Дағды және оны қалыптастырудың өзіндік ерекшеліктері


І. Кіріспе
а) Іс.әрекет туралы түсінік
ІІ. Негізгі бөлім.
а) Дағдының дамуы
ә) Дағдының жалпы сипаттамасы
б) Дағдының ерекшеліктері
в) Дағдылардың қалыптастыруда жаттығулардың рөлі.
г) Дағдылардың түрі.
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Қозғалыс, әрекет, іс-әркет. Адам, еңбектің қай түрімен айналысса да, өмірге ең қайраткер, іскер және жасампаз болып келеді. Іс-әркет арқылы адамның рухани өмір байлығы; ерік-жігері, икемділігі мен мінез-құлық сипаты ашылады.
Іс-әрекет үтінде сана қалыптасады. Сана әс-ірекет кезінде қалыптаса отырып, сол іс-әркеттен көрінеді де. Мұғалім оқушының жауап беруі мен тапсырманы орындауынан қарай оның білім дәрежесі жөнінен пікір түйеді. Оқушының оқуын талдай отырып, мұғалім оның қабілеті, ойлау ерекшелігі мен есте сақтауы жөнінде қорытынды жасайды.
Іс-әрекеттік категория. Жануарлар үшін қоршаған ортаның талабына организмнің биологиялық тұрғыдан икемделуін көрсететін өмір кешу ғана тән. Іс-әрекеттің қандай түрі болса да қозғалыс күйінле өеді: мейлі ол жазу жазғандағы станокта еңбек операциясын орындаған кездегі қолдың бұлшық еттерінің қозғалысы бола ма немесе сөз сөйлеген сөйлеу аппараттарының қимылы мабәрібір. Іс -әрекеттің негізгі сипаттамасы болып—оның мағыналығы саналады. Іс-әрекеттің мағынасыз болуы мүмкін, бірақ іс-әрекетті ғылыми зерттеу болуы мүмкін, бірақ іс-әрекетті ғылыми зерттеу оның мағынасының ашылуын талап етеді.
Іс-әрекет-тарихи қоғамдық дәреже. Кез келген іс-әрекет қоғам әрекетімен үздіксіз байланыста, кез келген жеке адам-басқа адамдармен байланыста болады. Жекелеген іс-әрекет қоғамдық байланыстар мен қатынастардан тыс бола алмайды, жекелеген іс-әрекет қоғамдық әрекеттің құрамды бөлшегі ғана болғандықтан, оны талдауды осы іс-әрекеттің қоғамдық өмір жүйесіндегі қызметін зерттеуден бастау керек. Психологияны жекелеген іс-әрекеттің несі қызықтырады? Оның сараптамасының объектісі болып-іс-әрекеттің субъектісі ретіндегі жеке адам санаады. Жеке адам қандай да бір іс-әрекетті орындай отырып, қабылдайды, есте сақтайды, ойлайды, зейін салады, оның үрдісі кезінде адамда эмоциялар көзқарастар қалыптасады және тағы басқа.
1. Жарықбаев «Жалпы психология»
2. Намазбаева «Жалпы психология»
3. Алдамұратов «Психология»
4. Тәжібаев «Жалпы психология».

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРІЛІГ

М.О.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК
ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

Кафедра Дефектология және психология

Реферат
Тақырыбы: Дағды және оны қалыптастырудың өзіндік ерекшеліктері

Қабылдаған: Усенбаева Г
Орындаған: Байдуллаева М.

Шымкент 2008 жыл
Жоспар

І. Кіріспе
а) Іс-әрекет туралы түсінік
ІІ. Негізгі бөлім.
а) Дағдының дамуы
ә) Дағдының жалпы сипаттамасы
б) Дағдының ерекшеліктері
в) Дағдылардың қалыптастыруда жаттығулардың рөлі.
г) Дағдылардың түрі.
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.

Іс-әрекет туралы түсінік
Қозғалыс, әрекет, іс-әркет. Адам, еңбектің қай түрімен айналысса да,
өмірге ең қайраткер, іскер және жасампаз болып келеді. Іс-әркет арқылы
адамның рухани өмір байлығы; ерік-жігері, икемділігі мен мінез-құлық сипаты
ашылады.
Іс-әрекет үтінде сана қалыптасады. Сана әс-ірекет кезінде қалыптаса
отырып, сол іс-әркеттен көрінеді де. Мұғалім оқушының жауап беруі мен
тапсырманы орындауынан қарай оның білім дәрежесі жөнінен пікір түйеді.
Оқушының оқуын талдай отырып, мұғалім оның қабілеті, ойлау ерекшелігі мен
есте сақтауы жөнінде қорытынды жасайды.
Іс-әрекеттік категория. Жануарлар үшін қоршаған ортаның талабына
организмнің биологиялық тұрғыдан икемделуін көрсететін өмір кешу ғана тән.
Іс-әрекеттің қандай түрі болса да қозғалыс күйінле өеді: мейлі ол жазу
жазғандағы станокта еңбек операциясын орындаған кездегі қолдың бұлшық
еттерінің қозғалысы бола ма немесе сөз сөйлеген сөйлеу аппараттарының
қимылы мабәрібір. Іс -әрекеттің негізгі сипаттамасы болып—оның мағыналығы
саналады. Іс-әрекеттің мағынасыз болуы мүмкін, бірақ іс-әрекетті ғылыми
зерттеу болуы мүмкін, бірақ іс-әрекетті ғылыми зерттеу оның мағынасының
ашылуын талап етеді.
Іс-әрекет-тарихи қоғамдық дәреже. Кез келген іс-әрекет қоғам
әрекетімен үздіксіз байланыста, кез келген жеке адам-басқа адамдармен
байланыста болады. Жекелеген іс-әрекет қоғамдық байланыстар мен
қатынастардан тыс бола алмайды, жекелеген іс-әрекет қоғамдық әрекеттің
құрамды бөлшегі ғана болғандықтан, оны талдауды осы іс-әрекеттің қоғамдық
өмір жүйесіндегі қызметін зерттеуден бастау керек. Психологияны жекелеген
іс-әрекеттің несі қызықтырады? Оның сараптамасының объектісі болып-іс-
әрекеттің субъектісі ретіндегі жеке адам санаады. Жеке адам қандай да бір
іс-әрекетті орындай отырып, қабылдайды, есте сақтайды, ойлайды, зейін
салады, оның үрдісі кезінде адамда эмоциялар көзқарастар қалыптасады және
тағы басқа. Егер жеке адамда әрекетті қоздырушы мативтер болмаса, оның
мақсаты болмаса, өзінің әрекетіне себеп болатын нәрселерді немесе
мадельдерді қабылдамаса, егер ол нені қалай істеу керек екендігін есінде
сақтамаса онда іс-әрекет жүзеге аспайды. Қысқаша айтқанда, психологичлвқ
деп аталатын, адамның күйлерінің, ерекшеліктерінің және үрдістерінің жүйесі
іс-әркетте білінеді, дамиды қалыптасады.
Іс-әрекетті зерттеу кезінде психологияны, ең алдымен, қоғамдық
қатынастардың субъективтік бейнелеуінің түрлерін білдіретін эмоциялар
ерігі, мақсаттың қалыптасуы, мотивтер қызықтырады. Субъектіге қатынассыз
қарастырылған іс-әрекеттің ешқандай психологиялық сипаттамалары болмайды.
Олар тек іс-әрекет субъектісіне ғана тән болады. Психология іс-әрекетті
зерттегі отырып, шындықтың субъективтік бейнелеуінің динамикасын, деңшілері
мен түрлерін және бұл әрекетті психикалық реттеудің механизімін ашып
көрсетуі керек. Егер іс-әрекеттің сыртқы көрінісі мен ішкі жабосы
арасындағы байланысты түсіндіруге тырыссақ онда мынадай сұраққа жауап беру
керек: психикада әлі жасалмаған әрекеттер нәтижесі қалай білінеді?
Адамның іс-әрекеттің сыртқы және ішкі жақтары үздіксіз байланыста болады.
Сыртқы жағы-адамның сыртқы әлемге ықпал етуін қамтамасыз ететін
қозғалыстар. Оларды ішкі әрекет анықтайды және ретейді. Іс-әрекеттің
құрылысын талдаудың алғашқы ұмтылыстарды оның элементтерін елестетіумен
байланысты болады. Оларға алу, көтеру қою сияқты қарапайым қозғалыстар
жатады. әс-әрекет-бұл адамның әлеммен қарым-қатынастарының динамикалық
жүйесі. Осы қатынастар кезінде объектіде психикалық бейне пайда болады. Бұл
бейне іс-әрекеттің мойындалған мақсаты түрінде болады. Іс-әрекеттің басқа
жақтары мотив іс-әрекетті жобалау, ақпаратты өңдеу, шешім қабылдау-
мойындалуы да мүмкін
Адамның арнайы әрекеті еңбекте, еңбек іс-әрекеттің актісі түрінде
қалыптасады.
Әрбір адам іс-әрекет кезіне белгілі бір жайларға байланысты және
қандай да бір мақсат көздеп қимыл жасаушы ретінде әрекет етеді. Іс-
әрекетке кірісу үшін іштей томаптану жеткіліксіз. Бұл үшін іс-әрекет
объектісін білу қажет, сондай-ақ талаптанушы нақ осы біліммен және адам іс-
әрекет нәтижесінде жеткісі келетін мақстапен ұштастыра білу керек.

Дағдының дамуы.
Дағдылану балаларда өте ерте кезде пайда болды. Ол елестету, ес
процестерінде түрлі шартты рефлекстерің пайда болуымен бірге, адам
өмірінің бірнеше айының ішінде-ақ көріне бастайды. Мысалы, кейбір бағаны
тербетіп ұйықтатпасақ оған әңгіме, еретегі айтпасақ бірден ұйықтамайды.
Егер баланың анасы өне бойы базардан, я басқа жақтан келгенде тәтті алып
келсе, ол әр уақыт тәтті сұрайды. Егер баланың әр уақыт көңілін аулап,
айтқанын істеп тұрсаң онда ол өз тілегін орындауды, айтқанын жүзеге асыруды
керек деп дағдыланады. Сол себепті балаларды қоғамды әдемтерге үйретіп,
жағымсыз әдептерге жуытпау керек. Балаларда қимыл-қозғалыс дағдылары (жүру,
тұру, отыру тағы басқа) дамыған. Олар қимыл-қозғалыс дағдыларын тезірек
үйренеді себебі оардың буыны әлі қатпаған, кейбір қимылдар оларға өте
тез беріледі. Мысалы, жас балалар мен үлкен адамдар сырғанақ теуіп
үйренсе, жас балалар тезірек үйреніп кетеді. Дағдының кейбір кезде жоғалып
етуі мүмкін. Сондықтан жоғалып кетпеу үшін жаттығудың үздіксіз болып тұруын
естен шығармау қажет. Егер болса көп уақытқа дейін оқымаса, жазбаса,
олардың оқу, жазу әрекеттері төмендейтіні даусыз.

Дағдының жалпы сипаттамасы. Адам жеке әрекеттерді орындау дағдысын
меңгерсе, іс-әрекет мінсіз атқарылатын болады. Дағды-әрекетті орындаудың
қалыптасқан тәсілі.
Көпшілік дағдының негізінде кең тарапты, ақылға салынған әрекет
жатады. Іс-әрекетті игерудің бастапқы кезеңінде бұл әрекеттер оның негізгі
компоненттері болады. Мысалы: оқуға үйрету кезіндегі сөзді буынға бөлу,
буындарды қосу арқылы оны мағыналы сөзге айландыру оқыдың негізгі мазмұны
болып табылады. Оқуға жаттығу үстінде оқушы жүгіріп оқуға дағдыланады. Яғни
ол бұдан былай сөзді буынға бөлуді, буындарды қосуды мақсат етіп қоймайды.
Өйткені оның әрекеті енді жеңіл, жүйіртіп оқитын дағдыға айналады. Қандай
да болсын дағдының негізінде шартты рефлекторлық байланыстарды
қалыптастыру және бекіту жатады. Әрекетті тұрақты қайталау нәтижесінде
нерв жолын соған икемдеу белгілі бір нерв жүйесінде қозу процесін дәлме-
дәл тұрақтандыруға жеткізеді. Жіктегі тежеу-қозу проуесін шегіне жеткізу
шоғырландыады. Сөйтіп, реакция мерзімін қысқартып, бір жүйеден екінші
жүйеге айна қатесіз көшіп отыратын шартты рефлекторлық байланыстар жүйесі
пайда болады. Балаға жазу үйреткенде мұғалім әріптің жеке бөлшектерін
жазу дағдысын үйретеді. Ал жүгіріп жазғанда, әріптердің қаламды сүйкесі
салып-ақ тізе береді. Жақсы жаттыққан қимыл дағдысы нәтижесінде еңбек
өтімділігі артады, жұмыс сапасы жақсарады және адам тез шаршамайтын болады.
Дағдыны жаттықтырғанға дейін заттармен қимыл жасаудың дәлдігі мен дұрыстығы
көру және қимыл тандығыштарының бірікке қызметі арқылы бақыланады. Бұл
фактілер дағдыны жаттықтыру проуесінде анализаторлар арасында өзара қатынас
жүйесінде қайта құрулар пайда болатынын көрсетеді. Дағдының ерекшелігі
оның автоматтануы болып табылады. Қалыптасқан дағдыны оны орындаған кезде
сананың қадағалануын қажет етпейді. Жақсы жатыққан дағды тұсында қимылды
сонымен бақылау оны жүзеге асыруды қиындататынын байқалады. Сананың
бақылауы дағдыны, жүрісінен өзгерту кезінде ғана қажет. Алайда бұл
айтылғандарға дағды санасыз әрекет деген қорытынды жасауға болмайды.
Дағдының ерекшелігің оның санасыз түрде істелуінде емес, әрекеттің жоғары
дәрежеде автоматтандырылуында деу керек. Әрекетті дағдыға айландыру сананы
босатып, оны іс-әрекеттегі маңызды мақсаттарды шешуге жұмсауға мүмкіндік
береді. Дағдының таорчестволық іс-әрекетке дағдысын үшн маңызы аса зор
болатыны осыдан. Белгілі бір іс-әрекет жүйесінде қалыптасқан дағдылардың
сипаты мен дәрежелерінің арақатынасы адамның психикалық ерекшеліктерін
тәуелді болады. Адам үшін іс-әрекеттің қашан да қоғамдық әлуметтік мәні
зор. Іс-әрекеттің саналылығы мен мақсаттылығ жоспарлылығы мен жүйелілігі
оның ең басты белгілері болса, алда тұрған міндетті шешу, яғни
ойлаған істен бір нәиже шығару-оның екінші бір басты белгісі болып
табылады. Адам психикасының дамуында іс-әрекеттің шешуші орнымен қатар,
біз сананың да күрделене түсуіне ықпал жасайтын еске алуымыз қажет.

Дағдылану ерекшеліктері
1. дағдылану соқыр сезімдермен және басқа нәсіл арқылы пайда болған
биолгиялық әрекеттен салыстырғанда адамның жеке басының тіршілігінде
пайда болатын қылықтар.
2. Дағдылану үйренумен, жаттығумен бір әрекетті бірнеше рет қайталаумен,
діл қазіргі әрекетті басынан өткізген адамның бұрынғы тәжірибесіндегі
әрекеттерімен байланысып жүзеге асады.
3. Дағдылану әдейлеп дейінгі, ерік-жігері, күші жұмсалмаса да өздігінен
автоматизм арқылы жүзеге асып отырады. Бірақ барық дағдылану автоматизм
тәрізді болады деуге болмайды. Кейбір өте күрделі дағдыланулар автоматизм
түрде әрекет етпеуі де мүмкін.
4. Дағдылану бір қалыпта өзгермей тұратын әрекет емес. Егер адам өзіің
әрекетінде, жүріс-тұрысында, ақыл-ойында жаттығу, қайталау арқылы атқаратын
болса, сол әрекеттін басқа әрекеттерге де көшіне алады. Дағдылану өте
күрделі процесс. Оған бінеше некелеген бөлшектер еніп отырады.
Дағдыланудың қалыптастыруда, адам баласында саналы әрекеттер үлкен орын
алады. Көбінесе біз кейбір әрекеттерді қайталап дағдылануға үйренгенде, ол
дағдыланудың не керегі бар, біз неге оған үйренеміз оның қандай пайдасы
бар, оны қалайша атқару керек деген мәселелердің барлығын ойлап саралап,
санамыздан өткізіп отырамыз. Автоматизмге айналған дағдыланулар өздігінен
әрекет етіп адамның санасына бағынбайдығ оның ықпалында болмайды.

Дағдыларлы қалыптастыруды жаттығулардың рөлі.
Дағды жаттығу арқылы қалыптасады. Жаттығу дегеніміз нысаналы түрде
сан рет қайталап орындалатын әрекет, ондағы мақсат осы әрекетті
жетілдіруге түсу. Жаттығу процесінде белгілі бір түрде іс-әрекет
ұйымдастыылады. Мұндай жағдайда істі, мысалы, әдемі жазу, фортепиянада
ойнағанда екі қолды дұрыс ұстай білу тағы басқа осы сияқты анағұрлым
жетілген дағдылар қалыптастыруға жеткізетіндегі етіп отырдауға назар
аударған жөн.
Жаңа дағдыны қалыптастыру, дұрыс қалыптаспаған дағдыны өзгертуден гөрі
анағұрлым жеңіл.
Іс-әрекетті ұйымдастырғанда адамның өзі атқармақшы жұмысқа ықыласты
болуы үшін оны кейбір қимылдық дағдыларға баулығанда істі жеке-жеке
операцияларға бөліп үйретумен бас тартқан тиімді екенін көрсетті. Бұлайша
оқытудың мәні маныда: шәкіртті бастапқыда болашақ атқаратын қызметіне
енетін жеке операцияларға үйретеді. Осылайша шәкірт жекелеген операцияларды
орындауға әден төселіп алады. Қалыптастырмақшы дағдыға ықыласты болуда
табыс маңызды роль атқарады. Тапсырманы табысты орындау және оған дер
кезінде жақсы баға берілу дағдыны жетілдіруге ықталандырады. Психологиялық
зерттеулер дағдыны қалыптастыруда баға беріліп отырған эксперименттік
тапта жаттығуларға баға берілмеген бақылау табымен салыстырғанда дағдыны
қалыптасыру анағұрлым табысты жүргізіледі.
Дағдыны әп-сәтте қалыптастыру мүмкін емес.
Дағдыны қажетті дәрежесіне жеткізе шыңдап сал дәрежеде бекіту үшін

Әріптер орта есептен 1 оқушы 30 секундта

45
43 Білетіндері
41 Білетіндері
40
38
37
35
33
32
30
28 Білмейтіндер
27
25 Білмейтіндері
23

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
15

Дағдыларды қалыптастыру кезіндегі қателерді талдаудың рөлі
(М.Н.Шараков деректері).
Адамның дағдыға машықтана алушылығына төмендегі белгілер көрсете
алады.
Біріншіден: дағдының қалыптасуы, оның нтижесін үнемі біліп отыруға
байланысты. Дағдыны қалыптастырудың нәтижелігі жаттығуға кеткен уақыттың
азабынан, орындау сапасының жақсаруынан қателердің болмауынан, орынсыз
шұғылданып, зарланып істеудің жайылуынан көреді.
Екіншіден: дағдыланушы адам жаттығуға біртіндеп кірісе, жаттығулардың
арасын уақыт жөнінен дұрыс бөлсе, үзілістер жасап отырса, үйрену әдістерін
жетілдірсе үйренуге өзінің қатынасын жақсартса үйренетін дағдысының
өзіндік ерекшеліктен білсе дағды нәтижелі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дағды
Қазақстан бюджетін қалыптастырудың ерекшеліктері
Білім, іскерлік, дағды
Исламдық салт-дәстүрдің өзіндік ерекшеліктері
Сыртқы жарнама түсінігі және оның өзіндік ерекшеліктері
Шешендік сөздердің ерекшеліктері және оны оқытудың тиімділігі
Драманың өзіндік ерекшеліктері мен сипаттамасы
Дағды, икем, әдет
Оқушылардың оқу мотивтерін қалыптастырудың негізгі ерекшеліктері
Сақарадағы рухани өмірдің өзіндік ерекшеліктері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь