Заңды тұлғалар ұғымы

Кіріспе
I. Заңды тұлға ұғымы.
1.1. Заңды тұлғаның белгілері.
1.2. Заңды тұлғаның органдары.
1.3. Заңды тұлғаның филиалдары мен өкілдіктері.
1.4. Заңды тұлғаның тұрған жері.

II. Заңды тұлғалардың түрлері.

III. Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі.

IV. Заңды тұлғаның пайда болуы және тоқтатылуы.
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер.
Кез келген білімді адамның, әсіресе ана тілінде өзінің азаматтық құқығын оқып, зерттеп жүрген болашақ заңгердің құқық қағидалары хақында орныққан өзінің көзқарасы, өз елінің көп қырлы азаматтық құқығы туралы жақсы бағыт-бағдары болуы тиіс.
Осы қағидаларды ескере отырып, мен, болашақ заңгер ретінде өз елімнің азматтық құқығы, оның ішінде ел эконмикасын көтеруге бірден-бір себепкер бола алатын Қазақстан Республикасындағы заңды тұлғалар, сондай-ақ олардың филиалдары мен өкілдіктерінің ұғымы, түрлері, құқық қабілеттілігі және пайда болуы мен тоқтатылуы жайлы, аз да болса өзімнің теория жүзінде жинаған білімімді ортаға салуым қажет деп ойлаймын.
Қазіргі уақытта болып жатқан әлемдік дағдарысқа байланысты тек Қазақстанның ғана емес, дүние жүзінің кез кезген мемлекетінің экономикасын, мәдениетін, әлеуметтік жағдайын т.с.с. көптеген салаларының деңгейін көтеруге тікелей атсалыса алатын, осы - заңды тұлғалар екенін ескере отырып, мен, жоғарғы оқу орындарына арналған ҚР Азаматтық құқығы пәнінен заңды тұлғалар тақырыбында курстық жұмыс жазуды жөн көрдім.
Менің осы, курстық жұмысымды оқу барысында еліміздегі заңды тұлғалар жайында толығырақ танысарсыздар деп үміттенемін.
Жеке тұлғалармен қатар, заңды тұлғалар да азаматтық-құқықтық қатынастардың субьектілері бола алады (ҚР АК-ның 1-бабы).
Заңды тұлға дегеніміз - бұл мүліктік қатынастардың басқа субьектілері ұйымдастырған, құрған және құқықтар мен міндеттер берген субьект. Заңды тұлғаның құрылтайшылары оны мүліктік қатынастардың субьектілері ретінде өзінен бөлу мақсатында құрады. Мүліктік азаматтық-құқықтық қатынастар үшін заңды тұлға институтының практикалық маңыздылығы мынада: “заңды тұлға құрылтайшыларының өз кәсіпкерлік тәуекелін өздері үшін орынды болады деп есептейтін сомамен шектеу мүмкіндігі бар”.¹
Негізінен алғанда, заңды тұлғалар - мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелер зерттеу обьектісі болды, мұны экономикада мемлекеттік меншіктің үстемдік етуімен түсіндіруге болатын еді.
Мемлекеттік ұйымдарға қатысты алғанда, заңды тұлғаның академик А.В.Венедиктов берген барынша толық ұғымы заң әдебиеттеріне “ұжым теориясы”² деген атпен енді.
1) ҚР Азаматтық кодексі: Жалпы бөлім 27 желтоқсан 1994 ж.
2) ҚР заңы “ҚР Азаматтық кодексін (Ерекше бөлім) күшіне енгізу туралы” 1999 ж. 27 желтоқсан.
3) “Мемлекеттік заңды тұлғалар мәселелері бойынша ҚР кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” 1998 ж. 16 желтоқсан.
4) “Қазыналық кәсіпорындардың қызметі мәселелері бойынша ҚР кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ” 1999 ж. 4 қараша.
5) ҚР Азаматтық құқығы, Ғ. Төлеуғалиев, Алматы, 2001 ж.
6) ҚР Азаматтық құқығы: Жоғарғы оқу орындарына арналған акад. Курс. 1 том, Алматы, “Жеті жарғы”.
7) Гражданское право, Том 1, Учебник для ВУЗов (академический курс), редактор: М.К.Сүлейменов, Ю.Г.Басин, Алматы, 2000 г.
8) Гражданское право РК, Учебное пособие, Толеугалиев, Мауленов К.С., Сарсембаев М.А.
9) Сергеева А.П., Толстого Ю.К., Толеугалиев, Гражданское право. Т. 1, 2, 3. М. 1997-1998 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе
I. Заңды тұлға ұғымы.
1. Заңды тұлғаның белгілері.
2. Заңды тұлғаның органдары.
3. ... ... ... мен ... ... ... ... жері.
II. Заңды тұлғалардың түрлері.
III. Заңды тұлғаның құқық ... ... ... ... ... және ... әдебиеттер.
Кіріспе
Кез келген білімді адамның, әсіресе ана тілінде өзінің азаматтық
құқығын оқып, зерттеп жүрген ... ... ... ... ... ... көзқарасы, өз елінің көп қырлы ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, мен, болашақ заңгер ретінде өз елімнің
азматтық құқығы, оның ішінде ел ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы заңды тұлғалар, сондай-ақ олардың
филиалдары мен өкілдіктерінің ... ... ... ... ... болуы мен тоқтатылуы жайлы, аз да болса ... ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Қазіргі уақытта болып жатқан әлемдік дағдарысқа байланысты тек
Қазақстанның ғана ... ... ... кез ... мемлекетінің экономикасын,
мәдениетін, әлеуметтік жағдайын т.с.с. көптеген ... ... ... ... ... осы - ... тұлғалар екенін ескере
отырып, мен, жоғарғы оқу орындарына арналған ҚР ... ... ... тұлғалар тақырыбында курстық жұмыс жазуды жөн көрдім.
Менің осы, курстық жұмысымды оқу барысында еліміздегі заңды тұлғалар
жайында толығырақ ... деп ... ... тұлға ұғымы
Жеке тұлғалармен қатар, заңды тұлғалар да азаматтық-құқықтық
қатынастардың субьектілері бола алады (ҚР ... ... ... ... - бұл мүліктік қатынастардың басқа субьектілері
ұйымдастырған, құрған және құқықтар мен ... ... ... ... құрылтайшылары оны мүліктік қатынастардың субьектілері ретінде
өзінен бөлу ... ... ... ... ... ... тұлға институтының практикалық маңыздылығы мынада: “заңды тұлға
құрылтайшыларының өз кәсіпкерлік тәуекелін өздері үшін ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар”.¹
Негізінен алғанда, заңды тұлғалар - ... ... ... ... ... ... мұны экономикада мемлекеттік меншіктің
үстемдік етуімен түсіндіруге болатын еді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... академик
А.В.Венедиктов берген барынша толық ұғымы заң ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның мәні жөніндегі мәселе ғалымдардың
теориялық пікірталастарында соншама кең ... ... ... ... ... заңды тұлғаның “мақсатты мүлік ... атап ... ... ... пікірі бойынша, “...осы
заманғы коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... арналған дербестелген мүлік ретіндегі ... ... ... ... ... теориясын қостайтын дәлелдер
жеткілікті”.
Шетелдерде заңды тұлғаға қатысты екі теория барынша кең ... ... ... және ... теориясы, бұларға ортақ нәрсе – ... ... ... дәлелдеу.
Заңды тұлғаның жалған теориясы герман заңгері, XIX ғ. пайда ... ... ... ... ... ... ... Ол
құқықтың нақ субьектісі адам және тек адам ... ... деп ... ... мынаған негізделді: заңды тұлға дегеніміз қарапайым
өтірік арқылы ... ... ... ... басқа ештеңе емес, құқық
субьектіліктің бірден-бір ... ... ... – жеке ... ... ... қатынастардың нақты субьектілері болып қала береді.
¹ ГК РК (Общая часть). Комментарий. В двух книгах. Книга 1. ... ... 1998, ... ... А.В. Государственная социалистическая собственность. М. – Л.,
1948, ... ... ... мен ... кең ... ... өмір сүруін мойындау Англия мен ... ... ... ... ... XIX ... ... судья Д.Маршалдың
корпорацияға берген мынадай кең ... ... ... ... ... ... ... “Корпорация дегеніміз – бұл көрінбейтін,
сезілмейтін және заң ... ғана өмір ... ... ... ... немесе XIX ғ. герман заңгері Гиркенің есімімен
байланысты ... ... ... ... ... ... тіршілік
етуіне қажетті құқықтың нақты өмір сүретін субьектісі ретінде, әлде бір
әлеуметтік шындық ретінде мемлекеттен ... өмір ... ... ... ... мәнінде, Гирке де “нақты” одақтас тұлғаны адамға ұқсас құрастыра
отырып, Савиньи ұстанған идеалистік ұстанымды басшылыққа алды. ... ... ... ... тұлғаны құқық тәртібі құқықтар мен
міндеттер берген мүдделердің оқшауланған бірлігі ретінде қарастырады.
Батыстағы құқықта заңды ... ... ... ... ... ... ... ұйым немесе мекеме ретінде
түсінеді. ... ... ... ... заңдары заңды тұлғаға
мүлде анықтама бермеуді артық көреді (ФРГ-де 1978 ж. ... ... ... ... өзі ... ... Италияның Азаматтық кодексінің 1942 ... ... ... ғана берілген), немесе заң ... және өте ... ... ... ... 1907 ж. Азаматтық Заңдар жинағының 52-бабы заңды тұлғаларды
әлде бір ерекше ... үшін ... ... ... ... бар
адамдар құрамасы ретінде анықтайды
Заңды тұлғаның барынша толық анықтамасын Латын ... ... ... ... ... Мысалы, Чилидің 1865 ж. азаматтық
кодексі заңды тұлға ұғымына мынадай тұжырымдама береді: “Құқықтарды жүзеге
асырып, ... ... ... алатын, құқықтық және құқықтық емес
қатынастарға түсе алатын ойдан шығарылған адам заңды тұлға болып ... ... ... ... кодекстерінде де осындай
анықтамалар бар.
Жоғарыда келтірілген заң практикасының негізінде заңды тұлға институты
азаматтық құқықта ... ... ... алады деп атап көрсетуге болады.
³ Васильев Е.А. Көрсет. жұмыс. 78-бет.
Заңды тұлға институтын заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігін, олардың
ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... құру және тарату
тәртібін белгілейтін нормалардың жиынтығы, азаматтық құқықтың сала тармағы
ретінде анықтауға ... ... ... ... ҚР ... ... ... етілген: “Меншік, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару
құқығындағы оқшау ... бар және сол ... өз ... бойынша
жауап беретін, өз атынан мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтар мен
міндеттерге ие ... ... ... ... ... ... ... және
жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп танылады.
Заңды тұлғаның дербес балансы немесе сметасы ... ... ... ... ... тұлғаның анықтамасынан кез келген ұйымның заңды тұлға ретінде
таныла бермейтінен көреміз. Ұйым заңды тұлға мәртебесін алу үшін ... ... ... ... ... ... ... оқшауланушылық;
– дербес мүліктік жауапкершілік;
– азаматтық айналымда өз атынан әрекет ету.
Ұйымдық бірлік. ... ... ... тұлғаны ұйым ретінде анықтайды.
Индивидтердің жай ғана белгілі бір мөлшерін емес, өзара әрекеттесу мен
қызмет етудің ... бір ... ... ... ... ұйым ... ... тұлғаның азаматтық-құқықтық қатынастарда біртұтас тұлға
ретіндегі сыртқы еркін білдіретін әрекетін көптеген ... ... ... – заңды тұлғаның ұйымдық бірлігі деп түсіну керек.
Сонымен бірге, ұйымдық ... ... ... ... ... ... әкеп тіреуге болмайды. Соңғы онжылдықта ... ... ... ... бір ғана ... ... немесе заңды
тұлғадан) тұратын заңды тұлғалар әдеттегі құбылысқа айналуда. Мысалы, ... ... ... ... 42 000 жауапкершілігі ... ... ... яғни 22%-ы бір ... ... ... Германияда бір ғана мүшеден ... ... ... (1968 ж. 10 ... Заң) және бір ... тұратын
жауапкершілігі шектеулі серіктестік құруға (1980 ж. 4 мамырдағы Заң) рұқсат
ететін заң актілері қабылданған. Франция, АҚШ, Норвегия, Швеция, ... ... ... ... ... ... да ... құбылыстар
байқалады.
Біздің еліміздің заңдары бір қатысушыдан тұратын ... ... ... жол ... жоқ. Қазіргі АК бір қатысушыдан тұратын заңды
тұлғалар құруға мүмкіндік беруді ... ... 40, ... ... ... бірлігі оның құрылтай құжаттарында көрсетіледі.
АК-ның 41-бабына сәйкес, заңды тұлғалар өз қызметін жарғының және ... не ... ... жүзеге асырады. Жарғыны кәсіпорын
құрылтайшысы (құрылтайшылары) бекітеді, ал құрылтай шартын – ... ... ... ... ... ... жері, нысынасы, қызмет
мақсаты және басқа да қажетті мағлұматтар болуы тиіс. Жарғының болуы ... ...... ... ... ... ... шарты (ҚР
АК-ның 103, ... ... ... ... ... белгісі, бұдан оның
дербес мүліктік жауапкершілігі ... ... ... ... оған ... ... берілуінен, бұл мүлікке билік
жүргізе алуынан көрінеді. Ю.К.Толстой “заңды тұлғаның ... ... оның ... ... ... ... ұйымның қызмет етуінің
мүліктік оқшауланушлық секілді принципі, ал бұл екеуі бір нәрсе ... ... атап ... ... заңды тұлғаның мүліктік оқшауланушылығы ол
тіркелген ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың оқшаулану дәрежесі түрліше және ол осы мүлікке
меншіктің түріне (мемлекеттік, ... ... Егер бұл ... ... онда мүлік оған шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару
құқығымен бекітіліп беріледі және ол осы ... ... ... ... өтеу және ... ... ... болуы – заңды
тұлғалардың мүліктік ... ... ... тұлғаның дербес балансы
немесе сметасы болуға тиіс (АК-ның 33-бабының 1-тармағы).
Дербес мүліктік жауапкершілік. Бұл ... ... ... ... Бұл ... АК-ның 44-бабында былайша көрініс
тапқан: әрбір заңды тұлға өз міндеттемелері ... ... ... ... ... ... борыштары бойынша оның
құрылтайшысы (немесе ... да, ... те ... ... ... ... ... несие берушілердің мүдделерін қамтамасыз
ету үшін бұл жалпы ережеден кейбір ... ... ... ... ... ... жағдайда, ҚР Үкіметі немесе тиісті
жергілікті атқарушы орган оның міндеттемелері бойынша ... ... ... 1998 ж. 16 желтоқсандағы редакциясының 207-бабының 1-
тармағындағы 2-абзац).
Заңды тұлғаның ... ... оның ... ... ... иесінің іс-әрекеттерінен туындайтын кезде және заңды
тұлғалардың кейбір түрлері құрылтайшыларының ... ... ... ортақ жауаптылығы туатын жағдайларда заңды тұлғаның жауап
беруінің жеке ережелері белгіленген ... 70, ... ... 3-
тармағы). Бұған қоса, заңды тұлғалар құрылтайшыларының олардың борыштары
бойынша ... ... ... ... көрсетілуі мүмкін (АК-ның
44-бабының 2-тармағы).
4 Гражданданское право. Учебник. Ч. 1. /Под ред. А.П. ... ... М., ... 1997, ... ... өз ... әрекет ету. Заңды тұлғаның өз атынан
мүліктік және мүліктік емес өзіндік құқықтарды иелену, міндеттерді атқару,
сотта ... және ... болу ... ... ... ... белгілі бір ұйымды құқықтық қатынастардың
субьектісі деп тану үшін оны ... және ... ... ... ... айналымда өз атынан әрекет ету – заңды ... ... ... ... ... табылады. Мәселен, АК-ның 38-бабына
сәйкес, заң шығарушылар заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... қазыналық кәсіпорынның фирмалық
атауында кәсіпорынның қазыналық болып табылатыны көрсетілуге тиіс (АК-ның
104-бабының 4-тармағы).
Коммерциялық ұйым ... ... ... ... міндетті түрде
фирмалық атауы болуға тиіс. Басқа ... ... бір ақы үшін ... ... ... ... Заңды тұлға фирмалық атаумен ... ... ... ... ... секілді дараландыру құралдарын да
пайдалануы мүмкін. Тауарлық белгі дегеніміз – ... ... ... ... ... да ... олар бір шаруашылық жүргізуші
субьектілердің тауарларын ... ... ... ... ... осы ... тауарлары мен көрсететін қызметінен ... ... (1993 ж. 18 ... ... белгілер, қызмет көрсету
белгілері және тауарлардың шығарылған орындарының атаулары туралы” Заңының
4-бабы 5)
Заңды тұлға дегеніміз – бұл ... ... ... оралымды басқаруында оқшауланған мүлкі бар және ... ... осы ... ... ... беретін, азаматтық
айналымда өз атынан әрекет ететін ұйым.
5 ... ... 1999, 24 ... Заңды тұлғаның органдары
Заңдар немесе құрылтай құжаттары арқылы құқықтың басқа субьектілері
алдында арнайы ... ... өз ... ... ... ... тұлғаның адамдары мен ұжымдық құрылымдағы заңды ... ... ... органдары дара (директор, президент, ... ... ... болуы мүмкін. Мысалы, жалпы жиналыс, ... ... және ... ... органдарға жатады.
Заңды тұлғалардың органдарын тағайындау, сайлау түрлері мен ... ... ... ... ... ... туралы заң
актілері мен құрылтай құжаттары анықтайды.
Заңды тұлғаның ... ... ... дербес субьект ретінде
емес, заңды тұлғаның атынан әрекет етеді. Сондықтан заңды тұлға үшінші
тұлғалардың ... ... ... ... ... белгіленген өз
өкілеттігін асыра пайдаланып қабылдаған ... ... ... (АК-ның 44-бабының 4-тармағы).
Заңды тұлғаның органы оның өкілі емес, ... ... ... әлде бір ... болуын талап етпейді. Бұл ретте лауазымдық
жағдайын растайтын қызметтік ... ... ... ... тұлға үшін азаматтық құқықтарды иелену және өзінің қатысушылары
мен өкілдері арқылы өзіне ... ... ... ... ... ... шығару заңды тұлғаның мұны істеуге құқысы ... ... ... өкілдік туралы жалпы ережелер қолданылады
(АК-ның 5-тарауы).
3. Заңды тұлғаның филиалдары мен өкілдіктері
Филиалдар мен ... ... ... ... ... тыс ... және аумақтық оқшау бөлімшелері болып табылады.
Филиалдар мен өкілдіктердің заңды тұлға мәртебесі болмайды.
Филиалдың (өкілдіктің) оқшау өз мүлкі болмайды, филиалдың ... ... ... ... жеке ... ... бірақ мұндай баланс
дербес болмайды; ... ... ... ... ... өз ... ... құрған заңды тұлғаның атынан әрекет етеді; және ең ақырында, ол дербес
мүліктік жауап бермейді, оның іс-әрекеттері үшін ... ... ... ... ... филиалы қызметтің барлығын немесе оның бір бөлігін
атқарады.
Өкілдік дегеніміз – бұл ... ... ... заңдық іс-әрекеттер
жасайтын және олардың орындалуын бақылауды ... ... ... ... мен ... оларды құрған заңды тұлға бекітетін
Ережелердің негізінде әрекет етеді. Филиал ... ... ... ... қатынастарды және филиалдар мен негізгі ... ... ... ... ... мақсаттары мен негізгі ... ... ... тағайындау тәртібін, олардың құзыретін, мүлікті
филиалдан ... ... және ... тапсыру тәртібін, оны бақылау түрін,
филиал қызметінің ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың
филиалдары мен өкілдіктері заңды ... ... ... мемлекеттік тіркеуден өтуі тиіс.
Заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктерін ... ... ... ... туралы ережелердің республика заңдарына сәйкестігін
тексеруді, есептік ... ... ... куәлік беруді, ... ... ... ... ... мен өкілдіктер туралы
мәліметтерді бірыңғай мемлекеттік тіркелімге енгізуді қамтиды.
Филиал мен өкілдіктен еншілес және тәуелді ... ... білу ... ... ... ... туралы жарлықтың 46-49-
баптары).
4. Заңды тұлғаның тұрған жері
Заңды ... ... ... ... ... тұрған жер оның тұрған
жері деп танылады. Заңды тұлғаның тұрған жері оның құрылтай құжаттарында
пошталық ... ... ... ... ... ... 2-
тармағы), Заңды тұлғаға арналған іскерлік және ... ... ... ... дәл ... үшін ... ... бланкілерінде, жасасатын
шарттарының мәтінінде де осындай мәліметтер ... ... ... ... ... қарым-қатынастарында өзінің іс жүзінде мекен-
жайға сай келмейтініне сілтеме жасау құқығы жоқ. Бұл ... ... ... ... ... тізілімге енгізілген мекен-жайына да, нақты мекен-
жайына да пошталық және өзге де хат-хабарлар жіберуге құқылы ... ... ... ... ... ... ... – оның тұрған жері
тұлғаның ... және ... ету ... – тіркеуші органды таңдауды,
несие берушілер заңды тұлғаға немесе заңды тұлға ... ... ... сот ... ... міндеттемелердің орындалу орнын анықтайды (АК-
ның 281 бабы), ал әртүрлі елдердің ... ... ... ... ...... ... таңдауға ықпал етеді.
II. Заңды тұлғалардың түрлері
АК нормаларына сәйкес заңды тұлғалардың түрлері ... ... ... ... ... ... олардың мүлкіне қатысты құрылтайшылардың
құқықтары;
– заңды тұлғалар қызметінің ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның оқшау мүлкіне қатысты оның құрылтайшылары міндеттемелік
немесе заттық құқықтарын сақтауы мүмкін.
ҚР АК-ның 36-бабына сәйкес, қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... қоғамдар, шаруашылық
серіктестіктер және кооперативтер жатады.
Қоғамдық ұйымдар, діни ... ... және өзге де ... ... ... мүліктік құқықтары болмайтын
заңды тұлғаларға жатады.
Қызмет ету мақсаттарына қарай заңды тұлғаларды жіктеу ... ... ... коммерциялық және коммерциялық емес ... ... ... ... ... табыс келтіруді көздейтін заңды тұлға
коммерциялық ұйымға жатады. Мұндай мақсатты көздемейтін және ... ... ... ... ұйым ... емес ұйым деп
есептеледі.
Коммерциялық емес заңды тұлғаларға ортақ нәрсе – ... ... ... емес ... ... әлеуметтік-мәдени немесе өзге
де қызметтерді жүзеге асыру үшін құрылады (АК-ның 105, 107, 109-баптары).
Сонымен ... ... ... қызметпен айналысуға, яғни коммерциялық
емес ұйымдар үшін де пайда ... ... ... ... ... біз ... емес ... мынадай анықтамасын ұсынамыз:
коммерциялық емес ұйым ... – бұл ... ... ... алу
мақсаттарын көздемейтінжәне алынған таза ... ... ... ... ... ... ... өзге де
коммерциялық емес сипкттағы қызметтерді жүзеге асыру үшін құрылған заңды
тұлға.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын, нысанында құрылуы мүмкін.
Мекемелер, мемлекеттік ... ... ... ... діни ... тұтынушылар кооперативтері, қауымдастықтар
(одақтар) нысанындағы заңды тұлғалардың бірлестіктері заңды тұлғалардың
коммерциялық емес түрлеріне жатады.
Заң ... ... ... ... ұйымдық-құқықтық
нысандарының тізбесіне шектеу қойған. Сондықтан ҚР ... ... ... ... ... қолданысқаенгізу туралы” 1994
ж. 27 желтоқсандағы Қаулысы бойынша Азаматтық кодекс ... ... ... ... ... ұйымдастырылған, Азаматтық
кодексте көзделмеген заңды тұлғалар 1998 ж. 1 ... ... ... көзделген ұйымдық-құқықтық нысанға ... тиіс ... ... ... ... меншік нысанына қарай заңды тұлғалар
мемлекеттік және мемлекеттік емес заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... және ... ... толығымен мемлекет меншігіне ... ... ... ... заңды тұлғалар деп түсіну керек (АК-ның 102-бабы).
“Мемлекеттік заңды тұлғалар мәселесі бойынша Қазақстан Республикасының
кейбір заң актілеріне өзгертулер мен толықтырулар енгізу ... 1998 ж. ... заң ... ... мекеменің мынадай ұғымын енгізді:
“Коммерциялық емес ұйым ... ... және ... ... ... ... ... тұлға тек қана мемлекеттік мекеме нысанында құрылуы
мүмкін” ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен белгілі бір қаражат, ақша
бөлінеді. Ақша дегеніміз – бұл ... ... бірі ... 115-бабы).
Сондықтан мемлекеттік заңды тұлғаны құрылтайшысы уәкілетті ... ... ... және ... ... меншік иесі – мемлекетке
жататын заңды ... ... ... болады.
Заңды тұлғалардың келесі түрлері ретінде еншілес және тәуелді заңды
тұлғаларды атауға болады.
Жарғылық капиталының ... ... ... ... ... қалыптастырған не
олардың арасында жасалған шартқа сәйкес негізгі ұйым осы ... ... ... ... ... ... ... ұйым деп
танылады (АК-ның 94-бабының 1-тармағы).
Егер акционерлік қоғамның дауыс ... ... ... ... басқа заңды тұлғанікі болса, ол тәуелді заңды тұлға болып табылады.
Тәуелді және ... ... ... ережелерінің ерекшеліктері
шаруашылық серіктестіктер туралы заң ... ... ... ... және ... ... ... және монополиялық қызметті шектеу
туралы заңмен айқындалады.
III. Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі
Құқық қабілеттілік дегеніміз – бұл заң ... ... ... құқықтарды иелену және ... ... ... ... жалпы қабілетін таныған ерекше заңдық қасиет.
Заңды тұлға ... ... ... қатынастардыңсубьектісі
болып табылатындықтын, ол құқық қабілеттілігіне ие болуға ... ... ... мен ... қабілеттілгі олар мемлекеттік
тіркеуден өткен сәттен бастап пайда болады (АК-ның 42-бабының 3-тармағы).
Жалпы құқық қабілеттілігі бар азаматтардан ... ... ... ... қабілеттілігі болады.
Заңды тұлғаның азматтық құқықтары және өз қызметіне ... ... ... және ... ... ... асыру үшін
құрылтай құжаттарына сәйкес міндеттері болуы мүмкін.
Азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... ... тұлғалар үшін мұндай фактілер ең алдымен мәмілелер болып
саналады. Сондықтан заңды ... ... ... ... ең ... заңды тұлға жасауға құқылы мәмілелердің ауқымы назарда
болады. Бұрынғы заңдар барлық заңды ... ... ... ... көзделмеген мәмілелерді, яғни жарғылық мақсаттарға ... ... ... тиым ... ... ... құқық
қабілеттілігі “рұқсат етілгеннен басқаның ... тиын ... ... ... Республикасының жаңа Азаматтық кодексі және оған сәйкес
қабылданған нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның құқық қабілеттілігі арнайы сипатта болады.
Басқа түрлерінің құқық қабілеттілігі әмбебап ... ... ... ең ... ... ... ... қатысы бар
(АК-ның 35-бабы). Мемлекеттік емес коммерциялық заңды ... ... ... қарағанда, шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... ... (АК-ның 200-
бабы және Мемлекеттік кәсіпорын туралы жарлық). Қазыналық кәсіпорындар
арнайы, ... ... ... ... үшін тек мемлекеттік мүдделер
жолында ... ... бір ... жүзеге асыру үшін құрылатындықтан,
құқық қабілеттілігі тар ... ... ... ... ... ... ... туралы жарлықтың III тарауы.
Коммерциялық емес заңды тұлғалар өздерінің жарғыларында көзделген
қызмет ... ғана ... ... бір ... ... ... ... заңды тұлғаларға
қолдануға болатын құқық қабілеттіліктің ... ... ... заңды
тұлғалардың кейбір түрлері үшін заң олардың ... ... ... құқық қабілеттілігін шектейді. Заңды тұлғаларыдың кәсіпкерлік
саласындағы құқық қабілеттілігі белгілі бір ... ... ... шектелуі мүмкін.
Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі ол құрылған кезде пайда ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы және тоқтатылуы
Заңды тұлғаның құрылтайшысы – меншік иесінің саналы-ерікті қызметі
заңды тұлғалар құрылуына қажетті алғышарты ... ... ... ... бір ... еркінсіз заңды тұлғалардың
құрылуы мүмкін емес. Осыған сәйкес заңды ... ... ... ету және нормативтік әдістерін бөліп көрсетуге болады.
Заңды тұлғалар ... ... ... оның ... ... ... болатынын көрсетеді. Мемлекеттік мүлікті басқаруғауәкілетті
органдар мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелер құрылтайшылары ... ... ... ету ... ... тұлғаны ұйымдастыру үшін құзіретті
органның алдын ала рұқсаты талап етіледі. Рұқсат ету ... ... ... ... ... ... тиым салынуы мүмкін. Алайда заңды ... оны ... ... ... бас ... жол берілмейді (АК-ның 42-
бабының 5-тармағы).
Заңды тұлғаны құрудың нормативтік тәртібі мемлекеттік органдардың әлде
бір ... ... ... ... Қазіргі уақытта мемлекеттік емес
коммерциялық ... ... ... осы ... ... ... қандай түрге жататынына қарамастан, міндетті түрде
мемлекеттік тіркеуден өтуі тиіс. Оларды ... ... ... ... ... ... жарлықта және Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу
туралы ... ... заң ... ... ... ... ... құжаттардың
толық тізбесі және заңды тұлғалардың құрылтай құжаттарын қарау мерзімдері
көрсетілген.
Тіркеу кезінде заңды тұлғаларды ... ... ... ... ... өндірістік-шаруашылық қаржы қызметіне бақылау ... ... ... көзделмейді.
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеудің қажеттігі мынада, ол:
– заңды тұлғаның пайда болу фактісін растайды;
– заңды тұлғаларды бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... есебін жүгізуге мүмкіндік
береді;
– жариялылық жағдайларын туғызады, өйткені кез ... ... ... ... коммерциялық құпия болып табылатын мәліметтерден басқа
заңды тұлғаны сипаттайтын барлық ... ... ... танысуға құқылы.
Шетелдіктер және шетелдік заңды тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... бар. ... ұйымдар
тікелей ҚР Әділет министрлігінде тіркеледі.
Әділет органдары жүзеге асыратын мемлекеттік тіркеу субьектілерге
заңды тұлға мәртебесін беру ... ... ... ... ... беретін
мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... тұлға құқықтарын
иеленуінің ресми дәлелі болады.
Тіркеуден өтпеген заңды тұлғаның, оның ... ... ... жүргізуіне тиым салынады. Мемлекеттік тіркеуден өтпеген қызметтен
алынған табыс ҚР заңдарына сәйкес бюджет кірісіне алынады.
Қайта ... ... ... ... емес, қызмет етіп тұрған
тіркелген заңды тұлғаны қолданыстағы заңдардың талаптарына сәйкестендіруді
білдіреді. АК-ның ... ... ... ... ... ... ... тіркелуге тиіс: 1) акционерлік қоғамның ... және ... ... ... ... ... ... тұлғаның атауы өзгергенде; 3) шаруашылық серіктестіктеріндегі және
жабық акционерлік ... ... ... өзгергенде және басқа
негіздер бойынша.
Заңды тұлғаның қайта құрылуы және таратылуы нәтижесінде заңды ... ... заң ... ... ... уақытша тоқтату яғни тоқтата
тұру мүмкіндігін де көздейді.
АК-ның 45-бабының 1-тармағы бойынша қайта ... ... да ... ... заң ... ... тұлғаларды қайта құрудың бес
нысанын – қосу, біріктіру, бөлу, бөліп шығару, өзгерту – атап көрсетеді.
Қосу кезінде екі және одан да көп ... ... ... ... ... бір ... ... құрылады да, тіркеуден өтеді.
Заңды тұлғаларды қосқан кезде олардың әрқайсысының мүліктік құқықтары мен
міндеттері өткізу ... ... ... ... болған заңды тұлғаға өтеді
(АК-ның 46-бабының 1-тармағы).
Өткізу актісі дегеніміз – бұл заңды тұлғаларды ... ... ... кезінде жаңадан құрылған заңды тұлғаға – құқық мирасқорына өтетін
мүліктік құқықтар мен міндеттерді тіркейтін құжат.
Жаңадан құралған ... ... ... ... ... орган
өзінің қызметін тоқтатқан заңды тұлғанымемлекеттік тізілімнен шығарады, бұл
жөнінде жаңадан құрылған ... ... ... ... ... бұйрықта
сол мезгілде көрсетілуі тиіс.
Біріктіру кезінде бір және одаг да көп заңды ... ... ... негізінде жаңадан пайда болған заңды тұлғалар
ірілендіріледі, бұлар олардың ... ... ... ... ... бір ... тұлғаның қызметі тоқтатылады да, оның негізінде
екі және одан да көп заңды тұлғалар ұйымдастырылады. ... ... ... құқықтары мен міндеттері бөлу балансына сәйкес жаңадан
құрылған заңды тұлғаларға өтеді.
Бөліп ... ... бір ... ... құрамынан екі және одан да көп
заңды тұлғалар ... ... ... ... ... қызметі
тоқтатылмайды. Сондықтан бастапқы заңды тұлға қайта ... ... ... ... ... пайда боған заңды тұлғалар мемлекеттік тіркеуге
жатады.
Бөлу ... ... – бұл ... ... ... тұлғаның құқықтары
мен міндеттерінің бөлу және бөліп ... ... ... ... бөлінуін рәсімдейтін бухгалтерлік құжат. Бөлу балансын заңды тұлға
мүлкінің меншік иесі ... оны ... құру ... ... ... ... ... құрылған заңды тұлғаны тіркеу кезінде тапсыруы тиіс.
Заңды тұлғаны қайта құру ерікті түрде немесе ... ... ... тұлғаны ықтиярсыз қайта құру сот органдарының шешімімен және
заң ... ... ... ... ... ... ... құру тек мбөлу, бөліп шығару немесе өзгерту нысанында ғана жүзеге
асырылады. Ол монополияға ... ... ... ... ... ... ... кейбір түрлеріне қойылатын заңның талаптары
бұзылғанда және басқа да кейбір жағдайларда жүгізілуі мүмкін.
Ерікті түрде қайта құру ... ... ... ... ... ... шешімі бойынша қоданыстағы
заңдарға сәйкес және осы заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... тұлғаларыдың қайта құрылуын ерекше атап өту керек.
Республикалық ... ... ... құру ҚР ... ... ал коммуналдықкәсіпорынды қайта құру – жергілікті әкімшілік
басшысының шешімі бойынша жүргізіледі. Кәсіпорынды ... ... ... жүзеге асырады. Мемлекеттік кәсіпорындарға қатысты мемлекеттік
меншік құқығы субьектісінің қызметін жүзеге асыратын ... ... ... ... үшін – осыған жергілікті әкімшілік басшысы
уәкілеттік ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекетік кәсіпорын туралы жарлықтың 45-бабы шаруашылық жүргізу
құқығындағы кәсіпорынның қазыналық кәсіпорынға ... ... ... ... құқығындағы республикалық кәсіпорынның қазыналық
кәсіпорынға ... ... ... ... ҚР Қаржы министрлігінің
келісімі арқылы, ҚР Үкіметінің шешімі бойынша, ал ... ...... органның ұсынысымен, ҚР Қаржы министрлігінің жергілікті
органының келісімі арқылы, жергілікті ... ... ... бойынша
жүргізіледі.
Қайта құру нәтижесінде өзінің қызметін тоқтатқан заңды тұлғаларды
мемлекеттік тізілімнен шығару ... ... ... ... ... ... көзделген рәсімдердің сақталуын талап етеді.
Заңды тұлғаны тарату дегеніміз – бұл оны заңды тұлғалардың мемлекеттік
тізілімінен шығару ... ... ... ... ... мен ... тоқтату.
Заңды тұлғаны тарату ерікті және ықтиярсыз болуы ... ... ... ... ... оның ... ... иесінің немесе меншік иесі
уәкілеттік берген органның ... ... ... ... ... ... ... тұлға органының шешімімен кез келген негіздер бойынша
жүргізіледі. АҚ, ЖШС, және ... ... ... түрде тарату
оларға қатысушылардың жалпы жиналысының шешімімен ғана жүргізіледі.
Толық және сенім серіктестіктерін ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың жалпы жиналысының
немесе олар уәкілеттік берген органның, сондай-ақ құрылтай құжаттары осыған
уәкілеттік ... ... ... ... органының шешімі ... ... ... ... соттың шешімімен жүргізіледі.
АК-ның 49-бабының 2-тармағына сәйкес, соттың шешімі ... ... ... ... ... тұлғаны құру кезінде заңдардың түзетуге ... ... жол ... ... оны ... ... ... заңды тұлғаның жарғылық мақсаттарында қайшы келетін қызмет үнемі
жүзеге асырылған;
4) тиісті рұқсат алынбаған ... ... не заң ... ... қызметті жүзеге асырған не заңдарды бірнеше ... ... бұза ... ... ... заң ... ... басқа да жағдайларда таратылуы мүмкін.
Заңды тұлға мүлкінің меншік иесі немесе ... ... ... ... ... орган бұл туралы заңды тұлғаларды тіркеуді жүзеге асыратын
әділет органына дереу ... ... ... ... Олар тарату
комиссиясының мүшелерін бекітеді АК-ға сәйкес ... ... мен ... ... ... ... ... министрлігінің ресми басылымдарында заңды тұлғаны тарату,
оның несие берушілерінің талаптарын білдіру ... мен ... ... ... заңды тұлғаның борышқорларын анықтау және олардан
берешекті алу шараларын қабылдау туралы ... ... ... ... ... Тарату комиссиясы осындай мақсатпен
таратылатын кәсіпорынның ... ... ... ол ...... талап қояды. Несие берушілердің талаптарын қанағттандыру
үшін ақша жетіспейтін жағдайда тарату комиссиясы ... ... ... ... ... Мекемелер, мемлекеттік мекемелер өздерінің
қолында бар ақшамен ғана ... ... ал оар ... ... ... ... ... Үкіметке немесе жергілікті атқару
органына жүктеледі.
Талап қою өтініштерін беру мерзімі заңды ... ... ... ... ... бастап екі айдан кем болмауы тиіс. Бұл мерзім өткен соң
тарату комиссиясы аралық ... ... ... ... тарату балансын
мүліктің меншік иесі немесе оны тарату жөнінде ... ... ... ... ... болған жағдайда оны таратудың өзгеше тәртібі
қолданылады.
Банкроттық – борышкердің соттың шешімімен танылған, оны таратуға негіз
блып ... ... ... ... Заңды тұлғалардың
банкроттығын жүзеге асыру процесі 1997 ж. 27 қаңтардағы Банкроттық ... ... ... ... заңды тұлғалардың барлық түрлері ... ... ... ... ... ... кезде оның несие берушілерінің талаптары, АК-
ның 51-бабында ... ... ... бойынша қанағаттандырылады:
1) бірінші кезекте – таратылатын заңды тұлға ... ... ... ... үшін жауапты болған азаматтың
талаптары тиісті мерзімді төлемдерді капиталға ... ... ... ...... берушілердің қамтамасыз ету сомасы шегінде
таратылатын банкроттық мүлкін кепілге салып, қамтамасыз етілген
міндеттемелері жөніндегі талаптары қанағаттандырылады;
3) ... ...... ... ... жұмыс істейтін адамдардың
еңбегіне ақы төлеу және авторлық шарттар бойынша сыйақылар төлеу
жөніндегі есеп ... ... ... ...... және бюджеттен тыс қорларға міндетті
төлемдер жөніндегі берешек өтеледі;
5) бесінші кезекте – заң ... ... ... да ... есеп айрылысады.
Әрбір кезектің талаптары алдыңғы кезектің ... ... соң ... ... ... берушілердің талаптары қанағаттандырылғаннан
кейін қалған мүлкі, егер заңдарда немесе заңды ... ... ... оның бұл ... ... құқықтары бар немесе заңды тұлға
жөнінде міндеттемелік құқықтары бар ... ... ... құрылтайшыларына
беріледі (АК-ның 51-бабының 5-тармағы).
Таратылған заңды тұлға мүлкінің жеткіліксіз болуына ... ... ... ... ... балансын бекіткенге
дейін мәлімделмеген талаптары өтелген деп есептеледі.
Заңды тұлғалардың ... ... ... жазба жасалғаннан
кейін заңды тұлғаның таратылуы ... ал ... ... өмір сүруі
тоқтатылады (АК-ның 50-бабының 10-тармағы).
Қорытынды
Қазақстан Республикасының әрбір ... ... ҚР ... – ҚР ... ... ... кез келген әрекеттерді
жасауға құқылы.
Олай болса, кез келген ҚР азаматы (азаматшасы) заңды ... ... ... үшін ... етуге де құқылы екендігі анықталады.
Заңды тұлға институтын заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігін, олардың
ұйымдық-құқықтық нысандарын, заңды тұлғаларды құру, қайта құру және ... ... ... ... ... ... сала тармағы
ретінде анықтауға болады.
Заңды тұлғаның жария анықтамасы ҚР ... ... ... ... ... ... жүргізу немесе жедел басқару
құқығындағы оқшау ... бар және сол ... өз ... ... беретін, өз атынан мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтар мен
міндеттерге ие ... ... ... асыра алатын, сотта талапкер ... бола ... ұйым ... ... деп ... ... дербес балансы немесе сметасы болуға тиіс”.
Ендеше біз, заңды тұлғаның анықтамасынан кез ... ... ... ретінде таныла бермейтінен көреміз.
Белгілі бір ұйымдық-құқықтық нысанда құрылған барлық заңды тұлғаларға
қолдануға болатын ... ... ... ... ... ... кейбір түрлері үшін заң олардың ... ... ... ... ... ... Заңды тұлғаларыдың кәсіпкерлік
саласындағы құқық қабілеттілігі белгілі бір қызмет түрлерін лицензиялау
жүйесімен ... ... ... ... қабілеттілігі ол құрылған кезде пайда болып, оны
тарату аяқталған кезде тоқтатылады.
Қолданылған әдебиеттер
1) ҚР ... ... ... ... 27 желтоқсан 1994 ж.
2) ҚР заңы “ҚР Азаматтық кодексін (Ерекше бөлім) ... ... 1999 ж. 27 ... ... ... тұлғалар мәселелері бойынша ҚР ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы” 1998 ж. 16
желтоқсан.
4) “Қазыналық кәсіпорындардың қызметі мәселелері бойынша ҚР кейбір заң
актілеріне өзгерістер мен ... ... ... ” 1999 ж. 4
қараша.
5) ҚР Азаматтық құқығы, Ғ. Төлеуғалиев, Алматы, 2001 ж.
6) ҚР ... ... ... оқу ... ... акад. Курс. 1
том, Алматы, “Жеті жарғы”.
7) Гражданское право, Том 1, Учебник для ВУЗов (академический курс),
редактор: ... ... ... 2000 ... ... ... РК, ... пособие, Толеугалиев, Мауленов К.С.,
Сарсембаев М.А.
9) Сергеева А.П., Толстого Ю.К., Толеугалиев, Гражданское право. Т. ... 3. М. ... г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Заңды тұлға туралы42 бет
Заңды тұлға туралы мәлімет78 бет
Заңды тұлға ұғымы41 бет
Азаматтық құқық. Заңды тұлға ұғымы9 бет
Заңды тұлға және оның ұғымы15 бет
Заңды тұлға туралы ұғым32 бет
Заңды тұлға ұғымы, түрлері және құқық қабілеттілігі60 бет
Заңды тұлғаның ұғымы, түсінігі68 бет
Тұлға туралы ұғым жеке тұлға және заңды тұлға түсінігі.21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь