Бастауыш сыныптағы қиын балалар тәрбиесі


I Кіріспе:
II Негізгі бөлім.
1. Бастауыш сынып оқушыларының мінез құлқындағы қиындықтардың пайда болу себептері.
2. Қиын бала тәрбиесі және оны қайта тәрбиелеудегі кед/ң тәсілдері.
3. Қиын балаларға көмек берудегі педагог психологтің ролі.

III Қорытынды.
IV Әдебиеттер тізімі.
V Қосымша.
Педагогика тарихында «қиын» бала ұғымы ХХ ғасырда кеңінен тарала бастады.
Қиын бала мәселесі Г.А. Умананов, Ә.Ж. Жұмабаев, В. В Трифанов, Л.К. Керімов сынды бірқатар қазақстандық ғалымдардың да ғылыми зерттеулерінің тақырыбына айналды. Аталған ғалымдар осы топтағы балалардың мінез – құлық ерекшеліктерін, жүріс – тұрысындағы жат қылықтарды зерттеп, оларды қайта тәрбиелеу жолдарын көрсетті. Мәселен, Ә. Жұмабаев мектептің «қиын» оқушылар мен жұмыс жүргізу жүйесін жасады, В. Трифанов болашақ мұғалімдерді «қиын» оқушылармен жұмыс жасай білуге дайындау мәселесін көтерді. Ал Л.К. Керімов «қиын» балаларды жеке және топтап қайта тәрбиелеу бағдарламасын ұсынды. Бұл ғалымдардың зерттеулері қиын оқушылардың пайда болуының бірнеше себептерін ашып көрсетті.
Біріншіден отбасында тәрбие ісіне жеткілікті көңіл бөлінбеуден, яғни тұрмыстағы дау – жанжал, ата – аналарының маскүнемдікке салынуы немесе олардың біреуінің болмауы кері ықпал жасайды. Осы орайда ғалым – педагог В. В. Трифанов тәрбиесі нашар балалардың пайда болуына қоршаған шағын ортасы (микросреда), отбасындағы тәрбиесі ықпал ететіндігін атап көрсете отырып, өзі жүргізген зерттеу жұмыстарының барысында қиын балалардың 44% - да толық отбасы болмағанын, 30% - да жақын туыстарының біреуі (әкесі, шешесі немесе ағасы) заң алдында жауапқа тартылғандар, ал 15% - да әке – шешесінің біреуі ішімдікке салынғанын анықтаған. Бұдан шығатын қортынды, қиын балалардың пайда болуының негізгі себебі – отбасы тәрбиесінің дұрыс жолға қойылмауы. Сонымен бірге, В. Трифонов қиын оқушының пайда болуының физиологиялық, психосоматиялық негіздері бар екендігін де ескертеді.
1. ШишковецТ.А. Справочник социатьного
педагога. — М.: Вако, 2005.
2. КалиеаШ.А. Сайлаубаев А.А.
Методический рекомендацим для социального
подагога общеобразовательных школ. — Алматы,
2003.
3. Бабанскии Ю.К. Педагогика. М. 1988.
4.Бабанский Ю.К. Победоносцев Г.А. Компленсный подход к воспитанию школьников. М. 1980
5. Қабылбекова З.Б. Психологические аспекты обучение неуспевающих школьников. У.П. Шымкент. Изд – во ЮКГУ 2003
6. Гальперин П.Я. Методы обучения и умственного разв. Ребенка. М. 1985
7. Дабыдов В.В. Проблемы развиваюшего обучения. М. 1986
8. Лернер И.Я.Проблемное обучение. М. 1974
9.Обучение и развите. П.р. Л.В. Занкова. М. 1975.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




I Кіріспе:
II Негізгі бөлім.
1. Бастауыш сынып оқушыларының мінез құлқындағы қиындықтардың пайда болу
себептері.
2. Қиын бала тәрбиесі және оны қайта тәрбиелеудегі кедң тәсілдері.
3. Қиын балаларға көмек берудегі педагог психологтің ролі.

III Қорытынды.
IV Әдебиеттер тізімі.
V Қосымша.

Педагогика тарихында қиын бала ұғымы ХХ ғасырда кеңінен тарала
бастады.
Қиын бала мәселесі Г.А. Умананов, Ә.Ж. Жұмабаев, В. В Трифанов, Л.К.
Керімов сынды бірқатар қазақстандық ғалымдардың да ғылыми зерттеулерінің
тақырыбына айналды. Аталған ғалымдар осы топтағы балалардың мінез – құлық
ерекшеліктерін, жүріс – тұрысындағы жат қылықтарды зерттеп, оларды қайта
тәрбиелеу жолдарын көрсетті. Мәселен, Ә. Жұмабаев мектептің қиын оқушылар
мен жұмыс жүргізу жүйесін жасады, В. Трифанов болашақ мұғалімдерді қиын
оқушылармен жұмыс жасай білуге дайындау мәселесін көтерді. Ал Л.К. Керімов
қиын балаларды жеке және топтап қайта тәрбиелеу бағдарламасын ұсынды. Бұл
ғалымдардың зерттеулері қиын оқушылардың пайда болуының бірнеше себептерін
ашып көрсетті.
Біріншіден отбасында тәрбие ісіне жеткілікті көңіл бөлінбеуден, яғни
тұрмыстағы дау – жанжал, ата – аналарының маскүнемдікке салынуы немесе
олардың біреуінің болмауы кері ықпал жасайды. Осы орайда ғалым – педагог В.
В. Трифанов тәрбиесі нашар балалардың пайда болуына қоршаған шағын ортасы
(микросреда), отбасындағы тәрбиесі ықпал ететіндігін атап көрсете отырып,
өзі жүргізген зерттеу жұмыстарының барысында қиын балалардың 44% - да толық
отбасы болмағанын, 30% - да жақын туыстарының біреуі (әкесі, шешесі немесе
ағасы) заң алдында жауапқа тартылғандар, ал 15% - да әке – шешесінің біреуі
ішімдікке салынғанын анықтаған. Бұдан шығатын қортынды, қиын балалардың
пайда болуының негізгі себебі – отбасы тәрбиесінің дұрыс жолға қойылмауы.
Сонымен бірге, В. Трифонов қиын оқушының пайда болуының физиологиялық,
психосоматиялық негіздері бар екендігін де ескертеді.

Қиын балалардың шығу себептеріне ХХ ғасырдың басында өмір сүрген қазақ
зиялылары да бей – жай қарамаған. Ж.Аймауытов: Адам баласының ұрлық істеу,
өтірік айту, кісі тонау, өлтіру сияқты бұзақылықтарды жасауы тәрбиенің
жетіспегендігінен... баланы бұзуға, яки түзеуге себеп болатын бір шарт –
жас күнінде көрген өнеге. Ол өнеге әке – шешесінің тәрбиесі арқылы
қалыптасады деген орынды пікір арқылы бала тәрбиесіндегі отбасының роліне
ерекше мән берген.
Екіншіден. Мектептегі оқу – тәрбие үрдісін ұйымдастыруда
мұғалімдердің, сынып жетекшілерінің, мектеп әкімшілігінің тарапынан
жекелеген оқушылардың мінез – құлық ерекшеліктерін, талап – тілектерін,
қызығушылықтарын ескермеуден туындайды. Сондай – ақ, мектеп пен отбасының
арасындағы байланыстың дұрыс жолға қойылмауы да әсер етеді. Үшіншіден,
бұқара халықтың, қоғамдық ұйымдардың тәрбие ісіне немқұрайлы қарауы,
оқушылардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға көңіл бөлінбеуден туындайды.
Қиын балалардыңпайда болуының әлеуметтік себептерімен бірге,
экономикалық жақтарын да ескеру керектігі туралы белгілі педагог А. С.
Макаренко былай дейді. ерекше заң бұзушылар жоқ, тек қиын жағдайға тап
болған адамдар барн, яғни белгілі бір ортасыз, достарынсыз қалған, жанашыры
жоқ, тұрмыстың бар ауыртпалығы бір өзінің мойнына түскен, өмірлік
тәжірибесі жоқ кез – келген бала заң бұзушылыққа барады. Сонымен,
педагогикалық, психологиялық, физиологиялық, әлеуметтік зерттеулерге негіз
болған және көпшілікті алаңдатқан қиын бала дегеніміз кім?
Ғалымдардың анықтамасына сүйенсек, қиын балалар қатарына психикалық
дамуы уақытша баяуланған, тез ашуланшақ, уайымшыл, өзін төмен санайтын,
мінез – құлқында психопатиялық формалар кездесетін, қозу күйін дәрі –
дәрмек беру арқылы тежейтін, кәмелетке жасы толмаған құқықтық тәртіп бұзушы
жасөспірімдер жатады екен. Басқаша айтсақ, жағымсыз жағдайда дау – жанжал
шығаратындар, арақ – шарап ішіп жеке меншікті және қоғамдық мүліктерге қол
сұғатындар. Бұған соңғы жылдары жасөспірімдер арасында нашақорлық көптеген
қылмысқа итермелейтіні белгілі.
Соңғы жылдары қоғамда жүріп жатқан түрлі өзгерістер әсіресе ел
экономикасының нарықты қатынастарға көшуі ұрпақ тәрбиесіне өз салқынын
тигізуде. Бұлай дейтініміз, күн көрістің қамын ойлаған көптеген отбасылары
сауда – саттықпен айналысып жүріп бала тәрбиесін уысынан шығарып алды.
Балаларының бос уақытының көпшілігі компьютерлік клубтарда өтетіндігіне
тіпті мән бермеді, ондағы атыс – шабыс ойындардың бала психикасына зиянын
тигізетіндігі ойландырмады. Мектеп пен ата – ананың арасындағы байланыс
төмендеді, әлеуметтік жіктелу орын алды, отбасының ажырасулары көбейді.
Сөйтіп, аталған факторларға орай қиын бала мәселесі де жаңа сипат алып
отыр.
Осыған орай қоғамның алдында әлеуметтік – саяси мәні бар үлкен міндет
тұр, ол өскелең ұрпаққа қажетті білім беру және дүниетанымдық көзқарасын
қалыптастыру, денсаулығын сақтау үшін қамқорлық жасау, бүгінгі нарықтық
қатынас жағдайында өздерінің ата – бабаларының дәстүрін сақтай отырып,
еңбек етуге әзір болуын қамтамасыз ету болмақ.
Жалпы қазақ халқының ұлттық тәлім тәрбиесі мен мәдениет талай
халықтардың өкілдерін тәнті еткені тарихи жазбалардан белгілі. Марко Поло,
П. Паллас, Г.Ю.Клапорт, А.И. Левшин, В.Радлов, Г.Потанин мынды көптеген
зеттеушілер.
Күнделікті тәжірибеде тәрбиешіге тәрбиеленушінң мінез-құлқын, жүріс-
тұрысын үнемі түзетіп, қажетті қасиет сапасын дамытып, кемшіліктерін жою
жолындағы күресте жеңіп шығуына көмектесіп отыруына тура келеді. Осындай
жағдайларда төрбиеші, әрине, әртүрлі педагогикалық тәсілдер қолданады. Ал
педагогикалық тәсілдердін әрқайсысы жаңа педагогикалык, жағдаяттың тууымен
сипатталады.
Әрбір педагогикалық тәсіл, тек соған ғана тән жаңа педагогикалык,
жағдаяттың ұйымдастырылуымен сипатталды дедік. Жағдаятқа байланысты қажетті
тәсілді таңдап алу үшін алдын ала тәрбиеленушінің ішкі жан дүниесінің
жағдайын, оның мінезін, мінез-құлқын билеп алған себептерді анықтап алу -
өте маңызды мәселе. Бұл үшін тәрбиеленуші іс-өрекетіне психологиялық талдау
жасап, оны жеке тұлғамен байланыстыра қарастыру қажет.
Тәрбиеші өз іс-әрекетін терең ойлап, тәрбиеленушіге және оның қылығына
байланысты ойластырған ойына сәйкес көзқарасын білдіреді. Тәрбиешінің іс-
әрекеті жене өзін-өзі ұстауы, сөйлеген сөзі тәрбиеленушімен қарым-
қатынасын, тәрбиеленушінің ұжыммен қарым-қатынасын анықтайды.
Тәрбиешінің әрекеті, қолданған педагогикалық тәсілі, жүріс-тұрысы
тәрбиеленушінің өз іс-әрекетіне жаңаша көзқараспен қарауына, жасаған ісіне
айта баға беру сезімін оятарлықтай, алдағы уақытта жақсы жаққа қарай
түзелуіне себебін тигізерліктей болуын мақсат етуі қажет.
Педагогикалық жағдаяттың өр бірінде тәрбиеленушіге айтылған сөздердің
мағынасынын. терең болуымен қатар, ол сездердің қалай айтылғандығы мен
тәрбиешінің дауыс екпіні мен мимикасында да үлкен мән жатыр.
Тәрбиеленушінің назарынан мүньщ бірі де тыс қалмайды. Осы жайт тәрбиеші
қанша дұрыс деп тапқан тәсілін қолданғанымен үміт қалса, күтілген
нәтижеге қол жеткізу қиын.
Бір ғана сөздің құдіреті туралы айтылған ұлы педагог В.А. Сухомлинскийдің
сөзін еске тусірейікші.
Сөз - ол жүрекке нәзік жанасу. Ол нәзік, хош иісті гүл бола алады. Ол-
сенім мен мейірімді кайта алып келетін тірі су және ол темірді ұсатқан
өткір пышақ бола алады. Ақылмен, мейіріммен айтылған сөз қуантады,
ақымақтықпен, қастықпен айтылған сөз және ойланбастан, орынсыз айтылған сөз
кайғы -қасірет, бәле әкеледі. Сөзбен өлтіруге де, қайта жан бітіруге де
болады, жан дүниені оңдырмай жаралауға да, қайта емдеуге де болады. Сөзбен
түсініспеушілік пен сенімсіздік орнатуға, көңілді жадыратып, тұманды
сейілтуге, күлдіруге және жылатуға, сенім ұялатуға, еңбекке құлшынысын
оятуға, өзіне сенім күшін арттыруға, жан күштерін буып тастауға да болады.
Тәрбиеленуші ол қандай қиын бала болмасын, өзі себепкер болған жаңа
педагогикалық жағдаятқа немқұрайлылық таныта алмайдьі, Ол іштей болып
жатқан жағдай туралы ойланып, терең күйзеледі. Оның осы ішкі тербенісін
көре білген тәрбиеші тәрбиеленушінің-бойында жақсы қасиеттердің"
қалыптасуьна, достарына, мұғаліміне, ұжымға деген, өз іс-әрекетіне деген
өзгеше көзқарастың қалыптасуына пайдалануы қажет. Өкінішке орай,
тәрбиешілер осы жайтты не көре алмай қалады, не немқүрайлылық танытады, не
жазылған кеңеске мүлдем кереғар әрекет етіп, моселені ушықтырьп алып
жатады.
Енді тәрбиеленушіге әсер ететін, оның іс-әрекетінің, мінез-қүлқының жақсы
жаққа бағытталуына ықпал ететін педагогикалық тәсілдердің бірнешеуіне
тоқталып өтейік.
Бала бойындағы жақсы қасиеттердің оянуына себебін тигізетін, оны
қанаттандырып, қуаныш сезіміне бөлейтін, риза болу, (мүғалімге, ата-
анаға, достарына) құрмет сезімдерін оятатын, өзіне деген сенімін
күшейтуге мүмкіндік беретін тәсілдер бар.
Мұндай тәсілдер жақсы қасиетгердің бала бойьнда қалыптасьп, орнығуьна және
нашар қасиеттер мен әдеттердің біртіндеп ығысып, жойылуына мүмкіндік
береді. Тәсілдердің енді бірі баланың ұялу, көңілі қалу, өкпелеу, өкіну,
опыну сияқты сезімдеріне түрткі болып, түзелуіне көмектеседі. Осы
тәсілдерді тәрбиеші дұрыс таңдай біліп, орынымен қолдана білсе, олар сөзсіз
тәрбиеленушінің түзелуі жолындағы күресте нашар қасиеттер мен теріс
қылықтарды жеңуіне, жақсы қасиеттерін дамытып жетілдіруіне мүмкіндік
береді. Педагогикада бұл тәсілдер - тежеуші тәсілдер деп аталады.
Тәрбиеші мен тәрбиеленуші арасындағы түсінуішлікті, тіл табысушылықты
жақсартуға қызмет ететін және олардьң ішкі жан дүниелерін тереңірек
ұғыныстыруға мүмкіндік беретін тәсілдер бар.
Енді мұғалім, тәрбиеші тәжірибесінде тәрбиеленушіге сезілмейтін, оның
жақсы, жаман сезімдерінің оянуына немесе жойылуьна ашық әсер етпейтін
тәсілдер бар. Олар -көмекшілер деп аталады.
Тәрбиеші тәрбиеленушінің келеңсіз іс-әрекеттерімен күрес жүргізуде бірін-
бірі толықтырып отыратын, бірімен-бірі байланыстағы аталған осы тәсілдерді
орнымен, жүйелі қолдана алғанда ғана қиын бала тәрбиесі өз нәтижесін
береді.

МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫНДА ҚИЫНДЫҚ БАР
ОҚУШЫЛАРДЫ АНЫҚТАУ
ЖОЛДАРЫ

Бүгінгі таңда бастауыш мектептің негізгі міндеті - баланың бастапқы
тұлғалық калыптасуын қамтамасыз ету, оның қабілеттерін айқындау және дамыту
болып отыр.

Өсіп дамып келе жатқан бала бойында алуан түрлі қасиеттер байқалады. Осы
бір көп сырлы қасисттердің жағымды, жағымсыз жақтарымен қатар елсусіз мінез
көріністері де бала бойында болады. Бала мінезінің жағымды жақтарына
қайырымдылық, инабаттылық, сыйлаушылық, шынайы адалдық, жақсы - жаманды
айыра білушілік, алдағы өмір жолына ұмтылушылық жатса, ал нашар мінез
көріністеріне тұрақсыздық, өтірік айтушылық, өзімшілдік, беймазалық,
ұшқалақтық, сияқты қасиеттер жатады. Бала бойында назар салып бақылағанда
байқалатын қасиеттерге: өзіне-өзі сын көзбен қарап, мінездегі кемшіліктерді
сезіну, әділетті, әділетсіздікті аңғаруы ойлағаи мақсатын орындап шығу үшін
шыдамы мен іскерлігі жатады. Егер бала мінезіндегі көріністер өмірімсн
сабақтасып, тәрбиеге ұштасса, бала қайырымды, байсалды, бір сөзді, батыл
жүректі, табанды больп ер жетеді. Ал, бала бойында ынжық мінез қалыптасса,
онда сылбырлық, жалқаулық, күйгелектік, қорқақтық, мылжыңдық мінездср пайда
болады. Бала өскен сайын көп көріп, естіп білуге ұмтылады. Өз-ойын айту,
басқалармен достасу, пікірлесу сияқты мінез-құлық қалыптасады. Баланың
дамып, нықталып келе жатқан мінезін дұрыс жолға сала білудің маңызы зор.
Бала мінезін тәрбиелеудің сан қырлы жолдары бар. Психологиялық-
педагогикалық әдебиеттерге жүгінсек, тәрбиелеудің негізгі екі арнадан
тұратынын көреміз. Біріншісі - бала көзін жеткізу. Екіншісі – жақсы әдет-
ғұрыпқа дағдыландыру. Осы екі жолды қатар бір-бірінен ажыратпай
байланыстыра жүргізсе, бала мінезі саналылық жолға бағытталады.
Оқушының мінез-құлқының ерекшеліктерін анықтау үшін төмендегі тәсілдерді
ұсынамыз:
Оқушының тәртібін сабақ үстінде және сабақтан тыс кезеңде
бақылау;
Оның қызметін талдау (әр пән бойынша дәптерлерін бақылау бақылау жұмыстар,
шығармалары т.б.);
Оқушыдан оны нс қызықтырады және жақсы көретін сабақтары жөнінде
әңгімелесу;
Достары жөнінде әңгіме жүргізу:
5.Оқушы жөнінде достарымен, ата-анасымен әңгіме жүргізу.
Қозғап отырған мәселеміз оқушылардың жеке басының қасиеттерін зерттеу
болғандықтан онымен жүргізілетін жұмыстардың әдіс тәсілдеріне тоқталайық.
Бала бойындағы бір күн байқалмаған қасиет екінші күні байқалып отырады.
Сондықтан оқушыларға арналған күнделік жүргізу керек деп ойлаймыз. Онда жыл
бойы әр бала туралы мәлімет жазыльп жүреді. Ол әрі қысқа нақты жазылады.
Оқу жылы соңында "Мен қандай оқушымын" деген тақыпта тәрбие сағатын
өткізіп, жазылған психологилық күнделікпен оқушыны таныстырамыз. Әр
оқушының мінез-құлқына талдау жасап, сенің бойында мынандай жақсы қасиеттер
бар. Сол үшін сені жұрттың бәрі ұнатады, сенің бойыңда мынандай жағымсыз
қасиеттер бар деп, оның зиянды екенін түсіндіріп отыру қажет сияқты.
Әрбір оқушының жеке басын тәрбиелеудің стратегиясын білу үшін сынып
жетекшісі тек қана оның күшті және әлсіз жақтарын білім қоймай, сонымен
қатар оның оқитын, тұратын жерін және қарым-қатынасын жасайтын жақтарын
білу қажет. Ол үшін әртүрлі әдіс-тәсілдер арқылы ата-аналармен тығыз
байланыста болуы керек: әңгімелесу, ата-аналар жиналысы, анкеталық,
сұрақтар қою ата-аналардың психологиялық, педагогикалық білімдерінің
деңгейімен танысу. Оқушылардың ары қарай жетілуінің бағдарламасын құрмастан
бұрын, мұғалім оған түрлі әдісті тәсілдер арқылы өзімдік бақылау және
өзіндік талдау жасауға көмектеседі. Түрлі мақсаттарда мына тақырыптарға
әңгіме жүрізуге болады: "Сіз қарым-қатынас жасай аласыз ба?", "Жалқаулықпен
қалай күресуге болады,? өнегелік тақырыптагы диспут, дискуссиялар: "Мен
кіммін?" "Мен қандаймын. "Мені түсіну үшін не істеу керек?", "Өзіңді таны
және жетілдір т.б.
Біз оқушылардың қиындықтардың пайда болу себептерін анықтау барысында
мынандай әдістсрді қолдандық: "Отбасы суреті", "Адамды сал" тесті,
әңгімелесу, А.И.Липкинаның "Үш баға" әдісі.
"Отбасы" суреті.
Алдымен балаларға: "Балалар, сендер үйде кіммен тұрасыңдар?" "Отбасы
мүшелеріңді салыңдар" - деген тапсырма беріледі. Суретті талдау барысында,
баланың отбасы мүшелерін қалай суретгегеніне көңіл болу керек. Бұл суретте
әрбір фигурамын орналасқан орны ерекше ескерілуі керек. Әсіресе баланың
орны. Егер де, баланың орны. Егер бала өзін-өзі ата-анасының ортасына салса
- бұл баланың ата-анасының екеуіне де жақыгн екенін көрсетеді, ал, егер
екеуінің біреуінс жақын болса -онда ол біреуіне жақын екенін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бастауыш сыныптағы қиын балалар психологиясы
Қиын балалар
Қиын бала тәрбиесі
Қиын балалар мәселесі
Бастауыш сыныптағы ертегілерді оқыту
Қиын бала тәрбиесі жайында
Қиын бала тәрбиесі туралы
Қиын балалар туралы түсінік
Тәрбиесі қиын, балалармен жүргізілетін жұмыстың әдістемесі
Бастауыш сыныптағы ғылыми жұмыс
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь