Кемірушілер

Кіріспе
1.Кемірушілердің таралу аймағы.
Негізгі бөлім
1.Қазақстандағы кемірушілердің түрлері.
2.Кемірушілердің пайдасы мен зияны.
Қорытынды
Жұмбақ дүниені танып – білуіміздің табиғи көздерінің бірі – хайуанаттар әлемі. Жалпы табиғатта 2 миллионға жуық түрлері бар – микроскоп арқылы ғана көрінетін организмдерден бастап алып Піл, дене тұрқы 30 метрлік Кит сияқты хайуанаттар кездеседі. Ендеше сол хайуанаттар ішіндегі «Кемірушілерге» тоқталсақ. Кемірушілер (Rodentia) – сүт қоректілердің бір отряды. Бұған жер жүзіндегі сүт қоректілердің төрттен үш бөлігі, ал СССР-дегі сүт қоректілердің жартысы дерлік жатады. Кемірушілердің қазба қалдықтары- полеоцен дәуірінен белгілі. Кемірушілер Бор дәуірінде, сірә, насеком қоректілер мен бір ата-тектен дамыған болса керек. Кемірушілерге осы кезде туыстығы жағынан жақын топ қоянтәрізділер отряды жатады. Кемірушілердің ең ұсақ түрінің тұрқы 5 см, су шошқасы 1,25 м. Кемірушілердің тісі қатты қорек жеуге бейімделген. Күрек тістері (әр жақ сүйегінде бір жұп) күшті дамыған, доға тәрізді имек келген және үнемі өседі, әр тістерінің эмалы мен дентиннің қаттылығы әр түрлі болғандықтан, тісі өзінен-өзі қайралып, өмір бойы мұқалмайды. Кейбір кемірушілердің азу тістері де үнемі өседі. Ит тістері болмайды, күрек тістері мен азу тістері арасында тіссіз бос жер – диастема болады. Азу тістерінің беті бұдырлы, қырлы не қатпарлы. Бұл тістері де тіс эмалының қалыңдығы әр түрлі болғандықтан өзінен-өзі қайралады.
Кемірушілер жер жүзіне түгел таралған. Осы кезде тіршілік ететін 30 тұқымдасқа, 400-ден астам туысқа бөлінетін 2000-дай түрі бар. СССР-де 11 тұқымдасқа, 50 туысқа жататын 130-дан астам түрі белгілі. Бұдан басқа антропоген дәуірінен 70 түрі, оның ішінде 15-ке жуық өліп біткен туысы табылды. Кемірушілердің қазір тіршілік ететін түрлері әдетте үш отряд тармағына бөлінеді. Бұлардан тиін тәрізділердің(Sciuromorpha) осы кезде тіршілік ететін 5 тұқымдасы (құндыз,америка тау құндызы, тиін, қапшықты егеуқұйрық, гетеромитдер) және өліп біткен 5 тұқымдасы бар. Жайра тәрізділер отряд тармағына(Hystrcomorpha) осы кезде кездесетін 12 тұқымдас (кәдімгі жайра,ағаш жайрасы,теңіз ақ тышқаны,су шошқасы,агути,саз құндызы,шиншилла т.б.) және өліп біткен үш тұқымдас жатады.
        
        Жоспар
Кіріспе
1.Кемірушілердің таралу аймағы.
Негізгі бөлім
1.Қазақстандағы кемірушілердің ... ... мен ... дүниені танып – білуіміздің табиғи көздерінің бірі –
хайуанаттар ... ... ... 2 миллионға жуық ... бар ... ... ғана ... ... бастап алып Піл, ... 30 ... Кит ... ... ... ... сол
хайуанаттар ... ... ... ... – сүт ... бір отряды. Бұған жер жүзіндегі
сүт ... ... үш ... ал ... сүт ... дерлік жатады. Кемірушілердің қазба қалдықтары- полеоцен дәуірінен
белгілі. ... Бор ... ... ... қоректілер мен бір ата-
тектен дамыған болса ... ... осы ... туыстығы жағынан жақын
топ қоянтәрізділер отряды жатады. Кемірушілердің ең ұсақ ... ... ... су ... 1,25 м. ... тісі қатты қорек жеуге бейімделген.
Күрек тістері (әр жақ сүйегінде бір жұп) ... ... доға ... ... және ... ... әр ... эмалы мен дентиннің қаттылығы әр
түрлі болғандықтан, тісі өзінен-өзі қайралып, өмір бойы мұқалмайды. ... азу ... де ... ... Ит тістері болмайды, күрек
тістері мен азу тістері арасында ... бос жер – ... ... ... беті ... қырлы не қатпарлы. Бұл тістері де тіс ... әр ... ... ... ... жер ... ... таралған. Осы кезде тіршілік ететін 30
тұқымдасқа, 400-ден астам туысқа бөлінетін 2000-дай түрі бар. ... ... 50 ... ... ... ... түрі ... Бұдан басқа
антропоген дәуірінен 70 түрі, оның ... 15-ке жуық өліп ... ... ... қазір тіршілік ететін
түрлері әдетте үш отряд ... ... ... ... осы ... ... ... 5 тұқымдасы
(құндыз,америка тау құндызы, тиін, қапшықты егеуқұйрық, гетеромитдер) және
өліп біткен 5 ... бар. ... ... ... осы кезде кездесетін 12 ... ... ... ақ ... шошқасы,агути,саз құндызы,шиншилла
т.б.) және өліп біткен үш тұқымдас жатады. Тышқан тәрізділер (Myomorpha) он
тұқымдасқа ... ... ... ... және 3 ... тұқымдасқа бөлінеді. Қазақстанда кемірушілердің 9
тұқымдасқа, ... ... және ... 36 ... ... 70 түрі бар. ... 4 ... біздің республикада ғана кездеседі. ... ... ... жуан ... ... ... ... Житков
қосаяғы (p.Zhitkovi) және Виноградов қосаяғы (p.Vinogradovi). Бұнымен қатар
Қаз. ССР ҒА-ның ... ... ... қызметкерлері 1970 жылы
Сарыарқадағы Бектау ата маңынан республикада бұрын белгісіз болған бес
саусақты ... ... ... ... ... Бұл ... СССР-де екінші жерден табылуы. Алғаш Тува АССР-нен белгілі ... ... ... сары ... (Lagurus luteus) және ... ... ... (Salpingatus cuassicauda) тек Қазақстанның көптеген
жерінен, әсіресе Шалқар ... соры ... ... ... ... ... ... Кемірушілер Арктика тундрасынан бастап тау
басындағы қар жиегіне ... ... ... ... ... ... тиін, шұбар тышқан,орман сұр тышқаны мен тышқан; ... ... құм ... далаға суыр, саршұнақ, сұр тышқан және алақоржын
тән. Дала мен орманды далада ... түрі ... ... ... ін қазады, өне бойы топырақ арасында (брау бас
тышқан, соқыр тышқан), суда (құндыз,андатр), ағаш ... ... ... ... бар. ... аяқтары қазуға, жүзуге,екі
артқы аяғы мен ... ... ... ... ... ... (ұшар)
бейімделген. Кемірушілер ін қазатындықтан, қысқы ұйқыға жататындықтан ... ... ... ... ортасының қолайсыз жағдайына төзімдірек
келеді және тез көбейеді. Кемірушілердің көптеген түрі ауыл ... ... ... ... шаруашылығының зиянкестері, олар
қоймадағы тағамды т.б. заттарды зақымдайды. Біраз түрі адам мен ... ... ... ... ... ... ... егеуқұйрық, суыр, саршұнақ, құмтышқан; энцефалитті шұбар тышқан,
орман сұр ... ... ... егеуқұйрық таратады. СССР-де
кемірушілердің зиянды түрлерінің ... ... ... ... ... Кемірушілердің арасында терісі бағалылары да бар. Мысалы: тиін,
суыр, саршұнақ, андатр, саз құндызы. ... ... түрі – ... ... ... жемі. СССР-дің Европалық бөлігінде. Кавказдың ,
Қазақстанның ... кіші ... ... ... түрі
таралған. СССР-дің Европалық ... ... – Еділ ... ... саршұнақ ... ... ... ... ... ... ... саршұнақ (Spermophilopsis
Leptodactylus) тіршілік етеді. Олар ... ... ... ... ... ... және шөбі ... құмды жерлерді мекендейтін
оргагизм. Індерінен ұзақ жерлерге ... ... ... , ... ... ...... ... ... , ... ... ... және Орта ... ... ... етеді. Суырлар систематикалық және
биологиялық белгілері ... ... ... ... , бірақ
олардан анағұрлым ірі болады. Олардың нағыз өкілі – дала суыры (Marmota
bobas) болып ... ... ... ... ... ... зоналарға тараған. Бізде ұшатын тиін (Ptermys Volns) ... ғана түрі ... ... ... ... ... ағаш
қуыстарына жасырынып , түнге қарай шығатын түн жануары. ... ... ... ... болатын тері жарғағының көмегімен ... ...... ... ... ... 10 м дей жерге барып
түседі. ... ... ... , ... ... жоқ ... – шөл ... дене пішіні тышқанға , құлағы қоянның құлағына ... ... ... , ал ... ... ... ұқсайды.
Басқа аңдар төрт аяғымен жүгірсе , ... екі ... ... Құйрықтары тұрқына қарағанда 2 - 3 есе ұзын ... ұзын ... неге ... Оның мәні бар ... , ... ... ... тіреп отыр. Алдыңғы
аяқтарымен жемін ұстап жейді. Бұл ... ол ... ... ... ... ... Артқы аяғымен секіргенде алдыңғы аяғын кеудесіне
қысып алады. Секіру үшін ... ... ... қалады. Оның
құйрығы итергіш қызметін атқарады. Екі аяқпен секірген кезде ... тепе – ... ... ... ... Бұл ... ... бітпейді. Қосаяқтар – түн хайуанаты. Бұлардың ұзын ... ақ ... ... да ... ... ... ол көрсеткіш
ролін атқарады. Міне, осы арқылы олар бір – ... ... ... ... ... ... , ... «ақ жалауын» сол бұрып, өзі
оңға қарай кетіп , жоқ болады. Солар арқылы ... оңай ... ... Шөл ... қосаяқтың 15-
тей түрі тіршілік етеді. Сусыз ... ... жеке – жеке ін ... , ... ... ... Негізінен өсімдік тұқымдарымен
қоректеніп, шабындыққа аздап ... ... ... ... жазық даламызды кезіп жүретін кәсіптік маңызы бар ... ... ... аңдарға азық болады. ... ... ... ... Бұл ... олар ... жол бойында
айналып, «ойнайды». Оның ... ... ... ... ауыл ...... қалай болатындығын жорамалдайды. Кейде жол ... ... әр ... үйіп қояды. Мұны байқаған ауыл
адамдары биыл ...... мол ... , егін бітік болады ... Ал, ... ... ... ... ... ... үйінділер
жасайды. Бұл жағдайды көрген қариялар қыс қатты , суық ... ... жылы ... қамда дейді.
Жайра
Қазақстанда сирек кездесетін және жойылып бара ... ... ... ... ... ... ... кеміргіш бұл –
Жайра. Арқасында ұзындығы 3 см ден 30 см ге ... ... ... бар. Түсі ... ... ине тікенегі нүктелі – сызық
түрінде кезектескен қара және ақ ... ... ... ине ... ... 30 ... бірақ бұл инелер жеп – жеңіл, тіпті бәрінің
жиынтық салмағы 100 ақ гр ... ... ... ірі, аң ... 80
см. ге, салмағы 13 кг. ға жетеді. Бір қызығы ... ... ... ... ... ... ... ауыстырады. Алдымен
бірнеше ине тікені ... де оның ... жаңа ине ... ... ине тікендері сол қалпында тұрады. Жайра ... ... ... ... ... ... мен ... да шығады. Бірақ іні терең сай ... ... ... тірлігі түнде өтеді, сондықтан адам оны ... ... ... сақ аң, ... және ...... ... індерде тұрады. Жайраның тішілік ... ... ... ... ине ... және басқан іздерінен анықтауға
болады. 3 – 5 ке ... ... ... 10 -15 жыл ... ... ... алма, итмұрын, долана жемістерімен қоректенеді, кейде
шалғында жайылады. Қарбыз – ... ... ... да ... ... ағаш ... де ... Жылғалар мен бұлақтарға ... ... су ... ... ... ... көреді, әрі әп -
әдемі жүзеде біледі. Қуғынға ұшырағанда ... да ... ... ... ... ... кейін шегініп, қалт тұра қалады да ... ... тоса ... бар пәрменімен қатты жүгіріп келе
жатқан қуғыншы екпінімен ... ине ... ... ... ... ... ... ит немесе қасқыр аузын ашып ... ... ине ... оның ... ... ... қадалып,
қуғыншының тірі ... да екі ... ... - ит ... өтпейтін қурай мен бұталардың арасында
тіршілік ететін аң.Ол Қазақстанның ... мен ......... ормандарда кең тараған.Әсіресе оның қоры Іле және Күнгей
Алатаулары етегіндегі ... ... ... ол ... және ... сияқты ағаштардың арасын мекендеп, сол
жерлерде ұя салады.Жұмсақ,сұрғылттау дақ араласқан жүні,ұзын шашақты болып
келген құйрығы ... ... еске ... ... ... үстінде құлақтан бастап тұмсығына дейін созылған жалпақ
қара ... ... аты да ... ... ... ... ... жемін түнде аулауға шығады.
Қарақас – бауға едәуір ... ... ... ... оның ... 9-12 ... ... төмендететіндігі анықталады.
Қарақастың зияны ... ғана ... Ол ... ... ... ... ... реті келсе, өздерін
де жеп қояды. Мәселен, 1961 жылы ... ... ...... қоректенетін сары шымшықты жерсіндірген
болатын. Осы құстарға ... ... ... 84 – 96 ... ... ... Сөйтіп, олар пайдалы құс – ... ... ... ...... ... кеміргіш болғандықтан, оны ... жою ... ... Оларды уландыратын жем дайындауға
нан, шекілдеуіктің дәні және сұлы ... Осы әдіс ... ... ... ... және «Горный гигант» совхозында
қарақастың 95 проценті ... ... бұл шара ... ... ... ... бірі ... саналады.
Су тышқаны
Дене тұрқы 22 см ден аспайды қара қоңыр ... ... ... ... Қызылорда, Шымкент және Жамбыл обылыстарынан ... ... ... Әсіресе Қостанай, Солтүстік Қазақстанда
Көкшетау және Целиноград обылыстарының көлдірінде, Торғай, Есіл ... ... өте - өте көп ... ... ... балу өзенің жағаларынан, көлдерден қалқыма аралардың
жағаларынан, арық және бұлақтар бойынан, қамыс арасынан ін ... ... ұя ... ... ... мезгілде тіршілік ететін аң. Ол судың
жағасында өсетін әр түрлі өсімдіктерді, ... ...... ... етеді. Ұсақ балықтарды, әр түрлі құрттарды да жейді. Ол қыс бойы
ұйықтамай тіршілік ... ... ... ... рет ... жағаласу мерзімі жазғытұрым
басталып, Күзге дейін жалғасады. Осы ... ... ол ... рет ... ... 3 – 14 ... табады. Сөйтіп, бұл кеміргіш өсімтал келеді.
Су тышқаны ауыл шаруашылығында зиян келтіреді. Әсіресе көк өніс пен
жеміске, ... үшін ... ... ... тигізеді. Сонымен қатар
бұл аң бөгеттерді бұзып, су тоқтату шараларына да ... ... ... ... ... ауру – ... таратушылардың бірі болып
саналады. Су тышқандарының терісі бағалы Алматының хайуанаттар паркінде
кеміргіштер атрядына жататын осы үш түрі – ... Ақ ... Үнді ... Су тышқаны бар.
Шиншилла
Кемірушілер атрядтарының бір туысы. Бір – ... ... 2 түрі ... ... ... ... Шиншилланың дене тұрқы 35 – 40 см. Қатты ұзын
қылшықты құйрығының ұзындығы тұрқының 1/3 ... ... 700гр ... ... кіші ... ... 24 – 30см, ... тұрқының ½
бөлігіндей, салмағы 500гр. Шиншилланың түгі қалың, жұмсақ, арқасы, бүйірі
көгілдір сұр, бауыры мен ... ақ. ... ... 5, ... аяқтары 4
саусақты және артқы аяқтары алдыңғысынан ... ... ... ... ... ... ... туады. 2 – 4 мың м ... тас ... ... беткейлерінде ін қазып, калония құрып тіршілік
етеді. Күндіз ұйықтайды, ... ... ... тақ ... қоректенеді.
Өсімдік қоректі жыныстық жағынан 6 – 7 айда жетіледі, жылына әр дайым 1 ... тен 2 – 3 рет ... ... ... ... 125 күн 10 – 12 жыл ... ... терісі бағалы кәсіптік аң 1923 жылдан АҚШ, Канадада, кейін
Европанің барлық елдерінде дерлік, ... ақ Оңт. ... ... ... ... ... СССРге 1960 жылы АҚШтан әкелініп Киров
обылысындаға бүкіл дақтық аңшылық және аң ... ...... ... ... ... биологиясы, экологиясы
зерттелуде. СССР ден Оңт. тауына жерсіндірілу мүмкінділігі анықталуда.
Шұбар тышқан борша ... ... ... тиін ... сүт ... Дене ... 17 см. ге ... 12 см. ге дейін. Бауыры
ақ ... ... ұрт ... бар. Европаның ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің Солтүстік
шығысында, Сібірде, Қиыр шығыста, ... ... ... тау
аймақтарында таралған. Ағашқа жақсы өрмелейді. Жемі – қылқан жапырақты,
жалпақ жапырақты, ... ... ... ... ... ... дәні т.б. ... қорек қорын жинайды. Сібірде
кәсіптік маңызы бар, ... ... ... астық егістігіне, бақшаға
зиян келтіреді. ... , ... ... ... ... ... ... кішкене
тышқан. Тұрқы 75 – 95 мм, құлақ қалқаны ... ... Түгі ... ... ... сұр, бауыры ақ сұрғылт, кейде сарғылт. Жалман
тек ... ... ... ... ... ... сораң өскен сортаң жерлерде, теріскек қараған, ... ... ... ... ... ... аздап
өсімдікпен қоректенеді. Ін қазбайды, басқа ... ... ... не өсімдік түбін мекендейді. Секіріп жүреді, өсімдікке
жақсы ... ... ... ... ... ... ... толық зерттелмеген.
Зорман балпақ сартышқан (Cicellus fulrus) – саршұнақ ... ... ... ... ең ірісі, түсі қоңырлау арқа ... ... ... ... ... ... Ауғаныстанда таралған ссс-
де төменгі ... Орта ... ... ( ... ... ... ... әсіресе Ақтөбе, Торғай, ... ... ) бар. Ол ... ... ... ... өзен – көл
маңындағы сай – ... ... ... ... мал ... ... ... алабота және баданалы өсімдіктерді жейді.Жылдың
8 – 9 айын ... ... ... 1 рет ... ... ... ... жылына 550 – 600 мың зорман терісі ... бас ... сырт киім ... Ауыл ... ... онша ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кеміргіштер, кемірушілер (лат. rodentia)8 бет
Геморрагиялық қызбалар9 бет
Жоғары сатылы аңдар немесе плацентарлық сүтқоректілер39 бет
Зиянды жәндіктер (зиянкестер)10 бет
Листериоз, лептоспироз, шошқа тілмесі ауруларына қолданылатын биопрепараттар17 бет
Тірі ағзалардың өзара теріс және оң қарым – қатынас9 бет
Құжаттардың бұзылуының факторлары4 бет
Өсімдіктердің аурулары. Жануарлардың өте қауіпті инфекциалық аурулары9 бет
Астық дақылдарына зиян келтіретін кеміргіш бунақденелердің таралуы, биологиясы, зияндылығы және оларға қарсы қолданатын кешенді қорғау шаралар жүйесі17 бет
Дамуында кемістігі бар жеткіншектермен педагогикалық-психологиялық жұмыс77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь