Жұмыспен қамту және жұмыссыздық: мәні, құрылымы, түрлері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ ЖӘНЕ ЖҰМЫССЫЗДЫҚ: МӘНІ, ҚҰРЫЛЫМЫ, ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Жұмыспен қамту мәні мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Жұмыссыздық себептері мен әлеуметтік . экономикалық салдары ... ... ... .. 18
1.3 Шет мемлекеттердегі еңбек нарығын реттеу және жұмыспен қамту ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2 ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ ДЕҢГЕЙІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
2.1 Алматы облысы бойынша жұмыспен қамту жағдайын талдау ... ... ... ... ... ..34
2.2 Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық проблемасын шешуде «Жол картасы» бағдарламасының іске асырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
2.3 Қазақстан Республикасындағы жастарды жұмыспен қамту проблемалары 46
3 ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ..54
3.1 Еңбек нарығын реттеу және халықты жұмыспен қамуды жетілдіру
Жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
3.2 Жастарды жұмыспен қамту жүйесін басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ... 58
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...68
Өзектілігі. Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және болып қала береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі күнде елімізде еңбек нарығы экономикалық жүйенің ерекше инфрақұрылымына айналып отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ұсыныс заңдары, жұмыс күшін сату – сатып алу жетілген бәсеке нарығы жағдайында жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген бәсеке нарығының ерекше ықпалы да байқалып отырады.
Қазақстанда отандық әлеуметтік статистика басқаратын жұмысбастылық туралы мәліметтер өте шектеулі. Бұл біздің күнделікті өмірімізде кездесетін келесідей жағдайлардан көрінеді: бір жағынан ашық жұмыс уақытысы бар тұлғалар, төмен жалақыға ие болады және қосымша жұмыс іздейді; келесі жағынан кәсіпорындағы жұмысбасты тұлғалар төменгі еңбек интенсивтілік пен табысты бөлетін сұраныстың жетіспеушілігін бастан кешіреді.
Халықты еңбекпен қамту стратегиясын жүзеге асыру бағыты Президенттің әр жылғы Жолдауларында маңызды сұрақтардың біріне айналған. Оған дәлел биылғы 2011 Жолдаудағы (28.01.2011 «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз!») айтылғаны - «Жол картасы» дағдарысқа қарсы бағдарламасы аясында екі жыл ішінде халық жұмыспен қамтамасыз етілді, жұмыссыздық деңгейі қысқарды және Қазақстанның қалалары мен ауылдарында инфрақұрылым жақсарды [1].
Халықты еңбекпен қамтуды көздейтін «Жол картасы» бағдарламасы жаңа жұмыс орындарын ашуға арналған. Сонымен қатар, оның тағы бір артықшылығы бар: коммуналдық шаруашылықты ретке келтіру және жолдарды, әлеуметтік нысандарды жөндеп алу мүмкіндігі туып отыр. Әсіресе, ауыл-аймақтағы нысандар жөндеуден.
2010 жылғы Қазақстан халқына Жолдауында Ел басы жұмыспен қамту мәселесіне тағы да тоқталып, кейбір жетістіктерді атады. «Жұмыссыздық деңгейі 6,3%-ды құрады, ал бұл дағдарысқа дейінгі уақыттағыдан төмен. Тиімді іске асырылған Жұмыспен қамту стратегиясының арқасында елде 400 мыңнан астам жұмыс орындары ашылды. Біздің мемлекеттік әлеуметтік саясатымыздағы басты басымдық халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету болып табылады. Сондықтан мен 2020 жылға қарай жұмыссыздық деңгейі 5%-дан, ал табыстары ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 8%-дан аспайтын болсын деген міндет қоямын» [2].
«Жол картасы» бағдарлама аясында Алматы облысында 19847 жұмыс орындары құрылды. «Жол картасының» облыста оңтайлы іске асырылуы өңірдегі жалпы жұмыссыздық деңгейінің төмендеуіне жеткізді. «Жол картасының» басталуына дейінгі кезеңде жалпы жұмыссыздық деңгейі 6,8 пайызды құраса, үшінші тоқсанның қорытындысы бойынша ол 6,3 пайызға төмендеді.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз!» (28.01.2011) // Егеменді Қазақстан. -2011. 3ақпанз.- 1-3бб
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы «Жаңа онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» (29.01.2010) // Егеменді Қазақстан. -2010. -1 ақпан.- 1-3бб
3. Н.Қ. Мамыров, Қ.С. Есенғалиева, М.Ә. Тілеужанова Макроэкономика.- Алматы, 2000ж.
4. К.С. Құдайбергенова Макроэкономика –Алматы: Қазақ университеті, 2003ж. -400б.
5. Кайранбеков Б. Еңбек ресурстарын қолдану механизмдерін жетілдіру // Қазақ ұлттық аграрлық университетінің хабаршысы-2008.-№3.- 58-62бб.
6. Еңбек статистикасы. Жұмыспен қамту бойынша әдіснамалық түсінісктемелер \\ Ұлттық статистика агенттігінің ресми сайты.
7. Мухамедиев Б.М. Макроэкономика -Алматы, 2003. -300б.
8. Максимова Б.Р. Макроэкономика. –Москва, 2002. -400б.
9. Фарберова Э.Н. Политика занятости в условиях массовой безработицы: из опыта восточно-европейских стран // Труд зарубежом.- 1993.- №3.-С.25-29
10. А.К. Ермекова, Еңбек нарығы және жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2006. - №4. – 31-33бб.
11. А.А. Ережелова. Халықты жұмыспен қамтудың теориялық мәселелері //ҚазҰУ хабаршысы экономика сериясы. -2006. -№5. –.40-42бб
12. Кзабиев Д.Қ., Оралтаев Т.Қ., Ескендіров Ә.Е. Экономикалық саясат. оқу құралы Алматы, - 2002. -350б.
13. А.А. Бурлибаева. Қазақстан халқының табысы мен жұмысбастылығы арасындағы өзара байланыстар. // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2006. -№6. -55-56бб.
14. В. Түгелбай. “Жол картасы” және “жастар тәжірибесі” // Егемен Қазақстан. 2010ж. – 5 наурыз.
15. Алматы облысы жұмыспен қамту департаментінің мәліметтері
16. Апиев Қ. Қазақстанда жастардың еңбегін қолданудың қазіргі жағдайы // ҚазЭУ Хабаршысы. -2008.- №6.-35-40бб.
17. Кайранбеков Б. Еңбек нарығының ролі, құрылымы мен мәні // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2007. -№9 –46-50бб.
18. Айдос Садуақасов. 7 миллионнан астам адам жұмыс істейді. //Қала мен Дала 23 сәуір. -2004.-51б.
19. Қ. Алиев. Қазақстан Республикасындағы жастар жұмыссыздығының әлеуметтік -экономикалық мәселелері. //Экономика негіздері -2007. -№1. –14-16бб.
20. Апиев Қ. Қазақстан жастарының жұмысбастылық мәселесі // ҚазЭУ Хабаршысы.- 2009.- №4.-41-46бб.
21. Үсенова Г. Жұмыспен қамту және экономикалық өсу // Ақиқат. -2009.-№2.-38-41бб
22. Апиев Қ. Қазақстан Республикасында жастарды жұмыспен қамтамасыз ету шешімдері. «Актуальные проблемы экономической науки Казахстана и творческое наследие академика НАН РК С.Е.Толыбекова». /Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция/ ҚазҰПУ. –Алматы, 2007ж.-365б
23. . Бітікова А. Жастардың еңбек нарығы және жұмыс күші. // «Ел» ұлттық қоғамдық-саяси, экономикалық апталығы // www.abai.kz/node/1313
24. Садыкбекова А. Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру мемлекеттік мекемесінің қызметін экономикалық талдауды ұйымдастырудың мәселелері // «Тұран» университетінің хабаршысы. -2009.- №2 (42).-33-37бб
25. Садыкбекова А. Халықты жұмыспен қамту мәселелері // Аль-Пари. -2009. -№5.- 35-39бб
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...................................................3
1 ЖҰМЫСПЕН ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... мәні ... ... ... мен ... - ... ... Шет мемлекеттердегі еңбек нарығын реттеу және жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... Алматы облысы ... ... ... жағдайын
талдау......................34
2.2 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... іске ... ... ... ... ... қамту проблемалары 46
3 ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ..................54
3.1 Еңбек нарығын реттеу және ... ... ... жетілдіру
Жолдары.....................................................................
................................................54
3.2 Жастарды жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... пәрменді әлеуметтік саясат – ол
халықты жұмыспен тұрлаулы ... ... ... келеді және болып қала
береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету ... ... ... ... тиіс ... ... еңбекке қабілетті азаматтарды
жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға ... ... ... ... ... ... қайта оқып үйренуі
мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі
күнде елімізде еңбек нарығы ... ... ... ... отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және
ұсыныс заңдары, жұмыс ... сату – ... алу ... бәсеке нарығы
жағдайында жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген бәсеке ... ... да ... ... ... әлеуметтік статистика басқаратын жұмысбастылық
туралы мәліметтер өте шектеулі. Бұл біздің күнделікті өмірімізде кездесетін
келесідей жағдайлардан ... бір ... ашық ... ... ... төмен жалақыға ие болады және қосымша жұмыс іздейді; келесі
жағынан кәсіпорындағы жұмысбасты тұлғалар төменгі ... ... ... ... ... жетіспеушілігін бастан кешіреді.
Халықты еңбекпен қамту стратегиясын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... біріне айналған. Оған дәлел
биылғы 2011 Жолдаудағы (28.01.2011 «Болашақтың іргесін ... ... - «Жол ... ... қарсы бағдарламасы аясында екі жыл
ішінде халық ... ... ... жұмыссыздық деңгейі қысқарды және
Қазақстанның қалалары мен ауылдарында инфрақұрылым жақсарды [1].
Халықты еңбекпен қамтуды көздейтін «Жол картасы» ... ... ... ашуға арналған. Сонымен қатар, оның тағы бір артықшылығы
бар: коммуналдық шаруашылықты ... ... және ... ... ... алу мүмкіндігі туып отыр. Әсіресе, ауыл-аймақтағы
нысандар жөндеуден.
2010 ... ... ... ... Ел басы ... ... тағы да ... кейбір жетістіктерді атады. «Жұмыссыздық
деңгейі 6,3%-ды құрады, ал бұл дағдарысқа ... ... ... іске ... ... қамту стратегиясының арқасында елде 400
мыңнан астам жұмыс ... ... ... ... ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету
болып табылады. Сондықтан мен 2020 жылға ... ... ... ... ... ең ... күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 8%-дан
аспайтын болсын деген міндет қоямын» ... ... ... аясында Алматы облысында 19847 жұмыс орындары
құрылды. «Жол картасының» ... ... іске ... өңірдегі жалпы
жұмыссыздық деңгейінің төмендеуіне жеткізді. «Жол картасының» басталуына
дейінгі кезеңде ... ... ... 6,8 ... құраса, үшінші
тоқсанның қорытындысы бойынша ол 6,3 пайызға төмендеді.
Ауыл жастарының ... ... ... ауыр ... ... ... Соның салдарынан ... ... ... ... жерлерге қайта оралғысы келмейді. Мамандығы
бойынша жұмыспен қамту және ... ... ... деңгейінің
төмендігі, ауылдағы мәдени шаралардың өткізілуі күрделі мәселеге айналып
отыр.
Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымына кіру ... ... ... арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін ... ... және ... ... ... арта ... білікті ұлттық кадрларды кәсіби жағынан даярлау және қайта
даярлау бүгінгі күннің ... және ... ... тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты
тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы еңбек нарығын реттеудің ... ... ... ету ... ... ... ... қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді
формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлау, қоғамдық
бағдарлама ... ... ... ... бірі болып отыр, ғылыми
тұрғыдан зерттеуді талап етеді.
Дамыған елдердің ... ... ... ... ... реттеу мен
халықты жұмыспен қамтудың үлгісін жасауға негіз болады.
Жұмыспен қамту саясатын ... ... ... ... ... ... А.К.Қошанов, А.Қатарбаева,
Н.К.Мамыров, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... жан-жақты қарастырып, экономика ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдарын
анықтау. Зерттеу мақсатына сәйкес келесідей міндеттер қойылды:
- халықты жұмыспен қамтудың жалпы ... ... ... нарығын реттеудің қызмет ету тетіктерін және әлеуметтік –
экономикалық мазмұны мен факторларын анықтау;
-Алматы облысындағы ... ... мен ... қамтудың жалпы
сипаттамасын қарастыру;
- жұмыссыздық себептері мен ... - ... ... ... Республикасындағы жұмыссыздық проблемасын шешуде «Жол
картасы» ... іске ... ... ... ... ... ... қамту проблемаларын
айқындау;
-жастарды жұмыспен қамту жүйесін басқаруды жетілдіру ... ... ... жаһандануының негізгі бағыттары мен олардың ұлттық
еңбек нарығына тигізетін әсерін қарастыру.
Зерттеу пәні ... ... ... ... ... ... ... халықты жұмыспен қамтуда болып отырған экономикалық
қатынастар.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... және ... ғалым-экономистердің ғылыми
жұмыстары, Қазақстан Республикасының заңдары, еңбек нарығы мен ... ... ... ... ... ... жарлықтары
мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... және ... ... ... ... жұмысындағы қорытындылар мен тұжырымдамалар ... ... ... статистикалық, зерттеудің әдістерін қолданумен
негізделеді.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... облысы статистикалық
басқармасының және Алматы облысы бойынша ... ... ... ... бағдарламалар Департаментінің материалдары зерттеу жұмысының
негізгі ақпараттық базасын құрады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндетіне ... ... ... үш ... қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1 ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ ЖӘНЕ ЖҰМЫССЫЗДЫҚ: МӘНІ, ҚҰРЫЛЫМЫ, ТҮРЛЕРІ
1.1 Жұмыспен қамту мәні мен ... ... ... ... беру ... Оны ... 100% ... қамтамасыз етілген деп түсінуге болады. Бірақ ол дұрыс емес.
Белгілі бір жұмыссыздық ... ... ... деп ... ... ... жақсы қолданылатынына байланысты
сипатталады. Негізгі экономикалық ресурс жұмысбастылықты қолдайтын ... ... - бұл ... саясаттың маңызды мақсаты.
Еңбек статистиктерінің 13-ші халықаралық конференциясында ... ... ... ... қамтылғандарға зерттелген аптада
сыйақы үшін жалданып, сондай-ақ өз бетінше жұмыспен қамтудан табыс әкелетін
жұмыс істеген (ең ... ... бір ... 15 және одан ... жастағы
адамдар жатады.
Жұмыспен қамтылған халық санына жұмыста уақытша болмаған, бірақ ... ... ... да ... ... ... ... еңбекке
уақытша жарамсыздық (ауру), жүктілігі және босануы, балаға күтім жасау
бойынша демалыстар, жыл сайынғы еңбек ... оқу ... және ... ... ... ... ... қамтылғандар санының экономикалық
тұрғыдан белсенді халық санына қатынасы ретінде есептеледі. Ол 15 және ... ... ... ... санында жұмысы бар (табысты кәсібі) халықтың
үлесі ретінде анықталады.
Осы көрсеткіш еңбек ... ... ... ... ... ... ... және уақыттың сол немесе өзге де
сәтінде қызмет ... мен ... ... ... ел ... ... көмектеседі.
Жұмыспен қамту көрсеткіші әр түрлі елдердің немесе олардың топтарының
еңбек рыногын салыстыру үшін база ретінде қолданылады. Ол ерлер мен ... ... әр ... жас топтары үшін жеке есептелінеді. Жыныс белгісі
бойынша ... ... ... ... ... ... ... өйткені
ерлер мен әйелдердің жұмыспен қамту деңгейлерінің ... ... ... ... ... еңбек рыногында қалыптасқан гендерлік
айырмашылықтарын сипаттайды.
Жұмыспен қамту мәртебесі үш ... ... ... жұмыспен
қамтылған халықтың айырмашылықтарын жүргізеді:
- жалданып жұмыс істейтіндер (жаладамалы ... ... ... ... (өз ... жұмыс істейтіндер);
- отбасына көмектесетін мүшелері ... ... ақы ... ... деп ... үш ... ... жұмыспен қамтылған халықтың жалпы
санындағы, ... ... ... ... ерлер мен әйелдер
санындағы тиісті үлесі түрінде көрсетілген.
«Жалданып жұмыс істемейтіндер» тобы келесі кіші санаттарды қосады:
- ... ... ... ... ... ... ... жалдамалы қызметкерлерді тартусыз (өзінің ... ... дара ... ... ... істемейтіндер[3,67б.].
Мәртебесі бойынша жұмыспен қамтылғандардың жіктелімі еңбек рыногының,
сондай-ақ тұтас алғанда экономиканың серпінін зерделеу үшін ... ... ... ... ... және еңбек жағдайын
сипаттау үшін, сондай-ақ индивидуумның ... ... үшін ... ... ... Жалданып жұмыс істейтіндердің
жоғары үлесі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тартуды талап етпейтін өз бетінше жұмыспен
қамтылғандардың үлесі ... ... бұл ... ... жұмыс орындарының
өсу қарқынының төмендеуін және бейресми секторда олардың өсу ... ... ... ... ... елеулі үлесін отбасылық
кәсіпорындардың ақы төленбейтін қызметкерлері құрайтын мемлекет ең ... ... ... ... және ... ... ... елеулі емес
қарқынымен, барлық жердегі кедейшілікпен және көбінесе, ауыл ... ... ... ... ... ...... өте күрделі және өзіндік ерекшелігі бар процесс.
Сондықтан, ... ... ... ... оны ... ... ... ететін ғылым деп атайтыны кездейсоқтық емес.
Басқарудың теориялық және қолданбалы ... ... де ... назар аударылуда. Өндірісті басқарудың қолданбалы
аспектілерінің негізін қалаушысы ретінде ... ... ... Ф.Тейлор
қалыптастырған басқарудың ұйымдастырушылық-технологиялық көзқарасы
Г.Л.Ганттың, Л.Гильберттің, Г.Эмерсонның, ... және ... ... қарастырылған.
ХІХ ғасырдың 20-шы жылдарының соңында американдық ғалымдар Э.Мэйо ... ... ... ... алға ... және оның
мәні еңбектің өнімділігі тек ... ... ... ... ... ... ол ... орындаушыларға қалай қарайтынына да
байланысты, яғни механикалық факторға ... ... ... сәйкес.
Авторлар «ғылыми басқару» теориясына сәйкес, биліктің жоғарғы ... ... ... ... ... ... және ... дамуын тежейді, жұмысшылар мен олардың басшылары
арасында антагонизмді (немесе қарама-қайшылықты) ... ал ол ... ... әсер ... деп ... ... ... басқарудың
мұндай концепциясы болашақ басшыларды басқару мен дайындау тәжірибесінің
эволюциясына айтарлықтай үлес қосты.
Еліміздегі экономика ... ... ... деңгейі барлық
деңгейлерде басқарудың ... ... ... ... ... ... ... халықты жұмыспен қамтуға және
жұмыссыздарды әлеуметтік қорғауға ... ... ... ... ... ... Бұған кіретіндер: жаңа жұмыс
орындарын ашу бойынша кәсіпорындарды ынталандыру, жеңілдетілген ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғауды қажет ететін
тұлғаларды жұмысқа алу, сонымен қатар бос жұмыс орындарын жасырғаны үшін,
жұмысқа ... бас ... үшін айып салу ... ... ... [4,86б.].
Басқарудың экономикалық әдістері әкімшілік ықпал ету ... бір ... ... басқарылатын объектінің экономикалық
мүдделілігін ынталандыратын, құралдар мен күштерді пайдаланумен ... ... ... ... ... ... басқарудың экономикалық
әдістерін қолданудың өрісі ... кең. Ол ... ... үшін ақы ... жер ... ... су
ресурстарын қолданғаны үшін, айыппұл ... ... ... ... ... және ... басқарудың жергілікті
органдарының қарым-қатынасында шаруашылық есептің енгізілуін қарастырады.
Кәсіпорынның қажетті кадрларды дайындайтын оқу ... ... ... ... ... орталықтарымен шаруашылық есеп қатынастарын кеңейту
туралы жұмыс атқарылуы қажет.
Еңбек ресурстарын ... ... және ... ... ... – басқарудың ұйымдастырушылық әдістері болып табылады.
Еңбек ... ... ... ... мәні еңбек
ресурстарын басқарудың жүйесінде қосымша құрылымдарды ұйымдастыру ... ... және ... ... ... ... ... басқарудың ұйымдастырушылық әдістері басқару объектісі
сияқты субъектісінің де ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Осылайша, еңбек нарығын реттеудің тиімді механизмін құру оның барлық
кешенді түрдегі құрылымдық элементтерінің өзара ... ... ... ғана ... ... мен ... азайтудың ең
қолайлы мүмкіндіктері құрылуы мүмкін.
Еңбек ресурстарын басқару – бұл ... ... ... ... ... ... және оның салалар арасындағы тиімді бөлінуіне,
сонымен ... ... ... мамандарға сұранысын қанағаттандыруға
бағытталған өндірісті басқарудың құрамдас бөлігі. Еңбек ресурстарын басқару
жүйесі екі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің (өңірдің) деңгейінде жүзеге асырылады, ал ішкі нарықта
- әр бір ... ... ... ... ... ... ... ретінде, бөлек-бөлек қосалқы жүйелерден, ал олардың әрқайсысы бірнеше
бағыттар мен элементтерден тұрады, олар қосалқы жүйелерді ... ... ... ... ықпал жасай отырып, жеке-дара мағынаға ие ... ... ... ... үш ... ... ... (сурет).
Қазіргі заманда «елдің еңбек ресурстары» ұғымына жаһандану процестері
түбегейлі өзгерістер енгізуде. Осы кезеңдегі елдің экономикалық ... ... ... ... ... айтарлықтай үлкен рөл атқаруда,
олар күмәнсіз, елдің болжамды және ... ... ... ... Одан ... мемлекеттің ұлттық байлығын құруға, оның экономикалық
өсуіне отандық ... ... ... ... ... істеп жатқан басқа елдің еңбек ресурстарының бір
бөлігі де ... ... ... деп ... ... және ... ... білім мен тәжірибе қорының, сапасының жиынтығын түсіну
қажет, олар жалпы алғанда ... ... ... ... құру мақсатында, өндірістік еңбек іс-әрекеттерін жүзеге
асыру үшін арналған күштерді құрайды.
Сапалы аспектілердің көзқарасынан қарағанда, ... ... ... ... және жинақталған қасиеттерінің, мүмкіншіліктерінің, білімі
мен тәжірибе қорының, ... ... деп ... ... олар адамның
қажеттіліктерін қанағаттандыратып, өмір сүру игіліктерін құру мақсатында
еңбек іс-әрекеттерінің ... ... ... үшін ... күштерді
жалпы түрде қалыптастырады. Санды көрсеткіштері бойынша еңбек ресурстарының
саны еңбек әлеуетінің санымен сәйкес келмейді, тіпті ... одан ... ... ... ... ... ... өсу
процесін басқару
1.Еңбек ... ... ... ... ... ... басқару
2. Еңбек ресурстарын бөлу ... ... ... ... ... ... ... бөлу
Техникалық процесті
басқару
3. Еңбек ресурстарын пайдалану
процесін ... ... ... 1. ... ... ... ... көзі: Кайранбеков Б. Еңбек ресурстарын қолдану механизмдерін
жетілдіру // ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет секторлары бойынша жұмыспен қамту
көрсеткіштерімен тығыз байланысты. Экономикалық өсу ... ... ... ... ауыл шаруашылық секторынан өндірістік секторына және қызмет
көрсету саласына ауысады, бұл өз кезегінде жалданып ... ... ... ... береді.
Кәсіптегі жағдайы бойынша халықаралық ... ... ...... ... ... көрсетілген санаттарға бөлудің негізгі
критерийлері ретінде экономикалық тәуекел ... ... ... адам мен жұмыс орны арасындағы институционалдық байланыстың
беріктігі және еңбек шартында (келісім-шартында) көрсетілген кәсіпорын ... да ... ... ... типі болып табылады
[5,58б.].
Қазақстанда ұғымдар мен анықтамалар ... ... ... ... қамтылғандардың келесі санаттары бойынша негізделген:
Жалдамалы (ақы төленетін) қызметкерлер – еңбек ақы, сыйлық ақы, үстеме
ақы және т.с.с. түрде ... ... ... ақы ... төлеу
қарастырылған жалдау шарты бойынша жұмыс істейтін адамдар.
Өз бетінше ... ... бұл ... ... ... ... мен тауарларды өндіруден (өткізуден) (бұл жерде ... ... ... ... ... ... табысқа байланысты жұмыспен қамту.
ЖҚМХЖ сәйкес өз бетінше жұмыспен қамтылған адамдардың келесі топтары
анықталған:
Жұмыс берушілер – ... ... ... ... ... ... бір экономикалық қызмет түрінде тәуелсіз ... ... және бір ... ... ... ... бар ... бетінше жұыс істейтін қызметкерлер – өз ... ... бір ... серіктестерпен жұмыс істей отырып, өз ... ... ... ... ... және ... ... негізде жалдамайтын
адамдар.
Отбасының ақы төленбейтін қызметкерлері – туысы басқаратын кәсіпорында
(шаруашылықта) әдетте сыйақысыз жұмыс істейтін адамдар.
Өндірістік кооператив мүшелері – ... ... ... ... ... ... табылатын адамдар.
Экономикалық қызмет секторлары ... ... ... ... ... ... өзінің еңбегін жұмсаған үш негізгі салаға
бөледі: ауыл шаруашлығында, өнеркәсіпте және ... ... ... ... ... ... ... қамту туралы деректер
жұмыспен қамту құрылымында ... ... ... ... даму ... ... ... мағынаға ие болады. Әрбір
ірілендірілген салалық топтар ... үшін ... ... жалпы
жұмыспен қамтудың тиісті үлесі түрінде анықталады. Көрсеткіш жұмыспен қамту
серпіні мен деңгейіндегі ... атап ... ... ... ... ... өсу және қысқарту үрдістерін көрсетеді.
Секторлар арасында жұмыспен қамтылғандар ағыны - ... ... ... факторы. Олар жеке сектор ішіндегі өнімділіктің өсу
қайнар көзін және төмен ... ... ... ... саласына
қызметкерлердің ауысуы нәтижесінде секторлар арасында жұмыс күшінің көшуін
анықтауға мүмкіндік ... ... жеке ... ... ... ... аталған сектолардың ішінен жұмыспен ... ... ... ... ... ... көрсеткішті бөлу экономика салалары
бөлінісіндегі ... мен ... ... ... ... ... береді. Салалар бойынша ерлер мен әйелдер біркелкі бөлінген бе
немесе әйелдер сандық жағынан жалақы ... ... ... жалақы
мөлшері орта есеппен төмен қызмет көрсету саласында басымырақ па?
Бұдан басқа, негізінен қызмет ... ... ... ... ... ... үйде ... қызмет түрлерін қамтитындықтан (балаларды
тәрбиелеу, науқастар мен ... ... ... олар осындай жұмыстарды
орындауға аса қолайлы кандидаттар ... ... ... ... өзі күтім жасауға мәжбүр болған жайдайларда, ол еңбек нарығында
жұмыспен қамтылуымен бірге үйдегі жұмыстарымен қолайлы ... ... ... алады.
Экономикалық байлықты әлемдік бөлу экономикалық қызмет секторлары
бойынша ... ... ... ... ... ... сақтауды
жалғастыруда. Аса дәулетті мемлекеттерде жұмыспен қамтылған халықтың ең
үлкен үлесі ... ... ... ... (дәулеттілік деңгейі жалпы
ұлттық өнімнің жан ... ... ... ... ... сол
уақытта байлығы аздау елдер экономикасының негізі ретінде басымдылықпен
ауыл шаруашылығы құрайды.
Ішінара ... ... ... ... ... ... ... аз
жұмыс уақытындағы жұмыспен қамтылған халықтың бөлігін сипаттайды. Осы сәтте
аптадағы сағаттардың ең төменгі санының ... ... ... жоқ, ... ... ... ... жіктеуге болады. ... ... ... болу ... ... және ішінара жұмыспен
қамту арасындағы шегі әрбір елмен өз ... ... ... ... ... статистиктерінің халықаралық конференциясының 81-ші сессиясында
(ХЕҰ, 1994 ж.) келесі анықтама ұсынылған. ... ... ... – бұл ... ... ... ... қамтылған және кәсібі бар
қызметкердің жұмыс уақытынан аз қалыпты жұмыс уақыты бар адам».
Толық және ... емес ... күні ... ... ... ... қарауына қалдырылды. Ұлттық шектер, әдетте, ... 30-40 ... ... Кейбір елдер толық және ішінара жұмыспен
қамтылғандарды жұмыс уақытының белгіленген ұзақтығына емес ... өз ... ... ... ... ... жұмыспен қамту толық жұмыс уақытымен қамтылуынан ерекшеленетін
жұмыс жағдайларымен байланыстырылады және ол ерекше қарауды ... ... ... ... ... талпыну жағдайында мұндай жұмыспен ... ... ... және ... жұмыс күніне жұмыспен қамтылу
ретінде онша тұрақты еместігі туралы жанама болжамды туғызады.
Ішінара жұмыспен ... ... ... кемсітетіндей бағаланбауы
керек. Қысқартылған жұмыс кестесі бойынша жұмыс істейтін ... ... ... ... ... жұмыспен қамту үй
міндеттерін, оқу, бос уақыт немесе ... ... ... еңбек
қызметімен байланыстыруға мүмкіндік береді. ... үшін ... ... өсуі ... ... жалпы сағат саны өсуінің қажетінсіз
жұмыссыздықтың өсуін шектеудегі мүмкіндігі маңызды. Ішінара жұмыспен қамту
жастар, ... ... ... әйелдер немесе оқушылар сияқты жұмыспен
қамтылған халықтың белгілі топтар арасында неғұрлым таралған.
Сол уақытта ішінара жұмыспен ... ... ... ... ... ... қамтуды салыстыру бойынша кемшіліктер қатары бар икемділік
болып табылады. Осылайша, ішінара жұмыспен қамтылғандар сағаттық еңбекақысы
неғұрлым аз болуы мүмкін, олар ... ... ... ... ... ... өсуі көп ... шектеледі. Сондықтан, толық жұмыс күнімен
жұмыспен қамтуға мұқтаж немесе ықылас танытатын қызметкерлер үшін ішінара
жұмыспен қамту ... ... ... ... түрде пайымдауға болады.
Орынсыз ішінара жұмыспен қамту ХЕҰ терминологиясында «жеткіліксіз ... ... ... мөлшері бойынша)» ретінде анықталады, ал мұндай
жағдайға тап ... ... ... ... ... ... ... жұмыс уақытымен қамтылғандар» ретінде жіктеледі.
Ішінара жұмыспен қамту көрсеткіштері шеңберінде екі көрсеткіш
есептеледі:
- ... ... ... ... ... ішінара жұмыспен
қамтылғандардың үлесі, кейде «ішінара жұмыспен қамту деңгейі» деп аталады;
- Олардың жалпы санындағы ішінара жұмыспен қамтылған ... ... ... ... ... ... ... қалыпты
жұмыс уақытының ұзақтығы аптасына 40 сағаттан ... ... ... ... ... ... жалпы санындағы бейресми
секторда жұмыспен қамтылғандардың үлесін көрсетеді. Ол жұмыспен ... ... ... ... ... ... қамтылғандар санының
пайызбен тұлғаланған қатынасы ретінде есептеледі.
Бейресми сектор экономиканың және ... ... ... ... ... ... құруда, өндіруде және табыстарды қамтамасыз
етуде маңызды роль ... ... және ... ... өсу қарқыны
бар елдерде бейресми сектор негізінен қалалардағы өспелі жұмыс күшінің ... ... ... ... ... жұмыспен қамту жұмыссыздық бойынша
немесе жалақының шамалы деңгейін, әсіресе, ресми секторда және зейнетақыны
сақтандыру сияқты әлеуметтік ... ету ... жоқ ... тіршілік
ету үшін қажетті стратегия болып табылады.
Бейресми сектордағы жұмыспен қамту туралы статистикалық деректер елдің
экономикалық дамуына барлық ... ... ... ... роль ... ... сектордың негізгі аспектісі өз бетінше
жұмыспен қамту болып табылады. Жұмыспен қамтудың осы ...... ... ... ... ... ... тыс жерде жұмыс істеугетыйым
салатын ... үй ... ... ... ... ... ... уақыты ішінде жалдау бойынша оларға тұрақты жұмыс істеуге
мүмкіндік бермейтін елдердегі табыстың ... ... ... сектор
«жалдау бойынша жұмыс ала алмайтын әйелдер үшін резервтік сектор» ретінде
танылған.
Бейресми сектор БҰҰ-ның Ұлттық әлеуметтік ... ең ... ... ... ... көрсеткішін толықтыратын ... ... ... ... ... ... ... тауарларды өндірумен
қамтылғандардың экономикалық бірліктерінің ... ... ... ... мақсаты осы бірліктермен байланыстыларға жұмыспен және
табыспен қамтамасыз ету. ... ... ... ... пен
капиталдың азғантай мөлшері және олардың елеусіз немесе толығымен шектелуі
бар ұйымның ең ... ... ... ... ... қатынастары егер
олар қолданыста болса, олардың көп ... ... ... ... ... ... ал ... қызметкерлерді туыстық немесе
жеке байланыстарда және ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылықтары
кәсіпорындарының сипатты белгілері бар. ... ... ... ... де активтер өндірістік бірліктерге емес, олардың қожайындарына ... ... өз ... ... ... ... ... басқа
шаруашылық бірліктерімен келісім-шарт жасаса және сондай-ақ жауапкершілік
ала алмайды. Қожайындар өздерінің ... ... ... ... керек. Олар өндіріс үдерісінде туындайтын кез келген парыздар ... ... ... жеке ... ... ... шығыстар үй шаруашылықтарының шығыстарынан жиі бөлінбейді.
Бейресми экономикадағы жұмыспен қамту бейресми секторда өндірістік
кәсіпорындар бірліктері ... ... ... ... ... жұмыс орны байқау бірліктері болып табылатын бейресми сектордан тыс
бейресми жұмыспен қамтуды қамтиды.
Бейресми секторда жұмыспен ...... ... ... ... қамтылу мәртебесіне, олар үшін бұл жұмыс ... ... ... ... ... аз көлемде, бейресми ... ... ... біреуінде жұмыспен қамтылған адамдар.
Бейресми жұмыспен қамту – ... ... ... ... ... үй ... ... жұмыс
орындарының/жұмыстардың жалпы саны.
Әлеуметтанымдық ... ... ... ... ... ... жасау болып табылады. Сонымен қатар екі фактормен
түсіндіріледі:
а) жұмысбастылардың жеткіліксіз көлемі (орындалған сағат түрінде);
б) ... ... ... ... ... бағасымен).
Сонымен бірге отбасының жиынтық табысы үш басты элементтермен талдануы
қажет: 1) жұмысбастылықпен байланысты табыс, 2) жеке ... ... ... және жеке ... көздерінен түсім.
Ол үшін практика жүзінде тексерілмеген анкетаны статистикалық
зерттеудің жаңа ... ... оның ... ... ... ... ... Жалпы жұмысбастылар:
а) толық жұмыс жылы;
б) жұмыссыздықтың болмауынан толық емес жұмыс жылы (өз ... ... ... ... ... мезгіліндегі жұмыссыздық (белгілі бір ... ... да бір ... ... ... жұмысбастылықтан табыс мөлшерінің белгілі бір деңгейден төмен
тұлғалар, оның ішінде:
- Отбасының жиынтық ... ... ... ... ... ... табысының төмен стандарты. Анкета сұрақтарға
жауаптар алуға көмектесу керек;
- тұлғалардың түрлі категорияларының ... ... ... ... ... ... табысына не әсер етеді?
- Қандай мөлшерде отбасы табысы жұмысбастылықпен байланысты ... ... ... ... пен түсімдер отбасыға жеке меншіктен түскен төмен табыстан
басқа отбасылардан айырмашылығы ... ... ... ... нұсқалар мен көрсеткіштер топтары
болады. Мысалы, жұмысшылық мәліметтері және табыс туралы ... ... атап ... ... ... ... ... ауқымдылығымен, жұмыскерлердің санымен, жеке тұлғаның және
үй ... ... да ... және экономикалық мінездемелерімен
ресімді талдау жасау керек. Берілген ... ... ... ... ... ... жасы, жынысы, отбасы көлемі
мен құрамына байланысты [5,11б.].
Ел экономикасы рыноктық сипат алған кезеңнен бері адамдар ... өз ... ... ... айналысып табыс көздерін
іздеуде. Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... көрсету, басқа да объективті
экономикалық заңдылықтармен ... ... ... ... ... ... көрсету, теориялық методологиялық өлшемдерін
табу. Нақты рыноктық ортада адамдардың өзін ... ... ... ... ... ... ... пайдалы қызмет ретіндегі жұмыспен қамту
түсінігіне деген көзкарас ең алдымен Қазақстан ... ... ... ... ... берілген: "Жұмыспен қамту - азаматтардың,
Қазақстан Республикасы Конституциясына, заңдары мен өзге де ... ... ... ... жеке ... қанағаттандыруға
байтанысты және оларға табыс немесе кіріс әкелетін ... ... ... жалдамалы жұмыспен айналысушылар, оқушылар, ... ... ... ... ... және ... ... да жатқызылады.
Экономиканың дамуының әрбір сатысына, өзінің сипаттамасы мен қоғамдық
процесстердің мәнің ашатын белгілі бір ... ... ... келеді.
Мемлекеттің рөлі барлығы үшін өздерінің қабілеттіліктерін ... ... ... ... жағдайлар тұғызуында жатыр. ... ... ... ... барлық азаматтарға, жынысыма,
діни сенім-нанымына, жасына, саяси ... ... ... ... еңбектегі құқығын жүзеге асыруға және қабілеті мен ... ... ... түрін таңдаудағы еркіндігін, жеке өз мүдделері ... ... ... ... ... етуі керек.
Экономикалық интеграция тұсында мемлекеттердің өзара ортақ ... ... ... ... ... отыр. Мемлекеттер өздерінің рыноктарын
біріктіре отырып рыноктағы тауарларға сұраныстың ұлғаюын және ... ... ... ... ТМД аясындағы елдердің ортақ
экономикалық кеңістік қалыптастыру мақсатындағы ... ... ... мүше-мемлекеттердің көздегені ортак еңбек рыногын құру, әлеуметтік-
еңбектік қатынастар ... ... ... саясат жүргізу, еңбек
жағдайын жасау және еңбекті ... ... ... ... ... еңбек рыногын құру көптеген құкықтық, ... ... ... ... одақтың мүше елдерінің келісіп
шешуіне мүмкіндік бере ... ... ... ... ... ... ... экономика тұсындағы жұмыстылық кезінде еңбекті
толық пайдаланбау және салыстырмалы түрде экономикалық ... ... ... ... ... ол өз кезегінде өндіріс үшін өндіруге
бейімделген ... және оның ... ... ... Мемлекет
бір жағынан ірі меншік иесі болған, ал екінші жағынан - қоғамдағы өндірнтік
қатынастардың басты реттеушісі ... ... ... ... ... ... ... түрде әсер еткен.
Сонымен қатар еңбек ... ... ... ең ... ... ... ... жүріп-тұруына (үздіксіз еңбек
өтілі (стаж), еңбек дауларын қараудың ерекше ... және ... ... ... ... ... ... қоғамдык байлықтың өсуі сайып келгенде
жұмысшылардың ... ... ... ... мүдделілігіне, еңбекке
деген өздерінің қабілеттіліктерін пайдалануына және оны дамытуга ... ... ... ... және әлеуметтік
процесстермел байланысты. Жұмыстылықтың экономикалық мазмұны жұмысшы үшін
өз еңбегімен өзіне ... өмір ... ... және ... ... ... әсер ... демографиялық жұмыстылықтағы
халықтың жас-жыныстық сипаттамасының өзара байланысынан, оның құрылымынан
және т.б., ... - жеке ... ... және оны ... ... ... жаткан экономикалық бетбұрыстар
әлеуметтік-еңбек ... да ... ... Ұлттық еңбек рыногының
көрсеткіштерінің экономикалық, демографиялық, әлеуметтік ... ... ... ... оның ... ... ... бір үрдістердің
қалыптасуын көрсетіп отыр. Ол үрдістер темендегідей:
* меншік формасының әзгеруімен ... жаңа ... ... ... ... ... жұмысшы кадрлардың көп бөлігінін материалдық өндірістеп қызмет
көрсету ... ... ... ... ... ретіндегі жеке секторлардың пайда болуы;
* шетелдік жұмысшы күшін тарту;
* әр, түрлі екі кадрлық құрамның ... ... да ... дәстүрлі
мамандықтағы жұмысшылар, және де соңғы кезде пайда болған айрықша рыноктық
кәсіптегі жұмысшылар ... ... ... ... және ... экономиканың жекелеген салаларындагы еңбек сипатының өзгеруі (сауда,
тұрмыстық қызмет көрсету және т.б.);
* қосымша жұмыс істеу, үйде отырып жұмыс істеу. қосымша табыс ... және ... ... ... ... еңбек ақысын төлеу, еңбек жағдайын жасау
және режимі жөніндегі ... ... ... ... ... ... мемлекет) жүйесін күру.
Сонымен қатар жұмыстылық аясындағы өзгерістер ұлттық еңбек рыногында
келесідей кері үрдістердің де пайда болуына әкелді:
* жабық ... ... ... деңгейі мен табысы арасындағы ... ... ... ... ... кәсіби аурулардың және зақымданулардың өсуі (рухани ескірген
жұмыс орындарының көбеюі);
* білікті мамандардың ... ... ... ... ... тез ... ... даярлаудың мүмкінідігінің жоқтығы;
* жұмыс басты халықтың жұмыс уақытын толық пайдаланбауы (ол ... ... ... ... ... жастар, әйелдер, мүгедектер, әскери міндетін атқарып келген әскери
қызметкерлер, сондай-ақ бұрын жұмыс ... ... ... ... жасөспірімдер сынды халықтың ... ... ... ... ... ... ... экономиканың ресми емес секторының рөлі
өсіп келеді, еңбектік қызметтің стандартты емес формаларының дамуы ... атап ... ... ... ... қамтуы".
Стандартты деп әдетте тікелей жұмыс берушінің немесе ол ... ... ... ... ұйымда мерзімі шексіз еңбек
келісім-шарты негізінде ... ... күні ... ... ... ... ... дамыған елдерде мұндай стандарт заңмен
бекітілген. Ал керісінше, одан ауытқитын барлык жұмыстылық формалары, өзін-
өзі ... ... да ... емес ... ретінде қарастырылады.
Стандартты емес жұмыстылық формалары көптүрлі және де оган жататындар:
- тұрақты емес (уақытша) жұмыстылық. Тұрақты емес жұмысбасты адам ... ... ... ... бір мерзімге немесе нақты бір ... ... ... ... кездейсоқтық немесе бір жолғы
жұмысты істеуге деп бекіткен кезде айтамыз;
- ... емес ... Бұл ... екі көзқарас бар - ... ... ... деп ... ... ... ... қалыпты мөлшерден аз
болғанда (аптасына 30-35 жұмыс сағаты, олар "аз жұмыс ... деп ... ... деп ... емес ... ... ... еңбек келісім
шарттары бар жұмысшыларды айтамыз;
- аяқсыз жұмыстылық. Бұл категорияға ... ... ... ... кестесіне мәжбүрлі түрде көшу, ... ... ... және т.б. сияқты жұмысшыларға байланысты емес
себептерден әдеттегі уақыттан аз ... ... ... ... жұмыс орнында
болмайтын жұмысшылар жатады;
- үстеме жұмыстылық. Үстеме ... ... деп ... ... шектік мөлшерден көп болған кезде ... 40 ... ... ... жұмыспен қамту, оған жұмыс берушілер, ... ... және тар ... өз бетінше жұмыспен
қамтылғандар жатады;
- ... емес ... ... кіретіндер: а) жеке кәсіпкерлігі бар;
ә) жеке тұлғаларда ... б) ... үй ... в) ... ... шарт ... ресми сектордағы
жұмысбастылар;
- халықтың үй ... ... Бұл ... ... ... үй ... ... сату үшін немесе өзі тұтынуы үшін
өндіретін жұмысшыларды қамтиды. Көптеген ... ... ... ... өндіретіндерді жұмыс басты деп қарамайды және де олар экономикалық
белсенді емес халық тобына жатқызылады.
Өз бетінше ... ... ... ... ... ... байланысты болып отыр. Біріншіден, айтарлықтай жаңа техника
және технология пайда болуда. ... ... ... ... ... арзандауда, мәліметтер банкісіне қол жеткізуді [7, 94б.].
1.2 Жұмыссыздық себептері мен әлеуметтік - экономикалық салдары
Жұмыссыздық деңгейі - бұл ... ... ... ... ... ... жоқ ... статистикалық көрсеткіші (пайыз түрінде).
Статистика агенттігі ай ... ... ... мен ... ... ... ... бағалайды.
Статистикалық деректер үй шаруашылығына зерттеу жүргізу негізінде
жиналады. Анкета ... ... ... адам 3 ... ... ... Жұмыс істейтін, жұмыссыз және жұмыс күшіне кірмейтіндер.
Жұмыс ... адам деп - үй ... ... оқумен шұғылданбайтын, апта
бойы жұмыс істейтін адамдарды осы топқа кіргіземіз. Егерде ... ... ... күтіп жұмыс істемесе, яғни уақытша босатылса немесе жұмыс
іздеп ... онда ол ... деп ... ... екі ... ... ... студенттер және үй шаруасындағы әйелдер), жұмыс күші
құрамына кірмейді: олар жұмыс істемейді, іздемейді және жаңа ... ... ... күші - жұмыссыздар мен жұмыс істейтіндердің жиынтығы, ал
жұмыссыздық ... - бұл ... ... ... ... ... түріндегі анықталуы. Демек,
Жұмыс күші = жұмыс істейтіндер саны + жұмыссыздар саны.
(1)
Жұмыссыздар саны х100
Жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ... тағы бір статистикалық көрсеткіш, бұл
пайыз түріндегі, жасы үлкен тұрғындар санының жалпы жұмыс күшіндегі үлесі:
Жасы үлкен түрғындар санының ... = ... ... ... саны х 100 ... ... ... саны
Бұл статистикалық көрсеткіш барлық тұрғындар үшін есептеледі, сонымен
қатар жеке топтар үшін де ... ... мен ... ... кәрі және
жас адамдар үшін де есептеледі [8,85б.].
Толық жұмысбастылық ұғымына анықтама ... ... ... 3 ... ... керек: уақытша, құрылымдық ... ... ... өз ... ... қызмет түрлерін таңдау
мүмкіншіліктері бар кезде "жұмысаралық" жағдайда қалады. Кейбіреулерін
жұмыстан ... ... олар ... ... орнын іздеп жүреді. Басқа
біреулер тұрақты жұмысын ... ... ... ... (мысалы,
құрылыстағы қолайсыз ауа райы жағдайы). Сонымен қатар жастар арасында алғаш
рет жұмыс іздеп жүрген адамдар ... ... ... ... жаңа жұмыс орнына немесе ... ... ... ... кезде, олардың орнын ... ... ... әр ... себептермен жұмыссыз қалған ... ... ... де, осы ... типі қала ... ... іздеп жүрген немесе
жұмыс орнын алуын күтіп отырған адамдарға экономистер "уақытша ... ... ... (Ол ... ... ... ... іздеумен
байланысты).
Уақытша деген анықтама бұл құбылыс мәнін нақты көрсетеді: еңбек
нарығында жұмыс орны мен ... күші ... ... орнамайды. Уақытша
жұмыссыздар еңбек нарығына ұсынатын "білімдері" бар деп есептелінеді.
Уақытша жұмыссыздық міндетті және ... ... ... ... ... ... өз еркімен түседі, олар - өздерінің төмен
жалақылы жұмыстарын ... ... ... ... Бұл ... ... ... әкеледі және еңбек ресурстарының ұтымды пайдасын
арттыру дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық
Уақытша жұмыссыздық ақырындап "Құрылымдық жұмыссыздық" деп аталатын
екінші санатқа ауысады. Экономистер ... ... ... ... қолданады. Уақыт өте келе технология мен сұраныс құрылымында
өзгерістер болады, олар оз ... ... ... ... ... құрылымын
өзгертеді. Осы өзгерістердің нәтижесінде кейбір мамандықтарға деген сұраныс
азаяды немесе мүлде жойылады. Басқа мамандықтарға, ... ... ... ... ... және ... ... бере алмағандықтан жұмыссыздық
пайда болады. Кейбір қызметкерлердің өздерінің мамандық ... ... ... ... көздері жетеді; олардың тәжірибесі мен
іскерлігі технология мен сұраныс сипатында ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар жұмысбастылықтың географиялық
құрылымы әрдайым өзгеріп тұрады. Бұған соңғы 10 ... ... ... ... ... "жазғы белдеуге" миграциясы мысал бола алады.
Уақытша және құрылымдық жұмыссыздық арасындағы айырмашылық анық емес.
Уақытша ... ... ... ... бар, ал ... жаңа ... орнына орналасуы үшін арнайы оқу курсын өтуі керек,
ал ... ... ... де ауыстыруы керек. Уақытша жұмыссыздық ... ат ... ... ұзақ ... сондықтан ол қауіпті
болып саналады.
Циклдік жұмыссыздық
Циклдік жұмыссыздық құлдырау кезеңінде, яғни жалпы немесе ... ... ... ... пайда болады. Тауарлар
мен ... ... ... ... ... ... өседі. Сол себепті цикллік жұмыссыздықты ... ... ... жұмыссыздық" деп атайды.
Толық жұмысбастылық ұғымы
Толық жұмысбастылық жұмыссыздықтың мүлдем жоқтығы емес. Экономистер
уақытша және құрылымлық жұмыссыздықты болмай қоймайды деп ... ... ... ұғымы еңбек күшінің 100%-нан аз бөлігін қамтитын
жұмысбастылық болып саналады. ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі уақытша және құрылымдық ... ... ... ... ... ... жұмысбастылық кезінде жұмыссыздық деңгейі
циклдік жұмыссыздық нөльге тең болған жағдайға ғана ... ... ... ... ... ... (шынайы)
деңгейі" деп те атайды. Жұмыссыздықтың табиғи деңгейімен қосарланған ... ... ... "экономиканың өндірістік әлуеті" деп аталады. Бұл
толық ... ... ... ... ... өнімнің нақты
(шынайы) көлемі. Толық жұмысбастылық ... ... ... ... ... деңгейі еңбек күші нарықтары тепе-теңдік жағдайында
болғанда, яғни жұмыс іздеушілер мен бос ... ... саны ... ... ... ... ... деңгейі дегеніміз? оң өлшем,
өйткені ... ... ... бос ... табу үшін ... ... ... да жұмысқа орналасу үшін оқу курстарын өтуге
немесе ... ... көшу үшін ... ... Егер жұмыс іздеп жүрген
адамдардың саны бос жұмыс орындар ... көп ... онда ... ... ... келмейді деген сөз; мұндай жағдайда жиынтық сұраныс
тапшылығы мен циклдік жұмыссыздық ... ... ... жағынан қарағанда,
жиынтық сұранысы артық болған ... ... ... ... яғни бос ... орындардың саны жұмыс іздеп жүрген адамдар
санынан артық ... ... ... ... ... деңгейі табиғи
деңгейінен төмен болады. Еңбек күші нарықтарындағы ... ... ... ... ... ... ... табиғи деңгейінде жұмыс
істеп, өзінің өндірістік мүмкіндігін қолданып жатыр ... ұғым ... ... ... ... ... экономикадағы жұмыссыздық
деңгейі табиғи деңгейінен жоғары болады деп ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі табиғи деңгейінен төмен де болуы мүмкін.
Жұмыссыздықтың табиғи деңгейі өз алдына тұрақсыз көрсеткіш. Ол кезеңді
түрде еңбек күші мен ... ... ... ... ... ... ... кейбір жұмысшылар жұмыстан шығады немесе оларды жұмыстан
шығарады, ал ... ... жаңа ... ... Бұл үздіксіз жұмыссыздар
қатарына кіру және шығу жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... біз ... табиғи деңгейімен
анықталатын факторларды көрсететін жұмыс күші динамикасының ... - ... ... Е - ... ... ал U - ... саны болсын.
Әрбір жұмысқа жарамды адам не жұмысшы, не жұмыссыз болатындықтан, ... ... ... ... ... мен жұмыссыздар санының
қосындысьін береді. Жұмыссыздық деңгейі U/L тең болады.
Жұмыссыздық деңгейін анықтайтын ... бар ... ... ... күшінің мөлшері өзгермеген деп есептейміз. ... ... ... және ... ауысуы 67-беттегі
сызбада көрсетілген. 5 -жұмысшылардың жұмыстан шығу деңгейінің көрсеткіші
болсын, яғни әр ай ... ... ... жұмыс істейтіндер деңгейі, f ... ... ... ... яғни әр ай ... ... табатын
жұмыссыздар үлесі. Осы екі көрсеткіш тұрақты дейік және олар ... ... ... көз ... жұмыссыздық деңгейі өзгермейтін болса, яғни еңбек нарығы тұрақты,
онда жұмысқа жалданғандар саны ... ... ... тең ... fU - ... ... ... саны, ал sЕ ? жұмысын ... саны ... бұл екі шама тең ... керек:
(5)
Бұл теңдеуді түрлендіру арқылы жұмыссыздықтың тұрақты деңгейін
табуымызға болады. , яғни ... ... саны ... ... ... ... ... тең. Бұл екенін білдіреді.
Теңдіктің екі жағын да L-ге бөлеміз, сонда
шығады. ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыстан
шығарылу деңгейлерінің ... ... ... ... шығарылу деңгейі қаншалықты жоғары болса, ... ... ... ... жалдану деңгейі қаншалықты жоғары ... ... ... ... ... Айталық, ай сайын 1% жұмыс жоғалтсын дейік (s = 0,01), ал жұмыс
істейтіндер қатарында ... ... ... 100 ай ... 8 жыл шамасында
болады. Шамамен 20% жұмыссыздар ай сайын жұмыс табатын болсын (f = ... ... ... орташа деңгейі 5 айға созылатынын білдіреді. Берілген
нақты жағдайда ... ... ... берілген мысалда жұмыссыздық 5% деңгейде болады. Жұмыссыздықтың
табиғи деңгейінің үлгісі қарапайым, ... ... ... ... жұмыссыздық 5% деңгейде болады.
Жұмыссыздықтың табиғи деңгейінің ... ... ... ... шығады. Кез келген жұмыссыздықтың табиғи деңгейін төмендетуге
негізделген экономикалық саясат не жұмыстан шығару деңгейінің ... ... ... ... артуына себепші болу керек. Осыған сәйкес
көрсеткіштерге әсер ... кез ... ... ... ... деңгейін
де ауыстырады.
Бұл үлгі жұмыссыздық деңгейінің көрсеткіші және жұмыстан ... ... ... ... көрсеткіштері арасындағы байланысты көрсетсе
де, ол негізгі сұраққа жауап ... ... ... ... неге ... Егер адам кез ... ... тез жұмыс табатын болса, жұмысқа
орналасу деңгейі ете жоғары, ал жұмыссыздық деңгейі нөлге жақын ... ... ... жұмыссыздық деңгейі жұмыс іздеу үрдісі қандай да бір
уақытта ... ... ... неге екенін түсіндірмейді. Келесі екі
бөлімде біз жұмыссыздық орын ... екі ... ... ... ... іздеу проблемалары мен жалақының қатаңдығы.
Жұмыссыздық себептерінің біріне жұмыс күші құрылымы мен бос ... ... ... ... үшін ... уақыт кезеңінің
қажеттілігі жатады. ... ... ... ... нарығының
тепетендік үлгісі жұмысшылар деңгейінің бос жұмыс орындарына сәйкестігін
болжайды, жұмысшы кез келген жұмыс ... ... Егер ол ... ... еңбек нарығы тепе-теңдік жағдайда болып, онда жұмыс орнын жоғалту
жұмыссыздықты тудырмайтын еді: ... ... ... тез ... ... ... бар жаңа жұмыс табар еді.
Уақытша жұмыссыздықтың белгілі бір деңгейі әрқашан ... ... ... жағдайында шарасыз. Әр түрлі тауарларға деген сұраныс
ұдайы тербелісте, ал ол осы тауарларды өндіретін жұмысшылар ... ... ... ... ... дербес компьютерді еңгізу жазу
машиналарына сұранысты ... ал ол жазу ... ... ... ... ... Сол ... электронды
өнеркәсіптегі еңбекке сұраныс өсті. Онан кейін, әр аймақ әр түрлі тауар
өндіретіндіктен, ... ... бір ... ... бір ... ... ал
екіншісінде қысқаруы мүмкін. Мысалы, мұнай бағасының өсуі ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың жалғыз себебі емес. Одан
басқа егер фирма ... ... егер ... ... сапасы
қанағаттандырмаған жағдайда немесе олардың нақты мамандығы қажет етілмесс
жұмысшылар аяқ ... ... ... ... ... мамандық
қызығушылығын өзгерткен жағдайда немесе елдің басқа ауданына көшкен кезде
өз тілегімен жұмыстан шығады. ... ... ... арасындағы сұраныс
пен ұсыныстың тұрақсыздығынан уақытша жұмыссыздық әрқашан болады [9,25б.].
Мемлекеттік саясат және уақытша жұмыссыздық
Уақытша ... ... ... ... ... деңгейін
төмендету көптеген мемлекеттік бағдарламалардың ... ... ... жұмыс қызметі жұмыспен қамтылмаған ... ... ... қамтуда тиімділікті көтеру үшін бос ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламалар
жұмысшылардың кейбір салалардан тез ... ... ... Бұл ... ... ... ... өсуіне
қаншалықты мүмкіндік туғызса, соншалықты олар ... ... ... ... ... жүйесі жұмыссыздардың санын
ұлғайтатын мемлекеттік ... ... ... Осы ... бойынша
жұмысын жоғалтқан жұмыссыздар белгілі уақытта шамалап жалақы алуы ... ... ... ... төлеудің нақты шарты жылдан жылға
өзгеріп ... ... ... ... ... әр түрлі жалақы алады.
Жұмыссыздықтан сақтандыру жұмысты жоғалтудың экономикалық зардаптарын
жеңіллетіп, бір уақытта жұмыссыздардың ... ... және ... деңгейін көтереді. Жәрдем алатын жұмыссыздар жұмысты ... және олар ... ... ... ... түсіретін
көзқарасы бойынша ұнамсыз ұсыныстарды ... Одан ... ... жүйесінің болуы кәсіпкерлердің жұмысшыларды
жұмыстан ... ... тез ... әсер ... ал ол ... босату
қарқыны көрсеткішінің өуіне әкеледі.
Жұмыссыздықтан сақтандыру деңгейінің көтерілуі туралы факт, ... ... ... Оның ... жағы жұмысшыларда нақты
табыс алатындығына сенім тудырады. Одан кейін жұмысшылардың ұнамсыз жұмысқа
қарсы болуына ... ... бұл ... ... ... күші мен ... ... сипаттамасы арасындағы тура ... ... ... ... нәтижелілік пен жұмыссыздықтан сақтандырудың әр
түрлі жүйелерінің құнын бағалау қиын проблема.
Жұмыссыздықтан сақтандыру мәселесін зерттейтін ... ... ... ... үшін бұл ... ... жолдарын ұсынады.
Сондай ұсыныстардың бірі жұмысшыны жұмыстан шығаратын фирмаға жұмыссыздық
жөніндегі жәрдемақыны ... ... ... ... ... жүйе ... өтем ... деп аталады, себебі әр фирманың жұмыссыздықтан
сақтандырудағы жарнасы жұмыссыздықтың масштабын ... ... көбі ... өтім ... ... Осыған сәйкес
жұмысшыны жұмыстан шығаратын фирмадан осы ... ... ... ... тек бір бөлігі ғана алынады. ... ... ... өмір сүру деңгейін сақтау шығынының бір ... оған ... ... ... кезінде артық
жұмысшылардан құтылу пайдалы. Өтемақының өсетіндігі көбінесе ... ... ... ... ... ... қатаңдығы және жұмыссыздықты күту
Жұмыссыздықтың екінші себебі жалақының ... яғни оның ... ... ... ... ... ... (5-тарау)
нақты жалақы сұраныс пен ұсынысты теңестіруден өзгеріп ... ... ... ... ... ... болмайды. Кейде нақты жалақы тепе-тендіктен
жоғары ... ... ... ... ... не ... жұмыссыздыққа әкелетінін
көрсетеді. Жалакы сұраныс пен ұсыныс тепе-тендігіне сай келетін ... ... ... ... ... оған ... артық болады.
Фирмалар тапшы орын санын барлық талапкерлер арасында таратуға мәжбүр
болады. ... ... ... ... ... орналасу ықтималдығының
көрсеткішін төмендетеді және жұмыссыздық деңгейін жоғарылатады.
Жалақының қатандығы салдарынан болатын жұмыссыздық және осыдан шығатын
жұмыс ... ... ... куту деп аталады. Жұмысшылар
жұмыссыз болуының себебі ... ... ... ең ... ... ... емес, берілген жалақы деңгейінде еңбек ұсынысынан фирмалар
жағынан ... ... ... ... ... тек жұмыс алу
мүмкіндігін күтеді.
Жалақы қатандығы және жұмыссыздықты күту ұғымын ... ... ... ... ... неге ... ... келмейтінін білу керек.
Жалақының нақты деңгейі тепе-теңдік нүктесінен жоғары болғанда, ал еңбек
ұсынысы сұраныстан коп ... ... ... ... ... ... еді. ... күту болуының себебі, еңбек ұсынысы артық
болса да, ... ... ... ... ... ... қатаңдығының үш себебін қарастырайық: ең ... ... заң ... ... ... ... болуы және
фирмалардың ынталандыратын жалақы тағайындауы.
Үкімет жалақы қатаңдығын сақтауды, оны ... ... ... ... ... ... ... Ең төмен жалақы туралы ... ... үшін ... ... ... ең төмен мөлшерін
белгілейді.
Мысал: 1938 жылы әділетті еңбек жағдайлары туралы заң ... ... ... ... өнеркәсіптегі орташа жалақының 30 бен 50
пайыз шекарасында болатын жалақының ең төмен деңгейін тағайындайды. ... бұл ... ... ... ... себебі олар
белгіленген төменгі ... ... көп ... Дегенмен кейбір
жұмысшыларға, әсіресе мамандығы және тәжірибесі ... ... шек ... ... жалақыны көтереді, ал ол ... ... ... ... ... жалақының шегін белгілеу жасөспірімдер арасындағы
жұмыссыздыққа үлкен әсер етеді, өйткені әдетте жасөспірімдер ... ... өте ... Оған екі ... ... ... ең аз ... және тәжірибесі аз жұмыс
күшіне жататындықтан, олардың еңбегінің шекті өнімі де үлкен болмайды.
Екіншіден, жасөспірімдерге көбінесе ақшалай ... ... ... ... ... өзінің жұмыс орнында мамандықты тегін оқып-үйренуге
мүмкіндік беріледі. Оқыту жүйесі ... ... ... ... ... үшін жалақының тепе-теңдік деңгейі төмен болып келеді және
жалақының шегін белгілеудің жұмысшылардың осы тобіл үшін үлкен мәні ... ... ... арасындағы жұмысбастылыққа төмен
жалақының әсерін зерттеген. Зерттеушілер ... ... ... ... ... аралығында өзгеруі мен ең төмен жалақының өзгеруін
салыстырған. Бұл зерттеулер ең ... ... 10%-ға ... ... ... ... ... төмендегенін көрсетті.
Жасөспірімдік жұмыссыздыққа төмен жалақы туралы ... ... үшін ... ... мен саясатшылар ол ... ... ... ... ... ... шығады. Бұл жасөспірімдер
арасында жұмыссыздықты қысқартуға жәңе ... ... және ... ... ... ... ... түрдегі шектелген вариантта ең
төмен жалақы туралы заңға түзету 1990 жылы шықты. ... бұл ... оның ... ересек жұмысшыларды жасөспірімдермен
ауыстыруды туғызатындығын, соның салдарынан халықтың ... ... ... көбеюіне өкелетінін айтады.
Ең төмен жалақы үнемі саяси пікірсайыстың негізгі ... ... ... ... көп есе жоғары деңгейде болуын жақтаушылар оны ... ... ... ... ... етіп ... Әрине,
ең төмен жалақы тек оте тапшы өмір деңгейін қамтамасыз етеді. ... ... ... 3,35 ... ең ... ... кезінде, үш адамнан тұратын
отбасының ресми аралық ... ... алу үшін ... ... 52 ... ... ... еді.
Ең төмен жалақыны көтерудің қарсыластары бұл әл-ауқат үшін көмектің ең
тиімді тәсілі емес екенін айтады. ... ... ... ... өсуі жұмыссыздықтың көбеюіне әкелер еді, ал екіншіден, көмек
арналғандарға тимес еді. Ең төмен ақы ... ... орта ... ... ... ... ... Ең төмен жалақы алатын шамамен 5
млн. жұмысшылардың отбасы басшысын 25%-ы құрайды, ал жасөспірімдер 37%-ын
құрайды.
Көптеген ... мен ... ... істейтін кедейлерге нағыз
көмек тәсілі салық несиесі ... ... ... ... ... ... істейтін ол-ауқаты төмен отбасыларына тиесілі салықты
белгілі сомаға түсіру. Олардың табысы ... ... ... ... оларға
берілетін жеңілдік көп. Ен төмен жалақыны көтерумен салыстырғанда салық
жеңілдігін пайдалану фирмаға ... ... ... ... ... еңбекке сұранысты қысқартады. Осы шараның кемшілігі мемлекетке
түсіретін салықты қысқартады.
Жалақы қатаңдығының екінші ... - ... ... ... мемлекеттерде жұмыс күшінін біраз бөлігі кәсіподақтарға бірлескен.
Сол жұмысшылардың жалақысы сұраныс пен ұсыныс ... ... ... жетекшілері мен фирма басшылары арасындағы келіссөз кезіңде
анықталады. Соңында жасалған ұжымдық шарт ... ... ... жоғары көтереді, бірақ фирмаға сол уақытта өзіне ... саны ... ... шешуге мүмкіндік береді. Бұл жағдайдың
салдары жалданған жұмысшылар санының азайуы мен жұмыссыздықты күтудің өсуі
болады. ... ... ... ... әр ... ... ... жасауға болады. Дамыған кәсіподақ
қозғалысы бар ... ... ... ... ... 1985 ж. ... ... кәсіподақтарға біріккен жұмысшылар үлесінің
10%-ға көтерілуі жұмыссыздық деңгейінің ... ... ... ... ... ... жоқ фирмалардың жалақысына да
әсер етуі мүмкін, өйткені фирма жұмысшыларының ... ... ... ... ... жоғары ұстап тұруы мүмкін. Көп ... ... ... ... тек ... ... ғана емес,
басқа көп мәселелер ... ... ... ... ... ... қанағаттанғандық сезуі үшін және кәсіподақтарға
бірігуге талаптанбауы үшін ... ... ... ... ... ... немесе кәсіподақтарға бірігу қаупін тудыратын
жұмыссыздық инсайдерлер мен аутсайдерлер сияқты әр ... ... ... ... ... ... ... істейтін инсайдерлер көбінесе
өздеріне жалақының қоғары деңгейін ... ... ... ... бар жұмыссыздар аутсайдерлер көбінесе осы жоғары жалақы
зардаптарының ауыртпалығын алады. Осы екі топ ... ... ... туралы келісімге ықпалды және жұмысбастылық осы топ
позициясының салыстырмалы түрдегі ... ... ... ... инсайдерлер мен аутсайдерлер арасындағы дау әр түрлі
шешіледі. Кейбір елдерде, мысалы Швецияда жалақының мөлшері ұлттық ... ол ... ... ... рөл атқарады. Кәсіподақтарға жұмыс күші
бірігуінің жоғары деңгейіне қарамастан, ... ... ... ... ... деңгейі туралы орталықтандырылған келісімдер мен
үкіметтің келісім үрдісіндегі рөлі аутсайдерлер позициясын нығайтып, ... ... ... ... ... ... ... ұстайды [10,31б.].
Ынталандырушы жалақы
Кәсіподақтардың монополиялық күші мен ең төмен жалақы туралы заңынан
басқа, нақты жалақы қатаңдығының 3-ші ... ... ... ... ... ... ... зерттелген. Тиімді жалақы теориялары жоғары
жалақы жұмысшылардың еңбек өнімділігін арттырады деген ұғымнан шығады.
Жалақының ... ... ... ... еңбек ұсынысының
артықшылығына қарамастан, фирмалардың ... ... ... ... болады. Егер осы теориялар тура болса, фирманың
еңбекақы төлеуге ... ... ... ... ... сол
жұмысшылардың өнімділігін және әсіресе фирманың табысын төмендетеді.
Жалақының еңбек өнімділігіне өсері туралы ... ... ... -нашар дамыған елдерге қолданылатыны - жалақының тамақтануға әсері.
Жоғары жалақы алатын жұмысшылардың ... ... ... бар, ... жақсы жұмысшылардың тиісінше өнімділігі жоғары болады. Дамымаған
елдерде ... ... ... көмек ету үшін жалақыны тепе-
теңдіктен ... ... ... ... ... ... ... АҚШ сияқты
дамыған және жалақының тепе-теңдік деңгейі дені сау ... өмір сүру ... ... ... елдердің жұмыс берушілері есептемейді.
Дамыған елдерге келетін тиімді еңбекақының екінші теориясы жоғары
жалақы жұмыс күшін қысқартады дейді. ... көп ... ... ... ... фирмаларда жоғары лауазымға ие болу үшін, өзінің мамандығын
өзгерту үшін, елдің басқа ауданына көшу үшін, т.б. Фирма ... ... ... көп ... ... есе ... ... қалу ынтасы көбейеді.
Үшінші теория фирмадағы қызметшілердің орташа ... ... ... байланысты екенін айтады. Егер ... ... ... ... жұмысшылар басқа жұмысқа ауысуы мүмкін, сонда фирмада тек ... жоқ ... ғана ... ... ... ... теріс
селекция деп атайды. Тепе-теңдік деңгейден жоғары жалақыны төлей отырып,
жұмысшылардың сапалы ... ... ... ... еңбек өнімділігін
жоғарылатуы мүмкін.
Төртінші теория жоғары жалақы ... ... ... Бұл ... фирманың жұмыс істейтіндердің еңбек күигін жеткілікті
түрде тиімлі бақылай алмайтындығынан және жұмысшылар қаншалықты интенсинті
жұмыс істеуін ... ... ... ... ... түрде
жұмыс істеуі мүмкін және жұмыстан кашуы мүмкін соның салдарынан жұмыстан
қуылуға ... ... ... ... ... болу ... зиян деп ... Фирма моральдық зиян нысанынөте жоғары жалақы
белгілсу арқылы басуы мүмкін. ... ... ... отырын, фирма
жұмысшылардың жұмыстам бас тартпауып талантандырады, соның салдарыман еңбек
өнімділігін жоғарылатады.
Егер фирма ... ... ... ... ... барлық осы
еңбекақыны тиімді төлеу теориялары бірыңғай болады, яғни жалақы деңгейін
ұстап отыру ... ... ... ... ... ... түрдегі жалақы
қатаңдығының, салдары жұмыссыздықты күту болады.
Енді жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... қарастырылған жұмыссыздық теориясын және оны қысқартуға
бағытталған мемлекеттік саясаттың шараларын бағалауға көмектеседі.
Айталық, сіз жұмысты жоғалттыңыз деп ... ... ұзақ ... ... ... ықтималдығы қанша? Жауабы өте маңызды, өйткені ол
жұмыссыздық себептерін және ... ... ... шараларын
көрсетеді. Бір жағынан, егер жұмыссыздық қысқа мерзімді сипатта болса, оның
уақытша және мүмкін ... ... ... ... ... ... тілегіне жоғары дәрежеде сай келетін жаңа жұмысты табу үшін ... ... ... ... ұзақ ... сипат алатын жұмыссыздық - өзге
құбылыс, себебі лайықты жұмыс табу үрдісі ұзаққа созылмауы ... еді. ... ... көбінесе жұмыссыздықты күту болады. Осыдан,
жұмыссыздық ұзақтығы ... ... ... оның себептері туралы
көзқарасымызға ықпал етуі мүмкін.
Жоғарыда қойылған сұрақтың жауабы оңай емес. Мәліметтер бойынша, ... ... ... ... ... ... алайда сол кезде
жұмыссыздықтың жинақталған ұзақтылығына ең үлкен үлесті ұзақ уақыт ... ... ... Мысалы, 1974 жылы жұмыссыздық ... ... ... ... 60%-ы 1 ай ... өздеріне жұмыс тапты. Сол
жылы жұмыссыздықтың жинақталған ұзақтылығынан 69%-ы 2 немесе одан көп айға
созылған жұмыссыз ... ... ... осы ... бір-біріне қайшы келетінін түсіну үшін, келесі
мысалды қарастырайық. ... 14 адам ... ... кейбір болігінде
жұмыссыз болады. Оның ішінен 12-сі бір ай ... ... ... ал екеуі жыл
бойы жұмыс істемейді. Сонда, осы ... ... ... 36 ай ... ... ... Берілген мысалда жұмыссыздардың көп бөлігі қысқа
мерзім ішінде ... ... 14 ... ішінде 12-сі немесе 86% үшін
жұмыссыздық бір ай ... ... ... ... жиынтық
ұзақтылығының көп болігі ұзақ уақыт бойы 36 ай ішінде 24 ай жұмыс істемеген
67% жыл бойы ... ... екі ... ... ... заты не болатынына
қарай жұмыссыз отырудың жеке мерзімдері ме немесе жұмыссыздықтың қиынтық
ұзақтылығы ма, жұмыссыздық не ... ... не ұзақ ... ... ұзақтығы туралы мәліметтердің мемлекеттік саясатты
жетілдіру үшін маңызды мәні бар. Егер ... ... ... қысқарту
болса, онда ұзақ мерзімді жұмыссыздық жалпы жұмыссыздық ұзақтылығына үлкен
әсерін тигізеді. ... ... ... өте дол ... ... ... бойы құмыссыз отыратындар барлық жұмыссыздар арасында азшылықты
құрайды. Жұмыссыз қалған адамдардың көп ... ... ... ... ... пен нақты ЖҰО көлемі арасында қандай тәуелділік бар? Жұмыс
істейтіндер өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызмет түрлеріме байланысты
жұмыстарды ... ал ... ... ... байланысты
жұмыссыздық деңгейінің жоғарылауы нақты ЖҰӨ көлемінің төмендеуіне әсерін
тигізеді. Бұл жұмыссыздық ... мен ЖҰӨ ... ... ... ... болып осы тәуелділікті зерттеуші, экономист Артур
Оукеннің есімімен Оукен заңы ... ... ... деңгейінде заң өлшемділігі болады, яғни
мұнда ... ЖҰӨ ... өсім ... ... халықтың өсімімен, капиталдың
жиналуымен және ғылыми-техникалық прогрестің өсімімен белгіленіп, 30%-ды
құрайды. Сонымен қатар, әрбір ... ... ... ... ЖҰӨ ... өсім ... 2%-ға төмендетеді. Сол себепті,
жұмыссыздық деңгейінің 6 және 8%-ға ... ... ЖҰӨ ... ... ... 3 - 2 х (8 -6) = ... ... Оукен заңы бойынша, экономиканың төмендеуімен нақты
ЖҮӨ көлемі 1 %-ға төмендейді.
Оукен заңы ... ... мен ЖҰӨ ... ... ... Шет мемлекеттердегі еңбек нарығын реттеу және ... ... ... ... ... бөлінбес бөлігі болып табылады. Ол
жұмыс істейтін басқару күшімен кадр бөлімі, оқу және зерттеу ... ... ... ... ... ... мекемелер,
коммерциялық емес ұйымдар және т.с.с.
Нарықтық экономикаға өту өзіне қажет еңбек ... мен ... ... ... ... тауар болып табылатын еңбек ресурстарының ... ... ... мен ... ... пен ... бір-біріне әсер
етуімен анықталады. Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті адамдар ... олар ... ... ... ... ... Сондықтан еңбек
нарығы сұраныс пен ұсыныс тетіктері арқылы ... ... ... ... ... ... белгілі көлемі
және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады.
Еңбек нарығы деп ... ... ... ... күші ... ... еңбек нарығы әлі де болса өркениетті елдердегідей ... ... ... еңбек нарығы тетіктерінің бір – бірімен үйлесуінде
айтарлықтай айырмашылықтар бар, ... ... ... көп ... ... болады.
Еңбек нарығының қызмет ету ... ... оның екі ... болады:
- сыртқы еңбек нарығы (салааралық, макроэкономикалық ұғымдар);
- ішкі ... ... ... ішіндегі, микроэкономикалық ұғымдар).
Сыртқы еңбек нарығы дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... яғни, жұмыс орындарын
еңбеккерлермен фирма арасында ауыстыру жолымен толтырады. Ішкі еңбек нарығы
еңбеккерлердің фирма ішінде ... ... ... ... үш қызмет атқарады :
1) әлеуметтік қызметте адамдардың табыстары мен жақсы ... ... ... мен ... өндірістік қабілетін
тиісті дәрежеде ұдайы өндіруді қамтамасыз ету;
2) экономикалық қызметте еңбекке тиімді түрде тарту, оны бөлу, реттеу
және пайдалану;
3) ... ... ... қабілеттің күшеюіне, тиімділігі
жоғары еңбекке ынтаның өсуіне, біліктіліктің жоғарылауына, ... ... ... ... ... батыс теорияларында еңбек тауар деп саналады.
Нарықтык экономикада "еңбек нарығы" ... ... ... ... ... ... белгілі бір тобын жатқызып жүр.
Қазақстандық экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ал екінші біреулері “жұмыс күшінің
нарығы” терминін қолдануда. Соған байланысты осы екі ... ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Еңбек нарығы шетелдік әдебиеттерде жеткілікті түрде зерттеліп,
айқындалған. Ал, ресейлік Саткина М.А., ... Г.Г. және ... ... және т.б. бір топ ... ... ... анықтамасын ғылыми
тұрғыдан беруде әр түрлі көзқарасты ұстанады.
Дамыған ... ... ... ... ... өнімдері тәріздес
жұмыс күші де тауарлы форманы иеленеді. Неоклассикалық ... ... мен ... ... ... мен инвестициялар
нарығымен қатар ерекшеленген ... күші мен ... ... да ... қазіргі кездегі әлеуметтік-экономикалық әдебиеттерде, саяси-
шаруашылық тәжірибеде «жұмыс күші ... мен ... ... деген ұғымдар
бір-біріне сәйкес ұғымдар ретінде қабылданған.
1945жылы капиталистік ... ... ... анық ... АҚШ өзінің территориясында әскери қимылдар болмағандықтан
өндіріс қуаты және рекордты түрде экономикалық өсу байқалған. Ал ... ... және ... ... ... қирауға ұшыраған. Ол елдердің
халқы интенсивті құрылыс ... ... ... ... ... тура
келді. Бұл жағдайлар мысалы, Германия және Жапония елдерінде 40-ші жылға
дейін жалғасқан. 30-жылдары экономикалық өсу ... ... ... және
жұмыссыздықты болдырмады.
Жапониядағы жұмыспен қамтуды басқару. «Өмірлік жалдану» жүйесінің
мағынасы, жұмысшы нақтылы түрде өмір бойы бір ... ... ... ... баспалдағымен көтеріледі. Білім деңгейіне (орта білім
немесе ... ... ... ... ... қарапайым жұмысшыдан
бастайды және бір орында 2-3 жылдан көп ... ... оның ... ... ... ... ... бермейді. Ал екіншіден, төменнен
бастап, жас ... ... ... ... ... ... мойындауына жету, репутациясын орнату.
Швециядағы жұмыспен қамтуты басқару.
Қоғамдағы өмірді ұйымдастырудың Шведтік түрі ... ... ... ... экологиялық стандартты қамтамасыз етеді. Бұл
модель ерекше ... ... ... негіздейді, ішкі және әлемдік
нарықта елдің алатын өнімінің ... ... мен ... ... ... жақсы әлеуметтік-экономикалық модельді құруды көздейді.
Швецияның тәжірибесі ... ... ... беру іс-
шараларына келесілер жатады:
- кіші және жанұялық кәсіпорынға мемлекеттік субсидиялар мен несилерге
жағдай ... яғни ... ... 10 ... ғана ... 70 пайызы
субсидия, 20 пайызы несие, егер ... ... ала ... 4 ... ... ... ... яғни жұмыс күші тапшылық жерлерге
жанұяларды көшіріп апарады. Оларға үй, ... ... ... , ... жасайды;
- қоғамдық жұмыс, негізінен жастарға , құрылыс, жол, қызмет ... айға ... ... ... ... 50-100 пайыз болатын ( сол кәсіптің
орташа жалақысын есептеп ) жұмысқа алу;
- жеке фирмаларға көмек көрсету, ... ... ... 50 ... ... арнайы техникалық жабдықтау, кәсіпорында мүгедектерге арналған жұмыс
орнын дайындау және ... ... ... ... үшін субсидиялар
төлеу және мүгедектердің жалақысына да субсидиядан ақша шамамен қосылады.
Шетелдік тәжірибеде көп ... ... ... ... ... қоғамдық
келісімде арнайы енгізілмеген. Бірақ 20 ... ... ... ... ... ... ... жылдар). 1980 жылға
дейін жұмыспен қамту бойынша 170 келісім кабылданды. Келісімдерде жұмыс
берушілер жұмыскерлерді бір жыл ... ... ... жыл ... ... ... Мұндай келісімдер белгілі бір жағдайда және берілген
саланың кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... 1
Еңбек нарығын реттеу үлгілері
|Еңбек нарығын |Қолданыстағы үлгісі |Ерекшелігі ... ... ... | | | ... үлгі|Жұмысқа алу мен |Тұрғындардың еңбек|Жұмыссыз |
| ... шығу ... ... ... |
| ... ... |көптігі |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... | | ... үлгі |Жұмыс орындарын құруға,|Еңбек нарығына |Еңбек ақы |
| ... ... мен ... жұмысқа |төлеудің төмен |
| ... ... көп ... ... ... |
| ... жұмсау | | ... үлгі ... ... |Бұл жүйе жастардың|Жастардың |
| ... ... ... ... өз |қызмет ету |
| | ... ... ... тар |
| | | ... ... ... ... белсенді |Еңбекке |Жас ... ... ... ... ... ... алу |
| ... саясатын іске |бойынша жалпы |кезінде |
| ... ... ... ... |
| | ... істемеуі |тарапынан |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... байланысты автордың құрастырған үлгісі ... ... ... Д.Қ., ... Т.Қ., ... Ә.Е. Экономикалық
саясат.- Алматы, 2002. -350б.
Осы шетел тәжірибесін қолдана отырып Қазақстанның еңбек нарығын реттеу
жүйесін жасауға ... ... ... ... байланысты тәжірибесін
қарастыра отырып Қазақстан өзінің еңбек ... ... ... ... ... ... ... қамту мен жұмыссыздық әк қоғамнығ негізгі көкейкесті
мәселесі болып отыр. Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін ... және ... ... ... халық шаруашылығындағы еңбек нарығын
реттеудің әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық қызмет
ету тетіктерін жетілдіру, облыс тұрғындарын ... ... ... ... ... ... ... кәсіби даярлау және қайта
даярлау, қоғамдық бағдарлама жасау негізгі өзекті мәселелердің бірі болып
отыр, ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... ... республика және Алматы облысы бойынша жұмыспен
қамту мәселесін талдаймыз.
2 АЙМАҚТАҒЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ ДЕҢГЕЙІН ТАЛДАУ
2.1 Алматы облысы бойынша жұмыспен ... ... ... ... ... көрсеткіші еңбек ресурсы болып табылады. Еңбек
ресурстарының саны мен сапасы халықтың саны мен ... ... ... даму ... мемлекеттің демографиялық процестерді
қалыптастыруға белсенді араласуын міндеттейді. Демографиялық процестер өз
табиғаты жағынан ... ... ... бола ... ... оны жанама
әдістер арқылы реттеуге болады. Ол қоғамның жалпы әлеуметтік-экономикалық
саясатының құрамдас бөлігі болып табылады. Оған ... ... әсер ... ... ... ... және медициналық –демографиялық шаралардың жиынтығы жатады.
Өз кезегінде, бұған ... ... ... ... ... ... ... балаларға арнайы жәрдемақыны төлеу, балалар
мекемелерімен қамтамасыз ету, аналарға аяғы ауыр ... ... ... қарау кезінде берілетін демалыс уақытын ұзарту мен оған ... ... ... моралдық ахуалды жақсарту жатады.
Жұмыссыздық мәселесін шешу, ... ... ... ... жұмыспен қамту саясаты және еңбек ... ... ... ... ... әлеуметтік корғалуын қамтамасыз ететіндігі
белгілі.
Еңбек нарығы саясатының мақсаты жұмыс ... - ... ... ... сапалы жұмыс күшін алуға ыкпал ету, сол ... ... ... алғы ... жасау болып табылады. Жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... да белгілеріне сәйкес жұмыс орындарын табуға
көмектесу, жұмыссыздарды оқыту бойынша ... ... ... ... ... ... ... олардың күн көрісін қамтамасыз ету бойынша
шаралар алу (қоғамдық және басқа ... ... ... ... және т.б.
Жастардың еңбек нарығында қорғалмағандар жоғарғы орнын және арнайы
орта оқу орнын бітірген ... ... ... мамандарды бөлу
бағдарламасы ... ... ... ... ... ... егер жұмысқа орналасса өз мамандығымен жұмыс істемейді.
Жұмыспен қамту саясатының мақсаты еңбекті қолдану мәселелерімен-оның
өнімділігін арттырумен ... Оған ... ... ... (салалық-алдыңғы қатарлы технология үлесінің өсуі ... ... ... ... өсуі, демографиялық-білімді
жастардың көбеюі арқылы) ықпал етуі тиіс ... ... ... ... бойынша 18295 жұмыс орнын ашу жоспарланған.
Жыл басынан экономиканың барлық салаларында 19 367 тұрақты жаңа ... іске ... ... ... ... 105,9 ... құрады. Жаңадан
іске қосылған жұмыс орындарының 12303-і ауылдық жерлерде ... ... 3323-і ... ... ... құрылса,
өнеркәсіпте 3285 жұмыс орны, құрылыс және коммуналдық шаруашылықта - 2134,
сауда-саттық саласында - 2050, ... және ... ... - 2553, ... байланыс жүйесінде - 23, және тағы басқа салаларда 5999 жұмыс орындары
іске қосылды.
Облыста шағын және орта бизнесте жыл басынан 12574 жаңа ... ... ... соның ішінде 8314 -і ауылдық жерлерде ашылды.
Қазақстан халқына «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты ... ... ... ... ... ... ... «Жасыл ел» штабына 2009 жылы 18 млн. 161 мың ... ... ... ... және студенттер еңбек етті. Олар жалпы ... 162,21 ... ... ... ... 26852 түп көк ... отырғызды.
Студенттік құрылыс отрядтарының жұмысын ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... ... 200 мың ... облыстық «Студенттік құрылыс отрядтары» қоғамдық бірлестігі
«Студенттік құрылыс отрядтары» бағдарламасын жүзеге асыру ... ... ... ... отрядтарына жұмысқа орналастыру, бағдарламаны
тұрғындар арасында насихаттау мақсатында жастардың патриоттық, ... ... ... ... жүргізу» лоты бойынша 1 млн. 150
мың теңгенің жұмысын жүргізді.
Штабта 3 адам жұмыс жасады. 350-ге жуық ... ... ... ... ... 25 000 теңге болды.
Қоғамдық бірлестік барлық аудан, қалалардағы құрылыс ... ... ... жастарды құрылыс нысандарына еңбекке тартты.
2009 жылы аудандық, қалалық ... ... және ... ... ... жүгінген 36536 жұмыссыздың 33981-і
жұмысқа орналастырылды, бұл былтырғы жылдың сәйкес ... ... ... ... 181,9 ... ... ... тапсырманың орындалуы
184,5 пайызды құрады. Жұмысқа орналастыру деңгейі 93 ... ... ... ... үшін 404 әлеуметтік ... ... ... 117,1 ... орындалды.
Жастар халықтың нысаналы тобына кіреді, сондықтан әлеуметтік қорғаудың
барлық шараларына басым құқықпен ие болады.
Ағымды жылы басынан 65 үкіметтік емес ... ... - ... 1227 ... ... саясатын іске асыру үшін уәкілетті органдар «Жас ұрпақ» жастар
қоғамдық бірлестігімен, ... ... ... ... Панфилов аудандық мүгедектер қоғамымен, Іле ... ... ... ... клубымен, Ақсу аудандық
«Әйелдерді ... ... ... аудандық «Әйелдерді қолдау
орталығы», «Жастар таңдауы» жастар қоғамдық бірлестігімен, Текелі ... ... ... қаласының жастарына арналған «Жастар», т.б.
қоғамдық ұйымдарымен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істейді.
Үкіметтік емес ... ... ... жіберілген жастар
тәжірибе жинап, түрлі акцияларды ... және ... ... атап ... ... ... ... салауатты өмір салтын
насихаттайтын шараларға қатысады.
2009 жылы 21 жасқа толмаған 717 адам қоғамдық жұмысқа жіберілді.
Жұмыссыздардың жұмысқа орналасуына жәрдемдесу және ... ... ... ... ... ... үшін ... биылғы жылға
жоспарланған 24 жәрмеңкенің барлығы ойдағыдай нәтижемен ... Бұл ... 1860 адам ... ... 302 адам ... ... ... әлеуметтік жұмыс орындарына және 652 адам кәсіби оқуға жіберілді.
Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» ... ... ... ... қорғау туралы»
Заңдарына сәйкес жергілікті атқарушы ... ... ... орындарының үш
пайызы мөлшерінде жұмыс орындарына квота белгілеу арқылы мүгедектерді
жұмыспен ... ... ... қазанына еңбекке қабілетті мүгедектер үшін 1305 орын
квоталанғаны анықталды, квота бойынша 721 адам ... ... ... ... жұмыспен қамту туралы» Заңына
сәйкес ... ... ... ... ... айтылған Заңның 15 бабына сәйкес әлеуметтік қорғау шаралары
жергілікті жері бойынша уәкілетті органдарға ... ... ... қолданылады.
2009 жылдың басынан аудандық жұмыспен қамту және ... ... 156 ... ... жүгінген, олардың 93-і
тұрақты жұмысқа орналасты, 31 адам кәсіптік оқытуға жіберілді, ... ... 3 ... орналастырылды. Қоғамдық жұмысқа жіберілген
мүгедектердің саны 75 адам.
Жұмыссыздарды әлеуметтік корғаудың белсенді нысандарын дамытуды ... ... 2009 жылы ... ... ... 8900 ... ... жоспарланды.
2009 жылы облыста жұмыссыз азаматтарды әлеуметтік қорғаудың негізгі
белсенді нысандарының бірі ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар арнайы білімі жоқ тұлғаларды ... ... ... ... олар өңір үшін экономикалық, әлеуметтік және
экологиялық пайдалы бағытта болады. Жұмысқа ... ... ... ... ... ... тазалық жүргізу және т.б.
жұмыстар атқарылды.
2009 жылы ақылы қоғамдық жұмыстардың 49 түрі бойынша 10875 ... ... ... жоспарлық тапсырманың орындалуы 122,2 пайызды
құрады.
Алматы облысының халқын жұмыспен ... ... ... жөніндегі
2008-2010 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары бойынша 2009 жылы кәсіби
оқытуға, біліктілігін көтеруге және қайта даярлауға 3000 ... ... ... бұл көрсеткіш есепті кезеңде 108,2 пайызға орындалып
3245-ті құрады.
Жыл басынан 3233 адам кәсіби оқуды аяқтады, оның ... 3045 ... ... жұмысқа орналасу деңгейі 94,2 пайызды құрады. Жұмысқа
орналастырудың едәуір жоғарғы деңгейі жалпы жұмысшы кәсіптер, атап ... ... ... ... ... ... ... бойынша қамтамасыз етілді. ЭЕМ ... ... ... ... ... техник, «1-С-бухгалтерия»
білімін меңгерген бухгалтер мамандықтарын игергендердің көпшілігі жұмысқа
тез арада орналасты. ... ... ... ... ... көрсету
аясындағы жұмысшылар әрқашан сұранысқа ие [14,3б.].
2010 ... 1 ... ... ... 349 бос жұмыс ... Оның ... 6,9 ... 3,2 пайызы
ауылшаруашылығында, 10,9 пайызы - құрылыста, 14,9 пайызы – ... ... ... бос ... ... ... мамандар қажет болды: 64
дәрігер, 11 ... 11 ... 15 ... ... 3 ... және тағы басқалар.
Алматы облысының еңбекпен қамтуды үйлестіру және ... ... ... бойынша жұмыспен қамту мәселесі
бойынша уәкілетті органдарға 2009 ... ... 2999 адам ... соның
ішінде ауыл тұрғындары – 2170 адам.
2009 жылдың ... ... ... жұмыспен қамту органдарында жұмыссыз
ретінде тіркелген азаматтар саны 3996 адамды құрап, ағымдағы ... ... 1042 ... ... көбейді және 2008 жылғы ақпанмен
салыстырғанда 629 адамға (18,7%-ға) көбейген.
Кесте 2
2004 – 2009 жылдардағы Алматы облысы бойынша жұмыссыздық деңгейі
|Көрсеткіштер ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |
| ... |ж |ж. |ж. |ж. |ж. ... ... ... |Мың |62,3 |59,0 |57,7 |55,9 |54,7 |56,3 ... ... | | | | | | ... ... ... |% |7,8 |7,3 |7,1 |6,7 |6,4 |6,5 ... ... | | | | | | | ... ... жұмыссыздық |% |8,4 |8,1 |7,8 |7,3 |7,4 |6,6 ... | | | | | | | ... ... |% |-0,6 |-0,8 |-0,7 |-0,6 |-1,0 |-0,1 ... ... жастардың |% |12,2 |11,2 |11,8 | |4,8 |7,4 ... ... | | | | | | | |
| |
|2 ... ... ... ... жұмыссыздық |% |14,3 |13,4 |12,1 |9,4 |7,4 |6,7 ... | | | | | | | ... ... |% |-2,1 |-2,2 |-4,4 |-4,7 |-2,6 |0,7 ... ... ... |% |1,5 |1,2 |0,9 |0,7 |0,8 |0,6 ... | | | | | | | ... ... ... |% |0,8 |0,6 |0,5 |0,3 |0,3 |0,3 ... ... | | | | | | | ... ... |% |-0,7 |-0,6 |-0,4 |-0,4 |-0,5 |-0,3 ... ... ... облысы бойынша жұмыспен қамтуды ... ... ... ... материалдары
Кесте мәліметтері бойынша Алматы облысында жұмыссыздар саны 2004 –
2009 жылдары ... 9,6 % ... ... сәйкес жұмыссыздық деңгейіде
2004 жылы 7,8% болса, 2009 жылы 6,5%, 2008 жылы 6,4%. ... ... ... ... қалыптасқан деңгейге сәйкес келіп отыр. Соңғы жылдары
жастардың ... ... ... ... ... және 2009 ... ... облысы бойынша тіркелген еңбек нарығы
жөнінде салыстырмалы мәліметтер
|Р/|Аудандар мен|Уәкілетті |Жұмысқа ... ... ... ... ... ... |орналастыр|жіберілгендер |
| | |жүгінгендер | |у ... |
| | | | |% | |
| ... қ. |1298 |1455 |
|. | | | |
| | |2008ж |2009ж |% 2009 ... |2009ж. |% 2009 ... | | | |ж | | |ж ... |492 |520 |105.7 |12 |13 |108.3 ... |664 |1044 |157.2 |20 |20 |100.0 ... |299 |301 |100.7 |11 |11 |100.0 ... |1597 |1865 |116.8 |3 1 |28 |90.3 ... |491 |507 |103.3 |15 |15 |100.0 ... |1651 |1678 |101.6 |23 |20 |87.0 ... |1068 |1193 |111.7 |27 |30 |111.1 ... |855 |808 |94.5 |27 |35 |129.6 ... |651 |612 |94.0 |20 |62 |310.0 ... |815 |1065 |130.7 |12 |]11 |91.7 |
|. | | | | | | | ... |207 |260 |125.6 |13 |12 |92.3 |
|. | | | | | | | ... |696 |719 |103.3 |28 |29 |103.6 |
|. | | | | | | | ... |758 |614 |81.0 |11 |10 |90.9 |
|. | | | | | | | ... |472 |523 |110.8 |16 |18 |112.5 |
|. | | | | | | | ... |1177 |1287 |109.3 |29 |30 |103.4 |
|. | | | | | | | ... |611 |653 |106.9 |15 |15 |100.0 |
|. | | | | | | | |
|4 ... ... ... қ. |1903 |2569 |135.0 |35 |36 |102.9 |
|. | | | | | | | ... қ.|2208 |2214 |100.3 |41 |44 |107.3 |
|. | | | | | | | ... қ. |319 |218 |68.3 |15 |14 |93.3 |
|. | | | | | | | ... |16934 |18650 |110.1 |401 |453 |113.0 |
|. | | | | | | | ... ... Алматы облысы бойынша жұмыспен қамтуды ... ... ... Департаментінің материалдары
4 кестеден көріп отырғанымыздай 2009 жылы Алакөл, Енбекшіқазақ,
Жамбыл, Іле, Талғар ... және ... ... қалаларында
ашылған жұмыс орындарының саны жоғары. Әрине бұл көрсеткіш ең алдымен
аудандағы халық санымен, ... ... ... санына тәуелді болып
отыр. Сонымен ... ... ... ... ... ... және 2009 ... Алматы облысының аудандары мен қалалары
арасындағы жұмыссыздық деңгейінің салыстырмалы мәліметтері
| ... ... ... ... ... |
| |мен ... ... ... ... |
| ... | | | ... |
| ... | | | | |
| | ... саны ... |2006ж |2007ж |2008ж |2009ж |2005ж |2006ж |2007ж |2008ж |2009ж ... бойынша барлығы |24358 |22218 |18273 |17708 |16680 |22,3 |22,2 |23,4
|24,3 |26,4 | |Облыс ... және ... ... қалалары |14215 |12705
|10851 |10197 |9180 |20,4 |22,1 |22,9 |23,1 |28,0 | |Аудандар және ауылдық
жерлер |10143 |9513 |7422 |7511 |7500 |24,9 |22,2 |24,2 |26,0 |24,9 ... және ... ... үлес ... |41,6 |42,8 |40,6 |42,4 ... |- |- |- |- | |Қайнар көзі: Апиев Қ. Қазақстан жастарының жұмысбастылық
мәселесі // ҚазЭУ Хабаршысы.- 2009.- №4.-41-46бб.
Облыстың ауылшаруашылық ... ... ... ... азық-түлік
бағдарламасы мен ауылдық территорияларды ... ... ... байланысты. Аграрлық азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру кезінде
ауыл экономикасына 10,5 млрд. ... ... ... ... ... ... асыру шеңберінде соңғы екі жылда ... ... Бұл ... ... ... ... ... ауылдың әлеуметтік инженерлік инфрақұрылымын нығайтуға, яғни өмір
сүру жағдайын жақсартуға (ауылда жол салу және ... су ... ... ... және ... обьектілерін, салу және жөндеу, ауылда үй
салу және жөндеу) жұмсалған. Даму ... ... ... ... 21%, потенциалы орташа ауылдарда қаражаттың 75% жұмсалған.
Ауыл жастарын жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... ... бағдарламаларын жасау ұсынылып отыр. Оларда ауыл
экономикасын диверсификациялау ... ... ... ... ашу
қарастырылу керек. Сонымен қатар жастар үшін жұмыс ... бөлу ... ... мен ... ... ... ... арттыруды жүзеге асыру ұсынылады. Жастарды ауылда ... ... үш ... кеме емес ... жұмыс істеген жағдайда ... ... ... ... ... ... ету ... [20,41б.].
Кейбір аймақтарда әлеуметтік-экономикалық дамудың біркелкі болмауы
Қазақстан Үкіметінің алдына аймақтық дамуға көмек көрсету және ... ... ... ету ... ... мәселені шешуді міндет етіп
қойып отыр. Аталған шаралардың міндетті шарты - оларды нормативтік-құқықтық
жағынан нақты зерттеп, заңды ... ... ... ... кең ... ... жаңа бағыттары төмендегідей:
- әртүрлі құқықтық және ұйымдық формаларда, ... ... ... ... ... ... (мұндай жағдайда мемлекет кеңес
беруден бастап, қаржылық көмек көрсетуге дейін әртүрлі деңгейдегі ... жаңа ... ... процедурасы өте жеңіл болады)
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі жұмыспен қамту формаларындағы
икемді еңбек нарығының дамуына ықпал ету; жалдау мен жұмыс уақыты режимінің
стандартты ... ... ... ... ... ... ... көлемін заңды түрде азайту; жұмыс аптасының ұзақтығын қысқарту; ақы
төленетін демалысты ұлғайту; зейнеткерлікке шығатын ... ... ... ... ... ... 2006 жылы 1 наурызы күні ҚР
Президенті Н. Назарбаевтың жыл сайынғы ... ... ... ... ... мен ... ... Жолдауда
елбасы «кәсіпкерлікке кең көлемде мемлекеттік қолдау көрсету, шағын ... ... ... кеңейтіп, нығайту» қажеттігін атап көрсеткен.
Сондықтан жоғарыда аталғандарға байланысты, Ауыл жастарын жұмыспен
қамту бағдарламасынын негізгі мақсаттары ретінде ... ... ... ... орындарын ашу, кедейшілік пен жұмыссыздықты ... ... бар ... ... ... ... ауылшаруашылық
өндірісін, білім мен ғылымды біріктіру; жас ... ... ... ... ... ... сферасын кеңейту; жұмыс күші сапасын
арттыру; ЖОО мен баскалай білім беру ұйымдары түлектерін жүмыспен ... ... ... ... ... ... ... бойынша кепілмен қамтамасыз
ету түрлері 1-суретте көрсетілген.
Коммерциялық банктер мен басқа қаржылық институттардың (Ауылдық Несие
Серіктестері, Кәсіпкерлерді қаржылық ... ... т.б.) ... ... көрсетуі аталмыш бағдарламаның төмендегідей негізгі
бағыттарын жүзеге асыруға мүмкіндік береді:
- ... ... бар ... ... ... және оларды дамыту (сүт және астык, т.б кластерлерін, ... ... бар ... ... ... өндіруді жүзеге асыру);
- облыста шағын және орташа агробизнесті дамыту.
Ауыл жастарын жұмыспен қамту бағдарламасын ... ... ... ... сай жаңа ... ... жаңа ... орындарын енгізу,
жұмыссыздарды жұмысқа орналастыр және қоғамдық жұмыстар ... ... мен ... ... ... кадрлық потенциалды тиімді пайдалану
есебінен еңбек нарығындағы жағдайды жеңілдетуге; білімді ... ... ... ... ынталандыруға мүмкіндік береді.
Жұмыспен қамту саясаты ол шешетін мәселелердің ерекшелігіне ... ... ... ... және ... құрылымын, оны аймақтар
бойынша бөлуді жанама реттеудің, жұмыс күші ... ... ... пен нарықтың өзгермелі жағдайларына бейімделу мүмкіндіктерін
арттырудың маңызды к,ұралына ... ... ... жұмыспен қамту елдің
азық-түлік қауіпсіздігін, сондай-ақ, отандық аграрлық өнімді ... ... ... анықтайды.
Ағымдағы жылғы I тоқсанда республика экономикасында 7 миллионаннан
астам адам жұмыс ... Бұл ... ... ... сәйкес мерзімімен
салыстырғанда 459,6 мың адамға немесе 7 ... ... деп ... ҚР ... ... агенттігіне сілтеме жасап.
Соның 3,9 миллионы немесе 553 пайызы қалалық жерлерде, 3,1 ... 44,2 ... ... жерлерде тіркелген. Ірі және орта кәсіпорындарда
2,4 миллион адам еңбек еткен. ... ... ... 40 ... ... 42 ... ... емес ұйымдарда, 11 пайызы жеке
тұлғаларда, 6 пайызы шаруа қожалықтарында жұмыс ... өз ... ... етіп ... үлесі 2,6 миллион адамға
жетіп, 37,5 пайызды құрады.
Жалпы барлық адамдардың 1,2 ... ... ... ... ... 2,3 ... ауыл және ... шаруашылығында, 3;5
миллионы қызмет көрсету салаларында еңбек етті.
Ал осы кезеңдегі Қазақстандағы жұмыссыздардың саны 685,8 мың ... Бұл ... ... жылы ... ... ... 13,5 мың
адамға немесе 1,9 пайызға аз.
Сондай-ақ, еліміздің еңбекпен қамту орталықтарында ... ... ... ... ... 147,5 мың адам ... ... Сөйтіп,
тіркелген жұмыссыздардың саны экономикалық активті тұрғындарға шаққанда 1,9
пайызды құрады [21,38б.].
3 ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... және ... жұмыспен қамуды жетілдіру
жолдары
Қазіргі ғылыми өндірістер еңбек ... жаңа ... ... ... Бұл ... ... ... ұлттық жұмыс күнін ақы
төлеуде кемшіліктерінің сақтау саясатын білдіреді. Аралық деңгейде ... ... ... ... ... ... мамандардың жұмыс ету
қызығушылығын арттыру. Микро деңгейде ресурстар сапасын білімді жоғарылату
жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... еңбек
өндіргіштігі мен мамандарының бір жұмыс орнында жұмыс ету ұзақтығымен ... ... ... ... ... ... бір
орында оптимальды жұмыс ету мерзімі – 4 жыл болатынына ккәгер бола алады.
Психология осы уақытта ... ... ... және ... ... ... ... жинақталатындығын көрсетті, алайда әрі қарай
ізденісі кемігендіктен бұл білімдер ... ... ... төмендей
бастайды. Сондықтан тігінен (қызметтік өсу, ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа тұрақты белсенді
қатынасын көрсетеді.
2 сурет - Еңбек ресурстарының тиімділігін қолдану ... ... ... Қ. Қазақстан Республикасында жастарды жұмыспен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқан реформа ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселесі өте актуальді
екеніне екінші тарауда талдау нәтижесі бойынша шешім жасауға болады.
Орта кәсіптік ... беру ... ... ... қазіргі
уақытта орта, жоғары, жоғарғы оқу орнынан ... ... және ... ... ... беру ... ... саясат жүргізумен
байланыстырылған. Орташа кәсіптік білім беру үздіксіз оқу ... және ... көп ... ... ... болып табылады.
Нарықтық экономикаға көшу жағдайында оның ... ... ... ... жаңа ... ... ... кәсіптік білім
беру жүйесінің әлеуметтік механизмдерін жасауға қажеттілік ... ... ... ... болжау теориясы мен
практикасының алдына күрделі міндеттер қояды. ... ... ... ... өзгерістер орын алды және осы мән-жайға байланысты
болжамдық зерттеулер проблематикасына деген тәсілдемелер де ... ... ... ... және ... ... болжауда, еңбек
нарығының таяу болашақтағы ахуалын бағалауда біздің даму типімізге қатысты
қандай да бір ... ... саны әлі де ... өте аз ... ... ... ... Көп нәрсе сынамалар және қателіктер әдісімен
орындалуда. Бұл біздің ойымызша, негізінен бүгінгі ... ... ... байланысты әлі де болса біршама ... ... ... ... ... ... оның ... түрлі
тұрақсыздандырғыш факторлар теріс ықпал ... ... ... ... бермейді, өйткені нақты өмір әдетте ... ... ... ... ... ... болжанбаған жағымсыз
жағдайлардан – апаттар мен катаклизмалар салдарынан туындайтын регрессивті
сипатта болады ... ... ... қоғам өмірінің әлеуметтік,
экономикалық, мәдени және ... ... ... байланысты
прогрессивті сипатта болады. М.А. Королев болжауды құбылыстар мен
үдерістердің ... мен ... даму ... ... себеп-
салдарлық байланыстары мен заңдылықтары жүйесіне негізделген ғылыми ... ... ... ... ... үшін осы ... ... сипаттайтын ... ... ... ... ... кең ... болжам түрлері халықтың
және ... ... ... ... ... болып табылады.
М.Г. Назаров және М.А. Королев
демографиялық болжауды туу мен ... ... ... ... ... ... жағдайында едәуір алшақ немесе жақын болашақтағы
халықтың ықтимал санын бағалау ретінде сипаттайды.
Демографиялық болжаудың диапазоны ... ... ... ... ... ... ... халықтың жорамалдағы жас-жыныстық
құрамын ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін. Демографиялық
болжамдар кез ... ... ... ... мен ... ... Олар негізінен аталған әлеуметтік үдерістерге болашақ қатысушылардың
санын жынысы мен жасы бойынша айқындауға байланысты. ... ... ... ... еңбек нарығындағы еңбек ресурстарының санын болжау үшін негізгі
болып табылады.
М.Г. Назаров алда тұрған ... ... ... ... еңбек ресурстарын болжауды жеке жіктейді. Еңбек ресурстарының
ең маңызды ... ... ... жастағы халық болғандықтан, еңбек
ресурстарын болжау, зерттеушінің пікірі бойынша, келешектегі демографиялық
ахуалды ... және ... ... мен жасы ... ... санын
есептеуге негізделеді.
Жоғарыда айтылғандардың барлығын қорытындылай келе, біз ... ... ... ... ... де, еңбек нарығында жастардың
еңбек ресурстарының санын болжауға ... ... ... ... ... ... ... енді қолда бар деректерді, тәжірибені
назарға ала отырып, аталған ... ... ... және одан ... ... туындайды.
Бұл сұрақты шешу үшін еңбек нарығындағы жастар еңбек ресурстарының
санын болжау әдістемесі ... бұл ... және ... ... ... ... санына экстраполяциялық тренд құру әдістемесін
қолдануға негізделеген [22, 43б.].
Табиғи өсім ... ... ... ... туылғандар
және қайтыс болғандар санын қандай да бір бөлек-бөлек ... ... ... ... ... ... мен еңбек ресурстарын ... ... ... ... алу ... Бұл, ... ойымызша, халық
саны бала туу есебінен ұлғая және ... ... азая ... ... ... ... Яғни өлім-жітім мен бала туу жекелеген жасы
үлкен-кішілігіне қарай бөлінген топтарға емес, оның ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Сонымен бірге еңбек ... ... ... ... де әсер ... ... еңбек ресурстарының саны ... ... ... ... ... отырып динамикада ... мен ... саны ... ... ... ... ... табиғи өсу көрсеткіштері жағдайында, механикалық ... ... мен ... саны ... жасы ... ... ... емес, оның бүкіл жиынтығына, оның ... ... ... ... тигізеді.
Облысы бойынша еңбек ресурстарын пайдалануды жақсартудың негізгі
шаралары келесідей болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін ... ... ... бос тұрған жұмыс
орындары мен жұмысшыларға қойылатын ... ... ... ... ... ... ... тапсырысына еңбек ресурстарын қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ... ... ... ... пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс орындарын ... ... ... салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын іс-шараларын жасап қабылдау;
- мамандық, ... ... және ... ... ... орнынан
босап қалған жұмысшыны қайта дайындау жүйесін және ... ... ... жасау;
- еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін ... ... ... ... қажет;
Жұмыссыздық бойынша төртінші орында, яғни республика көрсеткіштеріне
қарағанда өте жоғары. Осыған байланысты тек қана ... ... ... мен ... көрсеткішінің даму тенденциясында алдын-ала
болжауға қызығушылық танытады.
Еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту саласындағы үдерістер әрқашан
әлеуметтік – ... даму ... ... ... ... Өйткені елдің тұрақты дамуы тікелей тұрақты жұмыспен қамтылу және
еңбек нарығы саласындағы әртүрлі ... ... ... ... ... ... нарығындағы жастардың жағдайын талдау екі
түрлі маңызды жағдайға негізделеді.
Біріншіден, еліміздегі жұмыссыз халық құрылымындағы 15–24 ... ... ... 26,3 ... ... 25–29 ... ... пайызды құрады.
Екіншіден, ең негізгісі – ел болашағы. Жастар ... ... және ... ... анықтайды, сол себепті ... елде олар ең ... ... бірі ... табылады. аталған
мәселелердің өзектілігіне қарамастан, ғылыми зерттеулерде оларға өте көп
назар аударылмай келеді. Мемлекеттік және ... ... ... ... жеке ... ... қаражаттарын тарта
отырып, экономиканың келешегі бар, дамыған салаларындағ жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... сауалнама
мәліметтері негізінде еңбек нарығында жастарды жұмыспен ... ... ... ... ұсынылып отыр:
1. Жастарды еңбек нарығына дайындау. ... ... ... ... қамту мәселелері көрсетілген (еңбек ... ... ... жұмыссыз жастарды жұмыспен қамтылмау
себептері, оқып ... ... ... ... еңбек саласындағы
құндылықтарды бағалау, еңбек ... ...... ... ... ... ... тұрғысынан алғаш еңбек нарығынан шыққан
кездегі бәсекелестік қабілеті, сәтті кәсіби өсім факторлары, ... ... ... ... Оқу орындары түлектерін жұмыспен қамту мәселелері. Әлеуметтік
сауалнама ... ... оқу ... түлектері көп жағдайда оқу
бітіргеннен кейін жұмысқа ... ... ... ... ... пайыз), оның ішінде облыстағы жоғарғы оқу орындары түлектерінің 60,1
пайызға жуық негізгі нормативтері ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік саладағы облыстық
ұйымдар жастардың аяғынан тік тұруына және дамуына мемлекеттік ... ... ... белсенді түрде қатысады, ... ... ... ... ... Бірақ жастар
әлеуметтік топтардың жасы жағынан ғана емес, ... ... ... ... тән ... ... де ерекшеленеді.
4. Жастардың кәсіби дайындығына ықпал ету. ... ... ... бойынша мемлекеттік еңбек және әлеуметтік қорғау ... ... ... негізінде белсенді жұмыс жүргізіп келеді.
Жастарды жұмыспен қамту жағдайының ... ... ... ... ... ... беру және ... еңбекке кәсіби тұрғыдан дайындау
жатады. Жастарды еңбекпен қамтуға ықпал етуге төмендегілер жатады:
-жастар үшін жаңа ... ... ... ... ... жұмыс орындарын қалыптастыру;
-жастарды жұмыспен қамтуға арналған мекемелер және кәсіпорындар
инфрақұрылымын құру [23, 48б.].
3.2 Жастарды ... ... ... ... жетілдіру жолдары
Қазіргі қоғамдағы жастар ролі, жас буынның әлеуметтік ... ... ... мен ... білімі мен кәсіби біліктілігі деңгейі,
адамгершілігі мен мәдени қажеттіліктері туралы ... ... және ... мәні аса зор. ... ... ... рөлі,
оның қызметінің ... ... ... ... мен ... ... әлеуметтік және геосаяси даму
сипаты, қоғамдық қатынастар, тарихи жағдайлар сипатымен шарттасылған.
Халықтың осы ... ... ... ... ... біздің
ойымызша, жастар еңбегінің пайдаланылуын бағалау жататын сияқты. Бұл ... ... ... ... жастардың еңбек нарығын және оның
жұмыспен қамтылуы мен жұмыссыздық, көшіп-қону, табиғи өсу ... ... ... ... ... ... және басқа
проблемалар мен факторлар аясында теориялық және практикалық зерттеу қажет
екенін ... ... ... жүйеде талдау қажеттілігі ең
аз дегенде екі маңызды шартпен негізднледі. Біріншіден, жастар ... ... ... ... 25% ... екіншіден, бұл аса
маңызды, олар – ... ... ... ... оның әрі қарай дамуымен
байланысты. Бүгінде жастар көбінесе ... ... ... және
әлеуметтік құрылымын анықтайды. Сонымен бірге бұл дүние жүзіндегі еңбек
нарығында, ... ... ... осал ... бірі ... табылады.
Аталған мәселелердің маңыздылығына қарамастан, оларға ғылыми ... ... ... ... ... аз ... бөлінеді.
18-24 жас аралығындағы жастар, бұл – студенттер ... ... ... ... Олар ... нарығына кіріп жатқан, жеткілікті
кәсіптік және әлеуметтік тәжірибесі жоқ, ... қоса ... ... бар осал топ ... ... ... жастар, негізінен, кәсіптік таңдау жасайды, қандай да
бір өмірлік және кәсіптік тәжірибесі бар ... ... Олар не ... ... ... ... жанұясы бар және ұсынылатын жұмысқа үлкен
талаптар қояды.
Еңбек нарығындағы жағдайларда ... ... ... жұмыссыздықтың
деңгей, сыйымдылығы және еңбек нарығының конъюнктурасы болып табылады.
Алайда ... ... ... ... ... ... жағдайды
көрсетпейді. Жастар еңбек биржасында басқа жастағы адамдармен ... ... ... ... ... ... жасырын жұмыссыздық, жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... емес салада жұмыс
күшіне сұраныс жылдам өсу ... ... ... ... де ... ... білікті мамандарды дайындау және оларға деген
сұраныс өзгермесе, жақын аралықта біліксіз ... ... ... ... алып ... ... ең алдымен жалпы орта мектепті
бітірген, әрі қарайғы ... ... ... немесе қажетті
біліктілігі жоқ – жастардың арасында. Сондықтан да жалпы білім ... ... ... ... ... ұйымдастыру қажет.
Аграрлық секторда жұмыспен жастардың аз бөлігі ... ... ... ... төмен болуы. Жастарды жұмыспен қамтамасыз ... - ... ... ... ... деп ... ... объектісінің және субъектісінің әлеуметтік және экономикалық
жетістіктеріне бағытталған, жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... жастарды жұмыспен қамтуды басқарудың ... ... ... бұл ... құрылымның, мемлекеттік басқару
орындарының, білім жүйесінің, қоғамның және жан ұяның өзара әсер ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің
мақсаты жастардың жан-жақты дамуы болып табылады, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өмір құндылықтарына сәйкес
келмегені көрсетілген, ... ... бұл ... ... ... ... ... кедергі болады, сондықтан да экономикалық жүйедегі
жастарды жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... жүйе төмендегідей қалыптасу кажет:
- кәсіпорында, ұйымда және мемлекеттік мекемелерде конкурстық
сұрыптау негізінде жастарды ... ... және ... ... үшін ... ... үлестіру мақсатымен аудандық арнайы
бюджеттік қорлар жасау;
- білім беру мекемелерінің түлектерін жұмыспен қамтамасыз ... ... ... жүйесін жетілдіру;
- жастармен мамандыққа бағытталған ескертпелі жұмыс жүргізу;
- ... ... ... ... ... ... және ... асыру;
- жастарды баспа және электронды ауқымда ақпарат құралдары арқылы
ақпараттандыру, еңбек нарығы және жастарды ... ... ... және ... ... ... жас ... және жастар кәсіпкерлігін құру тәжірибесін
дамыту, жастардың ... ... ... ... ... ... тобы ретінде жастарға басты назар ... ... ... ресурсы екені түсінікті болған. Бұл Орал, Сібір, Қиыр ... ... ... тың және ... ... ... ... түрлі салаларын дамытудағы жастар жұмыстарымен
расталады.
3 сурет. Экономикалық ... ... ... ... басқару жүйсі
Қайнар көзі: Бітікова А. Жастардың еңбек нарығы және жұмыс күші. // «Ел»
ұлттық қоғамдық-саяси, экономикалық ... // ... ... адам жеке ... ретінде қалыптасады, және дәл осы мерзімде
оның өмірінде негізгі оқиғалар болады, оның еңбек жолы және ЖІӨ-ге ... әрі ... ... ... ... ... Оған ... алу, некеге
тұру, балаларының дүниеге келуі және т.б. жатады. Осылардың барлығы көп
адамның дәл осы ... ... ... ... ... ... ... барысында оның дамуының
кері айналмайтын кезеңдері жүзеге ... ... шақ, ... жас, кемел
жас және қарттық. Уақыт өте олар бір-бірін алмастырады. Бір қарағанда адам
жасы адам ағзасының өмірлік ... ... ... ... ... табылады. Бірақ та ол ... ... ... Адам ... физиологиялық және психологиялық өзгерістер біркелкі
жүрмейді. Осыған байланысты ... және оның ... ... ... физиология, социология, статистика, экономика
және демография ... ... ... ... жас ... ... сан ... тәсілдемелер қолданылады.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік
жастар саясаты жөніндегі» заңына ... ... - бұл 16 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтары, шет мемлекеттердің
азаматтары және Қазақстан Республикасы аумағында ... өмір ... ... жоқ ... ... ... ... төменгі шекарасы болып 16
жас есептелетіндігін, сондай-ақ осы жасқа қарай жас адамда бұлшық ет ... ... ... және оның ... ... ... ... ала отырып, осы жас жұмыс істеу кезеңінің ... ... ... ... ... ... ... дәл осы жаста жастардың басым көпшілігі жалпы білім
мектебін аяқтайды және әр ... ... ... ... ... ... мекемелеріне түсе алмағандары өзінің төмен біліктілігімен
ерекшеленетін ... бір ... ... айналыса бастайды. Қазақстан
Республикасында 1998 жылдан бастап 2001 жыл ... ... 1997 ... 20 ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі» заңына сәйкес
зейнеткерлік жас өзгертілді. Қазіргі кезде олар әйелдер үшін 58 жас ... үшін 63 жас деп ... ... физиологтар былай деп тұжырымдайды, яғни отыз ... жас ... ... ... бұлшық еттерінің ұлғаюы, басы мен бас
миының көлемінің өсуі өз ... ... және осы ... ер ... ... ... ұзағырақ созылады. Жоғарыдағы барлық айтылғандарды
жалпылай отырып, Қазақстан Республикасында жастардың еңбек ресурстарының
жоғарғы шектері әйелдер үшін 16-32 ... ал ... 16-34 ... ... Бұған сәйкес, заңнамада және тәжірибелік қызметте жастардың ... жас ... ... ... ... ... ... өңдеуге және осы санаттағылар санын талдауға ғана ықпал
етіп қоймай, сонымен бірге зор ... ... қол ... ... өмірінің жағдайлары мен өмір сапасын жақсартуға, оның ... ... ... дамытуға, сондай-ақ ұсынылатын жас аралығында өте
өнімді қызметті жүзеге асыруға ... ... ... ... келе, жастар еңбек ресурстарының жастық ... ... ... ... ... ... ... болады. Леонардо да
Винчи 8 және 13 сандарының қатынасын алтын бөлік, ал заңның өзін – ... ... деп ... ... кесік» заңына сәйкес жастардың еңбек
ресурстарын зерттеу 8 бөліктен тұрады (немесе 38,1% 8:13 қатынасында), ... 13 ... (61,9%) – бұл ... еңбек ресурстары. Соған сәйкес, барлық
еңбек ресурстары 21 бөлікті, яғни 100%-ды ... ... ... ... жас шегі 16 ... ... және «алтын кесік»
әдістемесін қолдана, сондай-ақ Қазақстан Республикасында ерлер үшін еңбек
белсенділік кезеңі 47 жасты құрайтындығын, яғни 63-16 жас ... ... ... ... ... 47 : 21 · 8 = 17,9 жас, ... ... еңбек ресурстары үшін «алтын кесік» екенін анықтаймыз.
Осылайша, еңбек ресурстарының төменгі шекарасы 16 ... ... ... сәйкес, жас ерлердің еңбек ресурстары үшін жоғарғы шекара — 33,9
жас (16 + 17,9) ... 34 жас ... Бұл ... ... ... әйел
еңбек ресурстарының жоғарғы ... ... ... ... салыстырғанда басқаша болады, яғни Қазақстан ... ... ... ету ... ... ерлерден өзгеше болады және 42
жасты құрайды, яғни 58-16. Осындай есептеулерді жүргізгеннен соң, біз ... тең ... ... ... (42 : 21 · 8 + 16). Осы ... ... жастардың еңбек ресурстарының жас шекараларының
негіздемесі болып ... ... ... ... ... үшін ... 32 ... дейінгі және ерлер үшін 16 жастан 34 жасқа дейінгі аралықта
болады. Сұлба ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарының жалпы құрылымында айқындалған.
3 сурет. ҚР-сындағы жастар еңбек ресурстарының жас ... ... ... А. ... жұмыспен қамту және әлеуметтік
бағдарламаларды үйлестіру мемлекеттік мекемесінің қызметін ... ... ... // ... ... ... №2 ... еңбек ресурстарының жас тобы (16-34 жас) сан жағынан да,
сапа жағынан да өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан да, біздің
пікірімізше, ... екі ... ... бөлу ... 16-25 жас және 26-34 ... яғни әр ... бірдей кезеңдерге.
26 жас және одан асқан кезде жастар 16-25 жас ... ... ... ... ... және ... ... бөлігі экономика
саласында жұмыспен қамтылады. 26-34 жастағы жастар 16-25 жастағы жастармен
салыстырғанда, ересек тұрғындарға ... ... ... ... ... ... түскен жұмысбастылықтың белгіленген мәртебесі
бар еңбек жасындағы тұлғалар жатады. Оларда ... ... ... ... ... және белгілі бір кәсіби және өмірлік
тәжірибе жинақталған. Осы ... ... ... жігіттер мен қыздарда еңбек
және кәсіби жетілу, сондай-ақ ... пен ... ... ... үдерісі
аяқталады.
Жоғарыда аталғандарды қорыта отырып, мынадай қорытынды жасауға болады,
яғни ... ... ... құрамына экономикалық белсенді ... ... емес ... ... ... ... ... еңбек ресурстары»
түсінігіне келесі анықтама ұсынылады.
Қазақстан Республикасындағы жастардың еңбек ...... ... ... асыру үшін дене күші, білімі мен тәжірибесінің
жеткілікті деңгейі бар 16-32 ... ... ... әйел ... ... және 16-34 ... ... арасындағы еркек жынысты еңбек
ресурстары) еңбек ресурстары.
Еңбек нарығындағы ... ... мен ... ... ... бір ... тобының ерекшеліктерін ескеру керек, өйткені
олар әр алуан болып келеді.
Еңбек нарығы қазіргі ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Ондағы бар бос ... ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныс арасындағы балансқа
жетумен тұжырымдалатын оның ... ... шешу ... ... факторларын айқындауды талап етеді.
Нарықтық қатынастар мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... оған заңды еркіндік беру сәтінен
басталады. Егер адам ... ... ... өзі ... ... ... онда ... өмір сүруіне қаражат табу үшін өзінің жұмыс күшін
сатуы тиіс. ... ... ... ... ... бірі, бір жағынан, жұмыс орындарын ұсынатын ... ... ... табылса, ал екінші жағынан, тауар ретінде
жұмысшы күшін ұсынатын жалдамалы жұмысшылардың болуы болып табылады. ... ... ... ... ... жұмыс беруші
ретінде болатын жоспарлы экономикадағыдай, формальді түрде болмауы тиіс.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта ... біз ... ... ... қалыптасуына әсер ететін факторлар ретінде жұмыс күшіне деген
сұраныс пен ұсынысты белгілеуге болады деп есептейміз ... ... ... ... ... ... әсер ... туралы айта келіп, осы зерттеушілер шығарылған өнімдер мен
қызметтерге ... ... ... ... ... жүйесінің жай-күйі және т.б. жататын макроэкономикалық ... деп ... бұл - ... ... ... ... ұйымдастыру формасы мен басқарудың ұйымдық құрылымы, еңбек құны
және т.б.
Жұмыс күшін ұсынудың ... ... әсер ... ... ... осы зерттеушілер экономикалық, демографиялық
және әлеуметтік-психологиялық факторларды анықтады.
Аймақтық еңбек нарығының қалыптасуына алуан түрлі ... ... ... оларға географиялық орналасуы, табиғи-климаттық ... ... ... дамуы және олардың мамандандырылуы,
инвестициялық ... өңір ... ... ... ... деңгейі, демографиялық жағдай және басқалар жатады.
Заманауи еңбек нарығының қалыптасуына ықпал ететін факторлар қандай
да бір ... тән ... ... ... ... және
топтастырылмаған. Сонымен қатар, жоғарыда көрсетілген факторлармен ... ... ... қалыптасуына басқа факторлар да әсер ... ... ... ... жеке зерттеу жүргізуді қажетсінеді деп
есептейміз.
Бүгінде оның қалыптасуы мен даму ... ... әсер ... ... ... ... және саяси факторларды кешенді зерттеу арқылы жастардың
заманауи еңбек ... ... ... ... ... қамту саясатын жүргізе отырып, жұмыскерлер мен
жұмысберушілер арасында құқықтық ... мен ... ... ... ... Осыған байланысты мұнда еңбек нарығының
нормативтік-құқықтық базасының ... ... ... ... ... ... Институцоналдық факторлар олар
үшін, бір жағынан, ... ... ... ... арнайы мақсатты
бағдарламалар жасалатын, екінші жағынан, түрлі жәрдемақылар, стипендиялар,
гранттар және т.б. төлеумен байланысты осы ... мен ... ... ... ... қамту қорлары құрылатын жастардың
еңбек ресурстарымен тығыз байланысты.
Жастардың заманауи еңбек нарығының қалыптасуына ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық фактор жатады. Олардың
ішінен кәсіптік бағдар беру, ... ... ... мамандықтың
беделділігі, еңбек сипатының мазмұны, еңбек қызметінің сипатын ауыстыруға
дайын болу, оқу мен ... ... алып жүру ... ... ... ... ... бағдарлану үдерісі жалпы білім беретін мектепте
өтеді, олардың көпшілігі оны бітіргеннен кейін кәсіптік оқудан, одан ... ... ... ... беделдігі де, біздің ойымызша, жастар үшін ЖОО-ны таңдауда
елеулі фактор болып табылады. Егер 60-70 жылдары ... ұлы ... ... және ... ... өз позициясын бейнелейтін
мамандықтар (физик-ядрошы, ғарышкер және т.б.) беделді деп ... ... ... ... ... ... мәнге ие мамандықтар
анағұрлым беделді деп есептейді (кәсіпкерлер, жоспарлау, есеп жүйесі мен
қаржы ... ... ... ақпараттық қызмет көрсету
саласының мамандары және т.б.).
Егер еңбек қызықты және мазмұнды болмаса, онда жастар ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
психологиялық факторы едәуір дәрежеде оны ... ... ... ... ... Өз ... ауыстыру туралы шешім
қабылдауда жастар ... ... оның ... аға буынға
қарағанда түрлі мәселелермен тауқымет ... ... ... ... ... ... факторларының басқа тобын
жұмыспен қамту қызметімен байланысты ұйымдастырушылық ... ... ... жұмыссыздыққа әсер ететін жағдайлар еңбек
нарығындағы ... пен ... ... ... теңдігі және де тағы
басқалары. Жұмысқа тарту, жұмыссыздықты азайту тұралы сөз қозғасақ ... ... және ... ... ... ... келеді.
Жұмыссыздықты азайту, жұмыспен қамту ... ... ... зор. ... ... ... іздегендерге және оқығысы
келгендерге, мамандық жөнінде кеңес алатындарға көмек көрсетеді және ... ... ... ... нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру ... ... ... ... мен ... жасауға мүмкіндік
берді:
1. Еңбек нарығы мен ... ... ... ... ... негіздері зерттеліп, еңбек ... ... ... ... және ...... ... мен факторлары анықталды.
2. Еңбек нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесін зерттей келе, оның
кемшіліктері мен жетістіктері айқындалып, ... ... ... еңбек
нарығы үлгісін жасаудың қажеттігі қарастырылды.
3. Еңбек ресурстарының ... өсу ... ... ... ... ... ... санын, жұмыспен қамтылғандарды,
жұмыссыздарды есепке алу жүйесін жетілдіру негізінде ... ... ... жұмыссыздар, өзіндік жұмыспен қамтылғандар
айқындалды.
4. Облыс бойынша еңбек ... ... ... негізгі
шаралары келесідей болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін ... ... ... бос ... ... мен ... қойылатын талаптар жөнінде ақпараттық жүйені
қалыптастыру;
- болашақта еңбек ... ... ... ресурстарын қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ішінде ауылдық жерлерде ... пен ... ... ... ... салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз ... ... ... ... ... мамандық, тұрақты кәсіп және алдын-ала сұраныс бойынша, орнынан
босап қалған жұмысшыны қайта дайындау жүйесін және ... ... ... ... ... ... дамыту, ол жұмысшы орындарының
санын көп ұлғайтады және еңбек нарығын бәсеңдетеді;
-жаңа жұмыс орындарының ... ісін ... ... ... ... қол ... үшін ... қаржыландыру жүйесін жетілдіру қажет;
5. Облыстың еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік-экономикалық және
ұйымдастырушылық-институттық тетіктерін жетілдіру үшін ... ... қосу ... ... тұрғындарын еңбек ресурстарының ұдайы өсу процесінің
мониторингін құру негізінде экономикалық ... ... ... жұмыспен
қамтылғандарды, жұмыссыздарды есепке алу жүйесін жетілдіру;
- облыс бойынша шағын және орта ... ... ... жаңа
жұмыс орындарын ашу;
- жұмыссыздардың бәсеке қабілеттілігін жоғарылату, яғни экономика
салалары бойынша мамандарды дайындау және қайта ... ... ... ... жетілдіру;
6. Жастарды жұмыспен қамту жағдайының ... ... ... ... жалпы білім беру және жастарды еңбекке кәсіби
тұрғыдан дайындау ... ... ... ... ... ... жатады:
-жастар үшін жаңа жұмыс орындарын ашатын ... ... ... ... ... жастардың екінші рет жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... мекемелер және кәсіпорындар
инфрақұрылымын құру.
7. ... ... мен ... ... ... ... ... жасауға мыналар жатады:
-жұмыс орны мол аудандарда әлеуметтік инфрақұрылымды өркендету;
-еңбек жалақысын төлеуге дифференциалды саясат жүргізу;
-жұмыссыздықтың жоғарғы деңгейіндегі аудандар кәсіпорындардың ... ... ... бағдарламасын қолдап, оларға салық жеңілдігін қоса
іске асыру.
8. Еңбек нарығын құру және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... төмендегі жұмыстарды жүзеге асыру
қажет:
- үкіметтік емес қоғамдық ... және ... ... ... дайындау және іске асыруға тарту;
- жұмыссыздықтан мемлекеттік міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін
құруға және енгізуге ықпал ... ... үш ... келісім, ұжымдық және жеке еңбек ... ... ... ... ... ... және кәсіподақ бірлестіктеріне
әдістемелік және ақпараттық көмектер беру;
- жасалған ... ... ... тіркелуін жүргізуді қамтамасыз
ету.
ҚОЛДанылған әдебиеттер ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа ... ... ... ... (28.01.2011) // Егеменді Қазақстан.
-2011. 3ақпанз.- 1-3бб
2. ... ... ... ... ... ... онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның ... ... // ... ... -2010. -1 ақпан.- 1-
3бб
3. Н.Қ. Мамыров, Қ.С. Есенғалиева, М.Ә. Тілеужанова ... ... К.С. ... ... ... ... ... 2003ж.
-400б.
5. Кайранбеков Б. Еңбек ресурстарын қолдану механизмдерін жетілдіру //
Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ... ... ... ... ... ... ... әдіснамалық түсінісктемелер
\\ Ұлттық статистика агенттігінің ресми сайты.
7. Мухамедиев Б.М. Макроэкономика -Алматы, 2003. -300б.
8. ... Б.Р. ... ... 2002. -400б.
9. Фарберова Э.Н. Политика занятости в условиях массовой безработицы: из
опыта восточно-европейских стран // Труд ... 1993.- ... А.К. ... ... ... және жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау //
ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. -2006. - №4. – 31-33бб.
11. А.А. ... ... ... ... ... ... ... экономика сериясы. -2006. -№5. –.40-42бб
12. Кзабиев Д.Қ., ... Т.Қ., ... Ә.Е. ... ... ... Алматы, - 2002. -350б.
13. А.А. Бурлибаева. Қазақстан халқының ... мен ... ... ... // ... хабаршысы. Экономика сериясы.
-2006. -№6. -55-56бб.
14. В. Түгелбай. “Жол картасы” және ... ... // ... 2010ж. – 5 ... ... ... ... қамту департаментінің мәліметтері
16. Апиев Қ. Қазақстанда жастардың еңбегін қолданудың қазіргі жағдайы ... ... -2008.- ... ... Б. ... ... ролі, құрылымы мен мәні // ҚазҰУ
хабаршысы. Экономика ... -2007. -№9 ... ... ... 7 ... астам адам жұмыс істейді. //Қала мен
Дала 23 сәуір. -2004.-51б.
19. Қ. Алиев. Қазақстан Республикасындағы жастар ... ... ... ... ... -2007. -№1. ... ... Қ. Қазақстан жастарының жұмысбастылық мәселесі // ҚазЭУ
Хабаршысы.- 2009.- ... ... Г. ... ... және ... өсу // ... -2009.-№2.-
38-41бб
22. Апиев Қ. Қазақстан Республикасында жастарды жұмыспен ... ... ... ... экономической науки Казахстана и
творческое наследие академика НАН РК С.Е.Толыбекова». /Халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференция/ ҚазҰПУ. ... ... . ... А. ... ... ... және жұмыс күші. // «Ел» ... ... ... // ... ... А. Халықты жұмыспен қамту және ... ... ... ... қызметін экономикалық талдауды
ұйымдастырудың мәселелері // ... ... ... ... ... ... А. ... жұмыспен қамту мәселелері // Аль-Пари. -2009.
-№5.- 35-39бб
-----------------------
Жынысы және жасы
бойынша еңбек ресурстары
58 ... ... ... ... ... ... ... ресурстары
Жас әйелдердің еңбек ресурстары
Заңды түрде бекітілген жастар ... ... жас ... ... ... ресурстары
Ерлердің еңбек ресурстары
Жастарды жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі жөніндегі ... ... ... және аудандық деңгейдегі заң құрылымы.
Экономикалық жүйедегі жастарды жұмыспен қам атамасыз ету ... ... және ... дамыту жөніндегі құрылыс.
Аймақтық жастар саясатын ақпараттық қолдау құрылымы.
Жастардың жұмыссыздық мәселесін ... ... ... мен ... ұйымдармен ара-қатынасы.
Жастар кәсіпкерлігінің аймақтық құрылымының дамуы.
Жастар үшін жұмыс орындарын үлестіру ... ... ... ... ... ... орналастыру және тәжірибе ұйымдастыру жөнінде конкурстық
сұрыптау жүйесі.
Жастарды жұмыспен қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс берушілердің аймақтық
ынталандыру жүйесі.
Жастармен білім беру ... ... ... ... жүйесі.
Облыстық жұмыспен қамту орталығы.
Жұмысшы күшін ішкі ... ... ... ... еңбек ресурстарының
дисбалланс жағдаятын жұмсарту
Алдын-ала дайындық және алдын-ала ... ... ... ЖОО-ң негізінде жұмысшылардың біліктілігінің жоғарлауы
Жұмыс орындарын ұлғайтпай-ақ жұмыс бастылық, үшін ... ... ... ... ... түрлерін және жұмыс уақытының тәртібін
қолдану
Көптеген босатуларды болдырмау үшін, жаңа жұмыс орындарын құру
Еңбек ресурстарының қолдану реттілігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
C++ программалау тілі17 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
NGN желісі туралы мәліметтер22 бет
SCADA жүйесіне түсініктеме6 бет
TCP/IP хаттамалар комплекстерімен жұмыс7 бет
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
Windows жүйесіндегі жұмыс істеу негіздері. Негізгі функциялары5 бет
«Автомобиль жолдарын жобалау кезіндегі қауіпсіздік талаптары» техникалық регламенті24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь