Ә.Қастеев шығармалары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
І.Тарау. Әбілған Қастеевтің касіби шеберлігінің қалыптасуы мен бейнелеу өнеріндегі шығармашылық құндылығы.
1.1. Әбілхан Қастеевтің бейнелеу өнеріне келуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Суретші шығармаларының бейнелеу өнері құндылығына қосқан үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ІІ. Тарау. Ә.Қастеев шығармаларының негізінде оқушыларға эстетикалық және патриоттық тәрбие беру.
2.1. Қастеевшығармалары арқылы оқушлардың шығармашылықбелсенділігі мен қызығушылығын арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Суретші шығармашылығы арқылы бейнелеу өнері сабағы барысында оқушыларға көркем эстетикалық тәрбиесін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қортынд: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Көрсетілетін суреттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі: Республикамыз- дың тәуелсіздік алуы қоғамдық өмірден өзгерістерге жол ашты. Соның ең бастысы – исі қазқтың үлкені мен кішісінің өз халқының, қазақ ұлтының түпкі тегін білуге, тарихын, ұлттық мәдениетінің болмысына жете үңілуге мүмкіншілік алғаны. Көп жағдайда біздің халқымыз да басқа халықтармен тағдырлас болғанымен өз ғұмырында өзіндік жол бар, басқаларға ұқсамайтын ерекшелігі бар ел бола тұра оны тәпіштеп айтуға, оған жете үңіліп, қызықтауға, дәріптеуге жасқанбайтын сәттен аулақ бет бұрдық. Сөз жоқ, бұл жағдай біздің советтік ел атанған кешегімізден керексізі қайсы, одан нені өзімізге алып, нені алып тастау керек? Неміз жеткіліксіз, немізді жаңартып, жаңғырту керек дегенге зер салып, ойлану мен бойлауды қажетсінеді. Осы тұрғдан оқу - ағарту ісінің барысында нені қалдыру, нені қайта қарап өзгерту дегендерді де анықтау керектігі туып отыр. Сондықтан біз бұрын елемей, көзі жауып келе жатқан ата – баба дәстүрін қайтадан жаңғыртуымыз керек, бұл біздің ел болып тұруымыздағы ең бір сенімді тірек. Ол үшін біз оқушыларды осы қажеттілікке үйретуымыз керек, осы айтылғандар жетегінде мен өзімнің зерттеу жұмысымның тақырыбы етіп «Әбілхан Қастеевтің шығармасының оқушыларға беретін тәрбиелік ролін» педагогикалық негізге алдым.
Қазіргі ғаламдану үрдісінің рухани өмірімізге алып отырған орны жеке адам мен қоғам арасында жаңа қатынастар қалыптастыруда, мұның өзі мәдени ортада жаңа құндылықтарға жаңаша көз қарас тудырады.
Қазақстан үшін алып қарағанда қазіргі біздің білім беру жүйемізде, ұлттық мәдени бастауларынан алыстап қана қоймай, әлемдік білім беру кеңестігінен де оқшаулануда. Яғни бұның себебі біз көп жылдар бойы орыс отаршылдарының ықпалында болдық. бұл кезде біз, ешқандай ұлттық мәдениеттің даму жолын, сайяси басымдылықтың ықпалында ауызға алып, жолға қоя алмадық.Онан кейін тауелсіздік алып, өз бостандығымыз қолымызға тиген кзде, не істерімізді білмей, бір талай уақыт бағыт – бағдарымызды түзей алмай сенделіп қалдық.
1. «Әбілхан Қастеев». Альбом, Алматы, өнер, 1986 жыл
2. «Қазақ ССР бейнелеу өнері», Альбом, 1974 жыл, Москуа.
3. М. Ғабитованың «халық суретшісі» атты мақаласы, (көрме каталогы). М., 1968 жыл.
4. Ф. Дінисламов пен Н. Оразбековтің кітабі (Қазмемкөркем әдебиет баспасы, Алматы, 1964 жыл.
5. И. Векслер, С.Тойтанбаевтің «Қылқалам шеберінің көрмесі» атты мақаласы, ( Социалистік Қазақстан), 1984 жыл.
6. Л. Плахотнаяның «Суретші Әбілхан» атты мақаласы, (жалын), 1984 жыл.
7. Әліби Жангелдиннің «Амангелді, мен сені осылай білуші едім» атты мақаласы, (Қазақстан суретшілері), журналы, 1943
8. Л. Айтқожаевтің «Дархан дарын» атты мақаласы, (Жетісу), 8.02.1964.
9. Қ.Қамбаровтің «хас суретші» атты мақаласы (жұлдыыз) журналы, 1978 жыл.
10.П. Бейсеновтің «Тума таланыт мұрасы» атты мақаласы (Социалистік Қазақстан), 20- желтоқсан, 1986.
11. Ю. Домбровскийдің «Тұңғыш қазақ суретшісі» атты мақаласы «Жазушы», Алматы, 1997.
12. Қ. Әмірғазин «Табиғатты тәңір тұтқан» атты мақаласы (Жас Алаш), 21- шілде, 1994.
13. М. Қалымұлы «Бояу тілін таба білген таланыт» атты мақаласы (Жас Алаш), 21 – шілде, 1994.
14. Қ.Сасенбай «Бейнелеу өнерінің Бейімбеті» атты мақаласы (Жас Алаш), 19 – сәуір, 2003.
15. Бәзілжан Асылжановтің құрастырған «Әбілхан аға» деген жинақ, (Жалын баспасы), 2003 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................
..................................................
І.Тарау. Әбілған Қастеевтің касіби шеберлігінің қалыптасуы мен бейнелеу
өнеріндегі шығармашылық құндылығы.
1. Әбілхан Қастеевтің бейнелеу өнеріне
келуі...............................................
2. Суретші шығармаларының ... ... ... қосқан
үлесі..................................................................
............................................
ІІ. Тарау. Ә.Қастеев шығармаларының негізінде оқушыларға эстетикалық ... ... ... ... ... оқушлардың шығармашылықбелсенділігі
мен қызығушылығын арттыру
............................................
2.2. Суретші шығармашылығы арқылы бейнелеу ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
......................................................................
.......................
Қортынд: .................................................………………………………………
Пайдаланған ... ... ... көкейкестілігі: Республикамыз- дың тәуелсіздік ... ... ... жол ... ... ең ... – исі ... мен кішісінің өз халқының, ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетінің болмысына жете үңілуге мүмкіншілік алғаны. Көп
жағдайда ... ... да ... ... ... ... ... өзіндік жол бар, басқаларға ұқсамайтын ерекшелігі бар ел бола
тұра оны тәпіштеп айтуға, оған жете ... ... ... ... аулақ бет бұрдық. Сөз жоқ, бұл жағдай біздің советтік
ел атанған кешегімізден керексізі қайсы, одан нені өзімізге ... нені ... ... Неміз жеткіліксіз, немізді жаңартып, жаңғырту керек дегенге
зер салып, ойлану мен бойлауды ... Осы ... оқу - ... ... нені ... нені ... қарап өзгерту дегендерді де ... туып ... ... біз ... ... көзі ... келе ... ата
– баба дәстүрін қайтадан жаңғыртуымыз керек, бұл ... ел ... ең бір ... ... Ол үшін біз ... осы қажеттілікке
үйретуымыз керек, осы айтылғандар жетегінде мен өзімнің зерттеу жұмысымның
тақырыбы етіп «Әбілхан Қастеевтің шығармасының оқушыларға беретін ... ... ... ... ... ... рухани өмірімізге алып отырған орны жеке адам
мен қоғам арасында жаңа қатынастар қалыптастыруда, мұның өзі ... ... ... жаңаша көз қарас тудырады.
Қазақстан үшін алып қарағанда қазіргі біздің білім беру ... ... ... ... қана ... ... ... беру кеңестігінен
де оқшаулануда. Яғни бұның себебі біз көп жылдар бойы орыс ... ... бұл ... біз, ... ... ... даму ... басымдылықтың ықпалында ауызға алып, жолға қоя алмадық.Онан ... ... өз ... ... ... ... не ... бір талай уақыт бағыт – бағдарымызды түзей алмай сенделіп қалдық.
Дәл осы сәтте тағы да әлемдік ... беру ... жете ... қалдық.
Сондықтан біз қазіргі сәтте, осы кемдіктің орнын толтыруға бет бұрдық.
Сол себепті Әбілған Қастеев шығармаларын ... ... ... қосқан үлестерін, қысқасы көркем өнердегі алатын ... ... ... өте ... ... ... Үйткені біз Қазақстан бейнелеу өнерін
Әбілхан Қастеевсіз ойлап жете түсіне алмаймыз. ... да оның ... ... толы өмір байанымен шығармашылық ... ... ... ... ... жетілдіру, сурет салуға
деген қызығушылығын, ынта жігерін арттырукерек. онымен
қоса көркемдік талғамдарын жетілдіру ... де ... ... бәрі ... өнер ... ... қасиеттерін
күшейтіп, патриоттық сезімге бай болуға әсер етеді.
Онан бір өзекті мәселесі, Әбілхан Қастеев есімін, әрі оның таза, ... ... ... ... ... асқақ туындыларын, бүкіл қазақ халық
арасына ... ... ... иісі ... ... қазіргі кезге дейін
қалып қойған орыс идеясының әсерінен ... жаңа ... ... ... ... ... ... ... ... ... өмір баянымен шығармаларын
зерттеп қана қоймай, оның ... ... ... ... ... ... әдістерімен қарастырылады.
Сонымен қатар тақырыптың өзегі болып жатқан, эстетикалық, философиялық,
әлеуметтік, адамгершілік ... ... және ... ... ... ... ... және психологиалық қағидалары
зерттеледі.
Ал қазіргі Қазақстан шығармашылық топтарының, ... ... ... салалар мен ақпараттық беттерінде зерттеліп, ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдық салада, ұлы
суретші атына арнап, Алматыдағы ең үлкен сурет көрме мұражайын Ә. Қастеев
мө есімімен ... ... қоса ... мен ... ... да, ... ... Екінші, Көптеген ақпараттық салалар, Ә. Қастеев туралы
шығармалық кітаптар басып шығаруда. ... қоса ... ... ... ... ... ... құнды пікірлер жазылуда. Соның
ішінде басты мына газет, журналдарды айта кетуке ... ... ... ... қазақ суретшісі»,деген мақаласы, 1997
жылғы басылымында суретші шығармасына арналды. одан ... (Жас ... ... Қ. ... «Табиғатты тәңір тұтқан»,деген мақаласы,
1994 жылғы 21 шілде №:84,басылымында суретші шығармасына арналды. жәнеде
(Жас Алаш), атты ... ... ... ... ... ... 2003 ... 19-сәуір басылымында суретші шығармасына арналған.
2003. Осы сиақты көптеген мақалаларды көрсетуге болады. Ал ол кісі ... ең ... ... бірі, әрі қазыр оқушылар көп ... ... ... ... ... – 1986 ... басылымында жарық көрген
кітап. Бұлардың барлығы, осы бір ... ұлы ... үшін ... ... ... ... зертеулерді қажет етеді.
Зерттеудің мақсат міндеттері: Зерттеу жұмысының алдына ... ... ... ... оқушыларына Ә.Қастеев шығармалары арқылы көркем-эстетикалық
талғамын қалыптастыру.
2. Жәнеде олардың сурет өнеріне болған қызғындылығын арттыру.
3. ... ... ... өнерге болған ынтасын ... ... адам ... ... потриоттық сезімге баулыу .
Зерттеудің практикалық мәні: Біздің алып ... ... ... зерттеу» жұмысы арқылы мектеп оқушылары, колледж, жоғары оқу
орындарындағы студеттерге лексиялар ... ... ... ... ... үйренушілерді үйымдастыруға болады. осларға орай
арналған.
Негізгі бөлім
І-Тарау
Ә.Қастеевтің кәсіби шеберлігінің қалыптасуы мен ... ... ... ... бейнелеу өнеріне келіуі.
Қазақстан бейнелеу өнерінде көпшілікке есімі мен шығармашылық тағдыры
қызғылықты таланыт иесі аз ... ... ... Ә. ... ... ... ауызға аламыз. Әрі суретші шғармасын бұрынғы деңгейде
қарап қоймай, бүгінгі көз қараспен ... ... оның ... және
шығармалық жолына көз жүгіртіп тұлғалық ... мәні мен күш ... ... ... ... алғаш рет өмір есігін ашып, бейнелеу өнер сағанасына
келуде қыспақ өмір қақпанында өткен өмір ... ... ... кету ... Ол кісі алғаш өмір есігін 1904 жылықаңтарда қазіргі Талдықорған
облысы Жаркеніт ауданындағы Шежін аулында ашқан.
Арғы ... ... ... ... ... ... еңбегін
емген жарлы-жақпайлы қарапайым от басы. Әкесінен тым ерте айырылды. тағдыр
тәлкегі оны сегіз ... ... ... ... ... сиыр ... сүйретіп, күн шықпастан Шежіннің өрісіне сиыр айдайтын. бірақ осы
бір жапа машақ жұмысқа бола, өзін ... ... ... жоқ ... күн сайын
аңғарлы өзені арқырай ағып, қыраны ... ... күн ... ... ... ... боялған, тік шаншылған шыңдағы шынарлар мен
сыңсыған самырсындар, аспанға тірелген асқар шыңдар тәнітті болып, ... әсер ... ... ... ... алғашқы елестерін көз алдында
қалыптастыра берді.
Табиғат шіркін ... ... ана ғой. Оның таң ала ... боз торғайының үні, салқар соққан ... ... ... ... ... ... ... мен жуасы, ойға ой қосады,
сананы сәулелендіреді. Сол ... ... ... елітіп жаратылыстың
таңғажайып құбылысын көріп дыбысын тыңдап, одан көл-көсір әсер ... ... ... ... ... жан ... ... жан болып қалмайма?
Қаршадайынан ел ... ... ... бар ... ... ... таусылмайтын осы бір тілсім табиғаттың сан түрлі бойауын санап,
түрлі ағаш атаулы, жан-жануардың, өсімдіктің, тіпті, ... түр ... ... Тілсім табиғат айнасынан, жалыт еткен көрністі қалыт ... ... көп ... ... ... отырған. Осы ойға жиналған
көркем көрніс көреген ... ... ... ... ... ... ... жадысында жазып жүрді.
Өнері өміршең, табиғаты өзгеше жаратылған Әбілған Қастеев бір туар тұлға.
Бейнелеу ... ... ... ұн ... ұлы ... ... өмір
тіршілігін қаз қалпында бейнеледі. Өткен өмірдегі салыт- дәстүрлер, наным –
сенімдер түрлі ... ... ... білді. Оған шағын мысал
ретінде суретшінің бала кездегі қызғылықты ... ... ... болады.
«кейін қойшы бала қойларын бір сәт жусатып тастап, ... ... ... асыл ... іздеп, одан қойнында «қалашы» мол әжелерге, әсемдікке
құмар әпеке-қарындастарына ұршық қуршақ жасап, түрлі ... ... әкеп ... Оның ... басы ... бүл өнеріне әркім ақ ... ... ол ... ... түрлі мүсіндер жасауды үйренді. Алаң
көңілді көкейін осы бір өнер ... бала ... ... ... бас ... талай рет алдындағы қойынан айрылды. Өзі қорлық көркен
бай мен ... ... ... Одан жүрыт жағасын ұстап шошыды.
Осыншама өмір қыспағына түссе дағы, өзінің өмір ... ... ... ... ... ... «Әкет бәлекетті»,- деп, ағалары тер төккен
тастарын шашты. Елді бұзар, шала ... ... ... «Тірі адамның
суретін салу күнә, кейін ақретте оған жан ... деп ... ... таң ... ... өзін қорқытты. Осы «күнәсі» үшін, ол талай рет
сойдғада жығылды. бірақ асау ат жалынна жармасқандай. арманынан айрылмады.
«өнерлінің ... ... ... ... ұста»,- деп, Түргенбай зергерді ұстаз
тұтады. Ослайша ... ... ... көзі ... ... ... ... текемет, киіз басып, алаша тоқыған
әжелері мен апаларының, әпегелері мен ... дала ... ... ою-өрнектерінен әсер алып, оны көңіліне тоқып, ... ... ... өз ... бурқаған талабымен тек ауыл арасында ғана
көрініп жүрді, әже апа, ... ... ... ... ... ... ... алғыс алса, қайсы бір кертартпа жұрт оның өнерін құбжық
көрді. Бірақ ол ... бола ... суға ... одан ары ... ... ... ( «Әбілхан Қастеев» Альбом. Алматы 1986. 8.б ).
Біз бұлан нені аңғара аламыз, меніңше ... ... әр ... ... ... ... ... көруге болады, әрі суретшіні ... ... ... ... сол өнерден тамыр жайып қаулай өскен тума
таланыт иесі екенінкөруге болады.
Ә.Қастеев еш ... иен ... ... судай бір жерде қаңсып қалмай, өн
бойындағы өнерге, өмірге деген көз ... ... ... ... ары ... үшін, ол алғаш рет ауылдан аттанды. Аттанар алдында 13 жыл ... Енді ... ... қуат ... ... ... деп ақ тайақты
лақтырып тастап, Жаркенітке жайяау жол тартады.
Арман жолы әр қашан оңай ... ... әр ... ... ... ... өмірдің ашты тұштысымен азап тозағына ілінетіні айтпасада белгілі,
бірақ одан тартынбаған, бағыт бағдарын ... ... ... адам ғана,
қамалын бұзып шыға алады. Я дәл осындай тағдыр Қастеев ... ... ... оған ... Жаркеніттегі бір татар байына жалшы болып,
ауласын сыпырды. Біршама қала ... ... ... үйренеді
Ослайша жүріп, сурет өнеріне, тіпті қатты аңсары ауады. Бірақ оған керек
қағаз, бояу қайда?... ... ... ... оған ... ақша ... тек тамағына жетеді, жан бағумен жанталасып жүр.
Талапты жас өнер мұраты үшін ештеңеден тартынбады.Татар байының ... ... ... ... ... бұлақтан су тасыды. Екі бетінен нұр
тамған жігіт: «кімге су керек», деп көшені ... ... ... ... тиннан сатып жүрді. өстіп тапқан азын-аулақ тин тебенге қағаз, бояу
сатып алды. Содан кейін ... жер ... ... ... ... ... таң атқанша сурет салып әуре болып ... ... ... ... деп, ... сөз ... ... күндері де болды.
Біз бұдан Ә. Қастеевтің қай қырын сезе аламыз, меніңше Қастеев еш қашан
өнерді, әлде бір ... ... ... ... ... қайта
тіршілік тырбыңы тіріп еткізбей өзіне мойынсал қылмақшы болса да, ... ... апға ... ... ... жара ... өнер жолында
ізденумен болды.Бұған мысал ретінде біз бұған мына бір өмір тарихын айта
кетуке болады.
“ Әбілхан ... ... есті ... ... Жаркеніттегі жол құрылысна
жолшы болып кірді. Бір іске кірісе білек түрініп, белсене жұмыс істейтін.
Әбілханның бейнетқорлығы бала жастан ... ... асыл ... болып жүріп, жолы болды, еңбегі еленіп, сыйлық алып, «Құрмет
тақтаға», суреті ілініп қана ... ... бар бір ... ... ... ... С. ... еді, Саламатов Әбілғанның салған
суреттерін ... ... ақыл ... ... Фотография мен бейнелеу
өнерінің айырмашылығын ұқтырады. Содан ... ... ... ... ... ... тіл ... сөйлетуге әуестенді. Осындай
әсерлі суреттерін Әбілханның ықтиярмен сұрап алып, сол кездегі Астанамыз
Қызылордадағы оқу бөліміне ... де сол ... ... ... ... Альбом. Алматы.1986. 8 б.) ... ... өнер ... арқасында Әбілхан ақырын-ақырын бейнелеу өнерінің ... шыға ... жол ... ... ащы тердің, нағыз бейнеттің не екенін тау қопарып,тас
жарып,Түркісібтің ... ... ... ... ... ... бес
жылдықтың осы алып құрылысында, Айнабұлақта жұмыскер ғана ... ... ... жар тасқа Лениннің портретін арба доңғалағының ... ... ... ... ... ... жүрседе еш қашан өз
бойындағы екінің ... бере ... асыл ...... ... ... ... қараған жоқ, қайта осы өнері ... ... ... ... пен ... әр ... бір тұтас тұлға ... ... ... ... ... ... пен талпыныстың еш нәтижесіз
қалмайтындығн терең ұғындыра білді.
Осы Түркісиб туралы Әбілхан көп жазған.Осы Түркістан-Сібір темір ... ... ... бар. Осы ... Ә. ... ... деп ... атты деректі фильмі-қазақ кино ... ... ... дәл сол ... өзге ... алып ... жолымен
таныстырған Әбілхан Кастеевтің 1932 жылы салған « ... атты ... (Ә. ... ... сыи ... ... Алматы. 1986 жыл.
9 б.) Кәзіргі кездерде бүгінгі ұрпақ осы туындыны ... ... ... Әрі осы арқылы біз суретшінің әлде бір жәй көшірмемен жұртты ... ... ... оның ... мәні мен зор ... бар ... ... Кастеев Алматыға келіп,жиырма ... ... ... ... ... ... не бары екі ... білім алған.Талабы тас жарған
Әбілханға қамқор болған,талантын дер кезінде таныған ... ... ... бірі ... ... Хлудов.Ол Алматыда 1920 жылы
ұйымдастырылган бейнелеу өнер студиясында сабақ береді. Н.Г.Хлудов ... ... ... ... қызмет етті.Сонын бір дәлелі- еш бір арнай
сурет мектебінен ... ... ... ... сол кісі үйретті.Жігіт
бойындағы тума талантты танып:
- “бұл өнерді қайдан,кімнен үйрендің?- деген сауалына
Әбілхан:
Таудың бұлағынан,
Қойдың құлағынан,
Апамның киізінен,
Ешкінің ... ... ... қарт өнерге құлшынған шәкірті бірден бауырына
басты.Төл табиғат ортасынан ойып алынған ... ... ... сыйлайды”. ( «Әбілхан Қастеев». \өнер\. 1986 жыл.) Біз ... ... тек қана ... ... шектеліп қалмаған әр қырынан
көріне білетін таланыт иесі екенін айтпай ақ біле ... ... ... ... ... ... жылу, көңілге ой тастайтын тамаша жыр шумағы,
бейнелеу өнерінің тұп ... ... ... ... ... ... ретінде қабылдауға болады. Әрі біз Қастеевтің еш ... ... ... ... бірден аңғарамыз, сонымен қатар әр қандай өнер
қоғамдық өмірмен тамылжыған табиғатпен ... ... ... жаны
терең сезіне білген.
Ә. Қастеевті табиғат пен қоғам үйретіп қана қоймай, айаулы ... ... ... ... сілтеп, бар білген ақылия сөздерін айтып, өнер
жолында шабыттандырып отырған. Оған ... етіп ... ... ... «Мәселе тек салуда емес,ойлана білуде», ... ақыл ... ... бір сәт ... ... ... ... шалқыған қазақ халқының бейнелеу өнерін мұрат
тұтатын бір суретші таптым! ... ... ... орындалды.Ал
Әбілхан, енді бұдан былай бұл өнердің көш бастаушысының! Сен ... ... ... ... ... Сондықтан сенің арқалаған жүгің
ауыр! – деп Хлудов ... оған ... ғып ... мен ... ... береді.Ұлағатты ұстаздың үлгісін,тәрбиесін тәмсіл ғып, ... ғып, ... ... ... таланыт сәулесі оны жұрт алдына жарыққа ... ... ... ... өнер ... І ... қатынасып, бәйке
алады. Жаңа замандағы жаңалықты, бейнелеу ... ... ... ... ... ... пәш етеді.
Әбілған Қастеев өз бетімен білім алып, ізденуден жалыққан жалққан ... ... ... ... оқу ... ... меселесі қайтып
мұқалсада, талабынан таймады. СССР ... ... ... ... ... ұстаз Надежда Крнстантиннована Крупскаяға жолығып. Халық
творчествосы үйінің ... өнер ... ... ... қабылданады.
Москуа музей мен галереясынан, озық ойлы суретшілерден алған оның тәлімі
мен талғамы өмірге деген көз қарасын ұлғайтты. Ой өрісі өсті. Осы ... ... ... мазмұнға құрылып,көрерменнің көңіліне түрлі ... ... ... ... шын шын ... ... ... адамдарға асқақ, айнала қоршаған құбылыстары шектен асқан керемет
емес, керісінше қарапайым көрінеді. ... ... ... ... үміт ... ... жаралған жандар еді. Әрбір суретіндегі табиғат
көрінісі мен ... ... күш ... ... ... ... атып тұрады. Ол қандай адам, нендей нәрсе болсада оны табиғат күйінен
айнытпай,көркемдеп,керек десеңіз ... жыр ... ... ... ... бейнелеу өнер саханасына қадам тастады. Өзінің қаымас талмас
ақыл қайратының арқасында, әрі талмас ... ... ... ... ... қасиетімен ақыр-айағыосындай ұлы өнердің шың биігіне,
талпынып, тарихи ... ... ... із қалдырды.
1.2. Суретші шығармаларының бейнелеу ... ... ... ... өнерін, әрйне, Әбілхансыз көз алдымызға елестете алмаймыз.
Ол-сонау 20-30 жылдары-ақ Қазақстандағы болашақ Суретшілер одағының негізін
қалаушлардың бірі. Қазақ бейнелеу ... көш ... ... басшы,
құрыметті ұстаз.
Әбілған Қастеевтің халққа етене жақындығы- Қанындағы қасиеті о баста-ақ
ел тұрмысына қанығып, сол қазынаны көшіріп, көпшіліктің көз ... ... ... Бояу мен ... ... сан ... сызықтарының мәнін жете
түсінбесе де, жұрт жақын ғып ... ... ... хал-күйін ғана
емес, ішкі жан дүниесінің ... ... ... ... мен ... ... ... Оны біз суретшінің трнақ алды ... ... бір ... күңгіріт, бір қырын ғана кейіптегі адам
пішіндерінің өзі, Совет өкіметінің алғашқы ... ... ... халқының
рухани,табиғи кескіні, іс әрекеті, хам-қарекеті, тұрмыс тіршілігін қаз-
қалпында бейнелейді. Әбілхан Қастеев өзінің ... ... ... ... ... ... ... құштарлық байқатады. Әдеттегі суретке
үйрететін оқу орындарының әдістемесінде алғашқы бейнелер салу қарапайым
формалардан тұрады- куб, ... шар, т. с. с. ... ... ... ... ... жоғары сатсында ғана адамды бейнелеу басталады.
өз бетімен сурет салып ... ... ... ... ... ... ... -деген сөз тек адамғағана қаратылып айтылады)
тым шебер ... ... еді және ол оның ... иесі ... ... ... ... болсақ, ең әуелі Ә.Қастеев әр адамныың ... ... көре ... ол ... бет ... пен ... ... ншандарын дөп басып бейнелей алатындығында еді.
“Әбілхан Қастеевтің алғашқы суреті,1927 жылы салған іс тігіп отрған айел,
1929 жылы салған киіз үйдің ішкі ... 1930 жылы ... ... ... қарындасынның келбеті-соның айғағы. 1930 жылы салған ... ... ... ... өнерінң алтын қорына қосқан алғашқы суреттері дер
едік.” ( «Әбілхан Қастеев». «өнер». 1986жыл. 6 б.) Сол ... ... оқу ... ... ауған, кітап құшақтаған қазақ ... ... жас ... ... ... ... сол қилы ... қазақ ұғмындағаы қасрет ,
үргедек ұрпақ ұсқыны оның бет ... ... ... ... ... жыр аңыз, дастан, қисаларға құмар Әбілхан телегей теңіз қазақ
халқының ауыз әдебиетінің тал ... ... ... ... қазына иелерінің бірі, елдің қамқоршы ақсақалының бірі Сағымбек
Қисықбаевтің, ауыз ... ... ... ... кең-даря ақылды бет
бейнесінен болмысына қарап, ... ... ұзақ көз ... ... отрған кісілік келбетіне ізет етесің.
Ақ киізден жұқалап басып, сәнімен тігілген қалпағы, ... ... ... сырма шапаны жарасым тапқан,кең ... ... ... көзі,бейне бір бізге ... ... ... ... сан ... ата-баба рухын танимыз.Адам
жанының иірімін таба білетін тумысынан аналитик суретші 1942 жылы ... ... ... ... ақ ... киген бұл Кейуананың еңкіш тартқан ... ... ... ... өмір ... ... Ал, алысқа қадалған өткір
көздерінен болашаққа ... ... ... ... ... ... ... абзал жанның бейнесін көреміз.Зар ... ... ... ... бүгілмеген ана қайратына қайран қаласың! ...
Әбілхан Кастеев алғашқы шығармаларының өзінгеді әр бір ... ... ... ... шуағы төгіліп турады.
Суретші әуел бастан әсерлі бояуларды әлміштеп жаға беруден бойын аулақ
салады. Тек, бір ... 1930 жылы ... ... кенепке салған «Көктем»
туындысынан өмірдің соңғы күндердегі «Жоңғар алатауының көктеміне» дейінгі
пейзаждарында көк ... ... ... Әсіресе көгілдір іңгәрлігін,
отызыншы жылдарда салған «көк камзолды қыз», ... ... атты ... «шөп ... картинасынан анық байқаймыз.
кең жазиралы көз жетпес қиыр сағымдап, заңғар аспанмен тіресіп, көгілдір
аспанмен астасып ... ... ... шөп ... ... ... ... бір кісідей жұрттың жігер қимылымен көңілді көк бояу ашып
көркем көрніс тапқан.
Әбілхан ... 1931 жылы ... ... дер ... Ол ... ... бестен жаңа асқан жігіт. Автопортреттен бізге қарап тұрған
көз жанарынан өмірдің ащы-тұщысын татқан, ... ... ... ... ... Үстіндегі жұпыны, жадау сырт киімі, алабажақ бөкебайы,
құлақшасын көтермей баса ... ... сол ... ... ... тан
сымбат. Тік қадалған өткір көзі, жабыңқы қабағы, кеберсіген қалың ... жақ ... ... күш ... ұзын ... ... ерте тұскен
қатпар әжімі тағдыр тауқыметі мен өмір талқысын көп көргендігін аңғартады.
мұнда әр түрлі бояулар ... ... ... ... сол ... ... қйтпас қайсар, күш-қайратын бейнелейді.
Суретшінң өміріндегі жаплы тұрмыс, күш қуатын ... ұлы ... ... ... ... еді. бұл картинаны ол 1932 жылы салған
еді. қазіргі кезде бұл туындыны ... ... ... ... ... ... мен кеңесіне, сыншы жұрттың ой-пікірімен санаса
білетін сырбаз мінез Әбілхан Қастеев картинасын өзінің ой елегінен өткізіп,
1969 жылы ... ... Шын ... ... ... салдарлы суреткер
сол бір дүркіреген Турксиб даңқына сай түрлі бояумен әрлендіре ... ... ... түтіні будақтаған паровоз меңіреу даланы ойатып,
арқырап келеді. Кезінде « от арба» атанған бұл алыпқа ... ... ... ... ... ... ... қарап тұр. Мұндағы қоңырқай,
сарғыш бояудың көптігі тусыраған сартап даланың сипаты. Ал, ... ... ... ... ... айшықтап,айқындап аша түсті. Алдыңғы
фондағы аттылы-жаяу адамдардың, балалардың қимылы, жүріс тұрыстары, сайын
даланың сан ... ... ... көрніс тапқан.Мұнда жер ... ... ... таңырқаудан горі, үміт, қуанышпен қарсыалу шаттығы ... осы ... ... ... ... «Транссибирь жүрдек поезы»
көркемфильмінде көрсетем деп, режиссер әптен әуреге тұскені ... ... ... ... ... ... Қастеев өз халқының
өткен қасіретімен, өзгерген өмірмен біте қайнасып өсті. Ескі мен ... ... ... оған ... ... ... Өмір ... деген
оның осы көз қарасы бізге қымбат әрі маңызды.
Ол ескіні жеріне жете жамандап, жаңаны тым асра дәріптемей, әр жылдардың
өзіне тән ... бар ... көз ... тартады. «Радио тыңдау»,
«сүт фермасы», «колхозшылар жаңа тұрмысы», «Колхоз тойы» секілді картинада
советтік өмірдің ... ... ... да ... ғып ... ... емес, әр түрлі бояулармен өрнектеген шындық ... ... есгі ... ... ... ... ... суреткер. Отызыншы
жылдардың өзінде бұрын ... ... ... ... ... суреттер салды.
Өксігі мол өткен заманның халққа тигізген азабын, қоғамдық теңсіздікті «
Бай мен кедей ... ... ... ... ... секілді сюжет
суреттерінде сарказм мен мысқыл мол. Ескі заманның ... ... ... ... байқаймыз.
Бір ғана «сатылған қалыңдық» атты суретінде сол кездегі ... ... ... ... қор болған жас ару қыздың ауыр халі, көңіл
күйі бейнеленген. Қалыңдық өз әкесіндей ... ... ... жек ... қиыс ... ат ... әрең келе ... Зорлық иесі бай ат ұстінде
көңілі жәй отыр. Оған оқтала қараған қыз ұстаушы кемпір ... де ... ... Тау ... ... ... ... сол заманның
«Қыз жолы жіңішкелігін» тау ішіндегі бұраң тастақ жол бедері аша түсген.
«Ересектерге арналған кешкі мектеп» (1941) ... тым кеш ... өз ... тағдыры деп білеміз. өйткені Әбілхан жиырма ... ... ... ... Өз ... ... сурет.
“Әбілхан Қастеевтің заттарды табиғи күйінен айнтпай салған, керек
десеңіз, оларды ... ... ... олр ... «тау
табиғаты», «Шежін өзені», «Қой өрісі», «Қыз ... ... «Бие ... « ... ескі мектеп есігінен сығалатпады» атты суретерінде
осы ойлардың ұштығы байқалады”. ( ... ... ... 1986 жыл, ... ... оны жасандырып, жандандырып әр бояуды құлпыртып,тіл бітірді.
Әбілхан Кастеев- бейнелеу өнерінің жанырлық жағынан ... жан- ... ... ... үлес ... ... қылқалам шебері.
Ол Октябрь тудырған көп ... ... ... қол ... ... ... туралы айтсақ, Әбілхан Кастеев-
суреткерлік азматтықты арындай сақтаған ... Ол ... ... ... боп ... түрлі «изімдердің» бірде-біріне еліккен жоқ. ... ... ... ... жаңа ... жаңа адам тұлғасын,
ересен еңбегін, биік мақсатын көрсете білді.
Совет өнерінде ол тарихи ... ... ... жанордың,
лирикалық көріністердің авторы, хас шебері болып қалды.
Тағы бір өмірінің үлкен белесі болып қалған “1939 жылы ... ... ... ... ... ... сол жылы бірде – бір ... ... ... ... портретін жасауға тауекелмен Торғайға
аттанды.Ай бойы ат ... ... ... ... ... көз
көрген адамдармен, сарбаздармен көзбе көз сұқпаттасты. ... ... ... ... жұздеген жоба жасады. Ақыры батыр
портіреті пітті. Бірақ көз ... ... ... ғана ... ... өз ... де шықпады. Автоор бұл тақырыпқа тағы қайта оралды. Ол
Амангелді туралы ел ... ... ғана ... ... жоқ, ... ... ... қылыштың қаны тамған татрлы даланың бедеріне дейін
барып, көңілге тоқып, ақ ... ... Бұл ... ... ері ... ... еліміз батыр туралы түсірген филімнен көріп жатты. Ардагердің
атағы бүкіл жалпақ ... ... ... әнге ... Бірақ
батыдың шын тұлғасы, бейнесі әлі беймәлім еді. Сол ... ... ... батырының бейнесін жасауға конкурс жариялады. Оған таңдаулы
деген өнер иелері ... ... ... ... ... ... ... Әбілхан Қастеев ауыл-елдегі
Амангелдінің ағайын, тустары, серіктері дән риза болған кейінгі ... ... ... үзенгілес серігі, роволюционер Әліи жанкелдин бұл
псртіретке ықыласы ауып, ұзақ қарап, батырмен жүздескендей болды.
- ... ... ... ... енді ... таптым. Басқалардың
суреттерінен гөрі мына сенің Амангелдің көзіме оттай басылды. ... ... ... ... ... ... ... өзі!- деп қуанып,
Қастеевтің қолын қысты”.(«Әбілхан Қастеев», Альбом, Алматы, 1986жыл.
10 б.).
Ақ семсерін асынып, қыран көзінен жауға деген от ұшқындаған, ... ... ... ... батырдың алып тұлғасы сол кезден күні бүгінге дейін
бірнеше ұрпаққа рухани әсер етіп ... ... ... ем , бір ғана ... деп ұлы ақын ... осы бір ... ... ... ... елін ... Одан ... « Қызыл армияның құрылуы», ... ... « ... « Торғай жорығы», « Амангелді сарбаздары» атты картиналары батыр
тұлғасын ірілетіп қана қойған жоқ, ... бір ... ... ... ... ... ... портіреттері серияларға, фрагменттерге бөлінді.
Ел басына күн туған Ұлы Отан соғысы жылдарында Қастеев тек қылқаламмен
елін қорғалы. ... ... ... ... ... қалың елдің
күресін, «күз» атты картинаснда жақсы бейнелеген. Қоңыр аспанды қою бұлттар
қаптап, долы жел жасыл желек жапрақтарды жұлып, ... ... ... ... тартсада, ағаш иілседе, діні сынбай тұр. Бұл халықтың бірлігін,
тұтастығын, қайсарлығын ... Саны ... де, ... сынбаған құдіретін
паш етеді. ҚазТГ арқылы саяси-әлеуметтік тақырыпқа, отан қорғау тақырыпқа,
сондай-ақ, карикатуралық, сатиралық суреттер салып, ... қан ... ... ... ... өнерімізде, сынт сурет саласынының тұңғыш ... бірі - ... ... Осы еңбектері үшін ол қзақ СССР інің
еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие ... ... ... ... ... ... Әбілхан
Қастеевтің адмдары әрдайым туған жерімен ... ... ... ... тән ... ... ақын ... жыр атсы Жамбыл, мархабатты Мұқтар, батыр ... ... ... Ол одан ... өз ... Шоқанның, Тоқаш Бокиннің,
Мәншүктің және басқада ондаған еңбек ерлерінің тұлғасын табиғат ортасында
дәріптеді. Әр-бір адам – ол үшін бір ... ... ... ... ... мейлі қарапайым колхозшы болсын, оның әр бір адмы тек ... ... адам жан ... ... ... ең алдымен өзі салатын
адамның жан дүниесіне терең үңіліп, мінез-құлқы, табиғатын танып ... ... ішкі жан ... ... ... Қастеввтің адмдарының тұла бойынан,қарапайымдылық дидарынан
мейірім мен шапағат шашылып тұрады. Бірде-бір ... ... ... ... ... ... ... шолақты, кейін Сүйінбай бабамызды
бұгінгі ұрпаққа қайта ... ... ... ... ... Суретші ол
үшін қаншама ізденді, тер токті десеңізші!...
Ослай, ел мәртебесін көтеріп, көсегесін көгертуге өлшеусіз үлес қосқан
Әбілхан ... ... елі ... күні кеше ғана ... ... қой ... жаркеніте кісі есігіне жалшы болып, кейін жол
салған жұмыскер Әбілхан қырық жасында атақты суретші атанды. 1944 жылы ... ... ... ... ... ... атақ берілді.
Көңілге көргені мен тоқығаны көп, аңғарлы азаматтың сауатының аздығын әр
саққа жүгіртіп, алыпқашпа аңыздар да ... ... ... Ол, ... ... сәулелі ойы бар ... ... ... еді. Ол ... ... ... тіпті, мектеп
қабырғасынан түбегейлі білім алмаса да, өз жерінің шежіресіне, өз ... ... еді. Не бары ... кластық біліммен уақыт көшінен қалған
жоқ . Оған ...... ... ... Барлық еңбектерін
хронологиялық әдіспен тізсек, Әбілханның өміріндегі өзгерістер ... ... ... ... Жаңа ... ... де, адмдардыда өзгертті. Халық өмірінен тыс қалу ... де тыс ... ... ... ... ортаны білмеген адамға өнер
деген қасиет қалай қонады!»- дейтін суретшінің өз қағидасы ... ... ... өз ... ... тақырыптарға бар өнерін айамады.
Ауыл тірлігіне, колхоз өміріне, дала өміріне арналған « ... ... ... ... ... ... ... «Жайлаудағы радио», «Қызыл
отау» секілді полотнолары көрмен залынан түсіп көрген жоқ.Суретші ... ... бір ... ауыл ... әсерлі әңгіме шертіп
отырғандай,көрерменді өзіне баурап ... ... ... ... ... ... ... денамикалы,
кең өрісті,тынысты бояулармен шешім тапқан.
Мөлдірлік пен тазалыққа,іңкәрлікке толы осы тақырыптық шығармалар ... ... ... айта кету керек,кезінде: «Кастеев ошақ басынан шықпайды»,
- деп қиыс қарап,сынаушылар болды.Ал, Әбілхан ... « Ошақ ... ... ... болмайды», - деп жауап қайтарды. Оның ... да ... Осы ... ... ... тыныс-
тіршілігін бейнелейтін полотнолар, шын мәнінде,шамырқанған шабыттантуған.
Сондықтан жүрекке жақын,көнілге жылы ... бір ... ... рухы ... ... ... өтеді.
« Қазақстан жерінде», « Советтік Қазақстан», «Тың жер», ... ... ... ... толғанбай көру мүмкін емес. Әсіресе, осы
сериядағы көрерменді ынтызар ететін « ... ... ... « Егін орағы», «
Алтын дән», « Шалкөде ... ... өмір ... мен ерен ... ... астасып бейнеленген.Нақтылық, тиіптендіру тәсілі
жаңа кырымен ашылып, сонылық ... ... ... өркендеген
атамекен даламыздың ақ бидайының алтын ... ... ... ... ... ... ... боласын.
Суретші көп жылдар брйы жері бай, елі бай, Қазақстанның ... ... ... ... алма бағын аралап, күнгейімен теріскейін түгел аралап, тасқынды
өзенінен өтіп, жауһаз жайлауының төріне шығып, жаны ... ... ... ... ... кохоз қыры,ақ бидайлі аулы, түскейі толы
төрыт түлік, жайлау даласында болып, ... күй ... ... ... ... ... Кент: «Қастеев шығармаларын
көріп, кең байтақ Қазақстанды аралағандай болдым», деп ... ... ... сериядағыәрбір полотнода адмдар, заводтарт, алып ... ... Ірі ... ... ... одан өмір ... ... әрбір картинасында жоқтан өзгені тықпалай бермейді. Әрқашанда оның
негізгі обьектісі- адам. Үлкен ... алып ... ... әсер ... ... ... ... ескереді. Сондықтан да сурет
бедері айқындала түседі.
Әбілхан Қастеевтің өндіріс ошағы, құрлыс орны, жайлау төсі қай- қайсында
да болсын еліміздегі тарихи ұлы ... ... оты ... ... сөнбей жетеді. Болашақ ұрпақ үшін бұл оқиғалар аңыз болып
қалады. Осы топтама ... үшін ... ... ... ... ... Мемелекеттік сыйлығына ие болады.
«... Суретші көңілінде мәңгі үйалап қалатын бір ... ... Ол ... . Қыл қаламды алғаш ақ қағаз бетіне тартқаннан бастап, қашан ... сол ... ... өн ... ... Ол қуаныш әуелі суреткер
бойындағы өмірдің ... ... ... ... мейлі қай тақырып
болсада, халық өмірінің шаттығы ма, ... әлде ... ме, ... ... ... ... ... алғандығына қуаншты. егер шын
дарын иесі болса, әр шығармада суретші бұл сезім сан ... сан ... ... сол ... ... ақ ... ... пәк күлкісінде,
болатшының жіпсіреген маңдайының ... ... ... ... борозданың қыртыснда, көк майса ... ... ... ... қуаныш шақырса ғана қуаныш, сезім ойатса ғана қуаныш. Егер
олай болмаса ше? Ендеше ол ... не ... не ... ... ... ... көз бойаушы.
Қастеевтің өнердегі мұраты, поэтикасы да, халық әні ... ... сыры да, ... ... ... төрт ... ... төрт туындысы- суретшінің жан
сырының сәулелі нұры, шамырқанған шабыты, биік парасаты.
Әсіресе, Алматыдағы биік таудағы Медеу мұз ... ... жер ... ... ... ... мен ... кімді қызықтрмайды. Оның «Есік
көлі», «Биік мұз айдынында», «Мұз ... ... жол» ... ... ... да Қазақстанның көрікті ... ... ... ... ... ... ... бір табиғат көрністерін салған суреттерін салғанын
көрсеңіз де, олар бір-бірін қайталамас ... көз ... ... көңілге
жылы үйалайды. Жыр болып төгіліп, өлең болып шалқып, күй болып ... ... ... тағы бір ... ... ... қазақ елі алдындағы ең құрыметті , ең силы кісі болды. Ол
10 жылдан астам ... ... ... ... ... Екі рет ... Жоғары Советіне депутат болып сайланды . ... ... ... ... ... ат ... араласты.
1960 жылдары қастеев өнеркәсіптік пейзаж- жаңа тақырыпқа бет ... ... етек ... ұлы жеті ... ... ... – көкке шаншылған
көтергіш крандардың мойындары ... алу ... ... 1960 ж.)
терең рудалық карьерлер таудан құлаған өзендердегі тосқаулар мен ... бола ... да ... ... негізгі тақырыбын туған өңірдың
жаңарған табиғатын алып өнер кәсіптің көлеңгелері арасынан көре білді.
Жаңа ... ... ... да ... ... ... ... өрілген түр-түс қосындылары сол « өнеркәсіптік» табиғатты
кескіндеп жатты.
Ауыл ... келе ... жаңа ... « ... ... ... ... шаруашылығындағы авиция», (1962), суэлектір
стансиаларға « Болашақ Қапшағай ГЭС-і» ... ... ... ... ... ... келеді. Бұл еліне, жеріне деген ыстық ықласпен,
оның еңбек жемістерін ... ... ... ... ... ... біз Қастеев шығармаларын ерекше көркемөнерлік құжат ... ... ... ... ... ... ... Исмаилова, Үкі Әжиев секілді іні-қарындастары Әбілхан ... ... ... ... ... ... кем ... бірінен-
бірін бөле жармай, әрқайсының оқып, білім алып, өнер жолында адал ... ... ... ... әр ... ... ... тұрысын
жіті бақылап, жақсылығына жүрек жара қуанып жүрген ... шын ... ... шал ... еді. Оның ... мен ... бір ... Өзінде барын өзгеден қызғанып көрген емес. ол бойындағы бар
қабылет, дарын, ... ... ... ... Қастеевке халық халық құрыметі, атақ- даңқы аспаннан түсген жоқ.
Ол бейнелеу ... ... ... ... зейнетін ұқты. Өмірінің соңғы
күндеріне дейін мыңнан астам туындылар жасады. Газет, ... ... ... ... мен ... өнегесі туралы кітаптар жазады,
деректі кинофилым түсіреді.
Өзінің көзінің ... ... ... ... ... қай ... оның шығармалары өз ұлтының ұғымна тән бояумен, талап- ... ... ... ... ... қай елге ... таңсық.
Қастеев туындылары өз отанымызда ғана емес, АҚШ, Канада, Бразилия, Франция,
Индонезия, ... ГДР, ... ... Полша, Болгария, Моңғолия
сиақты шетелдерды шарлап кетті.
Әбілхан ...... ... ... өте сирек кездесетін
дара тұлға. Оның шығармалары халықтың руғын, сезімі мен ойын ... өте ... ... ақылдылығы, кішпейілдігімен қалжыңдап сөйлеуді
ұнататындығы – осының бәрі халқымыздың бойындағы бар қасиеттер қой. Сонымен
бірге Қастеев интернационал суретші, оның адл, ... ... ... ... ... Ол ... ... өнерінің асыл қазынасына
баға жетпес ұлестер қосты. бейнелеу өнеріміздің ұлттық тақырыбына жаңа ... иен ... алып ... бейнелеу өнеріміздің дамуына ұлкен даңғыл
жол ашып берді. Ол өзі көз ... оның ... ... ... ... жадында мәңгі сақталып, олрдың өнер жолындағы бағыт бағдарларын
көрсетіп береді. Қазақстан бейнелеу өнері үшін бүл ... ... ... ... ... нәр алып тұрамыз.
ІІ – Тарау
Әдістемелік бөлім
Ә. Қастеев шығармашылығы негізінде оқушыларға ... және ... ... Ә. Қастеев шығармалары арқылы оқушылардың шығармашылық белсенділігі
мен қызығушылықтарын арттыру.
Бейнелеу өнерінде өмір шындығы, айналаны қоршаған дүние, ... ... ... ... көрінеді.Бейнелеу өнерінің кереметтігі ... ... ... байлығын ашып, өзіне тән ерекшелікті айқындағанда. Бейнелеу
өнеріндегі бейнелеу және оның көркемдегіш күшінің ... ... ... ... ... ... ... Қастеев шығармалары, осы бейнелеу
өнер саласында кестеленгендіктен, оның оқушыларға эстетикалық тәрбие
берудегі ... ... ету ... ... ... ... Олай ... өмірдегі, қоғамдағы, айналасын қоршаған дүниедегі, ... ... пен ... тани сезе ... ... ... ... Қастеев шығармаларының құны үлкен орын алды.
Оқушылар өзінің ... ... ... іске ... ... ... психикалық
қабылетын жетілдіру мүмкіндігіне, қазақ бейнелеу өнерінің даму ... әрі осы ... ... қызықты да жапалы өмір баияндары, оның
халық жүрегінен орын ... ... ... көру ... ... ... ... арттыру, ол біздің алдыдағы
балалар тәрбиесінің алдына қойатын үлкен бір мәселе.
Біз жоғарыдағы мәселлерді шешу үшін ... іс ... ... ... ... Осы мәселерге мен өз ой тұжырымымды айтсам: біз ең
алдымен Әбілхан Қастеев ... ... ... ... ортада
алатын орны мен оның осы ортада қажетсіну талабының жоғары екендігін айтыу
арқылы, оқушылардың ең ... осы ... ... қызығушылығын ойату
керек. өйткені біз ... ... ... ... ... ... ... ойланып, үмтылыс жасауына дем берсек, біз алып отырған осы
тақырыптың маңызы жоғарлап, оның ... ... ... ... Қастеев шығармаларын зерттеу, жеке осы өнер танушылардың маңдай
тер ағызып ... ... ғана ... ол ... ... ... алдына
қойып отрған үлкен мәселелерінің бірі. Оны біз тар ... ... ... бар ынта ... ... ... ұлы мәселелердің
бірі. Олай айтар себебіміз ... ... ... ... ... ... үлесі өте зор. Ол тұнғыш рет қазақ ... ... ... алып тұлға. Суретші өз ұлтты, жері үшін ... ... ... ... ... сан ... орыс ... езіліп,
жоғалуға бет алған асыл қазыналы салыт – дәстүрімізды айлап, оны ... ... ... ... үшін, қаншама әйгілі асқақ туындылар
жазып кетті. солардың бәрі дәл сол ... ... ... ... ... ... ... қазіргі біздің кезімізге келіуы, қаншама
сақтық ... ... ... ... біз оны көз ... ... ... керек. Я осы жоғарыда айтылып өткен мәселелерді
оқушыларға жалпы негізінен байяндап ... ... ... ... Қастеев туралы жалпы бір жағынан түсінік беріп, оладың осы суретші
туралы, және оның шығармаларына болған ... ... ... және бір жәйіт, ол оқушыларға тек ... ... ... ... ... өте ... ... Өйткені оқушылар көптеген
нәрсені құлақпен естігенмен, көзбен көріп әмалиатына жетпегенен кейін, ол
толық хабардар алып ... жете ... Әрі ... ... қызығушылдығы да
жете қабыл болмайды. Сол үшін біз не істеуіміз керек? Бұл сауалға ... онда ... ... біз оқушыларға сабақ үстінде қастеев
шығармаларын үлкен парақ қағазға жабыстырып, оны осы ... ... ... ... ... ... жеке – жеке талдау жасап, одан
оқушылардың нені көріп тұрғаны, қандай тақырыпқа ... ... ... ... бар ... ... өз ойынан айтып, өз ... ... ... ... Әрі ең ... оқушыларға осы суреттің
жалпы мағаналық арқауын толығымен жан – жақтылы баяндап беру керек. ... ... ... ... ... ... азда ... болады.
Сонымен қоса біз сабақтан тыс бола қалған уақттарда, оқушылар ... ... ... ... ... Ол ... ... керек, алдымен
оқушылар арасынан белсенді жақсы оқитын оқушыдан ... ... ... ... ... қойған Әбілхан Қастеевтің өмір байанымен шығармалары туралы
сүрақтарды қойу ... бір – ... ... ішіндегі ең үздігін
марапаттау ... Осы ... біз ... ... ... олардың жарыса үйреніп алға қарай ұмтылуына дем бере ... ... ... біз ... ... туралы түсініктерін бір қадам болсада алға
қарай жетектей аламыз.
Тағы бір қоса кететін жәйіт, ... ... іс ... ... Бұнда біз ең алдымен оқушыларды өзара үйымдастырып,
оларды Әбілхан Қастеев атындағы үлкен мұражайға ... ... оның ... ... ... ... суретшінің өз қолымен салған тұп нұсқа
картиналарын ... ... ... ... тамаша суреттерімен
таныстырып, оларды жеке – жеке ... ... ... Әрі ... ... ... кейн, оқушыларға үйдеріне осы көрме залын ... ... ... ... әсерлерін жәнеде осы залға анализ жасап
келулерін тапсыру керек. Осы арқылы оқушылардың өз алдына ойланып, шығарма
жазудағы ... ... ... ... Әрі осы ... олардың
шығармашылық белсенділіктері мен осы тақырыпқа ... ... ... ... келіп айтқанда, біз оқушылардың Әбілхан Қастеев шығармалары
арқылы олардың шығармашылық белсенділіктері мен қызығушылықтарын ... осы ... өнер ... ... ... ... мұғалымдар, өздерінің
Қастеев туралы түсініктерін тереңдетіп алуы керек, Үйткені қазір ... ... ... ... келе жатқан көне көз қараспен ойлап келеді,
сондықтан олар алдымен өз идеяларына бет ... ... ... ... ... орындалғаннан кейн жоғарыда айтып кеткен сілтемелер
арқылы, оқушыларға сабақ беріуі ... ... ғана біз, өз ... ... Ол ... ... ... қайтарып сұрап
ала алдық. Бұл ... ... ... шығармалары арқылы оқушылардың
шығармашылық белсенділіктері мен ... ... ... ... Сол үшін ... ... ... артқа қалдырмай, қазақ
оқу – ағартуының қарыштап дамуына жол ашайық.
2.2. ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру.
Адам баласы жеке бір тұлға болып жетілуы мен қалыптасуы өте ... ... ең ... да ... өте оңай емес бір жағы – ... ... ... Эстетикалық тәрбие айналаны қоршаған әдемілік пен
сұлулықты, көркемдікті көре, сезе ... ... оны ... ... Шын ... көркем шығарманы қадірлеуге, айналадағы жамандықтан,
небір сорақылықтан жирене білуге үйретеді. ... өнер ... ... ... ... ... оған ұмтылыс пен құлшынс туғзады.
Эстетикалық тәрбиеге жүктелетін осындай күрделі ... бір ... ... мен ... ... жолмен қабылдау, оны
қалыптастыру болып табылады.
Адамның өмірдегі, өнердегі әдемілік пен ... ... ... алуы ... болады. Біреулер кешкі күннің қызара батуына жалыт қарап, көп мән
бермей өте шығады. Баланың сезімталдығы, жан – ... ... ... ... ... оның алған эстетикалық тәрбиесіне байланысты.
Сондықтан мектеп қабырғасында жүргізілетін бұл тәрбие ... ... ... ... Ол үшін ... ... бойынша
сіңіруге керекті, тікелей осы бағтта арналған жұмыстарды жүргізіп отырады.
Әбілхан Қастеев өмір баиянымен шығармаларын оқу ... ... ... ... көркемдікті көре, тани ... ... ... Ол ... ... ... ... жете ұғып, ол туралы
көкейке қонарлық, келелі пікір айталық және баға бере аларлықтай болуы ... Міне ... осы тұсы ... ... керексінеді. Яғни Әбілхан
Қастеевтің шығармаларындағы түр, түс және ... пен ... ... мен ... ... қажет етеді. Айталық көркем сөздегі
мәнерлі де сиқырлы, ... сөз ... ... қоса ... қызықты өмір
баиянын толық білу ... Әрі ... ... ... пен
сұлулықтың мәнін терең ... оның ... ... берілген
бейнелеуін дұрыс бағалаудың өзі біздің ... ... ... көмектеседі. Осы айтылғандар негізінде адмға талғампаздық пайда
болады. Адамның сұлулық атаулыны тануы, оны ... ... ... ... ... жасаушы адам болғандықтан, оның сол ... ... ... ... Олай ... адамның эстетикалық белсенділігі өмірдің
сұлулығын жасай, оны құра алды. ... ... ... асуы
көркемдеп қабылдау негізінде ... ... ... ... ... немесе естіген романы, оқыған повестін оқып, қарап,
тыңдап отрғанда оны оймен де ... ... ... ... түсінігін,
дүниені таңдаудағы ісін қиял ... ... ... ол ... ... көркемдеп қабылдауға көмектеседі.
Әбілхан Қастеев шығармаларын зерттеу, бейнелеу өнер сабағындағы
эстетикалық ... ... мәні зор және ... ... ... ... біз өмір ... жатқан қоғам көрнісі демократиялық деп аталып,
тәуелсіз мемлекет түрінде қайта құрылып, мүлдежаңаруға бет ... Ал ... қол ... қуаты саияси, интеллектілік, руғани қолдауды
талап етеді. олай ... біз ... ... ... ... ... ... өте зор.
Оқушылардың өмірде өз орнын таба алтын және өзі өмір сүретін еліне,
жеріне белгілі бір ... ... ... ... ... ... болу
үшін, Әбілхан Қастеевтің шығармаларын тереңдей зерттеп, ... ... ... ... жан – ... ... ... бір бөлегі осы айтылып отрған зерттеу ... ... ... Оқушылардың эстетикалық мәдениетін көтеруге не жатады десек,
оған: оның әдемілік пен тұрпайылықты эмоциялық сезіну, ... ... ... іс әрекетіндегі сезіну,зұлымдылық пен мейірімділікті
жексұрындылық пен ... ... ... өз сезімін өзі билеп, басқара
білуде эстетикалық ... ... ... табылады. Міне осының бәріне
мектеп ... оқу – ... ... ... онда көзделген міндетті орындау
барысында іске асырады.
Иісі ... ... ... Әбілхан Қастеевтің көп жылдар
еңбектеніп жазған, ... ... ... әйгілі суреттері,және оның сан
жапада ... ... ... ... ұлттық өнердің түтінін түтеткен, елі
үшін еңіреген ер, өз туған халқының өшпес ... ... ... ... Әр ... ... ... әрбір басынан кешкен тарихи кезеңдеріндегі
қажеттілік пен міндетте дәл сәндік – ... ... ... ... ... ... түрлі бұйымдарында бейнеленген суреттер мен
сызықтарында, көптеген түсінік тұмшаланып тұр. Солай бола тұра ... ... ... ... ... ... ... ұйалатып
тұратыны анық. Біздің бұл пікіріміздің ұзақ уақыт арнайы зерттеу жұмысын
сәндік қолданбалы өнерге ... мәні зор. ... біз ... ... Қастеевтің өзі осы сәндік қолданбалы өнердің, шуағынан нәр ... ... ... сақтап, сол арқылы одан көптеген эстетикалық қуат алып,
бұгінгі осы ел алдындағы ұлы ... ... ... біз ... ... саласын суретші өмір баиянымен бірге баияндап, түсіндіріп өтуіміз
керек деп ойлаймын, сонда оқушылардың ... ... ... ... ... ... шығармаларының оқушыларға беретін эстетикалық
тәрбиесі, ... тек ... ... оны ... ... жәнеде оның тарихын
біліп қалу ғана емес, қайта кең көлемді қамтиды. Олай ... ... ... ... таза ... ұлтжанды ұлағатты бейне,
отаншылдық отай руых, жаңашыл ... саз, ... дала ... мен ... ... мен мұндалап тұрады. Осларға біз жеке – жеке тоқталып,
олардың ұрпаққа берер ... ... айта кету жөн ... ... ... ... ... – дәстұр бейнеленген, жәнеде өмір
тіршіліктері бейнеленген көркем шығармалары арқылы, қазақ ... тән ... ... ... болады. Онымен қоса оқушылардың өз ұлттын
сүйіп, оның қадіріне жете білуді, ұлттық ... ... ... қорғай білуды үйрету үшін, тағда суретшінің ұлттық өрісті
шығармаларын ... ... ... ... ... оның қоғамдық
өмірдегі алтын орнының қаншалық екенін ... , ... осы ... ... ұлттық тіл жүйемізден айрылп, өз тілімізді өз ... ... ... ... ... ... өзгертуге зор ықпалы бар деп
ойлаймын.
Тағы бір үлкен жәйіт, Әбілхан ... ... ... ... және оның ... беретін тәрбйелік ролы. Суретші шығармаларында
көбінде отанға деген ұлы сүйіспеншілік бейнеленген патриоттық ... ... ... ... ... біз ... ... отанға дегн үласпалы сезімдерін ойатуға болады.
Әбілхан Қастеевтің картиналарында көбінде, қазақ ... кең ... ... ... ... бұл нені ... ... жырлайдыға келсек, біздің қазақ даласының кең байтақ өлкесі ол
біздің жеріміз, ата – ... ақ ... ... ақ ... ... кейінгі ұрпаққа сақтап қалған, асыл қазыналары. Оны біз ... ... ... ... ... ол ... тынысмыз,
жалғасты өркендеп дамитын тұрағымыз. Міне осы сиақты ... ... осы ... біз ... өз ... ... өз ... қорғайтын
тамаша тәрбиеге жетектейміз. өйткені бұл қазыр оте қажет дұние, ... жан – ... ... ... ... ... осы кең байтақ
жерімізге көз салып орайы келсе опрғалы отыр. сондықтан біз оларға ... ... ... ... қарсы тұра алтын жас ұрпақтарды
тәрбиелеуіміз керек.
Әбілхан Қастеевтің өз ... ... мол, ... ... ... ... жаны жақын, таза сезімді, талдаулы адам. Сол үшін біз
оқушыларға осы ... осы ... ... сабақ барысында оқушыларға
нақтылап айтып, олардың қоғамдық өмір барысында ... ... ... қасиеттерын дұрыс реттей алатын, басқаларға қолынан
келгенінше ... ... ... тағы басқада асыл қасиеттерді
орнатып, таза бір қоғамдық орта құруға ынталандыру ... осы ... ... амалиат сабақ барысында, оқушылардың
игеріміне байланысты, жалпылай айтып ... ... ... ғана біз
оқушылардың осы ... ... ... ... алған көркем
эстетикалық қабылеттерын арттырып, қоғамға таза бір адам ... ... ... ... суреткер Әбілхан Қастеев.
Бүгінгі өмір кешіп жатқан әлеуметке ... ... ... ұғым ... ... ... тұр. Оның себебі өте сирек ұшырасатын жүзжылдықтың
тіпті мың жылдықтың түйісіп, тоғысқан ... куә ... ... ... да ... жеткілікті дәрежеде өзгеріске ұшырады, оның
дүмпуі де ... ... ... әлі ... қоқайды көрсететін сияқты.
Осылардың себебі неде? біз жұз жылдық тарихты қотастырып көрейік. ХІХ
ғасырдың ... ... ... ... да ... ... ... ХХ ғасырдың басында болса кинематография мен теледидар көрер
көзге ең басты ақпараттық құрал болды. Қылқалам мен ... ... енді ... ... Сол үшін ... ... қарбалас оның
өзгеше дамуына себеп болды. сол ... жаң ... ... ... ... ... шыға ... Одан кейін ақпараттық
ғасыр компьютері және интернетімен бейнелеу өнеріне ... ... ... өзін ... ... жан есту – көру ... ... мүмкіндігін пайдаланып, «осы заманғы өнер» дегенді
әкелді. Біздің суретшілер оны «трансавангарды ... деп бір ... та ... Ал ... ... бүгінгі көрмелерінен әдеттегі
картиналардан бастап тұрмыстағы жәй қолданатын бұйымдардың жиынтығын, ... ... ... ... өзін де ... ... көруге болады.
Міне, бейнелеу өнері күрделі құбылыс дегеніміз осыдан. Осы мезгілге қазақ
бейнелеу өнерінің кәсіби мамандарының тұңғышы, сол ... ... ... ... тума дарын Әбілхан Қастеевтің дәуіріне сәйкес
келіп отыр.
Жаратушыға шүкір дей отырып, тәуелсіз ел ... өз ... ... ... түптеп – түгендей келе, сурет өнері халқында бүгін біз
ғылымның ғылымның басқа салаларына сүйене отырып, тамыры терең, ... ... ... ... Оны ... зерттеу біздің міндетіміз.
Біз алдында Ә.Қастеев шығармаларының қыр - ... ... , ... жету ... мен бейнелеу өнер тілін, әрі осы шығармалардың
оқушыларға беретін ... ролы ... көп ... ... ... ... ... атағын шығаратын Әбілхан ... ... ... ... оны ... ... ретінде қарап, жан – жақтылы
зерттеп, ... жүзі ... өнер ... ... орын ... бірі ... ... жөн деп білемін. Сондықтан біз қолда
бар алтынның қадіріне жетуіміз керек.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. «Әбілхан Қастеев». Альбом, Алматы, ... 1986 ... ... ССР ... ... ... 1974 жыл, ... М. Ғабитованың «халық суретшісі» атты мақаласы, (көрме каталогы). М.,
1968 жыл.
4. Ф. Дінисламов пен Н. ... ... ... ... ... 1964 жыл.
5. И. Векслер, ... ... ... ... ... ( Социалистік Қазақстан), 1984 жыл.
6. Л. Плахотнаяның «Суретші Әбілхан» атты мақаласы, (жалын), 1984 жыл.
7. Әліби Жангелдиннің ... мен сені ... ... ... ... ... ... журналы, 1943
8. Л. Айтқожаевтің «Дархан дарын» атты мақаласы, (Жетісу), 8.02.1964.
9. Қ.Қамбаровтің «хас суретші» атты ... ... ... 1978 ... ... ... таланыт мұрасы» атты мақаласы (Социалистік
Қазақстан), 20- желтоқсан, ... Ю. ... ... ... ... атты ... ... 1997.
12. Қ. Әмірғазин «Табиғатты тәңір тұтқан» атты мақаласы (Жас ... ... ... М. ... «Бояу тілін таба білген ... атты ... ... 21 – шілде, 1994.
14. Қ.Сасенбай «Бейнелеу өнерінің Бейімбеті» атты мақаласы (Жас Алаш), 19
– сәуір, 2003.
15. Бәзілжан Асылжановтің құрастырған «Әбілхан аға» ... ... ... 2003 жыл.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ бейнелеуі өнерінің дамуы40 бет
М.Шаханов – халқымыздың ұлттық қасиетін қастерлеуші ақын61 бет
Қазақстан музейлеріндегі Әбілхан Қастеев шығармашылығының көрінісі69 бет
Қазақстан Республикасы мемлекеттік Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы13 бет
Қастеев, Әбілхан (1904-1973) 11 бет
Қастек Баянбаев4 бет
Ә. Қастеев8 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
«HSBC Қазақстан» АҚ ЕБ18 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь