Мектепке дейінгі балалардың таным процестері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І Бөлім Мектепке дейінгі балалардың таным процестерінің даму ерекшеліктері
1.1. Мектепке дейінгі балалардың таным процестерінің зерттелу жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.8
1.2. Мектепке дейінгі баланың сөйлеуінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... .8.13
1.3. Мектепке дейінгі баланың ойлауының дамуы ... ... ... ... ... ... ... .14.16
ІІ Бөлім Мектеп жасына дейінгі балалардың таным процестерін зерттеу
2.1. Ландольт сақиналары әдістемесі зейіннің тұрақтылық және өнімділік қасиетін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17.18
2.2. Есте сақтау типін зерттеу «Пиктограмма» ... ... ... ... ... ... ... ... 19.25
2.3. «Әңгіме құрайық» әдістемесі арқылы баланың қиялын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35.36
2.4. Нысаналардың ұқсастығы, айырмашылығы және себебін анықтау арқылы баланың ойлау қабілетін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27.31
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Зерттеудің өзектілігі: Егеменді елдің жас ұрпақтарын тәрбиелеу, талапқа сай білім беру, бүгінгі күннің уақыт күттірмес мәселелерінің бірі болып табылады. Себебі, «Бізге баға жетпес білім капиталын дамытып және білім беруді бұрынғыдан да арттырып, оған заман талабына сай форма беру қажет» - делінген Қазақстан Республикасының Преизденті Н. Ә. Назарбаевты «Қазақстан 2030» бағдарламасында мектепалды даярлық тұжырымдамасының ІІІ – блогының «Мектеп жасына дейінгі балалардың психология» бөлімінде, «Балаларды мектепке психологиялық дайындау» - талаптары қойылған.
Қазіргі кезеңде балабақшаларда оқыту мен дамытуы үшін 3-4 сабақты, 4-8 минутты, 10-12 сағатты арнайды.
Зерттеудің мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балалардың таным процестерін дамыту.
Зерттеудің міндеті: Мектепке дейінгі балалардың таным процестерінің даму ерекшеліктерін анықтау.
- Мектепке дейінгі балалардың таным процестерінің зерттелу жайы;
- Мектепке дейінгі баланың сөйлеуінің қалыптасуы;
- Мектепке дейінгі баланың ойлауының дамуы;
- Мектеп жасына дейінгі балалардың таным процестерін зерттеу;
- Ландольт сақиналары әдістемесі зейіннің тұрақтылық және өнімділік қасиетін анықтау;
- Есте сақтау типін зерттеу «Пиктограмма»;
- «Әңгіме құрайық» әдістемесі арқылы баланың қиялын анықтау;
- Нысаналардың ұқсастығы, айырмашылығы және себебін анықтау арқылы баланың ойлау қабілетін зерттеу;
Зерттеудің теориялық қолданымы: Мектепке дейінгі кезеңде балаларда негізгі психологиялық таным процестері сезім ерік-жігер, ақыл-ой, қиял т.б. жедел даму үстінде болады.
Зерттеудің практикалық қолданымы: Мектеп жасына дейінгі балалардың таным процестерін әдістемелер арқылы дамытуда баланың ойлау қабілетін, есту қабілетін, сезімін, қиялын, ерік-жігерін, ақыл-ойын дамытуды есепке алу.
1. Абрамова ГС. Практическая психология. - М., 2001.
2. Абрамова ГС. Психологическое консультирование. - М., 2001.
3. Алдамұратов. Жан тану негздерк - Алматы, 2001.
4. Андреева Г.М. Социальная психология. - М,, 1980.
5. Батаршев А.В. Тестирование. Основной инструментарий
практического психология. - Ростовна-Дону, 2000.
6. Бадмаев Б.Ц. Методика преподавания психологии. М.,2003.
7. Бектенғалиева С.Х., Ядгарова НХ Балабақшада психологиялық
қызмет жұмысын ұйымдастыру. - Алматы, 2003.
8. Битянова М. Практическая психология. - М., 1996.
9. Выготский Л.С. К вопросу о динамике детского характера.Собр.соч. в 6 т. - М., 1983. ТСәбет Бап-Баба, Жалпы психология. /Жантану негіздері/: -Алматы «Заң әдебиеті», 2003 ж.
10. Жарықбаев Қ, Озғанбаев Ө. Жантануға кіріспе: Оқу құрал / А, - 2000 ж.
11. Жалпы психология. Алматы: Білім, - 1996, - 224 б.
12. Жарықбаев Қ. Психология. Оқулық: - 3 - ші басылым. - Алматы: Білім, 1993 ж.
13. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері: Оқулық. -Алматы, 2002 ж.
14. Педагогикалық ізденіс. Алматы, «Рауан», 1990 ж.
15. Гиппенрейтер Ю. Б. Введение в общую психологию. Курс лекциий. – М., 1988.
16. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии: В 2т-Т. I –М., 1989
17. Леонтьев А. Н. Избранные психологические произведения : В 2т. – Т. П. – М., 1983.
18. Выготский Л. С. Собрание сочинений: В 6 т. – Т. 2. М., 1982. ( Мышление и речь: 2-361. Мышление и его разитие в детском возрасте: 395-415 ) .
19. Зак А. З. Развитие теоретические мышления у младших школьников. –М., 1984.
20. Ильясов И.И. Исследование развития познавательной деятельности. – М., 1971.
21. А.А. Давыдов, Т.В. Драгунова. Пдагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы Алматы 1973.
22. Б. С. Ысқақова, Қойшыбаева Н.И. Мектепке дейінгі балалардың жеке басын қалыптастырудың психологиялық құралы. Оқу құралы. Шымкент 2002.
23. Қ. Жақыпов Бірінші класс оқушысының отбасындағы итәрбиесі. Алматы – 1966
24. С. В. Мухина. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы Алматы «Мектеп» 1986.
25. Сухомлинский В. А. Балалық шақтағы жеке тұлғаның қалыптасуы.
        
        Мазмұны
Кіріспе---------------------------------------------------------------------
-------------------3
І Бөлім Мектепке дейінгі балалардың таным процестерінің даму ерекшеліктері
1.1. Мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... баланың сөйлеуінің қалыптасуы-------------------------
8-13
1.3. Мектепке дейінгі баланың ойлауының дамуы-----------------------------
14-16
ІІ Бөлім Мектеп жасына дейінгі балалардың таным процестерін зерттеу
2.1. ... ... ... ... ... ... қасиетін анықтау------------------------------------------------
---------------------17-18
2.2. Есте сақтау типін зерттеу «Пиктограмма»-------------------------------
-19-25
2.3. «Әңгіме құрайық» ... ... ... ... ... ... айырмашылығы және себебін анықтау ... ... ... зерттеу---------------------------------------27-31
Қорытынды-------------------------------------------------------------------
-------------32
Пайдаланылған әдебиеттер----------------------------------------------------
-------33
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі: Егеменді елдің жас ұрпақтарын тәрбиелеу,
талапқа сай ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі
болып табылады. Себебі, «Бізге баға жетпес білім капиталын дамытып ... ... ... да ... оған заман талабына сай форма беру
қажет» - делінген Қазақстан Республикасының Преизденті Н. Ә. ... 2030» ... ... ... ... ІІІ ... «Мектеп жасына дейінгі балалардың психология» ... ... ... ... - ... ... кезеңде балабақшаларда оқыту мен дамытуы үшін 3-4 сабақты, ... 10-12 ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балалардың таным процестерін
дамыту.
Зерттеудің міндеті: Мектепке дейінгі балалардың таным ... ... ... ... ... ... ... процестерінің зерттелу
жайы;
- Мектепке дейінгі баланың сөйлеуінің қалыптасуы;
- Мектепке дейінгі баланың ойлауының дамуы;
- Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... зейіннің тұрақтылық және
өнімділік қасиетін анықтау;
- Есте сақтау типін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Нысаналардың ұқсастығы, айырмашылығы және себебін ... ... ... ... ... ... ... Мектепке дейінгі кезеңде балаларда
негізгі психологиялық таным процестері сезім ерік-жігер, ақыл-ой, қиял т.б.
жедел даму үстінде болады.
Зерттеудің ... ... ... ... ... балалардың
таным процестерін әдістемелер арқылы дамытуда баланың ойлау қабілетін, есту
қабілетін, сезімін, қиялын, ерік-жігерін, ақыл-ойын дамытуды есепке алу.
І Бөлім Мектепке ... ... ... ... даму ... Мектепке дейінгі балалардың таным процестерінің зерттелу жолы
Мектепке дейінгі жас балаларының жеке дара ерекшеліктерінің ... ... және ... көп ... аударады. И.П.Павлов жүйке
жүйесінің үш ... ... ... ... ... және осы
қасиеттердің төрт негізгі бірігімін ажыратқан:
* күшті, қозғалмалы, ауыспалы - "ұстамсыз" ... ... ... ... - "тіршең, ұстамды" тип;
* күшті, тұрақты, жәй қозғалысты - ... ... ... ... тип нақты темперамент түріне сәйкес келеді: "ұстамсыз" - холерик,
"тіршең" - ... ... - ... ... - меланхолик.
Әлбетте, ата-аналар да, педагогтар да өз ... мен ... ... ... ... де ... қажет, бірақ,
әрқайсысын - өз ... ... ... ... темперамент айқын көріне
қоймайды. Бұл кезеңнің өзіне тән ерекшелігі: қозу және ... ... ... олардың тепе-тендігінің болмауы; жоғары сезімталдығы; көңіл
кейіптерінің тез қайта орнығуы. Баланы дұрыс ... үшін ... ... жүйке үдерістерінің тіршілік қуат күштерін: ұзаққа созылған
ауыр жұмысты орындауда жұмыс қабілетін сақтай білу, ... және ... ... ... ... сақтау, таныс емес және қолайсыз
жағдайларда батылдық ... алу, ... ... шулы жағдайларда да бірдей
тұрақты зейін ұстау, т.б. ... алып ... ... ... ... ... (не әлсіздігі) жөнінде оның ұйқысынан (ұйқыға тез берілуі, ұйқы
тыныштығы, ... күш ... тез (жәй) ... ... ... ... немесе көңілділік ... ... ... ... белгісін баланың келесі
қасиеттерінен білу мүмкін: ұстамдылық, шыдамдылық, байсалдылық, қозғалыс
пен көңіл ... ... ... оқтын-оқтын көрінетін қауырт
бәсендеу мен көтеріңкіліктің болмауы, ... ... ... ... ... барша жаңалықтарға тез назар аударуы, ... ... ... ... ... бейтаныс
адамдармен жылдам икемге келіп, олармен тіл табысуы, бір істен екіншісіне
ойланып тұрмастан тез ... ... және т.б. ... ... даму ... ... елес идеясы маңызды ұғым болып
табылады. Бұл жерде осы ұғымның егжей-тегжейлі талдауы ... ... ... оның тек ... ... ғана ... Елес немесе елестердің
функциялы жүйесі — бұл ... ... ... жадымызда (ес)
тәжірибемізді құрайтын әр түрлі оқиғаларды ... ... ... ... бір ... ... Біздің тәжірибеміз негізінде
дүниені немесе оның фрагментін елестету өзіндік кейбір ерекшеліктерге ие.
Ең алдымен, елестер ... да бір ... өмір ... ... да бір
оқиғалар оларға міндетті түрде байланысты болатын көріністер немесе сөздер
арқылы, не болмаса ... бір ... ... ... ... әрекеттер
негізінде елестетіле алады. Осы үш аумақтардың — әрекеттіқ иконикалық және
символдық аумақтардың әркайсысының ішінде ... сан ... ... ... ... ... ... жүзеге асады: кандай да бір
нәрсенің моделін құра ... біз оған ... ... ... барлық
көлемін қоспаймыз. Тандау критерийі, әдетте, елес ... яғни ... ... ... біз не ... ... ... өздерінің жиынтық сипатымен әрқашан жүйелі болады, себебі олардың
ешқайсысы берілген материалдың ішінен еріксіз немесе кездейсоқ таңдау болып
табылмайды. ... ... ... да бір кеңістіктік ... ... ... оқиғалардың едәуір кең жиынтығына ортақ
белгілеудің кеңістіктік ... ... ... ... ... шын ... ұқсас оқиғаларды еслестетудің едәуір үнемді әрі
тиімді тәсілдері ушін едәуір жалпы ... ... ... Осы үйренудің басым бөлігі бір елестетуші жүйені екіншісіне
ауыстырудан тұрады; біз ... ... ... ... жай ғана ... сонымен қатар, оны өз санамызда белгілі бір бейне ретінде ұстап
тұруға мүмкіндік аламыз.
Адам ... ... ... әрекет ететін және олардың өзара
әрекеттесуі осы ... ... ... сәті ... ... үш ... жүйе бар. Олардың барлығы қатаң ұғымдармен сипатталады, құралдық
және ... ... ... әрекеттесу арқылы калыптасып, адам
мәдениеті мен эволюциясы жағдайларына тәуелді ... ... ... Бұл, ... атап ... ... ... иконикалық және символдық
елестер. Мұның өзі қандай да бір затты оның ... ... ... әрекет
етуі арқылы және тіл сияқты символдық құрал арқылы елестету болып табылады.
Мысалы, біз белгілі бір түйінде оны байлаудың ... ... ... ... ие болу — бұл ол ... ... біз ... және
қайталай алатын қандай да бір әдет көмегімен алу. Түйінді ... ... ... әрекет бірізді ұйым-даскан, оның бірізді бұлар бір бүтінге
біріктіретін қандай да бір ... ... және оны ... ... ... ... ... жасайт басқа әдеттегі әрекеттермен мәнді
байланысты. Бұл жердегі мәнді нәрсе әрекеттер елестер жүзеге асатын ... ... және ... ... ... әрекеттер
табиғатын, өзімен, мысалы, оның ... ... ... ... ... ... болып табылатындығы.
Мектепке дейінгі кезеңде балаларда негізгі ... ... ... ... ақыл-ой, қиял т.б. жедел даму үстінде болады.
Біз осы осы қасиеттердің ... ... ... балалардың ақыл-ойы
мен еріктің дамуына тоқталамыз.
Мектепке дейінгі баланың ақыл –ойының дамуы. Мектеп жасына дейінгі
балаларда ... ... ... ... жүреді: тілді іс-тәжірибеде
қолдануы, психикалық процестерді қайта құруға ... ... ... ... сөз қоры ... ... дейінгі езеңде үш есе ұлғаяды.
Баланың ... ... ... ... зат ... сын ... есімдердің әсерінене молаяды. Бірте-бірте ана-тілінің марфологиялық
жүйесі құрмалас сөйлемдерді меңгере ... ... ... ... ... жаңа ... оңай құрайды. Олардың мағынасынан өзгерте алады. Мектеп
жасына дейінгі кезең баланың ... ... ... көріністерін
аңғартуға бейімделген кезең. Бұл кезде бала сөздің мағыналық жағы мен
дыбыстық жағына көп ... ... Бес ... ... ... пайда
болатынын түсіне бастайды да, түбірлес сөздерді іріктейді. ... ... ... сөздерді іріктейді. Белілі-бір сөздің
құрамындағы түбірлес сөздерді ... ... ... ... ... ... (табуы) баланың фонемалық есту қабілетін көрсетеді.
Мектеп жасына дейінгі балада дауысты, дауыссыз, жуан және жіңішке дыбыстар
жайлы ... ... ... ... Соның арқасында бала сөздің алдыңғы және
соңғы дыбыстарын ажыратады. Ал бес-алты жасар бала ... ... ... ... ... Бала ... ашу үшін ... сөз құрамын білу
керек. Ол ауызша айтылған сөйлемнің құрамында ... сөз бар ... ... ұзақ ... бой ... ... құруға тырысады.
Тілдің камуникативтік функциясы – қарым-қатынас қызметін атқарады. Ол
балада мектеп жасына дейін ... Сәби ... (3-4 жас) бала ... ... қарым-қатынасқа түсу үшін қолданылады. Ал белгілі-
бір жағдайда қатынасқа түсетін тіл жағдайлық (ситуациялық) тіл дейміз. ... ... ... ... ... «ол анау», «бұл жақта», т.б.
сөздердің қолданылуына қарым-қатынас ... тіл ... ... Бұл тілді меңгеруде жағдайлық (ситуатив) тілді қолданады. Бала
контекстік тілді балалар бақшасында жүйелі оқыту ... ... ... балалардың бір-бірімен ұжымдық қарым-қатынасты реттейтін
және оның ақыл-ойының дамуына әсерін тиізетін, бала ... ... ... Тілдің екінші функциясы – жоспарлаушы.
Бұл ... бала тілі оның ... , ... ... ... Белгілі бір іс-әрекеттің үстіне пайда болған және өзіне арналған
сөйлеу-эгоцентриялық деп ... ... ... ... ... ... ... эгоцентриялық сөйлеу өзгеріп отырады. Онда іс-әрекетті
дұрыс арнаға баратын ойлар ... ... ... ... ... және ішкі сөйлеуінің аралық басқышы ... ... ...... (знаковая). Бала ойында болсын (ойнап отырып) басқа
іс-әретке болсын ... ... ... ... өзінде жоқ
құралдардың орнына ... ... жоқ ... орнына қолданылған
белгілер әдетте сол заттардың түсіне ұқсайды, сол ... ... ... сол ... ... ... екі ... ортақ белгілері
болса, бір-бірінің орнына жұмсала береді.
Сенсорлық даму өзінің ... даму ... өн ... екі ... ... ... ... алып жүреді: 1) түрлі заттардың өзіне тән
ерекшеліктерін бір-бірімен ... ... еске ... 2) ... ... тереңірек түсіну үшін қабылданатын жаңа ... ... ... ... - ... ... сарапаттауыннан
өткен әр заттың әр түрлі ... ... ... ... ... Оған заттардың түсі, формасы, кішілігі кеңістіктегі формасы т.б.
жатады. ... ... ... ... ... ... мен
меңгерілуі геометриялық фигуралар мен жеке-жеке ... ... ... ... ... ... ... балаларға
жағдай жасалады. Ол жағдай балаларда сурет салғанда, түрлі-түсті қағаздан
аппликациялар ... ... ... ... бала 4-5 ... ... мен түстерді ажырытады. ... ... бала ... ... ... (м. см). 2-3 және 4-5 ... кезінде
балада әр түрлі зат арасындағы айырмашылық туралы түсінік қалыптасады:
үлкен, орташа, кішкентай. Аталған эталондардан ... ... тағы ... ... ... болады. Әр түрлі сенсорлық эталондар жайлы ... ... ... ... ... сенсорлық тәрбие берудің
негізгі мәселелерінің бірі.
Кеңестік туралы алғашқы ... ... ... дене ... ... аяқ, сол аяқ) – қол байланыстырады. Кеңістіктің басқа бағыттарын да
(алда, ортада) бала өзіне ... етіп ... ... ... оларды анықтау іс-әрекеттердің арқасында көрінеді. Ал бұның өзі
заттардың кеңістіктегі қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... кеңістіктегі заттардың бір-бірінен «алдында, артында,
астында, үстінде» тұрғанын анықтауға көмектеседі. Мектеп жасына ... ... ... ... ... ... түседі. 3-4 жасар бала да
минут, тәулік сияқты ұғымдарды түсіне белмейді. Ересектердің көмегінсіз ... бала да ... ... ... ... ... ... қиындық
тудыратын ұғымдар: «кеше, бүгін, ертең». Мектеп жасына дейінгі балалар
әдетте болған ... ... ... ... ... ... ... – айлар, жылдар, ғасыр, - бала үшін ... ... ... да ... ... 3 ... жүреді: 1) баланың суретке
болмысты бейнелеуші ретінде көзқарасы; 2) болмыспен ... ... ... ... ... 3) сурет мазмұнының, мағынасын мақсатын түсіну.
Салынған суреттердегі заттармен реалды ... ... ... өз ... ... З ... бала суретпен болмысты нашар
байланыстырады және 4-5 жасар езінде бала, суретті ... ... ... ... ... ... ... жасына келген бала күрделі есептерді шығарудың жақсы көрсеткіш
береді. Баланың алған ... жаңа ... ... ... қабілетін
қалыптастырады.
Мектепке дейінгі баланың еріктің (жігердің) ... ... ... және ... ... ... арқасында өзін-өзі тежеу, іс-
әрекеттерін бағалау және соларды белгілі бір ... ... ... жету үшін ... ... ... жеңу бала ... дамып
келе жатқан ерікке (жігерге) байланысты. Мысалы: белгілі қалыпты ... ... атап ... ... ... бермеу. Алғашқыда бұл балаға
оңай берілмейді, ... ... ... ... ... жасына дейінгі бала бірте-бірте өзінің қабылдауымен, ... ... ... істеп, меңгереді. 4 жасынан бала ойлануды көп ... ... ... бастайды.
Еске сақтау мен түсіру процесі 4 жасар ... ... ... шешу – ... ... қабілетін арттырады. Кішкентай бала
әрекеттерді импульстік болып, ал ... кей ... ... ... ... келгенде бала өзін-өзң бағалап ерік жігерін жұмсайтын халде
болады. Ерік-жігердің дамуы баланың мектепке дейінгі іс-әрекеттерімен тығыз
байланысты.
Ерік-жігердің дамуында ... ... ... ... бір бірімен
тығыз байланыста үш жағын атауға болады: Біріншіден, іс-әрекеттердің
мақсатты ... ... ... пен мақсаттың арасындағы ... ... ... жасы ... ... ... ... іс-
әрекеттерге қатынасы. Сәби кезінде-ақ бала әрекеттерінің мақсаттылығы
байқалады. Мысалы: өзіне ұнаған ... жету үшін бала ... ... - бала ... ... ... бұл ... еерік-жіігерлік
әрекет деуге ерте. Мектепке дейінгілер өз мақсаттарына жетелейтін ойды
тежеп қабілетіне ие ... ... ... сәл ... ... ... Мысалы: түрлі-
түсті қағаздардан геометриялық фигураны жаса десе, онда бала ... ... ... біте ... Оған ... ... ... Баланың іс-
әрекетінің мақсатты болуы оның кішкентай кезіндегі әрекеттерінің жетістікке
жету, жетпеуіне байланысты.
Ерік-жігер әрекеттер іске асуы ... ... мен ... ... ... ... бала не ... жеткізіп ойланады.
Кішкентай кезінде бала тілдік сөйлеу нұсқауы арқылы күрделі ... ... ... келгенде үлкендердің айиқаны тұрақты болады. Баланың өзінің
сөздері де (орманды ... одан ... ... ... өз ... ... ... мотив пен іс-әрекетті игере алмайды. ... ... ... ... ... ... ... ішінен
жоспарлайды. Қиналғандарында даусын шығарып сөйлеп , өздеріне бағыт береді.
1.2. Мектепке дейінгі баланың сөйлеуінің қалыптасуы
Тіл арқылы ойымызды басқа ... ... ... деп ... ... ... ... процесінде жеке адамның белгілі тілді пайдалануы. Бір тілдің
өзінде сөйлеудің сан ... ... ... ... ... жеке адамдардың
арасындағы өзара түсінуді реттестіру үшін, пікір ... үшін ... ... ... ... адам ... ... практикалық тәжірибесін байытып
қана қоймай, сонымен қатар ғасырлар бойы ... ... ... де ... алады. Ойдың тілі сөз. Біз сөз ... ғана ... ... ... ... ... (М. Жұмабаев).
Сөзді қабылдау және оны ұғыну бір-бірімен тығыз ... ... ... ... оны ... болмайды. Жеке сөздерді қабылдаудың өзі
оны ұғынуды қажет етеді. Қабылдау мен ұғыну бір ... ... ... іске ... ... ... ... аппаратында,
адамның мәнерлі қозғалыстарында түрліше реакция тудырады. Мәселен, ... ... іс ... ... интонациясына келісу ... ... тән ... ... екі ... ... ... Бұларсыз сөйлеу
өзінің қызметін ... ... ... ... ...... ... оның мәнерлігі делінеді. Сөйлейтін сөзде мазмұн
болмаса, ол ... ... ... ... Сөздің мазмұндылығы дегеніміз
екінші біреуге жеткізілетін ойдың айқындығы. Ойы саяз кісі бос ... оның сөзі де ... таза ... ... ... — баланың сөйлеу кезіндегі эмоциялық қалпын
білдіре алуы, яғни әрбір сөйлемді өзінің ... айта ... ... жақсы
сөйлейтін адамдарды "сөзі мірдің оғындай екен" дейді. Мәнерлі ... ... ... үшін ... зор. А. С. Макаренко бұл ... ... ... өзіңіздің еркіңізді, сіздің мәдениетіңізді,
сіздің жеке ерекшелігіңізді сезіне алатындай болуы керек",— дейді.
Сөйлеу әрекеті ... ... ... (тіл, ... ... ... ... еттері т. б.) дұрыс қызмет істеуін қажет етеді.
Сөйлеу ... ... ми ... ... синтездік қызметінің
нәтижесі. Бұл, біріншіден, сөйлеу ... ... ... түрлерін, тілдегі дыбыстарды нәзік талдаудан; екіншіден, сөздік
сигналдардың бөлшектенген ... ... ... ... ... ... И. П. ... былай түсіндіреді: "Егер
айналадағы дүниеден алынатын біздің түйсіктеріміз бен елестеріміз шындықтың
бірінші сигналдары ... ... ... онда тіл ең әуелі ... ми ... ... кинестезиялық тітіркенулер, екінші
сигналдар — ... ... ... ... Олар ... ... табылады да, жалпылауға мүмкіншілік береді, ал бүл соңғы
бізге ғана тән ең жоғары ойлауды құрайды".
Сөйлеудің физиологиялық негіздері. ... ... ... ... ... сол жақ ... ... қыртысының төменгі жағында) адамның
дыбыстап сөйлей алуын басқарып тұратын жүйке орталығы бар, ал ... ... ... ... ... ... т. б.) ... қажет етеді" дейді. Неміс ғалымы ... ... ... ... ... сол жақ ... ... бөлігінің арт жағына орналасқан жүйке
орталығының қызметіне байланыстылығын айтады.
Сөзді қабылдау, оның мәнісіне түсінуде мидың ... ... ... ... ... зоналарының бірлескен қызметін реттестіріп отыратын сол жақ
ми сыңарының төбе, самай, ... ... ... де ... ... ... ... функциясына байланысты болып келетіндігін ... ... ... болады. Егер оның сол жақ бөлегі зақымданса, ... ... ... ... болады. Мұндай құбылысты ғылымда афазия деп
атайды. Мұның үш түрі бар. ... ... ... ... ... ... тілі күрмеледі, дыбыс, үн шығару қиынға соғады. Афазияның
екінші ... адам өзі ... ... ... ... ... Мидың бір жеріне қан құйылу, оның тамырларының тығындалуы,
жарақаттанып ... ісу т. б. ... ... ... себеп болатын
факторлар.
Мұның емін логопед-дәрігерлер жасап отырады. Сөздік сигналдары дұрыс
анализдей алу адам психикасы дамуының түрлі кезеңдерінде ... ... жас ... алғашқы кезде дыбыстарға қайтаратын жауап реакциясы
жалпылама түрде, яғни генерализация сипатында болады. Балаға "сағат" деген
сөзді ... ... ... ... сөйлегенде, сол сағатқа ұқсас
дыбыстардың жиынтығына ... ... да, ... ... ... ... айыра алмайды. Бұл жағдай баланың ми қабығының анализдік, синтездік
жұмысы өлі женді жетілмегендігін, яғни онда сөзді ... ... ... ... ... ... ... жалпылай алу — адам ойлауы мен
сөйлеуінің ең ... ... Бала ... ... тілі ... ... ... біртіндеп ие болып отырады.
"Сөйлеу", "тіл" "қарым-қатынас" ұғымдарының мән-мағынасы жақын
болғанмен, ... ... ... ... ... ... іс ... ауқымды саласы, ол өмір сұрудің, тыныс-тіршіліктің
негізгі арқауы. Сөз бен сөйлеуге қарағанда оның аясы кең, ауқымды. Адам ... ... ғана ... жасамайды. Ол айналасындағылармен түрлі
ым-ишара (жест), белгі, таңба ... ... ... ... т. б.) арқылы да бір-біріне ақпарат (мағлұмат) бере алады. Тіпті,
қас қағу, иық пен иекті қозғалту, басты шайқау тағы басқа осы ... ... ... да қарым-қатынастық қызмет атқарады. Халқымыз "ымға
түсінбеген дымға ... деп өте ... ... ... күлу мен
күлімсіреудін де, жылау мен жыламсыраудың да ... ... ... ... ... ... ... Мұның неше түрлі
нұсқалары болады. Мәселен, қызмет бабы жоғары адаммен сөйлесу рәсімі ... ... ... ... ... кісі ... ... болады. Осы айтылғанға орай сөз арқылы пікірлесу тікелей,
жанама, ... ... ... ...... ... корініп
отырады. "Қарым-қатынас", "сөйлеу" ұғымдарының мән-мәнісін негізінен
психология ғылымы қарастырады.
"Тіл" ұғымының да ... тіл) ... кең, ол, ... ... ... социология, этика, педагогика т. б.) жиі қолданылады.
Тіл жеке адамның еншісі ғана ... ол ... ... ... ... Тіл ... әр ... ғасырлар бойына жинақтаған рухани мүрасы
ұрпақтан-ұрпаққа (ауыз екі — фольклорда, жазба түрде) жеткізіліп отырылады.
Ал "сөз", ... жеке ... ... ... Ол жас ... ... ... адамдарда, өртұрлі мамандық иелерінде сөз саптаулары түрліше керінеді.
Психология тіпті есі кіресілі-шығасылы адамдардың да сайлау ... ... ... Басқа ғылымдар сөйлеудің осы жақтарын қарастырып
жатпайды, олар тіл ұғымын адамзат қоғамына ... ... ... өз ... етеді.
Пікірлесудің қандай түрлері болса да, сейлеу формалары арқылы ... ... ... ... ... ... мен жеке ... қарай
сөйлеу түрлі ерекшеліктермен көрінеді. Осы айтылғандар ... ... ... ... Алдымен сыртқы және ішкі сөйлеу болып үлкен екі
топқа жіктеледі.
Сыртқы сейлеу ... (бұл ... ең көп және кең ... ... ... ... ... ал ауызша сөйлеудін өзі диалог және монолог.
Ауызша сөйлеу — сөйлеудің негізгі түрі болғандықтан оның ... де ... ... ... ... жазу ... ... создің түрлі дыбыстарын белгілейді. Былайша айтқанда, жазу сөзі
ауызекі сездің қағаздағы таңбасы, оның ... бір ... ... негізгі бір түрі — диалогтық сөйлеу дегеніміз екі
немесе бірнеше адамның тілдесуі. ... ... ... ... төмендегідей:
Диалог сөз бөгелмей еркін айтылады, ол ойды кең ... ... ... ... айтылатындықтан ықшам келеді, тек әңгімелесуші адамдардың
өздеріне ғана түсінікті болады. Мәселен, "келе жатқан тоғызыншы" ... ... ... ... ... ... адамдар ғана түсіне
алады.
Диалогтық логикалық жағы (жоспарлылығы, дәлелділігі т. б.) кемдеу болады;
Диалог сөз ... бет пен ... ... қозғалыстармен (қолдың,
ауыздың, көздің, қабақтын қозғалысы т. б.) толықтырылады;
Монологтық сөйлеу дегеніміз бір ... ... яғни ... ... ... ... тән кейбір психологиялық ерекшеліктері төмендегідей
монолог сөз үнемі белгілі жоспарға ... ... бұл ... ала даярлықты
тілейді;
Монолог сөздерге логикалық жағынан қатаң талаптар қойылады (мәселен,
баяндамашы мен ... ... ... мен ... ерекше көңіл
бөледі);
3) Монолог сөз мәнерлі, адамға әсер ететін моменттерді (сөзді сазына
келтіріп айту) көбірек қажет етеді.
Диалог және ... ... ... ... ... ... сипатындағы түрлі қозғалыстармен қосарланып отырады. ... ... ... ... етумен қатар, оның өзімізге де, жұртқа да
түсінікті болуына жағдай ... ... ... ымишаралардың дербес
күйінде аса үлкен ... жоқ. Адам мұны ... ... ... ... сөйлеуде (оның диалог және монолог түрлерінде де) актив ... ... ... Актив сөздер күнбе-күнгі жиі қолданылатын сөздер.
Пасив сөздер тілімізде сирек пайдаланатын, мағынасына түсінгенмен күн сайын
айтылмайтын ... ... ... ... ... атаулар және
ескірген сөздер жатады. Актив сөздің мол ... ... ... ... кәсібіне байланысты. Егер ересек адамдардың актив сөздері орта
есеппен 6000—7000 болып келсе, ... мен ... ... актив
сөздері 10000—13000 сөзге жетіп отырады. Мәселен, ... ... ... дай ... ... бір түрі — ... сөйлеу. Жазбаша сөйлеу ... ... ... ... түрі. Мұны игеру адамға ... ... ... адам ... хат танырлықтай дәрежеге жеткенде,
ауызша сөйлеудің біршама дамыған кезінде ғана ... бола ... ... ... ... ... қасында сөйлесетін адам болмағандықтан, мұнда ешбір ымишара
қолданылмайды. Жазбаша сөйлеудің логикалық жағына аса қатаң талап қойылады.
Мәселен, ... ... ... жазған кезде адам осындай талаптарды
орындауға тырысады, көп ойланып, толғанады. Өйтпейінше, ... ... ... ... ... ... де қатты ескеріледі.
4) Жазу кезіңде адам қатты зейін қойып, әр сөзін ойлап ... ... сөз ... Бұл ... ой ... ... ... Мәселен, адам
өзінің туысқандарына, таныстарына хат ... ойын ... осы ... ... сөйлеудің түрлері мен стильдері әр алуан. ... ... ... ... ... ... т. б. сөздер.
Сөйлеудің жеке бір түрі - ішкі сөйлеу. Ішкі ... деп ... ... ... ... ... айтады. Әр ұлттың
өкілі қандай бір нәрсе туралы ойласа да, ... өз ... ... ... адам ішкі сөйлеуді пайдаланады. Ішкі ... ... ... жасауға арналмаған. Оны адам өзінің ойлау ... ... үшін ... Ішкі ... ... ... ... деуге болады. Өйткені мұнда оның жұмысы жөнді еленбейді. Тек тиісті
аспаптармен зерттегенде ғана ... осы ... де ... орай туып отыратындығы анықталған. Ішкі сөйлеу ... М. ... ... ... "Бес жастағы баланың ойы сөзбен немесе сыбырлап
сөйлеумен немесе тіпті тілдің ... ... ... ... өзі ... ... да (тек ... дәрежеде болуы мүмкін) жиі
кездеседі.
Ішкі сөйлеу өте қысқа, ... ... ... ... адам әр кез ... мазмұнын жақсы біліп отырады, сондықтан ішкі сөйлеуге ұзақ
тұжырым жасап жатудың қажеті де ... ... ... бала тілінің қалыптасуына ересек адамдардың
сөзінің әсері өте күшті екендігі түсінікті. Бала оларға үнемі еліктеп, ... сөз ... ... ... ол ... балалардың тіпті
үлкендердің сөзінде байқалған қателіктерді көргіш келеді, яғни баланың ... ... ... ... сөйлеу әрекетінің дұрыс қалыптасуына жеткілікті көңіл
бөлінсе, мектепке келгенде оңай хат ... ... ... үлгіріп кетеді.
Осындай балалардың ана тіліндегі сөз қоры 4000-ға ... ... ... ... ... ... ... олардың дұрыс, анық, дәл
сөйлей алуына ерекше көңіл бөлу қажет. Мектеп ... ... ... тәрбиелеу (бұл - балалар психологиясының ... ... ... мен ... ... ... бөлетін мәселесі.
Мектепке дейінгі балалық шақта түйсіктің сөздік формаларының дамуы
сөйлеу мен практикалық іс-әрекеттің ... ... ... ... ... дейінгі кішкентайлардың практикалық міндеттерді
шешу процесінде пікір айтуы оларға қортынды жасауы ... ... ... Келесі кезеңде сөйлеу әрекеттің алдын орау, жоспарлау
функциясын атқарады. Бұл балаға міндеттерді ... көз ... ... ... ... қағып алып, пайдалануға мүмкіндік береді.
Біртіндеп, практикалық тәжірибенің молаюына қарай, бала сөздік жоспарлаудан
нақтылы міндетті (тұтасынан) ... ... ... ... ... ... ... өзіне белгілі фактілерді бақылауға сүйенген
жағдайда, оның ... ... ... және ... ... ... суы бар ... салғанда түрлі заттардың «өздерін ... ... ... ... жасына дейінгі балалар ағаш ... ал ... ... ... ... кететіндігі жөнінде өте дұрыс
қорытындыға келеді.
Мектеп жасына дейінгі балалардың сөздік пікірлесуді қолдануы, балалар
абстрактілі ұғымдар көмегімен ойлайды екен ... әсте ... ... ... сол ... ... адам ... маңызынан
елеулі айырмашылығы болатынын Л.С. Выготский көрсетіп ... ... ... ... ... да, ... да ... Формалар
тұрғысынан алғанда бұл жалпылаулар негізінен бейнелік сипатта болады, ... ... ... ... және елеулі белгілері туралы ой болып
саналатын ... ... ... қана ... ... ... бала үшін ... өзара үнемі елеулі және тіпті өздеріне ортақ
ерекшеліктерімен біріктіріле бермейтін комплекстермен және «алдын ... ... тән. Алты ... ... ... ... ... бейнеленгендерін іріктеп алу тапсырылады.
1.3. Мектепке дейінгі баланың ойлауының дамуы
Сәбилік шақта баланың ойлауын ... ... ... ... ... ... бағдарлау іс-әрекетінің көмегімен заттар мен
құбылыстар арасындағы байланыстар мен ... ... ... ... ... бейнелерді пайдалана отырып қарапайым ойлау іс-
әрекеттерінің көмегімен ойша ... ... ... ... ... ... формасы негізінде ойлаудың көрнекі бейнелі ... ... ... бірге балалардың
практикалық іс-әрекеті тәжірибесіне негізделген және сөз арқылы тұрақтанып
бекіген алғашқы қорытындылар қалыптасады.
Сәбилік шақтың аяғында бала ... мен ... өзге ... ... ... ... игере бастаған кезде сана-сезімнің ... ... ... ... біз ... өткенбіз. ,.
Мектепке дейінгі балалық шақта заттардың құбылыстардың, ... ... ... мен ... бөлу мен ... ... ... де сан алуан міндеттерді баланың шешуіне тура келеді.
Ойында, сурет салуда, ... ... оку және ... ... бала ... ... ... жай ғана пайдаланып қоймайды,
жаңа нәтижелер ала отырып олардың тұрақты түрін езгертеді. Балалар ... ... мен оның ... ... құрылым формасы мен оның
орнықтылығың допты соқкан күш пен оның ... ... ... ... ... т. б. байланыстарды табады және пайдаланады. Дамып
отыратын ойлау балаларға өздерінің іс-әрекеттерінің нәтижелерін алдын ... ... ... ... ... ... ынталары дамыған сайын балалар өздерінін
практикалық іс-әрекеттерінен шығатын ... ... ... ... тану үшін кеңірек пайдаланылады.
Әрине, балалардың пайымдаулары үнемі қатесіз больш шыға бермейді.
Бұған олардың білімі мен ... ... ... ... дейінгі балалар
өздерінің ойда жоқ жерден жасалған теңеулерімен және қорытындыларымен
үлкендердің күлкісін ... ... ... ... ... ең ... ... анық
көрінетін байланыстары мен қатынастарын ажыратудан біртіндеп анағұрлым
күрделі және ... ... ... ... ... ... басты түрінің бірі — себептер мен ... ... ... ... ... ... көз алдыңда өтіп жатқан
құбылыстардың себептерін қалай анықтайтынын зерттеу үш жасар балалар затқа
тиетін белгілі бір әсердің тек ... ... ... қозғағанда,
ол құлап қалды) көрсетті. Ал, мектепке дейінгі төрт ... ... ... ... қасиеттерімен бапланыстылығын
түсіне бастайық (үстелше кұлау себебі онық тік жалғыз аяғы ... ... ... ... ... ... ... ретінде
заттардың көзге бірден шалынатын ерекшеліктерін ғана емес, олардың тұрақты
қасиеттерін де ... ... ... ... ... ... оның ... ғана аяғы бар болатын және оның ернеулері көп, оның үстіне өзі ... ... ... құбылыстардың калай өтетіндігін бақылаулар заттармен іс-әрекет
жасаудың өзіндік ... ... ... ... ... ... ұғымдарды нақтылауға, пайымдау арқылы сол себептерді
дұрысырақ түсінуге мүмкіндік береді.
Эксперименттердің бірінде мектепке дейінгі ересектерге түрлі ... соң ... ... суға ... ... ... ... кететінін айтуы керек екені ұсынылады.
Мектепке дейінгі балалық шақтың ... ... ... ... ... байланыстар мен қатынастарды түсінуді, осы ... ... ... ... жаңа ... ... ... талап ететін
біраз күрделі міндеттерді шеше білу дами бастайды. Мысалы, мектепке дейінгі
алты ... ... көбі мына ... ... толық қанағаттанарлықтай
дәрежеде шеше алады «Қыстың аязды күні еді. Орманда екі аңшы шаңғымен келе
жатты. Кун кешкірін ... ... дем ... ... ... ... ... тікті, от жақта « Е... е..,—деді аңшылардың бірі,— казір бір
ыстық шәй ішер ме еді!».— Орман ішінде маңайда үй де, өзен де, ... ... Шай ... үшін суды ... алу ... «Ал, мен ... шай болу үшін
не жасау керек екенін білемін!» — деп, ... аңшы бос ... ... ... ... екінші аңшы шай қайнататын суды қайдан тапты? Немесе:
«Игорь асфальт ... жол ... ... ... ... ... ... ол домалап кетті. Сосын бала жасыл шөп өскен алаңға шықты ... да ... ... ... Сен қалай ойлайсың, қай жермен асфальтті
жолдың үстімен бе әлде ... ... ... бе доп ... ... ойлауына түсінікті міндеттер аумағының кеңейе түсуі оның барған
сайын жаңа ... ... ... ... ... ... білмейінше аңшылар ішетін шай жөніндегі тапсырманы немесе бұдыр
бетке қарағанда тегіс бет арқылы қозғалыс оңай болатынын және доптың алысқа
домалайтыны жөніндегі ... ... да ... ... ... алу ... ... міндетті шарты болып табылады. Бұл білімді бірсыпырасын
балалар тікелей үлкендерден ал ... ... ... ... ... өз ... мен іс-әрекетінің тәжірибесінен алады.
Білім қорының біраз артуы әлі ойлаудың, дамуын түсіндіре алмайды. ... өзі ... ... болып табылатын ойлау міндеттерін шешетін іс
екендігінде. Егер бала өз іс-әрекетінің жемісті болуына байланысты ... оған ... ... байланыстар мен қатынастарды бөле білуге
бағытталған ойлау іс-әрекеттерін орындай ... ... ... ... өз ... ... сабақ та ала алмайды. Игерілген жаңа білім
ойлаудың одан әрмен дамуына ... ... ... ... ... шешуге пайдаланылады.
Ойлау іс-әрекеттерінің қалыптасуы мен жетілуі ойлаудың негізін
құрайды. Бала ... ... ... оларды қалай пайдалана білетіндігі
оның қандай ойлау іс-әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... сыртқы бағдарлау іс-әрекеттерін игеру мен
бойға дарытудың жалпы заңы ... ... Осы ... ... қандай
және оларды бойға дарытудың қалай ететіндігіне байланысты баланың
қалыптасып келе ... ... ... не ... ... не сөз бен сан сияқты белгілер іс-әрекеттері формасын қабылдайды.
Ойша бейнелермен іс-әрекет жасай отырып бала заттармен жасалатын ... пен оның ... көз ... ... және осы ... ... ... міндетті шешеді. Бұл — өзімізге таныс көрнекі бейнелі ойлау.
Белгілермен іс-әрекеттерді орындау нақтылы заттардан ... ... ... ... мен ... ... ... ретінде пайдаланылады.
Белгілермен іс-әрекетті жасаудың көмегімен атқарылатын ойлау дерексізденген
ойлау болып ... ... ... ... ... ... бағынады, сондықтан да логикалық ойлау деп аталады.
Ойлауды қатыстыруды талап ететін практикалық және танымдық мәселелерді
дұрыс шешу ... ... ... мен ... ... үшін ... ... болып саналатын жақтарын баланың біле де байланыстыра білу
мүмкіндігіне тәуелді. Егер бала осындай ... ... ... ... байланыстыруға тырысып, оның қалқып жүретінін немесе батып
кететінін алдын ала айтуға тырысса, ол тек кездейсоқ шешімді ғана ... ... оның ... ... ... шынында жүзу үшін
айтарлықтай мәні жоқ. Мұндай жағдайда бала дененің ... ... ... ... жасалғанымен байланыстырса, ол неғұрлым мәнді, қасиетті
бөліп көрсетеді; оның болжаулары үнемі болнағанмен көбіне дұрысқа ... Тек ... ... ... ... ... салмағына
қатысуына қарай бөле білу ғана (бұл білімді, бала мектепте физиканы
оқығанда ... ... ... ... шешім береді.
Көрнекі-бейнелі және логикалық ойлау арасындағы ... ... ... осы екі ... ... қасиеттерді бөле білуге мүмкіндік
беретіндігіне және сол арқылы әр ауқымдағы ... ... ... таба
білуде. Бейнелі ойлау назар аудару арқылы басты касиеттерді, ... ... ... ... әсерлі болып шығады. Мысалы,
бала қардың суға айналуын, доптың асфальт ... және шөп ... ... т. б. кез ... ... ... көбіне мәселені шешуде басты
орын алатын ... ... ... оларды елестетуге болмайды, сөздер не
басқа бір белгілер арқылы ... ... ... ... ... дейінгі балалардың таным процестерін зерттеу
2.1. Ландольт сақиналары әдістемесі зейіннің тұрақтылық ... ... ... ... ... ... және өнімділік қасиетін анықтау
көрсетілген нұсқауы арқылы жүргізіледі.
Нұсқау: “Мен сенімен қазір ойын ойнаймын, бұл ойынның аты “Мұқият бол
және ... ... ... ... Бұл ... сен ... балалармен
жарысасың, одан кейін біз ... ... ... қол ... ... ойымша, сен басқа балалардан гөрі жақсы орындайсың.”
Ары қарай ... ... ... ... іс қағаз
көрсетіліп, түсіндіріледі: ол сақиналар қатарын мұқият қарап ... ... ... ... ... ... ... 5 минутқа созылады. Әр минут сайын ... ... ... ... ... және сол ... бала бұйрық берілген кезде
тоқтаған сақинаны белгілеу керек.
5 ... ... соң ... «бітіреміз» дейді. Осындай сөзден кейін,
бала келген жерінен тоқтау керек және тігінен екі ... ... ... жүргізуші баланың әр минут сайын және бес ... ... ... санын анықтайды. Сонымен қатар әр минутта
жіберілген қателер саны ... Мына ... ... баланың зейінінің
тұрақтылығын және өнімділігін анықтауға болады
S = 0,5 N – 2,8 n ,
60
бұл жердегі: S ... ... мен ...... бір ... ... ... саны
(егерде осы формуланың көмегімен зейіннің 5 ... ... ... анықталатын болса, онда N – бес минут ... ... ... тең ... ал ... n көрсеткіші –бес минут
аралығында жіберілген сандардың қатесіне тең. Ал осы ... ... ...... осы ... аралығында жіберген қателер саны.
Нәтижені өңдеу барысында әр минуттық S ... және ... бес ... S ... ... ... нәтижелері бойынша график
сызылады. Мектеп жасына ... ... ... ... ... ... бағалау.
Мұнда Ландольттың шеңбер әдістемесіндей нұсқау беріледі. Сол ынталандырушы
материалы қолданылады. Бірақ бұл жағдайда балалар әр жерінен ... ... ... тауып бір мезгілде әр ... етіп ... ... және сол ... ... ... бірінші сақинаны бір тәсілмен ал
екіншісін басқа тәсілмен белгілеу қажет.
Сандық ... ... мен ... ... ... ... ... әдістемедегідей, бірақ нәтижелері зейіннің бөлінушілік
қасиетін ... ... ... ... тап»
Нұсқау: жанармай құюшы қызметкер жүргізушіге қай майдан құюды ... ... ... ... қолдануға болмайды)
2.2. Есте сақтау типін зерттеу «Пиктограмма»
Мақсаты: Тікелей емес есте сақтауды ... ... ... жүргізу үшін балаға ақ парақ (А4),
қалам және есте сақтау үшін сөздер жинағы ... 5-10 ... ... ... 12 сөз ... ... ... алдау
Дәмді кешкілік ас қоштасу
Қатал тәрбиеші даму
Ауыр жұмыс соқыр бала
Жылы жел қорқыныш
Ауру көңілді ... «Мен ... ... ... оқимын, сен оларды есіңде сақтап
сабақтың соңында қайталауың керек. Сөздер көп, сондықтан есте ... ... ... үшін ... осы сөз сен үшін нені еске ... ... болады. Бірақ әріптерді емес суреттерді салу ... ... ал ... ... ақ ... ... параққа сыятындай етіп сал.
Суреттің сапасы емес сөздің дұрыс мағынасы маңызды болып ... ... ... ... берілген сөздер және сөз
тіркестері асықпай оқылады. Сонымен ... ... бала ... ... салуын бақылайды. Егер бала парақтың көп бөлігін алатын үлкен
фигуралар сала ... оған ... ... ... ... 2-3 ... ... рет айтылады.
Егер зертеуші баланың ешқандай мақсатсыз және мағынасыз, ... ... ... ... жоқ ... ... ... яғни ол нұсқауды
естімегеніне және түсінбегеніне күдіктенсе, баладан оның қандай сурет
салып ... және оның ... ... ... бар екенін сұрау керек.
Баланың сөзді ұмытпағанын анықтау керек.
Әр сөзді ... ... ... ... және 1-2 ... аспау
керек. Егер балалар суретке қызығып, алғашқы суреттерге бөлшектер ... ... ... суреттің сапасы емес, оның айтылған сөзбен
байланысы маңызды екенін ... ... соң, ... қай ... қай ... жататыны көріну
үшін суреттерді нөмірлеу керек. 20-30 минуттан соң ... ... ... ... ... оларға қарап бала сөздерді есіне түсіру
керек. Еске түсіргенде дұрыс еске түсірілген ... саны және ... ... ... «дәмді кешкілік ас» – «тәтті кешкілік ас» немесе
«қоштасу» – айырылысу сияқты сөздер дұрыс болып ... ... Ең ... дұрыс еске түсірілген сөздердің саны
есептеледі. Бұл жастағы балалар үшін қалыпты ... 10-12 ... ... ... түсіру).
Бейнелі ойлаудың даму деңгейі суреттерді талдау ... ... ... ... ... ... суреттерінің тақырыппен байланысы
аз, ал бейнелі ойлау деңгейі жоғары ... ... ... ... ... көрсетеді. Мысалы: дәмді кешкілік асқа торт, тағам түрі
салынады. Балалардың бір типті, сөздің мағынасымен байланысы жоқ ... ... ... ... бала ... ... еске ... Бұл жағдайда
ойлаудың төменгі деңгейі жақсы ... есте ... ... ... бір ... ... ... шектен тыс үлкен болуы
ұйымдастырушылықтың төменгі деңгейін көрсетеді.
Есте сақтау типін зерттеу
Мақсаты: бастауыш сынып оқушыларының есте ... ... ... ... ... және ... ... құралдар: Есте сақтауға арналған тесттік сөздер ... ... есте ... үшін 4 ... ... ... ... «Мен қазір сендерге бірқатар сөздерді оқимын. Сіздер зейін қойып
тыңдаңыздар және барлық сөздер ұсынылып болғаннан ... ... ... ... жиындағы сөздер арасында 4-5 секунд үзіліс ... ... 10 ... ... ... оқушы есінде қалған сөздерді
жазып шығады.
Бірнеше уақыттан кейін (10 минут) оқушыларға көру ... есте ... ... ... ... ұсынылады.
1. бөлім:
Нұсқау: «Қазір тақтада жазылған сөздерді зейін қойып оқып алып, соңынан
есінде сақтағаның бойынша жазып шығасың».
2. бөлім:
Нұсқау: ... мен ... ... ... ал сен артынша сөздерді
саусақтарыңмен ауада жазып ... ... ... ... ... ... ... сөздерді параққа жазып шығуың қажет».
5-10 минуттық үзілістен кейін көру-қозғалысты есту ... ... ... ... ұсынылады.
3. бөлім:
Нұсқау: «Қазір мен сөздерді оқимын, ал сендер осы уақытта үлестірмелі
қағаз бойынша сөздерді ... және әр ... ... ... Соңынан естеріңде қалған сөздерді жазыңдар».
Нәтижелерді өңдеу:
Алдымен әр жобада дұрыс жаңғыртылған сөздер анықталады.
Топтық ... ... ... талдау:
- Сынып оқушыларының есте сақтауының басым типі қандай ?
- Есте сақтаудың қандай типі ... ... ?
- Топ ... ерекшеленетін жеке нәтижелер бар ма ?
Зерттеуге арналған қосымша сұрақтар:
1) Есту есте сақтауға ... тау, ... ... ... қағаз, сия, ара, қияр, терезе.
2) Бейнелі есте сақтауға арналған:
жер, шаш, теңіз, тас, қабық, үй, белгі, тышқан, тал, ертегі.
3) Қозғалысты есте ... ... оқ, ... құм, ... ... шатыр, шам, ит, жұмбақ
4) Көру-қозғалысты есте сақтауға арналған:
өзен, өсімдік, арба, ешкі, мұғалім, апельсин, шөп, қасқыр, карта, саңырау
құлақ.
Санды есте ... Бұл әдіс ... ... ... есту ... ... арналған.
Нұсқау: «Қазір мен саған сандарды айтамын, ал сен
тез қайталап айтуың ... Ары ... ... балаға ретімен төмендегі суретте
берілген сандарды жоғарыдан ... ... ... , әр ... ... ... 1
секунд болу керек. Әр қатардағы сандарды оқығаннан кейін бала зерттеушінің
ізінен кейін қайталауы керек. Бала қате ... ... ... ... ... қате ... сан ... ұқсайтын қате жіберілсе, оң
жақтағы сан қатарын қайталап, балаға еске ... ... Егер ... рет сан қатарын еске сақтап, атағанда да дәл ... ... мына ... ... психодиагностикалық зерттеу аяқталады, өткен
қатардағы ең болмаса бір рет ... және ... есте ... ... белгіленеді және қарама-қарсы реттегі сандарды оқиды.
(А,Б суреті)
Нәтижесінде баланың қысқа уақытта есту еске ... ... ... ... ... орташа 9 санды дұрыс атаса |10 ... ... 7-8 ... дұрыс атаса |8-9 ... ... 5-6 ... дұрыс атаса |6-7 ... ... 4 ... дұрыс атаса |4-5 ... ... 3 ... ... атаса |2-3 ... ... 0-2 ... дұрыс атаса |0-1 |
10 ұпай - өте ... ұпай ... ұпай ... ұпай ... ұпай -өте төмен
Сөздерді жатта.
Мақсаты: Осы әдістеменің көмегімен ес процесінің қайта жаңғырту
түрін анықтаймыз.
Орындалуы: Бала ... ... ... ... 12 ... ... керек. Олар : ағаш, қуыршақ, шанышқы, гүл, телефон, стакан, ... шам, ... ... ... есте сақтау былай жүреді. Әрбір естіген ... ... ... ... ... ... ... алады. Жүргізуші баланың еске
түсірген және дұрыс атаған сөзінің сапасын ... одан ... ... одан әрі есептей береді. Мұнан кейін барлық ... ... ... дейін алты мүмкіндік жасалады. Жаттығудың нәтижесі ... ... ... ... ... жаңғыртқан қатары.
Тігінен әрбір мүмкіндікте баланың дұрыс айтқан сөзінің сапасы.
Бағалау нәтижесі.
10 ұпай – бала ... 12 ... ... 6 ... ... ұпай - бала 6 мүмкіндікте 10-11 сөзді айтты.
6-7 ұпай - бала 6 ... ... 8-9 ... атады.
4-5 ұпай - бала 6 мүмкіндікте қатесіз 4-5 сөз атады.
2-3 ұпай - бала 6 мүмкіндікте қатесіз 5-4 сөз атады.
0-1 ұпай – бала ... 6 ... 3 ... ... айта ... ұпай -өте жоғары.
8-9 ұпай - жоғары.
4-7 ұпай - орташа.
2-3 ұпай -төмен.
0-1 ұпай-өте төмен.
Ілмек әдісі
Мақсаты: бастауыш мектеп жасындағы баланың ... есте ... ... .
Қажетті құралдар: үлкен анық етіп жазылған 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ... ... мен ... әр ... жеке-жеке 3 секунд аралығында көрсетіп
шығамын, содан кейін сендер әр санды бейнесіне қарай неге ұқсатасыңдар, сол
бойынша ... ... ... 0 – шеңбер
1 – ілмек
2 – құлақ
3 – «З» әрпі
4 – орындық
5 – ......... - ... ... 1 3 4
5 6 7 ... сақтау үрдісінің динамикалық ерекшеліктері
Орындалуы: Балаға 10 сөзден тұратын сөздер қатары беріледі. Әрбір ... бала ... ... ... саны анықталады.
Балаға есте сақтау үшін сөздер қатарының ішінен ... ... Үй, ... ақ, ... ... бор, ... кесе, шырақ, үстел;
2. Мысық, қаламсап, қызыл, машина, биік, бояу жаққыш, мама, кітап, тауық;
3. Ит, ... гүл, ... ... ... ... әріп, түс;
4. Сағат, жел, балық, жұлдыз, піл, кәмпит, қағаз, ... ... ... ... және ... енді баратын балалардың есте
сақтау үрдісінің динамикалық ерекшеліктерін анықтауда , ... ... ... ... ... саны және оның ... жаңғырту бұл әдісте 6 рет қана жасалады.
Есте сақтауды тексеру қорытындылары график ... ... ... есте ... 2 ... ... ... анықталады.
1) есте сақтау динамикасы
2) есте сақтау жемістілігі
Сөз қатарының қайталану саны.
Есте сақтау процесінің динамикасы мінез бойынша қисық ... ... ... ... ... ... бұл ... динамикалық болып
табылады.
Егер қайталаудан қайталауға дейін нәтиже жақсармаса, орташа динамикалық
болып табылады. Егер керісінше ... ... емес ... ... ... мәліметтер бойынша келесі шкалалар бойынша 3 бағаның біреуіне ие
болады.
Есте сақтаудың ... ... -өте ... ...... емес – ... ... өнімділігі ұпай бойынша көрсетіледі.
10 ұпай – бала 10 сөзді де ... есте ... ұпай – бала 6 рет ... 10 ... есте сақтайды.
6-7 ұпай - 6 рет қайталанғанда бала 7-9 сөзді дұрыс есте сақтайды.
4-5 ұпай - 6 рет ... бала 4-6 ... ... есте сақтайды
2-3 ұпай - бала тек 2-3 ... ғана есте ... ұпай -6 ... бала тек 1 ғана ... есте сақтайды.
Тікелей емес есті анықтау
Қажетті құралдар: парақ, қағаз, ... «Мен ... ... әр ... ... мен ... ... кейін шағын үзіліс болады. Бұл уақытта сен параққа суретін саласың
немесе есіңде қалған ... ... ... ... ... ... арада орындау қажет, әйтпесе біз барлық тапсырмаларды орындап
үлгермейміз. ... мен ... ... ... ... есте ... Таяқ. Ағаш. Жоғары секіру. Күн жарқырап тұр. Көңілді
адам. Балалар доп ... жүр. ... ... тұр. Қайық
өзеннің бойында жүзіп жүр. Мысық балық жеп ... ... ... ... сөз тіркестерін оқығаннан соң зерттеуші 20
секунд үзіліс жасайды. Осы уақыттың ішінде бала ... бір ... ... ... сол ... ... ол ... сөздерді және айтылуын
еске түсіреді. Егер осы берілген уақытта бала тапсырманы ... ... ... оны ... ... ... ... аяқтаған соң психолог баладан суретті және ... ... ... ... еске ... ... нәтижесі
Әрбір дұрыс айтылған өзіндік сурет немесе жазылған сөздер және ... бала 1 ұпай ... ... ... ... мен сөз ... қана ... есте сақтаудың қалпына келуі тура ... ... ... ... ... 0,5 ... қате
сөздер 0 ұпаймен бағаланады.
Әдістеме ... ... ... баға 10 ... тең. Мұндай
бағаны бала тек қана сөздер мен ... ... ... еске ... Төменгі баға - 0 ұпай: бала өзінің суреті бойынша және жазылуы
бойынша бірде – бір ... жаза ... ... сала ... ... алмайды.
Даму деңгейінің қорытындысы.
10 ұпай - өте жоғары дамыған есту есі;
8-9 ұпай – жоғарғы дамыған есту ... ұпай – ... ... есту есі;
2-3 ұпай – төмен дамыған есту есу;
0-1 ұпай - өте төмен дамыған есту есту
Естің әртүрлі қасиетін ... ... ... (6-8 ... ... ... және ұзақ ... есті бағалау.
Балаға таныс заттар бейнеленген 10 суретті кезекпен ... әр ... ... 1-2 ... ... 10 ... ... болғаннан кейін,
баладан еске сақтаған заттарды кезекпен айтып шығу ... Рет ... ... есте ... ... ... ... атағаны ескеріледі. Балаға ұмытып
қалған суретті қайта көрсетіңіз. 10 минуттан ... ... ... ... ... ... қойыңыз. 1 сағаттан кейін суреттердің барлығын еске
түсіру ұсынылады. Әдетте, 6-7 жастағы бала 10 ... 7-8 ... ... ... ... « ... еске ... »
Ұзақ және қысқы мерзімді – есту есін бағалау. Балаға ... он сөз ... ... ... ... ат, аға, алма, ит, терезе, шам, от.
Жүргізуші осы ... есте ... ... ... ... – 7 ... бала 5 – 6 ... қайталайды. Бұл қысқа мерзімді ес үшін жақсы
көрсеткіш.
Бала атамаған ... атау және 5 рет ... ... 5 қайталағанда бала
9 – 10 сөздің бәрін айтады. Бір сағаттан кейін бұл ... ... ... еске түсіру сұралады. 6 – 7 жастағы бала үшін 7 – 8 ... ... ... ... ... құрайық» әдістемесі арқылы баланың қиялын анықтау
Мақсаты: Қиял деңгейін анықтауға арналған.
Орындалуы: Балаға әңгіме құрауға тапсырма ... ... ... 1 ... ал оны ... ... 2 минут уақыт беріледі.
Қорытынды баға
Бұл әдістемеде баланың қиялының даму ... ... ... ... ... ... ... Әңгіменің өзіндік құрылымы, ерекшелігі;
3. Әңгімеге пайдаланған бейнені түрлендіру;
4. Әңгімеде алынған бейнені анықтауы және ... ... ... ... ... ... ... бойынша төмендегі тәртіппен 0,1 не 2 ұпай қойылады:
1- көрсеткіш бойынша:
а) Егер бала әңгіме құруға 30 сек ... ... –2 ... 30 секундтан 1 минутқа дейін уақыт жұмсаса –1 ұпай
в) 1 минут ... ... ... таба ... – 0 ... – көрсеткіш бойынша:
а) Егер бала бұрын көргенін, не естігенін жай ... ... ... ... ... ... не ... өз ойын қосса – 1 ұпай
в) Әңгіменің құрылымы мен ерекшелігін түгел өзі ойлап тапса –2 ...... ... Егер бала әңгіменің басынан аяғына дейін бір кейіпкердің (жағдайын,
затын) мінез-құлқын жалаң түрде ... айта ... – 0 ... ... ... бейне қолданса, 2-3 кейіпкер кездессе және оларға
әртүрлі мінездеме берілсе – 1 ... ... 4 және одан да көп ... ... және ... ... ... мінездеме берсе – 2 ұпай
4 –көрсеткіш бойынша:
а) Егер бала әңгімеде кейіпкерді атап қойып, оған ... ... – 0 ... ... ... ... және басқа 1-2 белгі көрсетсе –1 ұпай
в) Әңгімеде айтылған зат үш және одан да көп ... – 2 ...... ... Егер ... бейне тыңдаушыға ешқандай әсер
қалдырмаса, әңгімелеуші өз тарапынан ешқандай сезім
тудырмаса –0 ... ... өз ... ... ... ... оны ... қабылдаса
–1 ұпай
в) Әңгімелеуші әңгімесін үлкен сезіммен, ... ... ... ... әсер қалдырса –2 ұпай
Қиял деңгейінің көрсеткіші
10 ұпай - өте жоғары
8-9 ұпай – жоғары
4-7 ұпай – орташа
2-3 ұпай – ... ұпай - өте ... ... ұқсастығы, айырмашылығы және себебін анықтау арқылы
баланың ойлау қабілетін зерттеу
Себептерді ... ... ... – бұл бала дамуындағы
интеллектуалдық процесті бағалай отырып ойлау ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жауап беруімен
анықталады.
1. Жануардың қайсысы үлкен: ат ... ... ... ... азанда ішеді. Түскі және кешкі тамақты ішіп
не істейді? (түстенеді, кешкі тамақты ішеді).
3. Күндіз ... ... ал ... ... ... көк, ал шөп ? (жасыл)
5. Алма, шие, өрік, ... ... ... ... жүргенде, неге шлагбаумды жабады?
7. Москва, Киев, Хабаровск? (қалалар)
8. Қазір сағат қанша (балаға сағат көрсетіп, ... ... ... ... ... Ал ... ... пен кішкентай қойды
не деп атайды? (күшік, қозы)
10. Ит ... ... ... ... немесе тауыққа? (өз ойынша
түсіндіру керек)
11. Машинаға тежегіш не үшін керек?
12. ... мен ... ... несімен ұқсайды? (ұқсас қызмет атқаратын
құралдар)
13. Мысық пен тиіннің өзара қандай ұқсастықтары болуы мүмкін, ортақ? ... екі ... ... ... ... бұл ... міне ... терісі, құйрығы, төрт аяғы бар жануар)
14. Шеге, винт және шуруптың бір бірінен қандай айырмашылығы бар? ... ... беті ... ал винт және шуруп кесілген, ... ... ал винт пен ... ... ... ... ... теннис, шомылу бұлар не ? (спорт түрлері)
16. Көліктің қандай түрлерін білесің? (кем дегенде ... екі ... ... Кәрі адам жас ... ... ... (қарттардың жастардан
айырмашылығының екі белгісін атау керек)
18. Адамдар спорт және дене ... не үшін ... ... ... әдемі, ұзын болу үшін)
19. Егер адам жұмыс істегісі келмесе, неге оны жаман деп ... ... ... ... ... жұмыс істеу керек, жақсы өмір сүру
үшін, жұмыс істемесе тамақ, үйің, киімің болмайды)
20. Неге хатқа ... ... ... ( ... ... ... – бұл хат
жіберу үшін төленген ақының белгісі)
Нәтижесін ... ... ... ... үшін 0,5 ұпай ... ... бұл әдісте бала ең
жоғарғы 10 ұпайға ие болады.
Ескерту. Дұрыс жауап осы мысалдарға сәйкес келетіні ғана емес, ... ... ... да ... Егер ... ... жауап бергеніне
сенімсіз болсаңыз, онда 0,25 ұпай қоюға болады.
Даму деңгейінің ... ұпай - өте ... ұпай ... ұпай ... ұпай –төмен
0-1 ұпай - өте төмен
Кіші ... ... ... ... ... ... анықтау.
(З.Ф.Замбициявич ұсынған)
Вербальды тапсырмаларды қосқанда тест төрт субтестен тұрады,бастауыш
сыныптардың ... ... ... ... ... ... белгілерін ,дифференциациясын және нақты емес
белгілердің пайда болуын және ... ... ... ... ... ... және ... болуын ажырата білу
қабілеті,жалпылау және бұрмалау операцияларын зерттеу.
1. Субтест.Логикалық ... ... ... ... ... ... ... қасиетін анықтау.
Бұл тест сыналушы мен жеке өткізілгені дұрыс.Бұл
қосымша ... ... ... ... және ойын зерттеуге
көмек береді.
Жүргізуші тапсырманы дауыстап оқиды,себебі бала бірге ішінен
қайталап отырады.
1. ... ... бар ... жылы ... өмір ... ... бір ... айлар бар.
г) қыс айы …(қыркүйек,қазан,ақпан,қараша,наурыз)
д) ең үлкен құс …(қарға,түйеқұс,қаршыға,торғай,бүркіт,үкі)
е) раушан-бұл… (жеміс-жидек,гүл ,тал)
ж) үкі әрқашан ұйықтайды ... су ... ... ... ... ... ... (Париж,Москва,Лондон,Варшава,София)
2-Субтест.Бұл жерде әр қатарда бес сөз берілген,бұлардың төртеуін топқа
біріктіре бір ұғым береміз,ал бір сөз бұл ... ... ... сөздің
астын сызып көрсет.
а)жауқазын,лилия,ас бұршақ,түймедақ,қоңырау гүл.
б)өзен,көл,теңіз,көпір,саз.
в)қуыршақ,қонжық,құм,доп,күрек.
г)Киев, Харьков, Москва, Донецк,Одесса.
д)ақ қайың,жаңғақ ... ... ... ... ... бір топ сөздер
сол жақ бағанада ... Оң ... асты ... сөз ... және ... астында бес сөз
(мысалы,бақша,аула,қала,театр,кітаптар).Саған сызықтың астындағы бес сөздің
біреуін таңдап ... ... бір ... қосу ... ... ... ... (тұру=айқайлау) Үндемеу,еңбектеу,шулау,шақыру,жылау.
Яғни,сол жақ пен оң жақ сөздер арасындағы байланысты табу керек.
а) қияр ... = ... ----- ... арам ... ... ... ... ... ... ... ... гүл ... ... ... ұясы, жұмыртқа
қолғап ... ... ... ... ... ... ... ... сағат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... стол ... ... ... жұп сөздерді бір ұғым мен атауға болады.
Мысалы;сым,көйлек,...киім,ұшбұрыш ,тік төртбұрыш...фигура.
Әр жұптарға ат ойлап тап.
а)сыпырғы,күрек...
б)окунь,карась...
в)жаз,қыс...
г)қияр,қызанақ...
д)сирень,итмұрын...
е)шкаф,диван...
ж)күн,түн...
з)піл,құмырсқа...
и)маусым,шілде...
к)ағаш,гүл....
Дұрыс жауаптар.
а)Асбұршақ
б)көпір
в)құм
г)Москва
д)жаңғақ тал
е)укзка
ж)Нестеров
з)Аққу
и)күні
к)тәтті
1-Субтест
а)табан
б)тұйе
в)12
г)ақпан
д)түйеқұс
е)гүлдер
ж)күн
3-Субтест.
а)георгин,гүл
б)дәрігер,науқас
в)бақша,алма ағаш
г)құс,ұя
д)етік,аяқ
е)дымқыл,құрғақ
ж)термометр,ткмпература
з)қайық,желкен
и)ине,темір
к)еден,кілем
4-Субтест
а)жұмыс құралдары
б)балық
в)жыл мерзімі
г)жидек
д)куст
е)жиһаз
ж)өсімдік
з)тәулік мерзімі
и)жануар
к)жаз ... және ... ... ... тапсырманың жауабы дұрыс болса,не үшін бау емес?деген сұрақ
қойылады.Дұрыс түсіндірілгеннен ... ... ... 0,5 ... ... қате болса,балаға дұрыс ойланып жауап таңдау үшін
көмек беріледі.Екінші мүмкіндіктен кейін ... ... 0,5 ... ... е және к ... ... қайта қате болса,онда
әрқашан сөзінің мағынасы зерттеледі.Дұрыс жауап-сұрақтары үшін – субтестіге
дайындық сұрақтары қойылмайды.
2-Субтест.Егерде 1 ... ... ... ... “неге ?” сұрағы
қойылады.Дұрыс түсндірілген жауапқа 1 ұпай,ал ... емес ... ... ... де ... қате ... ... Екінші мүмкіндіктен кейін дұрыс жауап үшін 0,5 ұпай ... ... ... да ... ... қойылмайды.
3-Субтест.Дұрыс жауап үшін -1 ұпай,- мүмкіндіктен кейінгі жауап үшін 0,5
ұпай.
4-Субтест.Егер де жауап қате ... да ... ... теңдестірілген.3-4 субтестерді шешкен ... ... ... ... үшін әр ... ... әр субтесте алынған және
барлық субтестерді қоса алынғандағы ұпай сандары есептелінеді.Әр зерттелуші
барлық субтестерді қосқанда ең ... 40 ұпай алу ... ... ... 2 ... кейін алынған дұрыс жауаптар
ұпайларын есептеу дұрыс болады.Экспериментатор балаға ... ... ... кейін,дұрыс жауаптар көбейетін болса,бұл баланың
алғашқы зейінінің дұрыс ... және ... ... ... Мүмкіндіктің дұрыс жауаптарының ұпайларын қосу – баланың ... ... бар ... және қай ... жататынын анықтауға
мүмкіндік береді.
Субтестердің үлгерімділік бағасының шешуі мына формула арқылы ... ... ... ... ... оның ... ... жаңа кезеңі
басталады. Бұл кезеңде ол тиісті дәрежеде даяр болуы ... ... ... жаңа провалар ғана беріп қоймай, сонымен қоса едәуір ... ... ... ... ... жасауға даяр болуы тиіс. Кішкентайлар
мектеп оқушысы айналасындағылардың өзінің оқу сабақтарына деген құрмет күте
отырып, өзі де тәрбиешінің барлық тапсырмасын ... ... сол ... да, өзін ... ... сәйкес ұстауға міндетті болып саналады.
Жасы жетіге ... ... ... мектеп оқушысының жағдайына
көшуге ұмтылады, алайда ол жағдайдың не ... олар ... ... ... ... ... Кейде, оларды портфелыге ие болғысы келу, өзін үлкен
санау, бағалар алу т. б. тәрізді істің таза ... ... ... жағдайына шын мәнінде даяр деп оны мектептің сыртқы жиһаздары емес,
жаңа білімдер алу мүмкіндіктері қызықтыратын, яғни біршама дамыған ... бар ... ... Тек осы ... ғана ... өздерінің
мектептегі міндеттеріне тиісті дәрежеде жауапкершілікпен қарауға қабілетті
болады. Алайда мектеп оқушысы ... келу ... мен ... ... ... мұнымен қоса осы тілек, осы қатынасқа ситуациялық
себептерді бағындыра білу, сабақ үстінде өзін зейінді болуға ... ... ... ... қиын есептің шешімін табанды ... ... ... ... ... болашақ оқушыға өз мінез-құлқын,
оның ішінде өзінің танымдық іс-әрекетін ... ... оны оқу ... ... ... қажет болады. Ал, мұның өзі балада шағын себептерді
маңыздырақ тұрақты ... мен ... ... ... ... ... қалыптасқанда ғана мүмкін болады.
Қазіргі мектеп оқытуды тақыр жерден бастамайды. Мектеп балалар І класқа
тиісті мөлшердегі ... ... ал ...... заттар
мен құбылыстарды жүйелі бақылауға, олардың елеулі ерекшеліктерін ажыратуға
пікірлесуге және ... ... ... ... ... қабылдаумен
және ойлаумен келеді деп есептейді. Бұл жоспарлы және ... ... ... ... ... ... ... формалары мен негізгі логикалық операцияларың мағыналы
есте сақтауды игеруге тиіс баланың ... ... ... ... ... ... қоса бала оқу ... саласындағы бастапқы
іскерліктерді (нәтижеден гөрі, оқу тапсырмаларыныңнл бас-ға, сол сәтте
қаласа да, өзін мектеп ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасын жүйелі орындау тәсіліне зейін қою өзін-өзі бақылау
т. б.) ... ... ... келісімен ортақ маңызды іспен айналысып жатқан
кұрбыларының тобына кіреді. Бұл мектеп ... ... ... ... ... Мектеп оқушылары арасындағы ... ... ... басқа негізде құрылады, баланың кластағы жағдайы
басқа критерийлермен, ең ... оның ... ... ... ... ... ГС. ... психология. - М., 2001.
2. Абрамова ГС. Психологическое консультирование. - М., 2001.
3. Алдамұратов. Жан тану негздерк - ... ... ... Г.М. ... ... - М,, 1980.
5. Батаршев А.В. Тестирование. Основной ... ... - ... ... ... Б.Ц. ... преподавания психологии. М.,2003.
7. Бектенғалиева С.Х., Ядгарова НХ Балабақшада психологиялық
қызмет жұмысын ұйымдастыру. - Алматы, 2003.
8. Битянова М. Практическая психология. - М., ... ... Л.С. К ... о динамике детского характера.Собр.соч. в 6 т.
- М., 1983. ТСәбет Бап-Баба, Жалпы психология. /Жантану негіздері/:
-Алматы «Заң ... 2003 ... ... Қ, ... Ө. ... ... Оқу құрал / А, - 2000 ж.
11. Жалпы психология. Алматы: Білім, - 1996, - 224 ... ... Қ. ... ... - 3 - ші ... - ... ... ж.
13. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері: Оқулық. -Алматы, 2002 ж.
14. Педагогикалық ізденіс. Алматы, «Рауан», 1990 ж.
15. Гиппенрейтер Ю. Б. ... в ... ... Курс ...... ... С.Л. Основы общей психологии( В 2т-Т. I –М., 1989
17. Леонтьев А. Н. Избранные психологические произведения ( В 2т. – Т. П. ... ... ... Л. С. ... ... В 6 т. – Т. 2. М., 1982. ... и речь( 2-361. Мышление и его разитие в детском возрасте( 395-
415 ) .
19. Зак А. З. ... ... ... у ... ... –М.,
1984.
20. Ильясов И.И. Исследование развития познавательной деятельности. – М.,
1971.
21. А.А. Давыдов, Т.В. ... ... және жас ... ... ... Б. С. ... Қойшыбаева Н.И. Мектепке дейінгі балалардың жеке басын
қалыптастырудың психологиялық құралы. Оқу ... ... ... Қ. ... ... ... оқушысының отбасындағы итәрбиесі. Алматы –
1966
24. С. В. ... ... ... ... ... ... Алматы
«Мектеп» 1986.
25. Сухомлинский В. А. Балалық шақтағы жеке тұлғаның ... еске ... ... ... ... ... саны

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ересек тобындағы мектепке дейінгі тәрбиедегі балаларды учаскедегі өсімдіктермен таныстыру25 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру16 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыруда дидактикалық ойындарды қолдану34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қазактың сәндік-қолданбалы өнерімен таныстыру.11 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек түрлерімен таныстыру32 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың сәндік- қолданбалы өнерімен таныстыруды теориялық тұрғыда негіздеу55 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың таным үрдісінің дамуы30 бет
Мектеп жасына дейінгі ересек балалардың логикалық танымы үдерісін ойын әрекеті арқылы дамыту.25 бет
Мектепке дейінгі балаларды көркем әдебиетпен таныстыру жолдары39 бет
Мектепке дейінгі балаларды ойын арқылы танымдық әрекетін дамыту40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь