс-әрекеті қорлардың тікелей жасалуын тудырмайды, ол
тауар өндірісі мен ... ... ... ... Айырбас актісі
дегеніміз бір мезгілдегі сату (біреу үшін) мен ... алу ... ... баламасыз сату кезінде "m"-нің үлесі азаяды немесе ... ... ... алу ... жаңа тауардың "с" және "v" ауқымы мен үйлесімі
өзгереді.
Қаржы көмегімен шаруашылық жоспарларымен және ... құн ... ... ... ... ... ... процесі түзетіледі. Егер бағаның көмегімен ... ... ... ... ... ... ... бөлу бұл түсім-ақшаны
одан әрі бөлуге арналған мақсатты ақша ... ... ... ... қаржылық әдістері анағұрлым иілгіш келеді, олар бұл процестегі
үлкен атаулы сипатты қамтамасыз етеді. Бөлу ... ... әр ... баға құнның қоғамдық қажетті шығындардан ауытқуы немесе шығындардың
жеке-дара шығындардан ауытқуы түріндегі оның тек бір ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің бүкіл құнын қайта бөледі.
Қаржы бағамен негізі қаланған үйлесімдерді ... ... ... ... ... сол, ... ... объектісі жалпы
қоғамдық өнімнің тек бір ... ... ... ... ауытқу
бөлігі). Бағамен бөлуге қатысты қаржылық бөлу қайталама ... ... бөлу ... ... ... ол түсім-ақшаның жалпы
массасында жасырылған, ал қаржылық бөлу анық көрініп тұрады. ... ... ... ал ... бөлу бөлініспен және қайта бөлініспен
сипатталады.
Баға ... ... ... ... ... ... Өндіріс құралдарының бастапқы және ... ... ... амортизациялық қордағы елеулі ауытқуларға ... ... ... ... ... ... ... қарай), құнның
бағалық бұрмалануы баламасыз сату кезінде күшейеді және бөлу мен ... ... ... ... көбеюін тудырады.
Әсіреинфляция жағдайында Қазақстанда баға күшті өсті және бағаның
бөлгіштік функциясы күшейе ... Баға ... ... ... деген
сұраным мен ұсынымды да реттейді, сөйтіп, ұдайы ... ... ... ... мөлшері мен құрылымына, демек, табысқа да ықпал ... ... ақы ... ... ... Бағаның ізінше қаржылық
бөлудің ішінде жалақы жұмыс істей ... ... ... қоры мен еңбекке
ақы төлеудің басқа қорларының оқшаулануы үшін ... ... ... ... күшінің ұдайы өндіріс процесін ... ... ... ... ақы төлеу қоры (жалақы қоры)
қаржының көмегімен өнімді өткізуден түскен түсім-ақшадан бөлінеді. Бұл ... ... ... ... ... мүмкін. Шаруашылық практикада
табыс категориясын пайдаланған жағдайда еңбекке ақы ... қоры қол ... ... ... байланысты үйлесімде қалыптасады.
Сырттай қарағанда еңбекке ақы төлеу қорын анықтауға баға факторы
тікелей қатыспайды деген пікір ... ... таза ... бөлу ... оның
әсері ақиқат көрінеді. Нарықтық жүйеде бағаның еңбекке ақы төлеу қорына
әсері бұрынғыдан бетер арта ... ... ... ... ... ... еңбекке ақы төлеумен
өзара әрекеттесе отырып, қаржы оны ... ... және ақша ... ... ... жұмылдырудың басқа әдістері, зейнетақы,
сақтандыру қорына төленетін жарналар арқылы ішінара қайта бөлуді қамтамасыз
етеді.
Өндірістік емес сферада қызметкерлердің ... ақы ... қоры ... ... ... ... ... және тиісті
бюджеттің қаржы мүмкіндіктерімен анықталатындықтан бұл сферадағы қаржы ... ақы ... ... ... ... болады.
Барлық жағдайда экономикалық категория ретіндегі еңбекке ақы ... ... ... қызметкердің үлесінің сәйкестігін, яғни
қызметкердің бөлудегі ... ... ... ал ... ... ... ... ақы төлеу жөніндегі қорды қалыптастырады.
Еңбекке ақы төлеу тұтыну стадиясында, яғни тауарлар мен қызметтерге
ақы төлеу ... ... Бір ... оның ... бір бөлігі
қаржылық әдістермен халықтың салықтарды, сақтандыру жөніндегі жарналарды
төлеуі түрінде; несиелік әдіспен — банктерге ... ... ... ... ... акцияларды және басқа бағалы қағаздарды
сатып алу, лотереялар ... ... ... мен ... ... ... айырмашылығы:
1) қаржылық бөлудің шекарасы анағұрлым кең; жалақы тек еңбек
шығындарын өтеуге қатысты;
2) қаржы құнның біржақты қозғалысына ... ал ... ... қозғалысына — еңбек құнына және оның ... ... ... v ... және m ... бөлінеді, қаржының көмегімен
қорлардың жиынтығы, ал жалақының ... ... қоры мен ... ... Олар ... ақы ... ... құрайды. Жалақы — салық төлеудің
негізі. Жалақының көзі қаржы ресурстары болып табылады, ал ... қоры ... ... өзі ... ... көзі бола ... ... бірге
қарастырылып отырған категориялардың іс-қимыл ... мен ... ... ... ... іс-қимылы еңбекке ақы ... ... ... ... бүкіл қоғамдық өнімді, ал еңбекке ақы
төлеу тек қажетті өнімді және қосымша өнімнің бір ... ... ... ... өндірістің аса маңызды факторларының бірі — жұмыс кушінің іс-
қимылымен байланысты, жұмсалынған ... ... ... қызметін
атқарады, ал қаржы, бұдан басқа, өндіріс құралдарымен олардың ... ... ... Еңбекке ақы төлеу оның ... ал ... ... ... ... оның дамуын жандандыра
отырып, бүкіл қоғамдық өнімге ықпал етеді.
Қоғамдық өнім құнын ... ... те ... Әрі ... ... кредит қатынастарының сферасында ағылып жатады. Қаржыдағы сияқты
кредит қатынастарында да шаруашылық жүргізуші субъектілерді, ... ұзақ ... және ... мерзімді несиелендіру мақсаттары үшін
несиелік деп аталатын ақша қорлары қалыптасып, ... ... ... бөлу стадиясында қалыптасатыны белгілі,
яғни кредит бұрын бөлінген құнды бөледі. ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Кредиттің көмегімен қаржы ресурстары шаруашылық жүргізуші субъектілер ... (үй ... ... ... ... ... мен ... көптеген ортақ белгілер бар, бірақ негізгі белгі өндірістік
қорлардың (капиталдардың) ... ... екі ... кеңінен
пайдалану болып табылады. Екі ... да ... ... ... ... ауыспалы айналымы үшін жағдайлар жасауға
бейімделген. Бұл категориялардың материалдық сферадағы кешенді ... ... ... ... ... ... Қаржы және кердит
күрделі жұмсалымдар мен айналым қаражаттарын қалыптастырудың көздері болып
табылады. Бірге үйлесе ... олар ... ақша ... ... ... қамтамасыз етеді. Қаржылық әдіспен ... ... ... ... ... ... несиелік
әдіспен олардың уақытша мұқтаждары қанағаттандырылады. Келешекте ... көзі ... ... ... рөлі ... болады.
Сонымен қатар қаралып отырған категориялардың арасында белгілі бір
айырмашылықтар да бар. Егер ... ... ... ... және ... ... несие қаржы бастаған бөлуді жалғастыра отырып тек қайта
бөлуге қатысады. Несиенің объектісі осы мезетте уақытша бос ... ... бір ... ... табылады, бұл ақшаны қажетсініп отырған шаруашылық
органдары мен халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құнды ... ... ... ... ... ақша ... әдісі айтарлықтай айырмашылық болып табылады: қаржыландыру
қаражаттарды өтеусіз және ... ... ... ... қайтарымдылық, мезгілдік, ақылық жағдайларында жүргізіледі;
кредиттің аса маңызды ... - ... ... ... және ... өзара байланысы мен өзара іс-қимылы да ... бұл ... 18 ... ... қаралған.
Қаржы есеп-қисаптармен және есеп айырысу ... өте ... ... ... ... етуі ... ... жүргізуші
субъектілер арасындағы өзара есеп айырысуға ... ... ... ... олар — ... категорияларды іске асырудың
құралы. Бұл жерде ақшаның айналыс құралы және ... ... ... ... Қаржылық операциялардың уақтылы жасалуы, мақсатты
қорлардың қалыптасуы, қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... жолға қойылғандығына
байланысты болып келеді. Ақшалай есеп-қисаптар коммерциялық есеп пен ... ... ... ... ... ... болып табылады. Олардың
қалыпты жұмыс істеуі ұдайы өндіріс пен құндық экономикалық ... ... ... ... ... ақы ... іс-қимылының өте
қажетті шарты болып табылады.
Экономикалық категориялардың өзара іс-қимылы туралы қаралған негізгі
қағидалары оларды ... ... ... ... оны ... ... ... және оның тиімділігін ынталандыруда пайдалануға
келісілген, өзара үйлесілген ... ... ... Қаржы қатынастарының объектісі ретіндегі каржы ресурстары мен
корлары
Қаржы ғылымы қаржыны тек ... ... яғни ... ... ... ... ғана ... қоймайды, сонымен
бірге мақсатты ақша қорлары түріндегі олардың материалдық іске асуын баса
көрсетеді. Бұл қорлар ... ... ... иесі ... ... ... көздері және қорлардың өздері (бұл көздерді біріктіруші)
ұлттық шаруашылықтың тиісті буындарының ... ... ... табылады.
Қаржы ресурстары ұдайы өндірістің және мемлекеттің шығындарын жабу ... ... ... ... — бұл ... ішкі өнім құнының бір бөлігін,
атап айтқанда, ақша нысанындағы таза ... бөлу және ... ... ... мемлекеттің, шаруашылық жүргізуші субъектілердің
және халықтың қарамағындағы ақша қаражаттары, олар ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге пайдаланылады.
Тап қаржы ресурстары қаржы ... баға және ... ... бөліп алуға мүмкіндік жасайды. Қоғамдық ... өнім ... ... арттыру қаржы ресурстары өсуінің басты шарты болып табылады.
Қаржы ресурстарыңда негізгі орынды таза табыс (пайда, қосылған ... ... ... ... ... ... ... төленетін
жарналар нысанындағы) және амортизациялық аударымдар алады.
Қаржы ресурстарының қаржы қорларынан айырмашылығы бар. Қаржы ... ... қор) – ... ... қалыптастырылған, белгілі бір
қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланылатын мақсатты ақша қаражаттары,
ал ... ... ... ол мемлекеттің (оның органдары арқылы) және
шаруашылық жүргізуші субъектілердің табыстары мен ... ... ... деп ақша ... ... шаруашылық органның
немесе шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары — бұл қорлардағы, яғни
ақша қаражаттарының мақсатты босалқы қорларындағы "байланылған" қаражаттар,
сондай-ақ әлі мақсатты белгілі бір ... жоқ ... ... ақша ... ... ақша ... бір ... қор сипаты болмайды – ... ... ... ... ... тарапынан келісімшарттарды, өзара шарттарды және
шаруашылық жүргізудің басқа шарттарын ... үшін ... ... ... ... ... ... түсуін күні бұрын
есепке алу мүмкін емес.
"Қаржы ресурстары" ұғымындағы оның екі жағын ажырата білген жөн.
1. ... ... ... ... ... ұғымы деп
мемлекеттің, кәсіпорындардың қарамағындағы белгілі бір ... ... ... мен ... ... яғни ақша ... кредит
ресурстарын, ақша резервтерін айтады. Бұл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... Расында,
кәсіпорынның банктегі оның шотындағы белгілі бір күндегі ақшалары олар
кәсіпорынның ... ... ... қаражаттары болып келетіндігіне
қарамастан оның барлық нақтылы ... ... ... Сол секілді
мемлекеттік бюджетте шоғырланған кірістер, қорланымдар олар ... ... ... ... ... нәтижесі болып ... ... ... ... ... қаржы ресурстары болып саналады.
2. Егер жиынтық өнімнің (с+v+m) материалдық-заттай және ... оның ... және бұл ... ... ... онда ... ... басқаша көрінеді. Егер қайталама ... ... ... онда ... ... ұғымы тікелей мемлекет пен
кәсіпорындарда оларға жүктелінген функцияларды орындау үшін ... ... ... жалпы коғамдық өнім мен ұлттық табыстың бір
бөлігін ... ... ... ... пайдаланудың қор емес нысанының да
мүмкін болғанымен) негізінен арнаулы мақсатты арналымның ақша ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет ететін
ақша қорларының бүкіл жүйесінің құрамды бөлігі. Қаржы ... қор ... ... ... өндірістің қажеттері негізінде
объективті түрде алдын ала анықталады және қор емес нысанымен салыстырғанда
оның бірқатар артықшылықтары бар. Қор ... ... ... кез ... ... ... қанағаттандыруды экономикалық
мүмкіндіктермен тығыз ұштастыру мүмкіндігі; ресурстарды ... ... ... ... ... ... ету; қоғамдық,
ұжымдық және жеке мүдделерді ... ... ... мен қаржы ресурстары — бара-бар ұғымдар емес. Қаржы ... ... ... ... оның ішкі ... мен ... ... Қаржы ғылымы тап мұндай ресурстарды жасау, бөлу және пайдалану
негізінде туындайтын қоғамдық ... ... ол ... ... ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің жартысын құра отырып,
мемлекеттің қаржылық қуатының көрсеткіші болып табылады. ... өнім ... ... ... бөлу және ... бөлу ... қалыптаса отырып,
олар түпкілікті пайдалануға, яғни ... ... ... ... өндірісті қамтамасыз етуге және жалпымемлекеттік қажеттерді
қанағаттандыруға қоғам жұмсайтын материалдық ресурстардың бір ... ... ... ... ... өндіріс процесінде қаржы ресурстары
неғұрлым кеп жасалса, соғұрлым ол тиімдірек болады. Сонымен бірге ... ... ... ... проблемасын шешу және экономикалық
өсудің қарқынын тездету ұлттық ... ... ... ... байланысты.
Қаржы ресурстарының қозғалысы жиынтық ... ... ... мен ... ... балансында) қамтып көрсетіледі. Алайда
баланста несие ресурстарының бір бөлігі де қамтып көрсетіледі.
4.1. Сызба. Қаржы ресурстары
|Жалпы қоғамдық өнім ... |v |m ... ... ... өнім ... өнім ... ҚҰН ... | ... ... ... ...... | ... |қара-жаттар|құрамын-дағы | |
| | ... | |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... мен ... |
| | | ... |құнға |
| | | ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... ... ... ... үшін ... ... |
|Баждар, лицензиялар үшін төлемдер ... ... ... ... ... ... қорына төленетін төлемдер |түсімдер |
| ... ... ... |
| ... түсетін |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
Қаржы ресурстарының қүрамында олардың аса маңызды екі ... ... ... ... кірістері. Олар республикалық және жергілікті
бюджеттерде ... ... ... ... ... және мемлекеттің функцияларына сәйкес жұмсалынады. Мемлекеттің
кірістерін жұмылдырудың негізгі әдістері салықтар, ... мен ... ... түсетін түсімдер;
2) бюджеттен тыс қаражаттар. Олар шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қарамағында болады. Олардың пайда болуы мемлекеттің ... ... ... тыс ... ... ... ... арнаулы қаржы
сметалары, қазынашылық шоттар түрінде ... ... Бұл ... ... ... реттеудің мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Бюджеттен тыс қаражаттардың оғаштығы мемлекетке қаржы ресурстарының жалпы
сомасын жасыруға, қаржылық бақылауды ... ... ... ... ... ... ... тыс қаражаттардың жалпы сомасын
анықтау қиын, өйткені ол көптеген қорлар мен ... ... ... ... ... ... басқа ресурстардан айырмашылығы
болады. Қаржы ресурстары ... ... ... ... қаржы ресурстарын басқа ресурстармен үйлестіруді қамтамасыз
етудің қажеттігі болады.
Қаржы ресурстарының көздері ... өнім ... ... үш элементі:
"с", "v", "m", болып ... (4.1 ... ... ... олардың
әрқайсысының қатысу дәрежесі әр түрлі. Мысалы, ... ... ... "С"
элементін көбейту үшін қосымша ресурстар ... ... “V” ... жеке ... ... ... жалақысы бола отырып,
қаржы ресурстарының көзі ретінде үш бағытта көрінеді: салықтар (еңбекақыдан
төленетін); ... ... ... басқадай төлемдер ... ... ... аударылатын жарналар және т.б сияқты).
"М"элементі табыс ... ... мен ... ... ... ... өнім қаржы ресурстарының негізгі көзі болып табылады.
Қаржы ... ... ... (мемлекет деңгейінде) және
микродеңгейде (шаруашылық жүргізуші субъект деңгейінде) іс-әрекет ететін
көздер болып бөлінеді:
Макродеңгейдегі ... ... ... жалпы ішкі өнім;
- ұлттық байлық;
- тартылған (қарыз) ресурстары;
Микродеңгейдегі қаржы ресурстарының көздері:
меншікті қаржы ресурстарының ... өнім ... ... табыс
(кәсіпорын ресурстарын қалыптастыруға мүмкіндік береді);
субъектінің сыртқы ... ... ... ... ... ... және өзге активтер);
шаруашылық жүргізуші субъектісінің ... ... ... ... ... ... ... тұрақты
пассивтер нысанындағы жалақы; қосымша жалақы — қызметкерлердің демалыстарын
төлеуге арналған ақша ... ... ... ... ... ... қаражаттар (бұл кәсіпорынның қаржы рыногында — бағалы
қағаздар, несие ... және т.б ... ... ... мен ... ... ... қаражаттары;
қаражаттарды қайта бөлу тәртібімен алынатын көздер: ... ... ... ... ... ... ... (сақтандыру - қаражаттарды қайта бөлу әдісі).
Мыналар макродеңгейдегі қаржы ... ... ... ... Халықаралық валюта қорының және басқа халықаралық ... ... ... ішкі ... ... ... ... төлемдер; бюджеттен тыс қорларға аударылатын аударымдар және
өзгедей түрлері.
Макродеңгейдегі қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... таза табысы - пайдасы; амортизациялық
аударымдар; кредиттер; сақтық өтеулері; істен шыққан мүлікті сатудан түскен
түсім-ақша; ... ... ішкі ... ... мен ... мүшелерінің үлестік және басқа жарналары;
меншікті бағалы қағаздарды сатудан алынған табыстар; жоғарғы құрылымдардан
аударылған қаржы ... ... ... және басқадайлары.
Қаржы ресурстары орталықтандырылған және орталықтандырылмаған болып
бөлінеді.
Орталықтандырылған қаржы ресурстары бюджет және макродеңгейдегі ұдайы
өндірістің қажеттіліктерін қамтамасыз етеді.
Ұлттық ... ... ... бюджеттік әдістері болады:
1. Мемлекеттік күрделі жұмсалымдар (бұл әдіс экономиканы жандандыру,
өндірістің жаңа салаларын жасау үшін пайдаланылады).
2. ... ... ... алу ... ... жиынтық сұраным
белгіленеді, мемлекет тауарлардың уақтылы өтуіне ... ... ... ... қаражаттар). Олардың мынадай
түрлері болады: демеуқаржы (залалдарды, берешектерді, ... ... ... ... субсидиялардың түрі);
субвенциялар (мақсаты шығындарға жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын субсидиялардың түрі).
4. Бірлескен кәсіпорындарға жұмсалатын инвестициялар.
5. Мемлекет тарапынан болатын жеңілдікті несиелендіру.
Орталықтандырылмаған ... ... ... ... қалыптасады және ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыруға
пайдаланылады.
Қаржы ресурстарын босатып алудың мынадай жағдайлары болады:
1) айналым қаражаттарының айналымдылығын ... ... ... ... ... ... қорларын қысқарту;
4) материал сиымдылығын қысқарту;
5) меншікті қаражаттарды қарыз қаражаттарымен ауыстыру.
Ұдайыөндірістік процесті жандандырудың маңызды аспектісі ... ... ... ... Оны ... ... ... және орталықтандырылмаған ресурстары есебінен қамтамасыз
ету — оларды пайдаланудың басым бағыттарының бірі.
Қаржы ресурстарының бір бөлігі ... - ... ... ... қаржыландыруды қалыптастыру үшін бөлінуі тиіс.
Ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... ... ... басқаруға, қорғанысқа, құқық тәртібін қорғауға,
үкіметтік борышты төлеуге бағытталатынын білген жөн.
Қаржы ресурстарын өсірудің маңызды факторы қоғамдық еңбек ... ... ... бұл ұдайы өндіріс процесінде ұлттық табыстың артуын
білдіреді, сондай-ақ экономикалық қызметтің қаржылық нәтижесінің өсуіне
жеткізеді. ... ... ... ... ... ... - қор ... (капитал қайтарымы) тығыз байланысты. Қор
қайтарымын арттыру қаржы ресурстарын қалыптастыруға, атап айтқанда, ... көзі — таза ... ... ... әсер ... ол өнім өндіру
ауқымы өсімінің, сондай-ақ ағымдағы шығындарды (ең алдымен ... ... ... үнемдеудің нәтижесінде артады. Және,
керісінше, қор қайтарымының төмендеуі ... ... ... ... — бұл ... ... орнын толтыру қоры мен
өндірілген ұлттық табысқа жалпы қоғамдық ... ... ... қоғамдық өнімдегі материалдық шығындардың үлесін - материал
сиымдылығын ... ... ... ...... ресурстарының
негізгі көзін — арттыруға мүмкіндік беретін фактор болып табылады.
Қаржы ресурстарының өсуіне сонымен қатар ... ... ... ... өнеркәсіп өндірісінің материалдық-заттай құрылымы да
әсер етеді.
Перспективада ақша ... ... ... құнға салынатын
салық, акциздер), сыртқы экономикалық қызметтен ... ... ... ... ... ... қалады. Жекешелендіруден, мемлекет
меншігін сатудан түсетін түсімдер сияқты уақытша көздер ... ... ... ... ... ... азаятын болады. Көздері жер
қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері— ... ... ... ... ... ... ақы төлеудің, тұтыну қорларының одан әрі өсуі ... ... ... ... қаржыларының мөлшерінің өсуіне
жеткізеді.
Мемлекеттің қаржы ресурстары көлемінің динамикасы мен ... ... ... көшу ... ... асырудың
нәтижесінде қоғамдық өндірістің тиімділігін айтарлықтай арттыру қаржы
ресурстарын қалыптастырудың ... ... және өсуі ... ... ... үлес салмағын көбейту бағытындағы
олардың құрылымын жақсартуға ... ... ... ... және оны ... кағидаттары
"Қаржы жүйесінің" ұғымы қаржы ұғымының одан әрі дамуы және нақтылана
түсуі болып табылады.
Елдің біртұтас ... ... ... ақша ... ... ... ... бірге бұл қатынастарды ұйымдастыратын
органдардың жиынтығын қамтиды. Қаржы жүйесінің ұғымы кейде тар ... ... ... ... ... ... қолданылады, бұл
жеткіліксіз.
Сонымен бірге жалпы институционалдық тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... ал экономикалық тұрғыдан — ол мемлекетте іс-
әрекет ететін бір-бірімен өзара байланысты қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесі ұзақ эволюциядан өтті. Қаржы
қатынастарының пайда болуы кезінде қаржы ... ... ... ... ... ғана ... - ... бюджетпен шектелді. Классикалық капитализм
жағдайында ... ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесін екі негізгі буын — мемлекеттік бюджет пен жергілікті
қаржылар құрады. Олар ақша ... ... ... ... ... ... ... өзінің саяси және экономикалық функцияларын
орындап отырды.
Қаржы жүйесі терминінің жоғарыда келтірілген ... ... ... оның ... ... ... негіздей
отырып, қаржы жүйесін сыныптаудың қағидалы үлгісі қойылған. Осы критерийге
сәйкес қаржы жүйесі мынадай үш ... ... ... ... ... ақша ... жиынтығы;
3) басқарудың қаржы аппараты.
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық жүргізуші
субъектілер, салалар, аймақтар және жеке ... ... ... ... ақша ... ... ... қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мына екі сфераны қамтиды:
1) мемлекеттік бюджетке жинақталатын ... ... ... қалыптастырып, пайдаланумен байланысты ... ақша ... ... ... ақша ... ... ортақтастыратын экономикалық ақша қатынастары.
Қаржы қатынастары өзінің экономикалық ... ... ... ... ... оның ... құнды бөлу ең алдымен субъектілер
бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жіктемесінің алғашқы объективті белгісі ретінде
көрінеді.
5.1. сызба. Қаржы жүйесінің функциялық белгісі (критерийі) ... ... ... тән ... келетін тиісті
орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша қорларының жиынтығы ... ... ... ... материалдық мазмұны өзінің ... ... ... пайдалануда табады, бұл ресурстар бюджет, мемлекеттік және
мемлекеттік емес әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... және ... көптеген ақша қорларын
кіріктіреді. Бір ... ... ... ... аз ... бір қорлар үнемі жұмсалады (тұтыну қоры), басқалары
уақытша сақталады (резервтік капитал), үшіншісі қорланады ... ... ... ... жүйе ... ... оған кіретін
элементтердің (қосалқы жүйелердің) тығыз байланысымен және оның қосалқы
жүйелерінің бірде-бірі өзінше өмір сүре ... ... ... ... ... ... бір бөлігін білдіреді және ... ... ... ... келеді, екінші жағынан, өзінің
функциялық ... ... бар ... ... ... ... болып табылады. Функциялық сыныптауға сәйкес қаржыларда функциялық
қосалқы жүйелер ретінде мыналарды айтуға болады: ... ... ... ... ... ... каржьиық бақылаудың жене
басқа қосалқы жүйелері (5.1. гыэбаны караңыз.
Каржы жүйесін сыныптаудың ... ... ... ... ... қатынастарындағы қатысушылардың) белгісі бойынша
сыныптау қолданылады, бұл ... ... ... мен буындар бойынша:
мемлекеттің қаржысына, шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысына
халықтың (үй ... ... ... ... береді.
Буындардың сипаттамасының матасылған қатары ретінде жоғары элементтері
болады: қаржы қатынастары, ... ... ... ... Жүйелеудің
мұндай қасиеті қаржы жүйесіне интеграциялық сипат береді.
Каржы жүйесін құрайтын жеке элементтердің орны мен рөлі бірдей ... ... ... ... ... элементерінің арасында алдыңғы
орынды алады, өйткені жүйе элементтері мен буындардың өзара байланысындағы
оның рөлі айқындаушы болып ... Бұл - ... ... ... ... мемлекеттің қаржысы.
Мемлекеттің қаржысы - қоғамдық өнімнің құнын және ... ... ... бөлу және ... бөлу ... мемлекет пен оның шаруашылық
субъектілерінің ... ... ... ... ... ... олардың жұмыс істеуімен байланысты ... ... ақша ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен тыс қорларды, мемлекеттік
кредитті кіріктіреді.
Мемлекеттік бюджет - экономиканы, ... ... пен ... ... ... ... арналған
елдің орталықтандырылған қорын жасаумен және пайдаланумен байланысты ұлттық
табысты бөлу және ... бөлу ... ... заңи және жеке ... болатын ақша қатынастарымен ... ... ... ... ... ... - республикалық) және жергілікті
бюджеттерді (облыстардың, қалалардың, аудандардың бюджеттерін) кіріктіреді.
Мемлекеттік ... тыс ... - ... ... ... ... пайдаланылатын бірқатар қоғамдық қажеттіліктерді
қаржыландыру үшін тартылатын қаржы ... ... бөлу мен ... ... ... ... мақсатты салықтар, қарыздар;
ә) бюджеттен берілетін субсидиялар;
б) қосымша табыстар мен үнемделген қаржы ... ... ... және ... тыс ... толық көлемде ресурстарды мақсатты пайдалануды
және аса ... ... ... дер ... ... олар ... ... жағдайында мемлекетгік билік
органдары иек артатын қаржы резерві рөлін орындайды.
Мемлекеттік кредит — мемлекеттік билік ... ... ... ақша ... жұмылдырумен байланысты мемлекеттің заңи және жеке
тұлғалармен, соның ішінде шетелдіктермен және оларды мемлекеттің ... ... ... ... болатын кредит қатынастарының
жиынтығы.
Қаржы жүйесіне жиі сақтандыруды да жатқызады, бірақ көптеген ғалымдар
оны дербес, бірақ ... ... ... ететін категория деп есептейді.
Сақтандыру — шаруашылық жүргізуші субъектілерге келтірілген мүмкін
болған зиянды ... ... ... ... салдарына байланысты
отбасыларының кірістеріндегі ысыраптарды өтеуге ... ақша ... ... ... ... құру ... оның қатысушылары арасындағы
тұйық қайта бөлгіштік қатынастардың жиынтығы.
Сақтандыру – айрықшалықты, ... ... бар ... ... ... әдістер), жалпы сақтандыру, өмірді сақтандыру,
жауапкершілікті сақтандыру, кәсіпкерлік тәуекелдерді ... және ... ... сферасының шаруашылық жүргізуші субъектілерінің
қаржысы қаржылардың негізін ... ... ... ... өнім ... қаржы ресустарының негізгі көзі жасалынатындықтан ол ... ... ... ... ... ... ... қаржысының құрамына мыналар кіреді:
1. Материалдық өндірістің барлық кәсіпорындары және нарықтық экономика
жағдайында өзінің қызметін коммерциялық есеп ... ... ... емес ... бір ... ... есеп — шаруашылықты жүргізу ... оның ... ... ... ... ... жеткілікті
ең аз шығындармен ең көп табыс алу болып табылады.
2. Коммерциялық емес сфераның ... ... емес ... бір ... алуды мақсат етпейді.
Қаржы жүйесіндегі өндірістік емес сфера қаржысының орны мен рөлі оның
ұлттық табысты бөлу және пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... оның бастапқы құрылымдарында және олардың
арасында, қаржы жүйесінің басқа буындарының, өзге экономикалық ... ... және ... ... ... пайда болады.
Бұл қосалқы жүйеде қаржы қатынастары түрлі мақсатты сипаттағы сан
алуан ақша қорларын ... ... одан әрі ... ... құнды
қайта бөлудің каналдары бойынша жасалынған ... ... ... ... — азаматтар мүдделерінің бірлігі негізінде біріккен
олардың өз еркімен көңіл білдіруі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мазмұны өзіне ақша
қатынастарының мынадай түрлері мен ... ... ... ... ... ... көмек көрсетумен және
басқалармен байланысты қоғамдық ұйымдар мен олардың ... ақша ... ... ұйымдардың қорларына аударылуы мүмкін ерікті
қайырмалдықпен байланысты кәсіпорындармен және ... ... ақша ... мақсатты ақша қорларын қалыптастыру мен пайдалану жөніндегі
қоғамдық ұйымдардың ақша қатынастары;
- ... ... ... және төменгі құрылымдары
арасындағы ақша ... ... ... мен оған ... ... ... ақша ... емес мекемелердің қаржы-шаруашылық қызметі қаржы
ресурстарын ... үш ... ... ... ... ... және ... жүргізудің шаруашылық есеп әдісі.
Халықтың (үй шаруашлығының) қаржысы ... ... ... ... ... ... ... өзінің ақша қаражаттарымен
жалпымемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... өндірістік және өндірістік емес
сфералармен қарым-қатынас жасайды. Бұл сан алуан қатынастар ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінен ақша қаражаттарын төлеумен,
материалдық және материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... табысынан салық төлейді, өндірістік және
өндірістік емес сфералардың мемлекеттік және басқа мекемелер мен ұйымдардың
қызметін ... ... ... ... ... сауда органдарында,
рыноктарда, халыққа қызмет көрсететін кәсіпорындар мен ұйымдарда (көлік,
байланыс, тұрмыстық сектор және т.б.) ... ... мен ... ... ... ... ақша қатынастарын қоспағанда, қаржы
қатынастары болып табылады.
Сонымен бірге ... ... және ... ... ... бұл ... ... қаржы қатынастары пайда болады:
мұндай қатынастар шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары сферасында
пайда болатын қатынастарға ұқсас.
Жеке меншік және ... ... ... ... ... ... ... табысы кез-келген мемлекеттің
қаржы жүйесі құрамының негізін қалайтынын ескеру қажет. Және бұл ... жайт қана ... ... бұл ... ... жиынтығы
Қазақстанның қаржы ресурстарының балансында қамтып көрсетіледі.
Қаржы қатынастарының ... мен ақша ... ... ... құрайды. Басқарушы субъект ... ... және ... ... ...... аппараты болып
келеді, бұл қаржы жүйесінің үшінші бөлігі болып табылады. Қаржы ... мен ... ... ... және ... жұмысымен,
қаржы қатынастары буындарының байланысын ... ... ... ... ... ... ... қабысып, етене ұштасып жатады.
Бұл қаржы ... ... ... да, ... ... ... ... және оның басқарымдылығын білдіреді.
Қаржы жүйесі ұғымымен қатар ... ... ... ұғымы да
бар, оған қаржы жүйесінің буындары ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... түрде көбінесе материалдық
өндіріс сферасында қызмет етеді, өйткені кредит мекемелері өндірістік емес
сфераға ... ... емес ... несие қатынастары шектелінген.
Өзінің ортақ қағидалы біртұтастығына қарамастан, қаржы қатынастарын
ұйымдастырудың нысандары мен ... ... ... әр түрлі. Бұл мағынада
қаржы құрамы туралы айтуға болады. Қаржы қатынастарының ... ... ... тығыз байланыста болады және елдің біртұтас ... ... ... ... бірге қаржы құрамын мемлекеттің қаржы саясатын
жүзеге ... ... ... ... қаржы органдары болып табылатын қаржы
жүйесінен ... ... ... ... ... және микроэкономиканың қаржы жүйесін
реттеліп отыратын қаржы қатынастары мен ақша ресурстарының ... ... ... ... шаруашылықты қаржыландыру мен несиелендіруге
байланысты бөлуді жүзеге асыратын қаржы мекемелері құрайды.
Бүгінде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... мына сфераларынан тұрады:
- мемлекеттің бюджет жүйесі;
- арнаулы бюджеттен тыс қорлар;
- мемлекеттік ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қаржысы;
- халықтың қаржысы.
Қаржы қатынастарының алғашқы үш бөлігі ... ... ... ... ... және макродеңгейдегі экономика мен
әлеуметтік қатынастарды реттеу үшін ... ... ... қаржысы орталықтандырылмаған қаржыларға жатады және
микродеңгейдегі экономика мен ... ... және ... үшін
пайдаланылады.
Жергілікті қаржы мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды құрамы болып
табылады. Жергілікті қаржының әлеуметтік рөлі, оның ... мен ... ... ... ... ... сипатымен, сондай-
ақ мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысымен және оның саяси экономикалық
бағыттылығымен анықталады.
Жалпы, қаржылардың ... ... екі ... ... мемлекеттік және муниципалдық қаржы;
- шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы.
Мемлекеттің қаржысы қаржы ресурстарының орталықтандырылған ... ... ... мен ... негізгі қаржы жоспары
ретіндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... көзі ... ... тыс арнаулы қорларда,
мемлекеттік кредитте көрінетін қаржы ... ... ... ... қатынастарынан айырмашылығы болғанымен
мемлекеттік кредит ... ... ... ... кредиттің бұл түрі
мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабу мақсатына бағытталғандықтан, ... ... ... ... ол ... есеп ... қаражаттары есебінен болатындықтан — бұл буын қаржы жүйесіне де,
сондай-ақ ... ... де ... деп ... болады.
Қаржы қатынастары сфераларының әрқайсысының ішінде буындар бөлінеді,
оның ... ... ... топтастырып, мақсатты ақша қорларының құрамы
мен арналымына белгілі бір әсер ететін субъект қызметінің сипатына ... Бұл ... ... мен ... ... ... ... бөлуге мүмкіндік береді: коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаржысы; коммерциялық емес ұйымдардың қаржысы.
Қаржы жүйесінің әр буыны өз ... ... ... ... ... ішкі ... сәйкес) бөлінеді. Мәселен, салалық
бағыныштылығына қарай коммерциялық негізде жұмыс ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы, сауда, көлік,
құрылыс және т.б. кәсіпорындарының қаржылары, ал меншік ... ... ... ... ... жекеше және басқа кәсіпорындардың
қаржылары болып мүшеленеді. Мемлекет қаржысының құрамында буындар ішіндегі
қаржы ... ... ... ... деңгейіне
(республикалық, жергілікті) сәйкес жүзеге асырылады. Сақтық ... ... ... ... ... (жалпы сақтандыру,
өмірді сақтандыру) бөлінеді.
Мемлекеттердің көпшілігінде қаржы жүйесін құрудың ... - ... ... ... ... ... ... мынадай негізгі қағидаттарды
қанағаттандыруы тиіс:
- біріншіден, ... ... жеке ... ... ... ақша
қатынастарының аса кең шеңберін қамти алады, бұл ... ... ... ... ғана тән ... ... ... алынған қаржы жүйесі әрбір нақты сәтте
объективті ... ... ... ... ... ... және ... арналымына дәл сәйкес келуі тиіс.
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
Қаржы жүйесін ... ... мен ... ... ... ... ... болатын орталықтандырылған
басшылықпен бір мезгілде жергілікті қаржы органдарына және ... ... кең ... пен ... ... ... жергілікті қаржы органдарының тиісті жергілікті
әкімшілікке және ... ... ... екі ... ... жүйесін
алдын ала айқындайды.
Салалық қаржыларды ... ... ... ... ... ... ... және айналым капиталдарын) бекітіп
беруге, оларға әр түрлі мақсатты арналымның ақша ... ... ... пайдалануға құқық беруде көрінеді. Жоғары тұрған органдар өзінің
құзыры ... ... ... мен ... орналастырылатын
қаражаттардың бір бөлігін қайта бөлу туралы шешім ... ... ... ... анықтайды.
Кәсіпкерлік секторда қаржы дербестігі неғұрлым толық көрінеді: оның
қатысушылары мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... еркін иемденеді.
Ұлттық және аймақтық мүдделерді сақтау. Аймақтарды дамытудың
әлеуметтік жағынан ... ... ... ... бұл ... ... ... ұлттық теңдікті қамтамасыз етуге шақырады.
Қаржы жүйесін құрудағы оның көрінісі ... ... ... ... ... және ... құрылымына сай
келуі. Әрбір облыста, ауданда және қалада қаржы ... ... ... ... ... қаржы органдарының болмауы
мүмкін, онда олардың функцияларын жергілікті ... ... ... ... бар кеп ... мемлекеттерде бұл қағидаттың
маңызы аса артып ... ... ... ... орталық қаржы органдары арқылы
мемлекеттің жүргізіп отырған бірыңғай ... ... ала ... ... барлық буындарын басқару бірыңғай негізгі заңнамалық
және нормативтік актілерге негізделеді. Қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстығында, қажетгі қаржылық көмек көрсету үшін
қаражаттарды аймақтар, салалар арасында қайта ... ... ... ... ... қағидаты экономиканы басқарудың барлық деңгейлерінде
жасалатын ... ... мен ... ... ... жүйесінде өзінің
нақтылы қөрінісін табады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функциялық арналымының
қағидаты қаржының әр буыны өз ... ... ... ... ... қаржы аппараты сәйкес келеді. Мемлекеттік бюджеттің
ресурстарын құрып, ... ... ... ... ... министрлігі мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі жүзеге
асырады.
Бюджеттен тыс қорлардың (ресурстардың) мақсатты міндеттерін ... ... және ... ... ... бір ... және
үкіметтің басқаруына беріледі.
Ұлттық шаруашылықты басқарудың сатылас ... ... ... ... ... ... ... де, сондай-ақ төменгі (фирмаларда, компанияларда және т.б.)
деңгейде де ... ... ... ... байланыстырады (қамтамасыз
етеді). Бұдан басқа, қаржы аппаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен,
аралас, кооперативтік, сондай-ақ қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, қайта құрылуда.
Каржы жүйесін қайта құрудың басты міндеті оның ... ... ... ... одан әрі тездетуге ықпал етуді ... ... ... ... ... ету, ... барлық
буындарында шаруашылық-коммерциялық есепті нығайту болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің рөлі мен ... ... ... ... механизмдердің неғұрлым тиімды жұмыс
істейтін секторларының біріне айналуы тиіс.
Қаржы және ең алдымен ... ... ... ішкі ... ... ... басты бөлігі - ұлттық табысқа, ... ... ... және ... ... және халықтың
көптеген жігінің хал-ахуалына айтарлықтай ықпал жасайды.
Қоғамда істің жайы қаржы ахуалымен анықталады, сондықтан ... ... ... ... кезекте экономиканың тиімділігін арттыру
жөніндегі жалпы экономикалық шараларды іске ... ... ... ... қатарында - өндірістік қатынастарды жетілдіру, экономиканы
әлеуметтік қайта бағдарлау, ұлттық ... ... ... ғылыми-
техникалық прогресті тездету.
Сырқы экономикалық қызметті жандандыру, ішкі өндіріс ... ... ... проблемасын шешу шаралары тұр. Қаржы шараларының ішінде
инвестицияларды ... ... ... ... ... азайту, шаруашылық жүргізудің барлық деңгейінде үнемдеу режімін
қатандандыру қажет: экономиканың ... ...... ... ... ... қаржы жүйесінің барлық буындарында
қаржылық өзара қарым-қатынастарды индикативтік реттеу қажет.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының ...... ... ... ... Республикасы Президентінің және Қазақстан ... ... ... ... ... ... кодексі. Қазақстан Республикасының
кодексі. Егемен Қазақстан, 6 мамыр 2004 ж.
4. Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ...... ... ... Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. — Алматы:
1999.
6. Бабич А.М., Павлов Л.Н. Финансы. Учебник. — М.: ... ... А.И., ... И.Т. ... Учебное пособие. - Петербург:
2000.
8. Балабанов И. Т. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие. - ... ... С.И. ... финансов. Учебное пособие. — М.: Приор, 2000.
10. Госшенко Л. Н. ... ... ...... 2003.
11. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. — М.: ЮНИ-ТИ, 2000.
12. Дюсембаев К.Ш. Ананлиз ... ... ... Учебное
пособие. — Алматы: Экономика, 1998.
13. Елубаева Ж.М., Бюджетная ... ... ... теория, практика
и направления развития. — Алматы: 2004
14. Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондаръ Т.Е. и др. ... ... ... — Мн.: ... шк., ... Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое ... ... ...... Қаржы-қаражат. 1995.
16. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Алматы: 2005
17. Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы государственного бюджета. ...... ... ... ... С.Ж. Фискальная политика и ее роль в ... ... ... Казахстана. — Алматы: 2002.
19. Құлпыбаев С. және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. — ... ... ... Н.К., ... А.Н. и др. Государство и бизнес. В 4-х т. ... ... ... ... В.Д., Ли В.Д. ... курс ... ... - Алматы:
Институт развития Казахстана, 2001.
22. Радостовец В.К., Радостовец В.В., ... О.И. ... учет ... - ... ... - Казах-стан, 2002.
23. Финансы. Учебник для вузов. Под. ред. М.В. ... - ... / ... ... ... денъги, кредит. Учебник. Под.ред. О.В. Соколовой. - М.: ... ... бөлу деп ... ... ... ... мен ... бағасының
элементтеріне (жалақыға, пайдаға, табысқа т.с.с.) сәйкес келетін оның
кұрамындағы бастапқы табыстарды мүшелеуді ... ал ... одан ... ... барлығы қайта бөлуге жатады.
** с — ондірістің материалдық шығындары; V — ... ... ... т ... ... ... Шет ... оқулық әдебиеттерінде экономиканың ... ... ...... мен ... ... анықталатын
жалпы ұлттық өнім пайдаланылады. Кірістер бойынша ЖҰӨ мына ... ... ... ... көлемі (амортизациялық
аударымдар); бизнеске салынатын жанама ... ... ... ренталық төлемдер; пайыздар; ... ... ... ... ... бойынша (яғни өнімнің бүкіл жиынтығы
бойынша) ЖҰӨ мыналарды ... үй ... яғни ... бүкіл
халқының тұтыну шығыстарының көлемі — С; ... ... ішкі ... ... ... мен қызметтер көрсетуді үкіметтің сатып алуы — G; Хn — таза
экспорт (экспорт көлемінің импорттан асып ... ... ... минус
белгісімен). ЖҰӨ (GNP) сомасы = С+Ig+С+ Хn. Бұл көрсеткіш ... ... ... сипаттайды, ол айналым қорларының (капиталының)
(бұл қорлардың қалыптасуы мен қозғалысында қаржы зор рөл атқарады) ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан бұл
оқулыкта жалпыкоғамдық өнімнің Р=с+v+m дәстүрлі формуласы ... ... ... ... ... ... оның осы ... бойынша бақылап отыруға болады.
* "Пайда" термині Қазақстанда таза табысқа ауыстырылған.
-----------------------
Қаржы жүйесі
Қосалқы жүйелер
Салық
Бюджет
Сыртқы экономикалық қатынастардың
Қаржы, жоспарларының есептін, статистиканың
Нормативтік-заңнамалық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қосалқы жүйелер
Қамтамасыз етуші қосалқы жүйелер

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы туралы мәлімет18 бет
Банк және қаржы жүйесі8 бет
Бюджеттен тыс қорлар, олардың қаржы жүйесіндегі орны39 бет
Каржы жүйесі. Қазқстан Республикасының қаржы қатынастары10 бет
Мемлекеттің қаржы жүйесі5 бет
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы қатынастарының теориялық мәні22 бет
Халықаралық қаржылық жүйенің қалыптасуы21 бет
Қазақстан Республикасы қаржы жүйесінің құрылымы мен ұйымдастыру ерекшеліктері30 бет
Қазақстан Республикасының экономикасын мемлекеттік қаржылық реттеу жүйесінде салықтың рөлі мен орны24 бет
Қазақстан Республикасының қаржы жүйесіне талдау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь