Бастауыш сынып оқушылардың танымдық процесін дамыту

І КІРІСПЕ

І ТАРАУ.
1.1 Баланың мектептегі өмірінің бастапқы кезеңінің ерекшеліктері.
1.2. Баланың мектепке баруына байланысты болатын психологиялық өзгеріс.
1.3. Бастауыш мектеп шағындағы психологиялық жаңа құрылымдар.

ІІ ТАРАУ.
2.1. Бастауыш сынып оқушылардың танымдық процесін дамыту
2.2. Бастауыш мектеп оқушыларының жеке басының дамуы
Қазіргі заманғы советтік тәрбие жүйесінде бастауыш мектеп шағы бала өмірінің жеті жастан он бір-он екі жасқа дейінгі кезеңін қамтиды (мектептің I—III кластары). Балалар мектепке 6 жастан баратын, ал бастауыш оқу үзақтығы біздің елдегіден бөлек елдерде бастауыш мектеп шағының, әрине, басқаша хронологиялық шектері болады. Баланың өмірінің ерекше кезеңі ретінде ол салыстырмалы түрде жуырда ғана айқындалды. Мәселен, бұл кезеңді мектепке мүлдем оқымаған бала бастан өткізбейді. Ол бастауыш мектеп білім алуының алғашқы және соңғы сатысындағы балаларда да болған жоқ. Бастауыш мектеп жасының пайда болуы экономикалық жағынан дамыған елдерде жалпыға бірдей міндетті толық емес және толық орта білім беру жүйесінің шығуымен байланысты.
Орта білім берудің әлеуметтік міндеттері мен мазмұны әлі түпкілікті қалыптасқан жоқ. Сондықтан мектептегі бүкіл балалық шақтың бір бөлігі ретіндегі бастауыш мектеп шағының хронологиялық шектерін және психологиялық ерекшеліктерін де түпкілікті және өзгермейтін деп есептеуге болмайды. Ғылыми көзқараспен қарағанда, әзірше салыстырмалы түрде түрақты, осы жасқа негұрлым тән белгілер туралы сөз болуы мүмкін. Баланың психологиялық дамуындағы онын ролі балабақшадан бастап орта білім беру аякталғанға дейінгі балаларға қоғамдық тәрбие берудің тарихи қалыптасқан жүйесіндегі бастауышты оқытудың мақсаттары мен мазмұнының өзгеруіне байланысты.
Жеті жастан он жасқа дейінгі кезеңге неғүрлым тән негізгі белгі мынада: бұл жаста мектеп жасына дейінгі бала мектеп оқушысына айналады. Бұл бала өз бойында мектеп жасына дейінгі балалық шақтын белгілерін оқушының ерекшеліктерімен ұштастыратыи өтпелі кезең. Бұл белгілер оның мінез-құлқында, санасында күрделі, ал кейде қайшылықты үйлесім түрінде қатар жүреді, Кез келген өтпелі күй сияқты бұл шақ көзі ашылмаған даму
мүкіндіктеріне бай, оларды дер кезінде байқап, қолдап отыру маңызды.
        
        Мазмұны
І КІРІСПЕ
І ТАРАУ.
1.1 Баланың мектептегі өмірінің бастапқы кезеңінің ерекшеліктері.
1.2. Баланың мектепке баруына ... ... ... ... Бастауыш мектеп шағындағы психологиялық жаңа құрылымдар.
ІІ ТАРАУ.
2.1. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... оқушыларының жеке басының дамуы
1.1 Баланың мектептегі өмірінің ... ... ... ... ... ... жүйесінде бастауыш мектеп шағы бала
өмірінің жеті жастан он бір-он екі жасқа дейінгі ... ... ... ... ... мектепке 6 жастан баратын, ал бастауыш оқу
үзақтығы біздің елдегіден бөлек ... ... ... ... ... хронологиялық шектері болады. Баланың өмірінің ерекше кезеңі
ретінде ол ... ... ... ғана ... ... бұл ... мүлдем оқымаған бала бастан өткізбейді. Ол бастауыш мектеп білім
алуының алғашқы және ... ... ... да ... жоқ. ... ... пайда болуы экономикалық жағынан дамыған елдерде жалпыға
бірдей міндетті толық емес және толық орта білім беру жүйесінің шығуымен
байланысты.
Орта ... ... ... ... мен ... әлі ... жоқ. ... мектептегі бүкіл балалық шақтың бір бөлігі
ретіндегі ... ... ... ... ... және психологиялық
ерекшеліктерін де түпкілікті және өзгермейтін деп есептеуге болмайды.
Ғылыми көзқараспен қарағанда, әзірше ... ... ... осы ... тән ... ... сөз ... мүмкін. Баланың психологиялық
дамуындағы онын ролі ... ... орта ... беру ... ... қоғамдық тәрбие берудің тарихи қалыптасқан жүйесіндегі
бастауышты оқытудың мақсаттары мен мазмұнының өзгеруіне байланысты.
Жеті жастан он жасқа дейінгі кезеңге ... тән ... ... мынада:
бұл жаста мектеп жасына дейінгі бала мектеп оқушысына айналады. Бұл бала ... ... ... ... ... шақтын белгілерін оқушының
ерекшеліктерімен ұштастыратыи өтпелі кезең. Бұл ... оның ... ... ... ал кейде қайшылықты үйлесім түрінде қатар
жүреді, Кез келген өтпелі күй ... бұл шақ көзі ... ... бай, ... дер ... байқап, қолдап отыру маңызды.
Адамның көптеген психикалық қасиеттерінің негіздері тап осы бастауыш мектеп
жасында калыптасады және әдетке айналады. ... ... ... ... ... ... ... дамытудың резервтерін анықтауға
бағытталған. Бұл резервтерді пайдалана балаларды одан арғы оқу және ... ... ... дайындауға мүмкіндік береді.
Бастауыш класс оқушыларының анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері.
Бұл жаста дененің ... ... мен ... ... өзгерістер
болады. Мысалы, омыртқаның барлық мойын, арқа бел бүгілістері дамиды. Әйтсе
де скелеттің қатаюы әлі де аякталмайды, оның аса ... мен ... ... бұл ... дене тәрбиесін беру және спорттың көптеген ... ушін ... ... де ... ... ... ... да
(дене дамуьның қалыпты жағдайлары болмаса) әкеліп соғуы мүмкін. Бастауыш
класс ... ... ... ... сай болуы, стол мен партаға
дұрыс отырғызу — бала денесінің оның ... ... ... ... ... оның ... бүкіл жұмыс қабілеттілігінің шарты екендігі,
осыдан.
Бастауыш класс оқушыларының ... ... мен ... ... ... ... ұлғаяды, жалпы бұлшық ет күші артады. Ірі бұлшық
еттер майдаларынан ертерек жетіледі. Сондықтан да ... ... ... күшті де кең құлашты қимылдар жасауға көбірек қабілетті,
алайда оларға дәлдікті талап ететін ұсақ ... ... ... ... ... ... ... — он бір, ал білек сүйектерінің
қатаюы он — он екі жасқа қарай аяқталады. Егер осы ... ... ... ... ... неліктен әр кез жазбаша тапсырмаларды үлкен күш
жұмсап орындайтыны түсінікті болады. Оның ... тез ... да, ол өте ... тым ұзақ жаза ... ... ... балаларына, әсіресе I—II
класс оқушыларына жазбаша тапсырмаларды аса кеп беруге болмайды. Балаларда
ұшырасатын графикалық ... ... ... ... ... алу
тілегі көбінесе нәтижені жақсартпайды.
Бастауыш класс оқушыларының жүрек бұлшық еттері шапшаң ... ... ... ... ... етіледі, сондықтан ол салыстырмалы түрде алған
да төзімді болады. Күре тамырлардың диаметрінің ... ... ... қан алады, бұл оның жұмысқа кабілетті болуының маңызды шарты
болып табылалы. Мидың ... жеті ... ... ... ... ... бөліктері өспелі олар адамның ... ... әрі ... ... ... ... ... роль
атқарады.
Қозу және тежелу процестерінің ... ... ... ... және ... ... негізі) мектеп жасына дейінгі
балаларға қарағанда неғұрлым елеулі болады. Алайда қозуға бейім болу әлі де
аса күшті, ... ... ... қолды-аяққа тұрмайтындығы осыдан.
Саналы да дұрыс тәртіп, ... ... ... ... ...... және тежелу процестерінің қалыпты, өзара ... ... ... шарттар. Сонымен қатар жеті жасқа қарай олардың жалпы
байланысы тәртіпке, ... ... ... жаңа, мектеп
талаптарына сай болады.
Осылайша, мектеп жасына дейінгі балаларға ... ... ... ... ет жүйесі едәуір қатаяды, жүрек-тамыр қызметі
салыстырмалы түрде тұрақтанады жүйкенің қозу және ... ... ... ие болады. Мұның бәрі — мектеп өмірінің бастамасы — ... ... ... ғана ... ... ... ... дене төзімділігін
де талап ететін ... оқу ... ... ... ерекше
маңызды.
1.2. Баланың мектепке баруына байланысты болатын психологиялық өзгеріс.
Атап көрсетілгендей, баланың психикалық дамуының әрбір ... оның ... ... ... түрімен сипатталады. Мысалы, мектсп жасына
дейінгі балалық шақта ойын іс-әрекеті жетекші болады. Бұл ... ... ... шама-шарқынша еңбек етіп жүрсе де, олардың бүкіл болмысын
анықтайтын шынайы стихия, әр түрлі ойындар ... ... Оның ... баға беруге тырысушылық пайда болады, қиял және ... ... ... ... бәрі ... мектепке даярлығын сипаттайтын
негізгі сәттср болып табылады.
Жеті жасар бала мектеп табалдырығынан аттасымен-ақ окушы болады. Оның
өмірінде ойын әлі ... орын ... осы ... бастап ол біртіндеп
басымдылық ролін жоғалта ... ... ... ... ... ... онық ... мотивтерін елеулі түрде өзгертетін, оның танымдық
жете адамгершілік күштерін ... жаңа ... ... оқу ... ... өзгеріс процесінің бірнеше кезендері бар.
Әсіресе баланың мектеп өмірінің жаңа жағдайларына алғаш енуі ... ... ... ... ... ... даярланған.
Олар бұл жерден үймен немесе ... ... ... ... кездестіруді күте отырып, мектепке қуана барады. Баланың ... ... екі ... ... ... ... өмірінің жаңалығын
алдын ала сезіну және ... ... ... ... ережелсріне,
жолдастарымен ерекше қарым-қатынас ... күн ... ... ... жылдам қабылдауға көмектеседі. Бұл талаптарды ... ... және ... ... талаптар деп қабылдайды.
Тәжірибелі ұстаздарға белгілі, психологиялық жағы қарасталған мынадай
қағида бар: баланың класка келген ... ... оған ... ... және ... орындардағы мінез-құлык ережелерін айқын да
нақты мағынада ... ... ... оның жаңа ... және ... бұрынғы ол ... ... ... ... ... Жаңа ... мен ... орындауды талап ету — бірінші ... ... ... ... мектепке баруға даярланған балалардың өз түсініктеріне сәйкес олардың
тіршілігін ұйымдастыруға қажетті шарт. Бұл талаптар орнықсыз әрі екі ... ... өз ... жаңа ... ... ... ... олардың мектепке деген ықыласын жоюы мүмкін.
Баланың ішкі позициясының екінші жағы онын білім мен ... ... ... ... ... байланысты. Бір кездерде шын
мәнінде ойын кезінде өзі қалаған адам (ұшкыш, ... ... ... ... ... екендігі туралы пікірге, оның мектепке дейін-ақ бойы үйрене
бастайды. Ол кезде бала ... ... ... ... ... ... ... Оның білімге деген пайдақорлық-прагматикалық
көзқарасы әлі ... Ол ... ... ... ... және ... ... білімдерге ұмтылады. Баланың айналасындағыларды білуге құмарлығы,
теориялық ықыласы осыдан көрінеді. Оқудың ... алғы ... ... ... ... бойында оның кең өріс алған ойын әрекетін қамтитын мектепке
депінгі өмірінің барлық ... ... ... ... ... оқу ... мазмұнымен оның мәнінде
әлі таныс емес. Олардың оқу материалдарына танымдық ынтасы ... жоқ. ... ... ... және басқа пәндерді терендеп оқыту кезінде
қалыптасады. ... де бала ... ... ... тиісті мағлұматтар
ала бастайды. Бұл ретте оның оқу жұмысы жалпы білім алуға деген ... ... ... ... бұл ... ... ... байқалады.
Мұғалімдер бұл ынталылықты алғашқы сабақтарда дереу
пайдаланады. Осының арқасында бала үшін ... ... ... және т. б. ... шын ... ... дерексіз жайлар туралы
мағлұмат алу қажетті де ... бола ... ... ... ... ... ... алғашқы күнінен бастап, ендігі жерде математика, ... ... ... өздерінің күтпеген, таңқаларлық қызықты жайттарың паш ету
жолымен қолдап, дамытып отыру ... Бұл оқу ... ... ... шын мәніндегі танымдық ықылыастарын қалыптастыруға мүмкіндік
береді.
Осылайша, мектеп өмірінің алғашқы кезеңіне баланың кластағы және үйдегі
мінез-құлқын ... ... ... жаңа ... ... ... оқу пәндерінің мазмұнына қызыға бастауы тән. Баланың бұл кезеңнен
қиналмай өтуі — ... ... ... ... ... белгісі.
Бірақ жеті жасар баланың барлығы мұндай емес. ... ... ... да бір ... кездеседі және бірден мектеп өміріне етене
араласып кете алмайды.
Бірінші класс оқушылары бастан кешіретін қиыншылыктардың негізгі ... үш ... ... жиі ... ... жаңа мектеп режимі ерекшеліктсріне байланысты (дер
кезінде ояну және тұру ... ... ... болмайды, барлық сабақтарда
тыныш отыру талап етіледі, уй тапсырмаларын ... ... және т. ... ... ... бала да ... тыс шаршау оқу жұмысын бұзу,
режимдік әттерді жіберіп қою ... ... Жеті ... ... психологиялық-физиологиялық жағынан ... ... даяр ... Тек қана ... мен ... бала ... жаңа талаптарды түсінікті де айқын жеткізуі, олардың орындалуын
әрдайым тексеріп балалардың жеке-дара ерекшеліктерін есепке ала ... мен ... ... ... ... қажет.
Бірінші класс окушылары бастан кешірстін қиыншылықтардың екінші
типі мұғаліммен, кластағы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше жылы
шырай таныта және мейірбан бола отырып, мұғалім қайткенмен беделді де қатал
тәлімгер болып табылады, ол белгілі бір ... ... ... ... ... ... да тоқтатып отырады. Ол үнемі балалардың еңбегіне
баға береді.
Мұғалімнің позицясы мынадай: бала оның алдында қандай да бір ... тура ... ... салдарынан мектепте балалардың біреулері тым
тұйық ал екіншілері босаңдау бола ... ... ... ... ... болуы
мүмкін). Брінші класс оқушысы көбіне жаңа ортаға үйренісе, балалармен
бірден таныса ... өзін ... ... мұғалім барлық балаға бірдей талап қояды, бірақ әр ... ... ... ... ... ... ... Бұл олардың мінез-құлықтарының «астарына» көз жүгіртіп, олардың
шын мәніндегі психологиялық қасиеттерін түсінуге көмектеседі. ... ... ... ... негізінде ғана оларға әсер етудің белгілі бір
нақтылы әдісін таңдап ... ... бұл ... ... тар, таным
дербестігі айтарлықтай шектеулі болады. Осыған ұқсас ... ... ... ... ... ... ... сыртқы
атрибуттарына үйрену дәрежесіне қарай балада оқуға деген алғашқы ... ... да ... ... ... пен ... салынады.
Мұгалімдер кейде материалға сырттан қызықты элемент енгізе отырып, оларды
жеңуге тырысады. Бірақ бұл әдіс аз ... қана ... ... ... ... ең сенімді әдісі балалардың сабақтарда
жеткілікті дәрежеде күрделі оқу-танымдық ... ... ... ... ... ... проблемалық ситуациялармен ұшырасуында жатыр
Бұл шамамен былайша болады. Математика курсында сандар ұғымының маңызы зор.
Ол балаларға I класта беріледі. ... ... ... ... ... ... көлемі немесе саны жағынан салыстыру тапсырмасы
беріледі, бірақ есептің шартында мұны тура және ... ... ... ... керек? Бірінші класс оқушылары бұған ұқсас
есептерді шығарудың ... ... ... ... болады. Бірқатар азды
көпті сәтті әрекеттер жасап көргең соң ... ... ... ... ... есептеу және сан қажет екендігін анықтайды. Осылардың
көмегімен шамаларды ... ... ... орындауға болады. Содан кейін
балалар өлшеуді және санауды ... ... ... ... ... ... ... (тиісті ұғымдар қаншалықты қажет және олардың
шығу тегі кандай), тәжірибе ... ... ... ... ... математикалық әдістеріне, осы оқу пәні сабақтарына
балалардың танымдық ынтасын ... ... тілі ... ... ... ұқсас үлгіде құру қажет. Ол ең алдымен
балаларға тіл қатынасының ... бір ... ... және ... ... ... ашып ... Еңбек сабақтарында оқушыларға алдағы жұмысты жоспарлаудың ... ... ... ... әрекеттерін саналы түрде реттеу шарттарын
оқып үйренуге деген ықылас ету ... ... ... ... мен құралдарын белсенді анықтауды талап
ететін тапсырмалар жүйесін беру бірінші ... ... әуел ... ізденісі саласына жетелейді, олардың алдына жан-жақты пікірлер мен
тұжырымдар негізінде іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ойлау іс-әрекетінің арқасында балалар қажетті білім
мен іскерлікті саналы түрде меңгереді. Бұл жұмыс балаларды қызықтырады ... ... ... ... жасалса, олардың шамасы толық жетеді.
1.3. Бастауыш мектеп шағындағы психологиялық жаңа құрылымдар.
Бастауыш класс оқушылары психологиясының дамуы ... ... ... ... оқу іс-әрекетінің негізінде өтеді. Оқу ісіне араласа отырып,
балалар ... оның ... ... ал бұл ... орындау
мектеп жасына дсйінгі балаларды жоқ жаңа қасиеттердің пайда ... ... ... ... жаңа қасиеттері оқу қызметінін
қалыптасу шамасына қарай туып, дамиды.
Егер балалар бәрі бірдей мұғалімді ... және оның ... ғана ... ... ... ... мүмкін болады.
Сондықтан әрбір оқушы осындай сабақтардың талаптарына ... өз ... ... Бала ... тынымсыз құрқылдап жатқан терезеге
қарағысы келеді, ... ... ... жаңа ... ... ... жай ғана тыңдау емес, ертеңгі бақылау жұмысын дұрыс ... үшін ... ... ... ... есте ... керек. Осындай «қажеттігі»
әрдайым ілесу, берілген үлгі негізінде өз мінез-құлқын ... ... ... ... қасиеті ретін, еркіндікті ... Ол ... ... ... ... қоиып, оларға жетудің
қиындықтары мен бөгеттері» жеңудің құралдарын алдын ала ойластыра іздеп
таба ... ... ... ... ... бір ... орындауда әдетте балалар
оларды шешудін ең жақсы жолдарын ... ... ... ... ... да салыстырады, оларды іске асырудың реттілігі мен ... (бұл ішкі ... ... ... ... ... ... Бала өз іс-әрекеттерінің «қадамдарын» ... ... ... ... және ... әр алуан варианттарын неғұрлым мұқият
салыстыра алатын ... ол ... ... ... ... ойдағыдай
бақылуды алдын-ала ойластыра алады. Оқу іс-әрекетіне, сондай-ақ ... да ... ... ... сөз ... есеп ... бағалау)
бакылау жасау
және өзін-өзі бақылау қажеттігі бастауыш класс окушыларында іс-әрекетті
өздігінен, іштсй жоспарлау және орындау қабілетінің ... ... ... ... ... талаптарының бірі — балалар
өздерінің ... мен ... ... кең ... ... ... көптеген тәсілдерін мұғалім көрсетіп береді. Пайымдау
үлгілерін ажырата білу қажеттігі мен ол үлгілерді ... ... ... жасау бастауыш класс оқушыларының өзінің ойы мен ... ... ... қарап, бағалау іскерлігін қалыпастыруды көздейді. Бұл ... ... ... қасиет ретінде жатады, ол өз пайымдаулары ... ... ... ойлауы және іс әрекет шарттарына сәйкес келуі
тұрғысынан ақылды да ... ... ... ... ... ішкі ... және рефлексия — бастауыш
мектеп шағындағы баланың ... жаңа ... ... ... ... ... ... орта мектепте одан әрі оқыту үшін
ерекше мүмкіндіктерімен және талаптарымен қоса алғанда жас ... ... өту үшін ... даму ... ... ... бастауыш класс
оқушыларының орта мектепке даяр ... ... жеке ... ... мен оқу ... өзінің деңгейін анықтайтын осы жалпы
қасиеттері мен қабілетін қалыптасуымен байланысты.
Оқу әрекеттерінің ерекшеліктері, оқу ... ... ... ... ... ... Олардың арасынан оқу әрекетері ерекше
орын алады. Солар арқылы оқушылар міндеттерді шешудің ... ... және ... ... ... ... ... класс оқушыларының
оқу материалы көрнекі ұғымға және тексті тура, сөзбе-сөз есте ұстауға
сүйеніп игеруге ... ... жиі ... ... ... ... оқу әрекеттерін толық орындаудан гөрі оңай да тезірек болады.
ІІ ТАРАУ.
2.1. БАСТАУЫШ КЛАСС ... ... ... ... дамыту. Жекелеген психикалық процестерді дамыту бүкіл бастауыш
мектеп шағында жүзеге ... ... ... ... процестері
едәуір жетіліп келсе де (оларда көру мен есіту қабілеті жоғары екені
байқалады, олар ... ... мен ... ... ... олардың оқу
ісіндегі қабылдауы формалар мен түстерді тану және атауға ... ... ... ... өздері қабылдайтын заттардың қасиеттері ... ... ... ... ... Бұл ... ... жасалған
тәжірибелерден айқын көрінді. Мәселен, I класс окушылары қарап отырып салу
үшін түрлі ... ... ... ... оны тез ... ... атын атады,
содан соң оның өзіне онша көңіл аудармай, бірден оның ... ... ... ... ... ... көлемі де, формасы да әр
түрлі болып шықты, тіпті бір-бірінен едәуір айырмашылығы да болды, өйткені
балалар ... ... ... жасамаған еді. Құмыраның түсін беру
мәліметтері де ұқсас болды. Бірінші класс оқушылары бұл ... ... ... ... ... оның ... ... оларды қызықтырмады. Саралап
қабылдаудағы кемшіліктер басқа ... де ... ... ... ... және саралау мүмкіндіктері онда
заттардың ... ... ... ... мен айырудан гөрі күрделілеу
қызмет түрінің қалыптасуымен байланысты. Бақылау деп аталатын бұл ... ... оқу ... ... ерекше жедел қалыптасады. Сабақтардың
үстінде оқушы қандай да бір пәннің және ... ... ... ... одан ... өзі де кең ... ... Осының арқасында қабылдау
мақсатқа бағытталады. Мұғалім мен ... көру ... есту ... ,анықтау тәртібін, қол мен көздін ... ... ... ... ... ауызша есептеу, есептер шығару және нәтижелерді
тексеру, жазбаша есептердің жаңа тәсілдерін
түсіндіру, оларды орындап жаттығу және т. б.) ... ... I—II ... ... ... гөрі ... іс-әрекеттерді орындауда зейіні
неғұрлым тұрақты. Бұл ерекшелікті ақыл-ой сабақтарын графикалық схемалар,
суреттер, макеттер, ... ... ... отырып сабақдарда
пайдалану абзал. Қарапайым, бірақ біркелкі сабақтарды орындауда бастауыш
класс оқушылары ... ... ... мен ... ... талап
ететін неғұрлым күрделі тапсырмаларды шешу ... көрі ... ... сондай-ақ оның көлемін кеңейтумен және зейінді іс-
әрекеттің алуан түріне бөле ... ... ... оқу ... ... дұрыс: бала өз тапсырмасын орындай отырып, жолдастарының
жұмысын қадағалауы керек және ... ... ... ... ... оқи ... ... басқа оқушылардың мінез-құлқын тексеріп ... Қате ... ... ... ол ... ... ... байқап,
оны өзі түзетуге тырысады. Кейбір ... ... ... ... ... болады: олар бір іспен айналысып отырып,
басқаларын ... ... ... оқу ... әр ... ... бір ... іс-әрекетті бақылауды үйренетіндей (алғашында, әрине, біршама
қарапайым), жалпы жанама жұмысқа даярланатындай етіп ... ... ... дамыту. Мектепке келген жеті жасар бала ... ашық және ... ... ... ... дәл ... ... мектеп өмірі бастан-ақ балалардан материалды еркін есте
сақтауды талап етеді. Оқушылар күн ... ... ... ... ... есте сақтауы тиіс, ал одан кейін оларды өзінің мінез-
құлқына басшылыққа ала ... ... ... сабақта еске түсіре білуі керек.
Балалар ең мнемикалық міндеттерді ажырата алатын болады. Олардың біреуі
материалды дәлме-дәл есте сақтауды, ... оны тек өз ... ... ... және т. б. ... ... оқушыларының есте сақтауының
табыстылығы олардың мнемикалық міндеттердің сипатын түсінуіне, есте сақтау
мен еске түсірудің тиісті әдіс-тәсілдерін меңгеруіне байланысты.
Алғашында ... ең ... ... ...... ... ... сәйкес келмейтій бөлшектерге бөлу кезінде оның
әдетте, бірнеше рет қапталау. Есте сақтау нәтижесін баланың өзінің тексеруі
тану деңгейінде ғана болады. ... ... ... ... ... ... да таныс сияқты болып көрінгесін жаттап алдым деп ойлайды. Аздаған
ғана балалар есте еркін сақтаудың ... ... ... ... және үйде ... әрі ұзақ ... керек етеді.
Алғашында еркін еске түсіру тәсілдері ретінде қалыптасады. ... ... ... ... ... бұл тәсілдерддің психологиялық ролі
айтарлықтай өзгереді: олар дамыған еріксіз есте сақтаудың негізі болады,
бастауыш оқытудың соңында да, одан ... ... да ... ... күрделі функциялар атқарады.
Еріксіз және ерікті есте сақтаудың ... оқу ... ... ... ... I ... ... есте сақтау тиімділігі еркін есте
сақтауға қарағанда жоғары болады, өйткені балалардың материалды ... ... ... ... ... әлі ... ... есептердің көпшілігін шешу үстіндс оқушылар өздсріне әзірше дағдылы
және оңай емес, кеңінен ойлау қызметін орындайды. Сондықтан ... ... ... ... ... (бөлшек сан арқылы есептеуге
көшудің басында ... ... ... ... ... ... ... белгілі). Психологияда мынадан заңдылық
қалыптасқан: ойлау жұмысының заты мен мақсат ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда барлық басымдылық еріксіз есте сақтау
жағында болатыны айқын.
Түсініп есте ... және ... ... ... ... екінші және үшінші класс оқушыларының ерікті есте сақтауы, еріксіз
есте сақтауға ... көп ... ... болады (оның ... және ... ... орындаудың көптеген тәсілдері
бұл уақытта балаларға үйреншікті және ... бола ... ... ... әрі ... да ... керек сияқты. Алайда ес процсстерінің
өзінің психологиялық сапалық жаңа ... ... ... материалды
логикалық қорытудьң жақсы қалыптасқан тәсілдсрін ... ... мен ... ену ... олардың қасиеттсрін кеңінен талдау
яғни есте сақтау үшін, екінші орынға шегінетін осындай мазмұнды ... ... ... Бірақ сонда да бұл кезде еріксіз есте ... биік ... ... ... негізгі бөлшектерін талдау,
топтастыру және салыстыру процестерінде ... ... ... болды. Бастауыш оқытуда логикалық әдістерге сүйенетін еріксіз есте
сақтаудың ... ... ... ... ... ... есте
сақтауды жетілдіретін негізгі резервтің бірі осында.
Есте сақтаудың екі формасы да ерікті және еріксіз — кіші ... ... ... ... ... арқасында олардың тығыз
байланысы мен ... ... ... ... Есте ... формаларының
әрқайсысын балалар тиісті жағдайларда қолданғаны жөн (мысалы, қандай да бір
тексті жатқа ... ... ... есте ... ... ... ... ғана оқу материалын толық игеруге жеткізеді деп ойламау ... ... егер бұл ... ... ... құралдарына сүйенсе,
еріксіз есте сақтаудың көмегімен де болуы мүмкін. Оқу материалын логикалық
қорыту өте жылдам ... ... де сырт ... ... бала ... ... сорып жатқандай болып көрінеді. Шын мәнінде бұл процесс көптеген іс-
әрекеттерден тұрады. Оларды орындау үшін ерекше оқып үйрену ... ... ... ... ... және салыстыруды талап ... ... есте ... тырысқанда олардың есі қаруланбаған,
шашыранды, яғни «нашар ес» болып ... Оқу ... сай ... ... ... ... ... есті» тәрбислеудің мейліншс тиімді
жолы болып көрінеді.
І-ден III класқа қарай ... ... ... есте ... ... ... айту ... есте сақтауының тиімділігі
тезірск өседі, бұл балаларда түсініп сақтау әдістерінің тез қалыптасуымен
түсіндіріледі. Бұл ... ... сөз ... ... ... ... ... байланысты. Сонымен қатар оқыту ... ... ... есте ұстау маңызды. Сондықтан ерікті және еріксіз
есте сақтау әдістерін оқу материалының екі ... — сөз ... ...... қалыптастыру.
Кабілеттің дамуы бұған басты екі ... ... ... бейнелер нақты объектіні тым тұспалмен сипаттайды,
детальдарға ... ... ... объектілердің өзгерісі мен іс-әрекеті,
олардың өзара байланысы көрсетілмегендіктен бұл бейнелер статикалық болады.
Мұндай ... ... ... ... мазмұны жағынан өте нақты) сөзбен
сипаттауды немесе картинаны талап етеді. II кластың ... одан ... ... саты басталады. Алдымен бейнелердің белгілері мен
қасиеттерінің саны айтарлықтай көбейеді. Олар ... ... та ... ... бұл ... оларда сол объектілердің іс-әрекет элементтері
мен өзара байланыстарының жаңғырығуы ... ... ... ... ... ... да бір өтіп ... объектінің бастапкы және
ақырғы жайын ғана елестетеді. III класс оқушылары ... ... ... тура ... ... ... да және сол іс-әрекеттің
сипатына қарай жобалап та нәтижелі елестете және ... бере ... ... ... ... ... сипаттамай-ақ немесе ерекше нақтыламай-ақ
немесе жалпы схема-графикті басшылыққа алып отырып жаңғырта алады. Мысалы,
оқушылар ... ... ... ... ... үлкен шығарма жаза
немесе шарты абстрактылы графикалық схема түрінде берілген математикалық
есепті шеше ... ... ... ... жасау қиялы (өнімсіз) мектептегі барлық
сабақтарда, біріншіден, объектілерді жобалау жағдайында сипаттауда тура
көрсетілмеген, ... ... ... ... ... анықтай және бейнелей
білуді, екіншіден, кейбір объектілердің, олардың қасиеттері мен ... ... ... (мысалы, берілген оқиға шын мәнінде болған жоқ
бірақ оны шартты түрде «егер осылай...» ... ... онда ... ... ... түрде анықтау керек) қалыптастыру жолымен дамиды.
Енді қайта жасау қиялы болмыс бейнелерін қайта жасап ... ... ... ... ... ... ... қарай
елестетеді, бірқатар объектілерді жалпылап сығып көрсетеді (бұған көбінесе
түсініп есте сақтау тәсілдерінің ... ... ... ... және ... фантазиялаудағы, бұйымдарға эмоциялық сезім
көрсетудегі баланың қажеттіктерін қанағаттандырғанмен де оқу ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жағдайларда балалар өздерінің ... ... анық ... ... және ... пайда болу жағдайлары
туралы мәліметтердің игерілуіне қарай бейелерді бірқатар жаңа түрлендірулер
негізделе жәнс ... ... ие бола ... ... іскерлік
негізделуді не толық сөзбен айту формасында, не ... ... ... ... және ... ... бұл міндетті түрде болады»,— деп
құрылатын тар ... ... ... Бастауыш мектеп
окушыларының қандай да бір заттардың шығу және құрылу ... ...... ... ... қиялы дамуының аса маңызды
психологиялық алғы шарты.
Бұл алғы ... ... ... ... ... онда ... да бір ... дайындап өз ойларын іскс асырады. Бұған көбінс сурет
салу сабақтары да көмектеседі, олар балалардан бейнелеу ойларын ... одан соң оны ... ... неғұрлым мәнді
құралдарын іздеуді талап етеді.
Ойлауды дамыту. Бастауыш ... ... ... дамытуда да екі
негізгі саты байқалады. Бірінші сатыда (ол ... І —II ... тура ... ... ойлау әрекеті көбіне әлі мектеп жасына дейінгі
баланың ойлауын еске түсіреді. Оқу материалын ... бұл ... ... ... ... ... болады. Бұнда балалар нақтылы заттарға немесе оның дәл
баламалаларына, бейнелеулерге сүйенеді. І—II кластың оқушылары ... мен ... ... да бір жеке ... ... ... жиі
бір бағалайды. Балалардын ой қорытулары көрнекі алғы ... ... ... Қорытынды жасау логикалық дәлелдер негізінде емес,
пісірілудің қабылдаған мәліметтерге тура қатынасы жолымен жүзеге асырылады.
Мысалы, мектеп өмірінде қандай да бір ... ... ... ... ... алады: «Галя өз гүлдерін суармап еді, олар қурап қалды,
ал Надя гүлдерді жиі ... еді, олар ... өсіп тұр. ... ... өсу үшіп ... жиі ... кезеңдегі балалар жасайтын жинақтау заттардың ... ... ... ... болады (бұларға утилитарлық және
функционалдық белгілер жатады). Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... нақты қабылданған белгілер мен
қасиеті қамтиды. Мысалы, есптік жалғауларын жалғауды екіншіраее ... ... ... ... ... және ... элементтері бастауыш оқушысына
олар ... ... ... ... ... олардың егжей-
тегжейлі сөзбен сипаттауға сүйенетіндікден етіп беріледі. Мұндай материалды
салыстыруда бала ұқсас белгілерді табады және ... ... ... ... тау, ... және т. б.). Білімді толық жинақтаудың негізгі
критерийі баланың алған білімге сай келетін нақты мысал немесе ... ... ... табылады.
Бастауыш мектеп окушысының бұл ойлау ерекшеліктері бастауыш оқытуды
көрнекілік принципін кеңінен қолдануға негіз болады.
Жүйелі оқу ... ... III ... ... мектеп окушысының
ойлау сипаты өзгереді. Ойлаудың ... ... ... осы ... I—II кластарда-ақ мұғалім балаларға игерілетін мәліметтердің
жекелеген элементтері арасындағы болатын байланысты ... үшін ... ... Жыл өткен сайын осындай байланыстар немесе ұғымдар ... ... ... ... тапсырмалар көлемі ұлғая береді. ІІІ
класта оқушылар ... ... ... ... тектік-түрлік
қатынасты, яғни топтастыруды игереді (мысалы, «стол — зат-есім»).
Балалар мұғалімнің ... ... бір ... ... ... жайлы
кең пкірлесу формасында есеп беріп отырады. Мысалы, III класта мұғалімнің:
«Жалғау дегеніміз не?»— деген сұрағына оқушы: ... ... ... деп ... ... сөздін сөйлемдегі басқа сөздермен байланысы үшін
қызмет етеді»,— деп жауап береді.
Балаларда «дақылды өсімдіктер» деген ұғымның ... үшін ... ... ... суреттері келтірілген мұғалімдер бұл өсімдіктердің өздерін
көрсетеді. Белгіленген ... ... ... ерекшеліктерін қарап және
талдап, балалар өсімдіктерді сыртқы түріне қарап ... ... ... себу ... еске ...... ... айтқанда, дақылдар
жайлы түсінік алады. Осылайша ... ... үй ... егіс ... ... ауа - райы ... ... меңгереді.
Оқушылардың заттар мен құбылыстардың белгілері мен қасиеттері туралы
пайымдауларыныц негізінде көбінесе ... ... мен ... ... ... бұл пайымдаулар тексті талдау, оның ... ойша ... бұл ... басты сәттерді ойша айқындау,
оларды бірегей көрініскс біріктіру, ақыр соңында, кейбір жаңа, ендігі жерде
тікелей түп ... ... ... және ... білім болған
пайымдаулардағы жеке нәрселерді ... ... ... ... ... ... қар астындағы дақылды өсімдіктер — ... ... ... ... ... ... ... осындай
аналитикалық-синтетикалық ақыл-ой іс-әрекетінің нәтижесі.
Белгілі заттар мен ... ... ... ... ... ... ... жаңа күрделі формаларын дамытады, ... ... ... де оқу ... жұмыс істеудің өз алдына
бөлек, өзінің ерекше әдістері мен тәсілдерін жинақтай ... ... ... ... ... оқушылардың көпшілігі бұрынырақ
жинақталған ұғымдары шеңберінде оларды ойша талдау мен ... ... ... ... кең құлашты түсіндіруі және оқулықтардың
әңгіме-мақалалары пән материалының тікелей ... ... ... ... ... ... Көрнекі сәттері аз және
объектілер көпті-азды ... ... ... пайымдаулар саны
өседі.
Бастауыш мектеп оқушыларының ақыл-ойы жетілуінің резервтері туралы.
Мұғалімдср, сондай-ақ ... да ... ... ... ... ... ... қана қоюмен қанағаттанбайтынын жиі байқайды — олар
заттар неге мұндай ... олар ... ... оларды не үшін
жасағандығын білу керек. Мектеп жасына дейінгі балалар да ... ... ... деп көп ... бірақ әдетте олар өз сауалдарына берілген кез
келген жауапқа қанағаттанады.
Қазіргі заманғы бастауыш мектеп оқушысыың жайы ... ... ... ... мен ... ... ... және үлкендерден
сінңретін мәліметтердің арқасында оқушының кездейсоқ үстірт берілген
түсіндірулерімен жиі келіспей ... ... және ... ... ... ... ... жүйесіне сай келетін
түсіндірулерді талап етеді.
Қазіргі заманғы жеті жасар бала бұрынырақтағы өзімен ... ... ... ... ... бола ... Әрине, мектеп бұл
құбылысты орағытып өте алмайды. Ол баланың тсориялық пайымдарының алғашқы
көріністерін тап ... ал одан ... ... тиіс және оған ... ... болу ... мен ... тиісті дәрежеде түсіндіруі
керек. Осы арқылы нақтылы бейнелі ойлаумен бірге ... ... ... ... ... мен ... ... мен
негіздерін іздейтін, оларды түсіндіруді талап ететін ойлаудың ең қарапайым
әдістерін қалыптастыру ... және шет ... ... мен ... ... ... ... бағаланатын өлшемдср кейде қазіргі заманғы
жеті-он жасар балаға қолдануға болмайтындығына көз жеткізіп ... Оның ... ... қабілеттері бұрынырақ есептелгеннен кең де бай. Арнаулы
экспримент ... ... ... бір жастағы балалардың
ойлауының қалыптасуына мейлінше қолайлы жағдайлар табу үшін баланың ақыл-ой
қабілетін ... Атап ... ... бір ... ... мектеп балалары ескі программаларга мүлдем кірмеген және қазіргі
танылып жүрген оқу программаларына ... ... ... ... математика мен ана тіліндегі абстрактілі теориялық материалдарды
жемісті меңгере алатындығы анықталады. Оқуды осы мүмкіндіктер әрбір ... ... ... үшін ... пайдаланылатындай етіп құру
маңызды.
Бастауыш мектептің қолданылып жүрген программалары —кіші ... шын ... ... мүмкіндіктерін практикада пайдалану
ісіндегі алғашкы ... ... ... білімнің теориялық
жақтары, яғни кұбылыстарды ... ... ... ... және ... Бұл, өз ... ... мектеп
оқушыларының логикалық пайымдауларының дерексіз ойлауының қарапайым, бірақ
маңызды тәсілдерін тәрбиелейді. Алғаш қарағанда жаңа ... ... ... болып көрінуі мүмкін
2.2. Бастауыш мектеп оқушыларының жеке басының дамуы
Моральдық нормалар мен ... ... ... ... ... ... ... дейін көп бұрын басталады. Алайда ол мектепте
ғана орындалуы үнемі де бағытталып отыратын ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларына мінез-құлық нормалары
мен ережелерінің аса кең ... ... ... оқушылар мұғаліммен және
үлкендермен өзара қарым-қатынас жасаудың әр түрлі жағдайларында, сабақтарды
үзілісте жолдастарымен араласқанда, ... ... жиі не ... ... алуы ... ... ... балалар бұл нормалар мен
ережелердің мәнін ... ... және оны ... ... ... даяр. Бірақ мұғалім және басқа үлкендер бұл даярлықты
дер кезін пайдаланбайды. Балаға талап қоя отырып, кейде оны ұзақ ... ... ... ... ... шын ... ... уақытта бірдей жүйелі түрде және қатал тексеріп отырмайды. Балаларда
мінез-құлық нормалары мен ... ... ... ... көңіл
күйіне, қалыптасқан жағдайға және өз қалауларына байланысты деген сезім
пайда болады. Баланың моральдық ... ... ... ең ... — мінез-құлық нормалары мен ... ... ... және ... үшін емес қандай да бір сыртқы жағдайлардың әсерімен, ... ... деп ... ... ... ... ұғым пайда болады.
Балалардың мінез-құлық нормалары мен ережелерің шын ... ... ... алдымен педагогтың олардың әрі орындалуын тексерудің жақсы
жетілгсн әдістер мен тәсілдер жүйесінің бар ... ... ... мен ... ... тұжырымдау, орындаушылықты міндетті түрде
мадақтау және ұқыпсыздық пен ... ... кем емес ... ... шаралар қолдану — кіші ... ... ... ... ... ... ... Балада осы жаста қалыптасқан
осындай моральдық ... жеке ... ішкі және ... ... ... ... өзара және мұғаліммен арақатынасы.
Біріккен оқу ... ... жаңа ... ... ... өткен бірнеше аптадан соң бірінші класс оқушыларының
көпшілігінің ұялшақтығы, абыржуы жойылады. Балалар бір партада отыратын
көршлерінің мінез-құлқына ... ... ... өзін ... немесе
мүдделері сәйкес келетін бір кластас балаларымен қарым-қатынас жасайды.
Бағдарлаудың алғашқы кезендерінде балалардың бір бөлігінде оларға тән ... ... ... (біреулерінде шамадан тыс тұйықтық, екіншілерінде
— әдепсіздік). Бірақ ... ... ... орнату барысында
әрбір оқушы өзінің шың мәніндегі дара ерекшеліктерімен көрінеді.
Бастауыш мектеп окушыларының өзара қарым-қатынасына тән ... ... ... ... ... ... мен кезйейсоқ мүдделер
ортақтақығына (балалар бір партада ... бір үйде ... ... ... ... және т.б.) ... Бастауыш мектеп
оқушысының әзірше құрдастарының пікірі өзін-өзі шын бағалаудың ... ... ... ... тоғыз-он жастағы балалар оларға бірге
оқитын балалары ептілігі, зеректілігі, батылдығы үшін берген ... ... және егер бұл баға ... ... ... ... қынжылады. Бірақ
мұндай қынжылыстар ұзаққа бармайды, және бастысы, оларды мұғлімнің ... ... ... ... ... алмастыру оңай. Бастауыш
мектеп оқушысы үшін мұғалімнің пікірі мейлінше елеулі және үзілді-кесілді
болып табылады. ... ... ... мұғалімнің беделін сөзсіз
мойындайды. Олар ... әр ... ... та ... ... ... да дара ... сөйлеседі. Балалар өздерінің қам-қаракетін,
қынжылыстарын, үйдегі оқиғаларын мұнымен ашық бөліседі. ... ... ... оқуы мұғалімге айтады (ренжіткен адам мұны кебіне тиісті деп
қабылдайды), ... ... ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Қазақ мақал-мәтелдерінің бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын дамытудағы ролі41 бет
Қазақ тілі сабағындағы тіл дамыту жұмыстары49 бет
Қазақ тілі сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының ауызша тілін дамыту әдістемесі64 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Авторлық сана – мәтіннің базалық ұғымы56 бет
Арнайы педагогика және қазіргі гуманистикалық білім беру жүйелері33 бет
Бастауыш мектеп оқушыларын оқыту процесінде бағалауды психологиялық ерекшеліктері63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь