Дамыған елдердегі нарықтың түрлері және инфрақұрылымы

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Нарықтың мәні, құрылымы және атқаратын қызметі
2. Дамыған елдердегі нарықтың түрлері және инфрақұрылымы
3. Қазақстан Республикасындағы нарықтың даму бағыттары және оны реттеу

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің нақтылы қозғалысы сан мыңдаған шаруашылық байланыстары арқылы жүреді. Олар кәсіпорындар-дың, салалардың, аймақтық кешендердің ( территориялық кешендердің), ха-лық шаруашылығының экономикалық қан тамыры іспетті, осы байланыстар арқылы өндірістің «қан айналымы» жүзеге асады. Міне, қоғамдық өнімнің осы қозғалысында нарық маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршең-дігі өндірістің табиғатына, экономикалық, әлеуметтік жағдайына байланыс-ты, дегенмен нарықтардың біраз дербестілігі бар, сондықтан да болар ұдайы өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді.
Адамның қоғамда өмір сүру тарихында, экономиканы ұйымдастырудың үш моделі қалыптасқан, соның бірі: а) жоспарлы – нұсқаулы; ә) нарықтық; б) аралас болып келеді.
Нарықтық модельге негізделген экономика шаруашылықты ұйымдастыруды былай жүзеге асырды: жеке тұтынушы мен өндірушілер нарық арқылы өзара іс-әрекет жасап, экономикадағы басты үш мәселені мақсат етеді. Оларға: нені, қалай және кiмгe өндірулі (жүзеге асыру қажеттілігін жатқызамыз.
Нені өңдіру'? Тұтынушы кезкелген тауарды таңдау арқылы өз дегенін жүргізеді. Erep сатып алушы белгілі тауар түрін көптеу алатын болса, онда ол тауарға баға өседі. Мұндай механизмнің қалыптасуы экономикалық тәртіпке шақырып, бірақ ретсіздікке анархияға жол бермейді. Нарықтық шаруашылық механизімінің іс әрекеті автоматты сипат алып: тауарға сұраным өссе, баға көтеріледі және тауар өндіруші өндіріс көлемін ұлғайтады. Кейде кері құбылыс болуы әбден мүмкін.
Қалай өндіру? Тауар өндірушінің өзара бәсекелестігімен анықталады. Баға бәсекелестігін жеңіп, белгілі пайда алу үшін тауар өндірушінің бірғана соқпағы бар — арзан әрі сапалы өнімді шығару. Мұндай өнім қандай тауар өндірушіде болмақ ? Әрине, өндірісте ҒТП элементін кен қолдануды ұйымдастырған, ресурсты үнемдеген, білікгі кадрлары бар тауар өндірушілер болады. Нарық өндіріске ҒТП-ті ендіріп, тұтынушыға баға мен сапасы көңілінен шығатын өнімді шығаруға өндірісті барынша итермелейді.
Кімге өндіру? Бұл құбылыс сұраным мен ұсынымның арақатынасымен байланыстырылып түсіндіріледі. Нарықты тұтынушының саны мен құрылымы, оның табыс деңгейі және т.б. нараметрлер арқылы тамырын басып, біліп отыру керек.
Нарықтық модель кезінде экономиканы кім басқарды? Экономиканы тұтынушы сұраным ментехникалық прогресс деңгейінің дамуын реттеу , арқылы рыноктық механизм басқарады. Осы үш мәселе «нені өндіру керек», «Қалай өндіру керек», «Кімге өндірілуі керек» экономикалық жүйенін деңгейі болып табылады. Нарық — қоғамдық тұтыну мен өндірісті келістірудің тиімді механизмі. Сондықтанда ол әлемдік өркениеттің басты жетістігі болып табылып адамзат ойының математика, гендік инженерия, электроника сияқты жаңалықтарымен салыстыруға болады. Неміс экономисі Людвиг Эрхард «Барша жанға әлауқаттылық» (1956ж.) еңбегінде былай деген.
«Нарықтық шаруашылықтың кез-келген жоспарлы шаруашылықтан артықшылығы сол, нарыктық шаруашылықта күнде, сағат сайын икемделу процесі жүрді. Ол ұлттық өнім мен ұлттық табыстың, сұраным мен ұсынымының арақатынасын дұрыс жолға қойып, тепе-теңдікке ; келтіреді». Оның да келенсіз жақтары баршылық: әлеуметтік жіктелу, дәрменсіздерге қаталдығы, әсіресе банкрот болғандарға, жұмыссыздықтың болуы. Бұл келеңсіздіктері оның жетістігімен көмкеріліп отырады. Қоғам нарықтық қатынастардың келеңсіз салдарын амортизациялауды үйреніп, оны бағаны реттеу салық жүйесі негізінде табысты қайта бөлудің үлестірудің көмегімен іске асырады. Сондай-ақ бюджеттік қаржыландырудың арқасында жұмыскерлердің біліктілігін арттырып, жұмыссыздарға жәрдемақы және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін қалыптастырады. Нарық күрделі экономикалық категория бола тұра өзімен өзі болған емес. Ол белгілі және нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайда өмір сүреді және көптеген факторларға тәуелді:
а) меншік түрлерінің көп болуы;
ә) нарықтағы шаруашылық субьектілерінін қойылатын экономикалық жауапкершілікке сай болып, тәуелсіз әрі өз-өзінше болуы;
б) тауар өндірушілер мен сауда делдалдарының бәсекелестігі (аз дегенде 5-7 бәсекелес);
в) белгісіз нарыққа өнім шығару;
г) өнімге бағаны контрагенттердін қою құқықтығы;
д) керекті инфрақұрылымның болуы
Нарық өндіріске қатысушыларға қоғамдық қажетті өндіріс шығындары жайлы жедел объективті ақпарат береді. Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген саладан және табиғаты әр түрлі функцияналдық жүйелер тобынан тұрып, өндіруші мен тұтынушы арасындағы шаруашылық байланыстарын құрайды. Нарықтық экономиканың бой көтеруі нарықтық инфрақұрылым негізгі элементтерін қалыптастыруға мүмкіндік жасайды.
Нарықтық теория мен практикадағы мәнінің зор екендігі соншалықты нарық туралы таяу шетел мен Қазақстан Республикасы ғалым профессор экономистері көптеген пікірлер мен еңбектерін жазған. Нарық жайлы көптеген анықтамалар бар. Сол көптеген анықтамаларды пайдалана отырып Мен Нарықтың мәні, құрылымы, қызметі, туралы жазамын.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1 Нарықтық экономикасына кіріспе. Алматы. Экономика 1995.
2 Аубакиров “Экономика теориясының негізі” Алматы. 2000.
3 Конституциясы.–Алматы “Жеті жарғы”, 1996.
4 Р.Пиндайк, Д.Рубинфельд «Микроэкономика». -М.: Экономика, 1992.
5 Д. Хайман «Современная микроэкономика: анализ и применение». Т.1.
М.: Финансы и статистика, 1992. - Гл. 6,7.
6 К.Макконелл, С.Брю «Экономикс.- M».: Республика, 1992.- Т.1,2.
7 Б. Жүнісов, Ұ. Мәмбетов, Ұ. Байжомартов «Экономикалық теория».-
Алматы.- 1994.
1. Микроэкономика Практикум/Под общ. ред. Ю.А. Огибина. - С.-Пб.: АО
«Литер плюс», «Санкт-Петербург оркестр», 1994.
2. Ж.Күлекеев, К.Есенғалиева, Н.Тастандиева «Микро және
макроэкономика терминдерінің орысша-қазақша сөздігі».-Алматы:
1996.
3. А.Мамыров, Ж. Кулекеев, Г. Султанбекова «Микроэкономика». –
Алматы: Экономика, 1997
4. М.Искалиев «Экономикалық теория негіздері».- Алматы.-1998.
5. Микроэкономика. Теория и российская практика /Под ред. А.Г.
Грязновой и А.Ю. Юданова. - М.: 1999.
6. В. Крымова. «Экономикалық теориясы».- Алматы.- 1999.
7. Ж.Күлекеев., А. Мамыров. «Экономика»- Алматы.- 2000.
8. Ә.Әубәкіров.,Нәрібаев. «Экономикалық теория негіздері».- Алматы.-
2001.
9. Ж.Күлекеев., К.Есенғалиева.«Макро-Микро экономика терминдері».-
Алматы.- 2000.
10. Ә. Әубәкыров. «Экономикалық теория негіздері».- Алматы.- 2001.
11. А.Мамыров, Тілеужанова. «Макроэкономика».- Алматы.- 2002.
12. Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов, Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Б.И.
Комягин «Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе 2004ж.
13. Журнал «Экономика негізі» №6 20 Наурыз 2005 ж.
14. Газет «Егемен Қазақстан» №21 19 Ақпан 2005 ж.
15. С.Райымқұлұлы, Г. Утемисова, Г. Жұманова «Экономикалық теория
негіздері» Шымкент 2006ж.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
...................... 1. ... ... ... ... ... ... ... нарықтың түрлері және инфрақұрылымы
3. Қазақстан Республикасындағы нарықтың даму бағыттары және оны ... ... ... процесінде қоғамдық өнімнің нақтылы қозғалысы сан
мыңдаған шаруашылық байланыстары ... ... Олар ... ... ... ( ... кешендердің), ха-лық
шаруашылығының экономикалық қан тамыры ... осы ... ... «қан ... жүзеге асады. Міне, қоғамдық ... ... ... ... қызмет атқарады. Әрине, оның өміршең-дігі
өндірістің табиғатына, экономикалық, ... ... ... ... ... ... бар, ... да болар ұдайы
өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... үш
моделі қалыптасқан, соның бірі: а) жоспарлы – нұсқаулы; ә) нарықтық; б)
аралас болып ... ... ... ... ... ұйымдастыруды
былай жүзеге асырды: жеке тұтынушы мен өндірушілер нарық арқылы өзара іс-
әрекет жасап, ... ... үш ... ... етеді. Оларға:
нені, қалай және кiмгe өндірулі (жүзеге асыру қажеттілігін жатқызамыз.
Нені өңдіру'? ... ... ... ... ... өз ... Erep ... алушы белгілі тауар түрін көптеу алатын болса, ... ... баға ... ... ... ... экономикалық тәртіпке
шақырып, бірақ ретсіздікке анархияға жол бермейді. Нарықтық шаруашылық
механизімінің іс ... ... ... ... тауарға сұраным өссе, баға
көтеріледі және тауар өндіруші өндіріс көлемін ... ... ... ... ... ... өндіру? Тауар өндірушінің өзара бәсекелестігімен анықталады. Баға
бәсекелестігін жеңіп, ... ... алу үшін ... ... бірғана
соқпағы бар — арзан әрі сапалы өнімді шығару. Мұндай өнім ... ... ... ? ... ... ҒТП ... кен ... ресурсты үнемдеген, білікгі кадрлары бар тауар өндірушілер
болады. ... ... ... ... ... баға мен ... ... өнімді шығаруға өндірісті барынша итермелейді.
Кімге өндіру? Бұл құбылыс ... мен ... ... ... Нарықты тұтынушының саны мен құрылымы, оның
табыс деңгейі және т.б. нараметрлер арқылы тамырын ... ... ... ... кезінде экономиканы кім басқарды? Экономиканы тұтынушы
сұраным ментехникалық прогресс деңгейінің ... ... , ... ... ... Осы үш ... «нені өндіру керек», «Қалай өндіру
керек», «Кімге өндірілуі ... ... ... деңгейі болып
табылады. Нарық — ... ... мен ... ... ... Сондықтанда ол әлемдік өркениеттің басты жетістігі болып табылып
адамзат ойының математика, ... ... ... ... ... ... ... экономисі Людвиг Эрхард «Барша
жанға әлауқаттылық» (1956ж.) еңбегінде былай ... ... ... ... ... артықшылығы
сол, нарыктық шаруашылықта күнде, сағат сайын ... ... ... ... өнім мен ... ... ... мен ұсынымының арақатынасын дұрыс
жолға қойып, тепе-теңдікке ; келтіреді». Оның да ... ... ... ... дәрменсіздерге қаталдығы, әсіресе банкрот
болғандарға, жұмыссыздықтың болуы. Бұл келеңсіздіктері оның жетістігімен
көмкеріліп отырады. ... ... ... ... салдарын
амортизациялауды үйреніп, оны бағаны реттеу салық жүйесі негізінде табысты
қайта бөлудің үлестірудің ... іске ... ... ... арқасында жұмыскерлердің ... ... ... және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін
қалыптастырады. Нарық күрделі экономикалық ... бола тұра ... ... ... Ол белгілі және нақты әлеуметтік-экономикалық ... ... және ... факторларға тәуелді:
а) меншік түрлерінің көп болуы;
ә) ... ... ... ... ... сай болып, тәуелсіз әрі өз-өзінше болуы;
б) тауар өндірушілер мен ... ... ... (аз ... ... ... ... өнім шығару;
г) өнімге бағаны контрагенттердін қою құқықтығы;
д) керекті инфрақұрылымның болуы
Нарық ... ... ... ... ... ... жедел объективті ақпарат береді. Қазіргі ... ... ... ол ... ... және ... әр түрлі функцияналдық
жүйелер ... ... ... мен тұтынушы арасындағы ... ... ... ... бой ... нарықтық
инфрақұрылым негізгі элементтерін қалыптастыруға мүмкіндік жасайды.
Нарықтық ... мен ... ... зор екендігі соншалықты
нарық туралы таяу шетел мен Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... жазған. Нарық жайлы
көптеген анықтамалар бар. Сол ... ... ... Мен ... мәні, құрылымы, қызметі, туралы жазамын.
1.Нарықтың мәні,құрылымы және атқаратын
қызметі
Нарық – экономикалық ... ... ... қамтамасыз ететін
тауарларды өндіру және оларды ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық- ты
ұйымдастыру формасы.
Нарық қатынастарының зерттеуін экономикалық теория классикалық мек-
тебі өкілдерінің еңбегінен іздегеніміз дұрыс. Оған – Адам Смит пен ... ... Адам Смит ... зкономикаға барынша еркіндік беру қажет
деп есептеген. Мемлекет “laissez ... жүре ... ... ... Нарықтың өзі ұлы үйлестіруші саналады. Нарықтық ... жай адам ... ... ... ...... ... және еркін бәсекенің болуы. А.Смиттің ойынша, адам нарықта өз
0пайдасын көздей ... ... жоқ ... көрінбейтін қол арқылы
мақсатқа бағытталады. Өзінің мүддесін көздей отырып, ... ... ... ... ... ... бар ниетінің артуының арқасында
А.Смит либерализм мектебінің айтулы идеологы болды (liberalis-еркін деген
латын сөзі).
Қоғамдық ... ... және ... ... ... ... ... ресурстармен еркін айырбас арқылы
нарық пайда болады.
Нарық - ... ...... өмір түрі ... ... ... іс ... ... тауар өндірісімен ... ... ... ... ... ... іске ... Нарық нарықтық ... ...... жүйе әрі ... ... мен жағдайын немесе өндіріс
факторына қарай өндірістік қатынастарды қысқарту, шаруашылық ... ...... ... ... сатушы мен сатып алушылар арасындағы
белгілі экономикалық қатынастар жүйесінің сипаттамасы».1
«Нарық — ... мен» ... ... ... ... ... ... көрсетеді».
Осы көзқарастың әркайсында жеткілікті аргумент келтірілген және
нарықтық ... ... ... ... ... ... тек
бір жағын ашады, анықтамалардағы ортақ пікір: нарықты өндірістің емес,
айырбас саласының ... ... ... ... қатынастырдың
субъектісіне сатушы, сатып алушы және ... ... ... ... түрі мен ... ... болған кезіндегі оның нәрсе,
сатушы мен сатып алушы нарықтық қатынаста мүлде ... ... ... ... ... бірі тауар — ақша, нарық байланыстары сату —
сатып алу аспектісімен ғана ... ... пен ... аясының қатынасынан басталмайды. ол
өндірістік басталады және өнім сол ... ... ... туындайды. Сөйтіп өндірілген өнім қай кезде тауар болып,
қандай нақты ... ... — ақша ... ... ... Нарық
іс-әрекетінің саласын тек айырбаспен шектеу, онын бәсекелестікпен шығын
минимумын төмендетуге, өзара пайдалы өндірістік ... құру ... ... ... ... ... пен ... қатынастар жою
өндіріспен салыстырғанда, тауарлы өндірісті тиімді көрсететін жоғарыдағы іс-
әрекеттер екендігі ...... ... ... өту ... жоспарлы басқарудан бас тартуға әкеледі. Қоғамның экономикалық
өмірін басқаруды жақсы әрі тиімді тек нарық ... ... ... ... ... онда оның ... ... анықтамалардың
ешқайсысы аша алмаған. ... ... ... ... ... ... айтқан: «Нарықты әдеттегідей айналым саласына ... ... ... ... ... болу, тұтынудың тұла бойы «нарықтық таңбамен
сызылған».1
«Нарық — өзін-өзі реттеуші ұдайы өндіріс жүйесі, ... ... ... ... ... бар ... мен ... тұрақты әсерінде
болады.
Біздің ойымызша, бұл анықтамаға мына сөздерді қосуға болады: «тек
қатаң бәсекелестік ... Осы ... ... ... ... шектелген
ойымызды кәдімгідей кеңейтеді. Осыдан байқалатыны, ... ... ... ... жүйені «нарық» дейміз және ... ... ... реттеуші экономиканы ауыстыруға
қабілетті.
Осыдан ... ... ... ... ... ... шap шеңберде сату
түрін ұйымдастырған және орнын анықтаған деп түсінсек, кең шеңберде
қоғамдағы ... ... түрі деп ... ... ... ... құрап, ол көптеген саладан және табиғаты
әртүрлі функционалдық жүйелер тобынан тұрып, өндіруші ... ... ... құрайды.
Нарық — күрделі жүйе, оның ... ... ... болады. Елдегі барлық нарықты былай жіктейміз: ішкі
(ұлттық) нарық, еларалық, ... ... ... және ... ... облысаралық) нарық, әлемдік нарық. Әлемдік нарық
жеке елдің ішкі ... ... Ол ... ... ... ... сыртқы сауда, тауар айырбастау операциясымен жүзеге асып
отырады. Қазіргі уақытга нарықтар арасындағы ... ... ... мен ... экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) елдері арасында және
дүниежүзілік нарық қалыптасуда.
Нарық қызметін тек қана ... ... ... - оны ... ең ... ... ... тиімді өндірістік байланыстарды жасау сияқты
қасиеттерінен бірге, нарықты ... ... ... ... тауар
өндірушілер мен тұтынушылардың қарым-қатынастарына тоңайтарымдылық,
эквиваленттілік, ... ... ... ... ... қарау керек. Осы тұрғыдан алғанда, нарықты әртүрлі ... мен ... ... болатын экономикалық байланыстар
мен қатынастар жүйесі деп сипаттауга болады.
Тек ... мен ... ... жеке ... пен ... ... сонымен катар өндірушілердің, өндірушілер мен сатып алушы-
тұтынушылардың, ... ... ... ... мен ... ... отыр. Бұл қатынастар мен байланыстар қайтарымдылықты, тепе-
тендікті, объективті түрде ... ... яғни ... қатынас субъектісі ретіндегі тең ... ... ... ... қызметтердің варианттарын және оңтайлы
өткізу бағасын таңдаудағы, ... ... ... ... ... ... екі ... шүбәсіз салдары бәсеке-
өндіріс процесінде де тұтыну процесінде де ... ... ... ... ... ... - ... белгісіне қарай нарықты ... ... ... ... тұрғыдан бөлу. |
|1.Территориялық. ... ... ... жәрмеңке, |
| ... ... ішкі |
| ... ... ... ... ... пен деңгейі |Монополиялық, олигополиялық, ... ... ... ... |
| ... ... ... тұрғысынан.|Баланыстанған, баланыстанбаған. |
| ... ... ... ... ... ... сипаты тұрғысынан. | ... ... ... ... |Азық-түлік, азық – түліктік емес, |
| ... ... ... емес. |
|6. Заңдылықа сай келу ... ... ... ... емес |
| ... ... ... ... ... |Дамыған ... ... |
| ... |
| ... ... ... нарығы. |
|8. Нарық субъектісі ... | ... ... ... ... бір ... міндеттерді
шешу үшін қолданылатын арнайы шаралар жиынтығы ... ... ... - ұзақ ... реттеудің тиімді нысаны болып табылады. Ондай
бағдарламалар мақсатты сипатта, нақты уақытпен ... ... ... Олар ... ... ... жүйесін қолдану арқылы
жүзеге асырылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... және ... экономиканың бірсыпыра жетекші салаларын (қарт
металлургия, транспорттық машина жасау), ... ... ... ... ... ... рөл ... салаларды тездетіп дамытудың
арнайы шаралары қабылданған болатын;
Бұған тәуелсіз Қазақ Республикасында қолданылып жатқан шараларда ... ... ... және ... көшу ... ... қарсы шұғыл шаралар және әлеуметтік-экономикалық реформаларды
тереңдету бағдарламасында" құрылымдық ... ... ... ... ... бұл ... тек ... механизммен шешуге
болмайтынын, ол үшін ... ... ... ... ... ... және ... диспропорцияны жеңілдетуге, ғылыми-
техникалық прогресті ынталандыруға бағытталған қаржы көмегінің ... ... ... ... және ... ... құрайтын отын-энергетикалық кешені, металлургиялық
кешені, агроөнеркәсіп ... ... ... барынша көңіл
бөлетін салалары болмақ.
Экономиканы ... ... ... сапалы болжамдауды қажет етеді.
Бірақ оның мүмкіндігі компаниялар мен банктердің коммерциялық құпияларын
ашуға ... жете ... ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік реттеуде
белгісіздіктерге, тіпті қателіктерге де жол берілуі мүмкін.
Нарықтық экономика ... ... және ... ... тек
хұқылы серіктестер ретінде көрінеді. Мемлекет ... ... ... типімен шарттық немесе келісім жасау жолымен
орнатады. Ал бұл, ... ... ... ... ... табылады.
Нарықтың ұқтық жетілмеген шаруашылықтың жаңа әдістері толық игерілмеген
жағдайла бұл ... ... ... ... мемлекет пен
кәсіпорындардың күшін біріктіруі мүмкін.
Нарықты реттеуде, монополиялық ... ... ... ... маңызды
роль атқаруы тиіс. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... монополист болып табылатын 10-ға жуық ірі кәсіпорындар
бар деп есептеледі. Бұл ... ... ... ... экономиканың
технологиялық әр келкілігімен және өндірістің территориялық факторларымен
күрделіленеді. Сондықтан нарықтық қатынастарды ... ... ... шектеу арқылы жүзеге асуы мүмкін. Нарық жағдайында,
мемлекет, экономиканы басқаруда, салалық принциптен толығымен бас ... ... ... ... ... нарық жағдайында
мемлекеттің маңызды ... ... ... ... ... ... ... үшін жағдай жасайтын, халық шаруашылығының
шешуші салаларына ықпал етуде экономикалық әдістерді ... ... ... ... әдістері болып табылады. Айта кетейік,
барлық дамыған елдер реттелмелі ... ... XX ... 30-шы ... көше ... Жалпы қазіргі танда реттелмейтін нарықтық экономика
еш жерде жоқ, және ол ... ... Бұл ... біздің жоспарлы реттеу
тәжірибемізді пайдалану арқасында.
Жалпылама тұрғыдан алғанда нарықтың мәні оның ... ... ... Ең алдымен нарық экономикалық тұрғыдан ... ... және ... ... мен ... буын түрінде көрінеді. ... іс ... ... екі ... ... арасындағы қандай да ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес.
Адамзат қызметінің әрбір аясы ұлттық ... ... ... ... ... ... тұтастықты байқатады. Олар өзара бір-
бірімек байланысты және бір-біріме тәуелді. Мысалы, ... сала ... емес ... мен ... ... ... - ... құрал-
жабдығы, тұтыну тауарлары мен ... ... ... күші ... ... көп ... ... ерекшесі реттеуші роль атқаруы
солып табылады. Ол ұдайы өндіріс процесін тиімді әрі ... ... ... ... ... ... ауыстыруы экономикалық жүйенін
түрінін.өзгеруіне қалып келіп, сүйкессіздікке, тапшылықтың тууына, адамның
экономикалық өсудегі қозғаушы күші ... ... алып ... ... қызметі — ақпараттық. Тауар бағасы мен қызмет көрсету,
банктегі депозит пен несиеге проценттік (пайыздық) есімнің ... ... ... ... экономиканың борометріне әрі айнасына
айналдырады. Нарық ... ... ... ... ... ... жедел объективті ақпарат берелі. Сондай-ак, әрқайсысы
сатылатын әрі сатып алынатын тауар мен қызмет ... ... ... мен ... туралы да нарық хабар жеткізеді.
Нарықтық механизм «санациялық» (сауықтыру) қызметті де ... ... ол ... ... тиімсіз біріңғай шаруашылықтан
тазалап, үміт артантындардың дамуына ... ... ... ... терең монополияланған. Нарықтағы барлық тауардың 50-70%
солардың ендірген өнімін ... онда ... ... қызметі
монополияланған саналады. Сондықтан нарықтық ортаны қалыпқа келтіру үшін
бәсекелестер әлемін жасау қажет. Бұл ... ... ... ... Осы жағдайда тауар өндірушілер марапатталып, кәсіпкер өндіріспен
байланысады және өнімді шығаруға қызыға түсіп, қызметке белсенді кіріседі.
Нарықтың ... ...... ... ... ... материалдық ынталандыруды экономикалық тұрғыдан қамтамасыз ету және
басқаларын ... ... екі ... ... Еңбек пен табысқа кепіл бермейді. Нарық жүйесі ... әрі ... ... ... ... үшін ... мен ... көрсетулерді өндіруді ынталандырмайды.
- Капиталдық ... ... ... ... ... құрылысқа қаржы жұмсауға ынталы емес, себебі, бұл ... ... ұзақ ... ... бұл қызметті қоғам
атқару керек.
- Халық ... ... ... ... ... ... реттей алмайды, ... ... Бұл өте ... ... дағдарыстар
тудырады.
- Ғылыми техникалық жаңалықтарды ... ... ... ... ... ... жасайды. Себебі Ғ.Т.П.
тәуекелдікпен ... көп ... ... ... етеді.
- Нарық экономикасы өте күрделі әлеуметтік ... Оған ...... ... ... жіктелуі,
инфляция. Нарық экономикасының осы тәрізді қолайсыз жақтарын ... ... ... ... тиіс.
Жоғарғы тиімділігі:
- Экономикалық жағдайлардың тез бейімделігіштігі мен икемділігі
- Өндіріс шығындарын ... мен ... ... үшін ... ... ... Өндірушілер мен тұтынушылардың шешімдер қабылдау, мәмілелер
жасау кезіндегі ... ... ... Әр ... ... ... мөлшерде және жоғарғы сапамен
қанағаттандыру қабылеті.
- Бағаның еркін қозғалысы. ... ... ... мен ... пен ... ... ... өзара қатынасы процесінде
қалыптасады.
- Экономиканы «сауықтыру» өз алдына шаруашылық ... ... ... ... бағаның еркін қосғалысы арқылы
жүзеге асырылса, артта ... ... озық ... ... ... ... ... бірдейлігі.
Нарық экономикасына тән тапшылықтар.
- ... ... ... ... ... ... үнемдеуге мәжбүр. Ал нарық экономикасында ерекше ресурс
еңбек болғандықтан - оған ... ақы да ... ... ... - ... тапшылығы емес, төлем құралы жетіспей.
Осы жағдай мол ... ... ... ... ... ... ... керексінуден артық болғанында орын ... ... ... – мемлекеттік шығындардың мемлекет табысына
артық болуы.
- Сауда ... ...... ... ... ... шет ... келген тауарлардың шетке ... ... ... ... ... ... – басқа елдерге ақша ... ... ... төлемдерден артық болуы экспорт - ... тыс, ... ... ... тасмалшығындарын, туристік
қызмет, қамсыздандыру, халықаралық кридит және ... ... ... ... нарық
- Еркін (классикалық) нарық
- Реттелетін нарық
- Бұзылған (деформация) нарық
Нарықтың ... ... 5 ... ... ...... бұл ... нарық механизмнің
мынандай компоненттері: қажеттілік, мүдде сұраныс пен ... ... мен ... ... ... және кері
өзара ... ... ... Бағалау – нарықтың бұл қызметінің мәні өнімнің нарықтық құнын
анықтаушы қоғамдық ... ... жеке ... шығындарымен
салыстырады.
- Ынталандырушылық - сала ішіндегі және ... ... пен ... ... ... ... ... көрініс табады.
- Бөлу – бұл қызметінде бөлу ... ... ... арқылы қамтамасыз етеді. Атап айтқанда, экономикалық
(материалдық, еңбек, ақша ... және ... ... ... мен ... ... ... мен
аймақтар көлемінде бөлуді қамтамасыз етеді.
- Информациялық (хабарлаушылық) – нарықтың бұл ... ... ... ... өзгеруі арқылы ... ... ... сатып алатын және сатылатын
тауарлар мен ... ... ... сапасы туралы
хабар бергенде көрініс табады.
Сызба -1
Нарық ... ... мен ... ... - ... ... нарықтың түрлері және инфрақұрылымы
Нарықтық экономиканың негізгі шаруашылық субъектілеріне ... ... мен ... ... Бұл ... бір-бірімен
ресурс нарығында қаржы мен тұтыну нарығында өзара ... ... ... ... ... ... Бұны ... түрде көрсетуімізге болады.
Үй шаруашылығы материалдық (жер мен капитал) және адам (еңбек ... ... ... ... ... ... фирмаларға нарық
ресурстары арқылы ұсынады. Соңғылары ... ... ... сұраным
ресурстарын талап етеді. Сұраным мен ұсыныстың өзара іс-әрекеті әрбір
ресурс түріне нарықтық ... ... Үй ... ... ... ... жасай отырып, ресурстарды сатудан алынған табысты қажетті
өнім мен қызмет жасауға жұмсайды. Ал, ... өз ... ... ... ... алады.
Үй шаруашьшығы тапқан табыстың барлығын өнім сатып ... ... ... ... (кор) және ресурстар мен салықты төлеуге жұмсайды.
Фирмалар өндіріс ресурстарын біріктіреді және қозғалысқа келтіріп, өнім
шығарады, қызмет көрсетеді және осы ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Үй шаруашылығы сияқты фиpмaлap да
алынған табысты (өткеруден түскен табыс) ресурстарды төлеуге ... ... үй ... ... ... ... асырады.
Үкімет фирмалардан салық алып, жеке кәсіпорындарға дотация, субсидия
береді және ... ... ... ... алады. Үкімет
жұмысымен қамтамасыз ету саясатын жүргізді және инфляция деңгейіне, ұлттық
өнімнің қозғалысы мен құрылымына әсер ... ... ... ... ... ... шоғырландырып, үкімет жалақыны, трансферттік
төлемдерді (мемлекеттік зейнет ақы, табыс ... ... ақы, ... ақы) ... Құқықтық негізде қамтамасыз етіп, экономиканы тиімді
дамыту үшін мемлекеттік қызмет көрсетуді ұсынады. ... ... ... ... айналымы үнемі қозғалыста болып, теңгеріледі. ... ... ... ... ... ... тұрғындардың
жұмыстылығы мен табысы көрсетіледі.
Нарықтың құрлымы мына ... ... ... ... ... сақтау бойынша – заңды заңды нарық
-
көлеңкелі (заңсыз) нарық
- Нарықтық қатынасты ... ...... ... ... бөлшек сауда нарығы
- мемлекеттік тапсырыс нарығы
- Сала бойынша – ... ... ... нарығы
- көлік нарығы
- Географиялық жағдайларға байланысты - жергілікті нарық
- ... ... ... ... ... ... байланысты – жетілген бәсеке ... ... ... ... ... ... нарығы
- олигополия нарығы
Экономикалық бағытына байланысты – құрал жабдық нарығы
-
тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің нарық туралы нақтылы ... ... ... ... ... тауарларға өздерінің баға
белгілеу құқығы да нарықтық экономиканың пайда болу ... ... ... ... Аукциондар ... ... ... мен ... конторлар |Бизнестің коммерциялық орталықтары ... ... және ... |
| ... ... ... және |Жарнамалық-ақпараттық қызметтер ... | ... ... және ... ... тоңазытқыш-тық|
|сақтандыру қорлары ... ... |
| ... ... мен ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... зерттеу |
| ... ... ... бақылау |Көтерме сауда орталықтары ... | ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі |
| ... ... ... ... ... басқалары ... ... ... ... бірі ... жатады.
Инфрақұрылым - деп нарықты қатынастардың ... ... ... ... мемлекеттік мекемелер мен комерциялық фирмалардың
жиынтығын ... — бұл ... ... ... мекемелер) (Жиынтығынан
тұрады және оның мән-мағынасы нарықтың дамуы мен қызмет жасауы үшін қалыпты
жағдай ... ... ... ... ...... қор биржасы, еңбек
биржасы, делдалдық және маркетингтік қызметтер, ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... т.б. жатады.
Нарықтық экономиканың бой көтеруі нарықтық инфрақұрылым негізгі
элементтерінің қалыптасуына мүмкіндік жасайды.
Нарық түрлерін саралап ... ... ... ... факторы-нарық
қатынастары объектілерінін экономикалық бағдары болып табылады. Осы фактор
бойынша олар өндіріс құрал-жабдықтары, тұтыну және қызмет ... ... ... ... валюта, капитал) еңбек, ... ... ... ... болып бөлінеді.
Нарыктық экономикаға қажетті элементтердің бірі - оның инфрақұрылымы.
Ол нарықтың дамуын және оның қалыпты жұмыс жасау жағдайын ... ... ... ... ... жиынтығы түрінде көрінеді.
Нарықтың инфрақұрылымының элементтеріне тауар ... қор, ... ... және ... қызметтер, ақпараттық жүйелер,
коммерциялық банктер, көтерме сауда ... ... ... ... ... оның ... нарық жүйесіне енуі-жоғары
талаптар деңгейінде жасалған жолдар ... ... пен ... ... ... Бұл салаларда бізде көптеген проблемалар мен
шешілмеген сұрақтар барынша жеткілікті. Біздің еліміздің көптеген әдеттегі
шаруашылық ... ... ... және ... ... бұл ... қызмет көрсетуге қабілетсіздігінен
жеткілікті түрде өткізілмей отыр.
Нарық ... ... ... элементтері:
- Еңбек нарығының инфрақұрылымына кіретіндер – еңбек ... ... мен ... ... даярлау қызмет орындары,
жұмыс күшінің реттеу және т.б. ... ... ... ... ... ... – қор және волюта
биржалары, банкте сақтандыру компониялар мен ... ... ... инфрақұрылымына жататындар – тауар биржалары,
көтерме және сауда ... ... ... ... ... Республикасындағы нарықтың даму бағыттары және оны
реттеу
Нарықтық модель кезінде экономиканы кім басқарады? Экономиканы тұтынушы
сұраным мен техникалық прогресс деңгейінің ... ... ... нарықтық
механизм басқарады. Осы үш мәселе «Нені өндіру ... ... ... ... ... керек» экономикалық жүйенің діңгегі ... ... ... шешу ... ... ... асады.
«Таң ғажайып» неміс экономикасының авторы, ... ... ... жанға әлауқаттылық» (1956ж.) еңбегінде былай ... ... ... ... шаруашылықтан артықшылығы сол, нарықтық
шаруашылықта күнде, сағат сайын ... ... ... Ол ... өнім ... ... ... мен ұсынымның арақатынасын дұрыс жолға қойып, тепе-
теңдікке келтіреді».
Қазақстан өз азаматтары үшін өмір ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан елдеріннің қатарына
қосылуға тиіс. Біз бұны ... ... ... ... жағдайда ғана істей аламыз.
Біз экономиканы ... ... ... ... ... іске ... бастадық. Бұл болашақтың
бағдарламасы. Біз ... ... ... үлгесін таңдай
отырып, бәсекелестікке ... мол ... ... ... сол ... қазақстандық кластерлер жүйесінің дамуына жол
аштық. Биылғы жылдың ... ... ... ... ... ... – газ машиналарын жасау, тамақ және тоқыма өнеркәсібі,
көлік – логистикалық ... ... ... және ... ... ... кемінде 5 – 7 кластерін жасау мен
дамытудың ... ... ... деп санаймын. Ел экономикасының шикі
заттық емес ... ұзақ ... ... ... ... ... өзімізді жаңа технологиялар мен жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ...
Ұлттық инновациялық жүйе жасауды қолға алды. ... ... ... ... қазірдің өзінде ... даму ... ... жыл ... ... АҚШ ... құраса, инвестициялық жобалар портфелі 1
милярд 200 ... АҚШ ... асып ... 2004 жылы ... жоба іске ... ... тең жартысы ... ... ... ... Біздің стратегиялық
міндетіміз – бәсекеге ... ... ... ... орын алу.
Сондықтан да мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... негізделген әріптестік қатынастарын ... қоюы ... ... және орта ... ... ... ... түзуіміз қажет. Біз кәсіпкерлік ортаның бастамашылығын
іске ... үшін ... ... туғызымыз керек. әр бір ... осы ... ... ... экономикадағы өз орнын
табуға тиіс. ... ... кең өріс ашу ... ... ... ... жерде осы мүмкіндіктерді
пайдалана ... ... ... жаңа ... ... ... сапалық жағынан
жақсарту міндет. Мемлекеттік ... мен ... ... ірі мемлекеттік компаниялармен монополиялардың ... ... ... және орта бизнеске беру жөніндегі
жұмысты тындыратын сәт ... Сол ... біз ... тым ... Бұл ... ... стратегиялық маңызды ... ... ... ... арнайы құрылатын
мемлекеттік ... ... беру ... ... бұл ... да, сөзбұйдаға салу да болмай ... ... ... ... бұл іске мықтап кірісетін кезі ... ... ... ... Даму ... ... ... барлық
кәсіпкерлердің қолы жете бермейді. ... ... ... ... ... бір «үлкен қаржылық маркетке» айналуға тиіс.
Біз Қорға ... жылы ... ... ... 10 ... бөлеміз, сонда шағым бизнес субъектілерін ... ... ... теңгеге дейін өседі. Биылдан ... банк ... беру мен ... ... ... қолға алу керек.
Мұнынң өзі қомақты ... ... ... үш ... ... азық ... ... іске асыру
аяқталады. Біз еліміздегі аграрлық бизнесті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жылы ғана ауыл
шаруашылығы өндірісін ... ... ... 57,9 ... аса ... ... Бұл рекордтық сан. «Аграөнеркәсіп
кешені мен ауылды аумақтарды ... ... ... ... ... ... Алдағы уақытта бүкіл дүниежүзілік сауда ұйымына
кіруіміз, біз бұл ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекеге қабілеттігіне айрықша
талаптар қоятын болады. ... ... ауыл ... ... мен ... ... кластерлік бастамашылықты іске асыру
арқылы аграрлық ... ... ... ... аудару қажет
деп санаймын. Жекеменшік сектордың назарын нақ ... ... ... – ақ ... де, атап ... агроиндустриялық саясат
арнасында осында тарту керек.
Қаржы секторының одан әрі ... үшін ... ... ... дамыту мен 2005 – 2007 жылдары жинақтау зинетақы ... ... ... Енді тек ... ... ... қызметі ашықтықтың ... ... ... ... ... ... меншік құрылымы мен ... ... ... ... бар Банк ... ... ... ықпалы
бар барлық тұлғалар уәкілетті органын келісімі ала ... ... ... ... ... Банктердің
иннвестициялық қызметіне қойылатын талаптарды ... ... ... ... Аффирленген тұлғалармен жасалатын мәмілілер банктерді
тәуекелге барғызбауы шарт қаржы қадағалау ... бұл ... ... ... және ... ... ... бағыты Қазақстанның
экономикалық және әлеуметтік дамудағы өзінің көшбасшылығын одан ... сол ... ... инвестициялар, технологиялар мен
білімді, ... ... ... орталығына айналуына мүмкіндік
туғызуға тиіс. Кәсіпкерлер ... ... ... ... ... беретінімізді, бізде бизнестің қауыпсіз әрі керешегі
мол екені ... жөн. ... мен ... ... ... өз
еңбектерінде бізде тиісінше сый – сипат көрсетілетіне сенімді ... өнер ... өз ... ... ... сезінуі
тиіс. Біз бұл үшін ... де ... Бұл ... жетістіктердің
бағасы болмақ.
Ауыл шаруашылығы экономикасының ең күрделі мәселелерінің бірі — сатып
алынатын және ... ... баға ... ... ... ауыл ... өнімдері мен осы салаға арналған өнеркәсіп өнімдері
құндарының арасындағы қатынас осы екі саланың да мүддесінен шығу ... ... ... арттыруда бұл мәселені дұрыс шешудің үлкен
маңызы бар. ... ... елде егін және мал ... ... ... ... жіберілмеген.
Кейбір кәсіпкерлер бизнес мемлекеттік реттеуді қабылдамайды деп
санайды. Бірақ, Нобель ... ... ... мемлекеттік реттеу
жөніндегі белгілі зерттеулеріне сүйенетін болсақ, бизнес мемлекеттік
реттеуден мүлдем алшақтамайды, қайта ... ол ... ... мемлекет тарапынан қорғауды талап етеді. Бұл құбылыстар нарықтық
қатынастары енді қалыптасып ... ... ... ... да тән. ... ... ... өткенді саралап, өзгелердің
тиімді ... ... ... ауыл ... ... ететін мемлекеттік реттеу тетіктерін іске ... ... ... ... атап ... ... ... стратегиялық
басымдықтардың көш басында агроөнеркәсіп кешенін дамыту, оны дөйекті батыл
реформалау жүретін болады".
Өйткені біздің экономикамызға ұзақ уақытқа созылған ... ... ... оның ... ... ... ... алады. Ең алдымен бұл елімізде
шаруалардың ерікті еңбек ету ... ... еді. ... тек ... ... қалдырылды да, олар меншік иелігінен және ... ... түп ... ... ... ... ... да қорларына және өніміне мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі мен шаруашылықты
егжей-тегжейіне дейін басқарушы органға айналды. Осы жағдайда кез келген
мемлекеттік ... ... жол ... ... тежеуіш болатындығы
бұрыннан дәлелденген.
Бірақ, бұл — айтылмыш саладағы күйзеліс себептердің бір тобы ... ... тобы 1990 ... ... кезеңде орын алып отырған ... және ... ... ... ... ... тек
республикалар мен аймақтар арасындағы, еңбек бөлінісі кезінде ... ... ... ... үзілгендігінде ғана емес. Мәселе
— экономиканы реформалау жолында жіберілген қателіктерде болып ... ... бұл ... үстемдік енді-енді және ғылыми негізсіз басталған
жекешелендіру, өндірістегі ... ... мен ... ... бағаны ырықтандырумен байланысты болды. Осы тұста мемлекет
өзінің реттеу функциясынан бас ... ... ... ... ... ... Экономикалық күйзелістерге бұрынғы жүйеден мұра
болып қалған табиғи ортаның кең ... ... ... ... ... жағдай одан әрі шиеленісе түсті. Оның үстіне адамдардың
нарықтық психологиясы қалыптаспай тұрып өзімшілдік ... ... ... жойылды, рухани жұта дық пен жауапкершіліктің төмендеуі кең етек
алды. Ал мұндай жағдайда ... ... ... іске ... тек ... ... асуы ... емес. Бұл жерде батыс германиялық ғажайыптың
"атасы" Л. Эрхардтың формуласын еске ала ... ... ... ... ... ... айналған "әлеуметтік нарықтық
шаруашылық" құру мақсатында мемлекеттік реттеудің жүйелі механизмдерін іске
қосу қажет. Қазіргі ... жаңа ... ... ... ... ... кәсіпорындарының әрбір аяқ алысы үлкен ... ... ... ... ауыл ... ... құрал-
жабдықтарымен қамтамасыз етуші сала мен ауыл ... ... ... ... ... ... ... құрып, ауыл
шаруашылығының есебінен күн ... ... ... өнім ... ... ... көре алмай отыр. Соның салдарынан ауыл тұрғындары
әлеуметтік-экономикалық ... ащы ... ... ... Осы ... ... жолы қандай? Бұл жолда мемлекеттік реттеудің ролі
қандай? Міне осы ... ... ... ... ортаға салуды жөн
көріп отырмыз. Бүл төңіректегі әңгімелеріміздің студент ... ... ... ... деп ... ... ... асырудың тарихи және ... ... ... әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету
де аграрлық реформаның бағыты, дұрыстығы мен жүйелілігі үлкен рөл атқарады.
Қазақстанда ... ... ... ... осы ... ... пен
жүйелілікті қамтамасыз етуге керекті көңіл бөлінбеді де, соның салдарынан
басқарудың, жоспарлаудың ... ... ... бас ... орын ... ... ... жағдайды ескерусіз жүргізілді. Түп-теп
келгенде бұл өндірістің құлдырауына, инфляциянын өсуіне, өмір ... ... ... халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету саласында)
төмендеуіне әкеліп соқты. Экономиканы мемлекеттік реттеуді және мемлекеттік
кәсіпорындарды ... ... - ... ... ... және одан туындайтын жағымсыз жайттардың өрістеуіне,
экономикалық тоқырауға әкелді. ... ... ... ... ... ... ... қарай ажырата білу керек екендігі ... ... ... ... ... ... түрде шыққан және ішкі ... ... ... ... ... Ол нені көрсетеді? Ол мынаны
дәлелдеп отыр: мемлекеттік ... ... ... және еңбекті
ұйымдастыруды, ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерін пайдалануды қайта
құрмайынша және ... ... ... ынталандырмайынша, сондай-ақ
адамдардың экономикалық және әлеуметтік мүдделерін, олардың мәдениетінің
дамуын қажетті мөлшерде ескермейінше нарық өз ... ... ... оның ... ... ... ... бола алмайды екен. Мұның өзі
қалыптасқан жағдайда экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі элементтерін
іске қосуды қажет етеді.
Біртіндеп жоғары индустриалды дәуірге өте ... ... ... ... ... мен ... күйзелістерді болдырмау үшін
экономиканы мемлекеттік реттеудің әр ... ... ... қолданған және
бүгін де солай болып ... ... ... ... мен ... ... бұл әдістердің көмегімен үкімет ... ... және ... ... ... ... бейімдей
отырып, оның дамуына экологиялық жағдай жасау, әлемдік нарықта ... ... ... ... ... ... шаруашылық
жүргізудің әділеттшік жүйесін құру және тағы басқа ... ... ... ... де ... ... мемлекет нарықтағы жетілген
бәсекенің монополиялық үстемдікке ... ... ... ... ... ... ... үстемдік шаруашылық субъектілерінің өнімінің
сапасын жақсартуға, түрлерін қеңейтуге, өндірістің технологиялық жақсаруын
қамтамасыз етуге деген ықыласы ... ... Ал, дәл осы ... мен ... алып ... ... ... анық көрсетті.
Сонымен, мемлекет өзінің жоспарлау, реттеу және бақылау функцияларын
жүзеге асыру ... ... ... ... ... экономикадағы кең көлемдегі теңгермешіліктің
қалыптасуының, ұдайы ... ... ... ... негізгі тетіктері өз қолында ұстауы қажет. Осы
мақсаттан ... ... ... ... ... мен оның ... реттеу мен жоспарлау әдістері жүйесі мен оның ... ... ... ... туындайды. Бқндай үйлесім орын
алмаған жағдайда өндірістің одан әрі ... ... ... ... ... ... және ақша ... одан туындайтын барлық мәселелердің шиеленісуі әбден ... ... ... ... ... Сондықтан, жоспарлау мен
мемлекегтік реттеу тұтастай ... бір ... ... ... ... ... ... бағыттаушы, болжаушы, үйлестіруші
функцияларын атқаруы тиіс.
Жекешелендіру ... жеке ... ... ... ... ... меншік) арасындағы қатынастардың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың
тікелей еңбек ұжымдарының мүддесін ... ... мен ... ... есепке алады. Өйткені қазіргі нарық талабына сай
басқару ісін ... ... пен ... ... ... қызметкерлерді шартқа отыру жолымен жұмысқа алу, өнімді жұмысқа
ьшталандыру шараларын жүзеге асыратын маманданған менеджерлердің ... ... ... ... экономиканың аса маңызды секторларының
(әсіресе — ... ... ... ... ... әр түрлі
әдістерін - ... ... ... ... әр ... — пайдалану арқылы қамтамасыз ете аламыз. ... ... ... әр ... ... ... ... ынталандыру шаралары арқылы тиімді экономиканың қалыптасуына
бағытталуы керек.
Әлеуметтік саясат саласыңца ең ... ... ... ... ... бөлігін әлеуметтік қорғау ... ... ... ... іске ... да мемлекеттік ... ... ... ... Бұл ... ... ... халықтың өмір сүру
деңгейін көтеру, әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... ... жүзеге асыру мемлекеттік реттеусіз іске асатын
шара емес.
Қазіргі ... ... ... тоқтатылмаған тұста,
кәсіпорындардан, тауар ... ... ... ... ... ... ... деп есептейміз.
Өтпелі кезеңнің күрделі ... ... ... ... ... үшін ... ... да барлық процесін реттеу
қажет. Өйткені осы күрделі құрылыста қоғамдық қорлар ұзақ ... ... ... ... ... ... ... инновацияға негізделген жобаларға беру керек. Тек тиянақты
түрде таңдап алынған жобалар ғана ... ... ... аса
маңызды ... ... бар ... ... ... ... Сонда ғана инвестициялық салада жатқан процесстер қажетті
деңгейде реформаларды жузеге асыру қарқынына, олардың нәтижелілігіне ... ... ... Сондықтан экономиканы тұрақтандыруда мемлекеттік рет-
теудің маңызды бағыты — инвестициялық қызметті ынталандыру, инвесторларды
жан-жақты қорғау және қолдау болып ... ... өзі тек ... ... ... ... ... көмегімен әрекет етеді. Қазіргі өте күрделі
шаруашылық байланыстары тұсында, қоғамның, барлық азаматтардың ... ... ... нарықтық механизм экономикалық процестерді
бірден-бір реттеуші ... ... ... Ол үшін ... ... ... әр саласында болып жатқан процестер бір-
бірімен мемлекеттік реттеу арқылы үйлесім табуы керек. Міне, ... мәні мен ... де осы ... туындауы шарт.
Мемлекеттік реттеу нарықтық жағдайда өтімді бөлу үшін оның ... ... ... ... Ол ең ... жекелеген
топтарды ғана қолдау емес, ел арасына тұрмыстық, ұлттық және басқа да
белгілері бойынша жік салу ... ... ... мен бар ... ... елде саяси-әлеуметтік келісім орнату мақсатын көздеуі керек.
Әсіресе әлеуметтік процестерді мемлекеттік реттеу барша ... ... ... ... қолдауға бағытталып отырады да, бұл Қазақстанның
экономикалық өркендеуіне де тиімді үлес қосады.
Бірақ экономиканы мемлекет тарапынан ... ... ... ... да, ... ... макро және микро деңгейіндегі жағдайларға
байланысты оның әдістемелер жүйесін таңдап алу бір басқа.
Осындай алға қойылған ... ... үшін ... ... ... ... мен ... негізінде мемлекеттік реттеудің маңызды
қағидаларын жүйелі түрде іске асырады. Бүұ, ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын нарыққа бейімдеу
туралы немесе жерді пайдалану туралы заң болуы мүмкін. ... ... ... ... бола ... Тіпті нарықтық қатынастары мен
агроонеркәсіп кешені әбден дамыған елдер де осы қағиданы ұстанады.
Аграрлық ... ... ішкі және ... ... бар: біріншісі — ауыл шаруашылығының басқа салаларымен өзара
қарым-қатынасына байланысты; ... — ауыл ... ... мен импортына қатысты. Өнім өткізудің дағдарысы жағдайында ауыл
шаруашылық ... ... ... алу ... осы ... ... жағдайына теріс әсер етеді.
Мемлекеттік реттеудің келесі қағидасы экономикалық және ... ... ... ... Тек қана экономикалық
міндеттерді орындауға бағытталған және содан ғана ... ... ... ... ұшырауы мүмкін. Мемлекеттік реттеудің шаралары халықтың
қалыптасқан шаруашылық ... ... ... ... ... ... ескергенде ғана табысты болмақ. Бұл ... ... ... ... ... ... жұмсалатын
шығындардан босату стратегиясы мен тактикасы аса ... ... ... пен ... сондай-ақ басқарудың әр
түрлі элементтерінің қатар ... тон. ... ... ... ... экономикалық механизмдері үйлесімділік табуға ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
мемлекеттік мұқтаждықтарды қамтамасыз ету қажет болғанда және аса ... ... ... өту ... ... ... ... болуы қажет.
Бағдарламалық реттеу қағидасы тиісті мөлшерде мемлекеттің аграрлық
секторға әсер ... ... ... ... ... Нарықтық экономикадағы
бағдарламалар, біріншіден, бәсеке механизмдеріне әсер ету әдісі ... және ... ... үшін ... ... ... қарастыра отырып, басқару жүйесіне әсер
ету функциясын атқара алады; екіншіден, реттеудің мүдделері, механизмдері
мен құралдарының үйлесу әдісі ретінде жасалады.
Бұл ... ... ... ... басқа да талаптарды, атап айтқанда
реттеу механизмдерінің бірін-бірі толықтыратындығын ескеру ... ... ... ... өз ... бар және олар ... ... әр бағытта әсер ете алады. Бірақта, ... ... мен өз ... ... ... қатаң
ескерілуі тиіс. Егер нарықты экономикаға осын дай бағдарламаларға ерікті
түрде қатысу тән болса, өтпелі ... ... ... ... тән
және ол кеңінен қолданылуы керек.
Бағдарламалық шараларды ... ... ... үлестік
қатысу қағидасы да маңызды рөл атқарады. Мұның өзі бағдарламалық шараларды
жүзеге асыруда өндірушілердің ... бір ... ... ... ... қолдаудың себебі көрсетілген кепілдікті қағидасы мемлекеттік
комектің, қорлар мен ... ... бір ... ғана ... Бағдарламалық реттеу қағидасы мемлекеттің ауыл шаруашылығын
мақсатты түрде қолдау қағидасымен тығыз байланысты, яғни тікелей төлемдер,
субсидиялар мен ... да ... ... ... ... ... шаруашылығы өнімдеріне бағаны бақыламалы түрде анықтау - тіпті
нарықтық экономикасы дамығанелдерде де қолданылады. Бірақтар ... ... ... ... фермерлердің өкілдік оргаңдары мен ... ... ... ... бар. ... реттеу міндетін
жүзеге асырудың маңызды қағидасы — баға сәйкес тігінің жүйесі. Біріншіден,
мемлекет ауыл шаруашылығы мүддесін ... ... және ... ... ... белгілеуі тиіс. Екіншіден, мемлекет сәйкестіктің
өзгеруіне қарай келісілген бағаны ... мен ... ... ... ... міндеті — өнімді өткізуге кепілдік беретін жағдайларды
жасау. Басқаша айтқанда, нарықтық бағаның төмендеуі ауыл ... ... ... ... беретін деңгейден төмен болмауын қам-
тамасыз ету болып табылады. Ал, ондай болмаған жағдайда ... ... нан баға ... өтеу ici ... керек.
Қазіргі жағдайда қаржылай қолдау ең алдымен ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... қолдау саясында осы
өндірістің тұрақтылығына және ... ... ... ... жағдай жасалуы тиіс.
Қазіргі несие жүйесі, қысқа мерзімдік ... ... ... ... мен ... ... жағдай жасай алмай отыр. ... ауыл ... ... ұзақ ... ... ... қордың немесе банк жүйесінің қажеттілігі туып отыр.
Ауыл ... ... ... ... және ... ... үшін ... жеңілдіктер беру маңызды. Жеңілдікті
салық салу фермерлерге бекітіліп берілген жерлерге ауыл ... ... ... ... ... ... сонымен қатар жұмысшының
тікелей ауыл ... ... ... ... керек. Сөйтіп
шаруа қожалығы ретінде тіркеліп, ауыл шаруашылығы өндірісімен айналыспайтын
шаруашылықтардың жеңілдікті пайдалануына жол берілмеуі тиіс. Жеңілдікті
салықтар ... ... ... ... ... ынталандыруға, барлық
салалардың қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге болады.
Ауыл шаруашылыгының кейбір ерекшеліктерін ескере ... ... және ... ... ... ... қатысты мынадай екі
қағиданың негізінде құрылуы мүмкін: а) ауыл ... ... ... ә) шаруашылық жүргізудің барлык ұйымдық-экономикалық түрлерінің
теңдігі. Осылайша азық-түлік пен ... ... алу ... ... ... ... ... қорғау жүйесін де жүзеге асыруға
болады.
Жалпы алғанда, мемлекеттік реттеу жүйесінің төмендегідей ... ... ... Олар мыналар: бағыт-мақсаттарды ғылыми негіздеу және
оларға жетіудің ... ... ... ... аса ... ... және қоғамдык еңбек бөлінісінің қарама-қайшы
өзара байланыстарын сәйкестендіру; өндірістік дамудың қозғаушы және ... ... мен ... ... пайдалану. Осылайша,
экономиканың аграрлық секторын мемлекеттік реттеу — нарықтық құрылымның
экономикалык әдістердің басымдылығымен ... ... ... ... экономикасы қарама-қайшылығы мол бір жүйеден екінші жүйеге
өту ... ... ... ... ... Осы тұста нарықтық
құрылымдардың пайда болуына қарамастан экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ала отырып. келесідей тұжырымдар жасауға болады:
1.Республикамыздың агроөнеркәсіп кешені — экономиканың аса маңызды
саласы ... ... ... жою, ... және ... ... саяси және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету
мұндағы жағдайдың жақсаруына ... ... ... ... ерекшелігіне қарай онда
нарықтық механизмді ешқандай шектеусіз және түзету ... таза ... ... ... қолдану тиімділігінің төмендеуін және
әлеуметтік мәселелердің шиеленісуін тудырады.
Осы ... ... ... ... бас ... биліктің жоғарғы тармактарында "нарықтық қияддың" тарауына
жол ... ... ... ... механизмдерін батыл іске қосу қажет.
Өйткені, біріншіден, ... ... елде ... өз ... ... ол ... іс-әрекетімен түзетіліп, толықтырылып отырады;
мемлекеттік реттеу — қазіргі үлгідегі нарықтық жүйенің ажырағысыз ... ... ... ... ... ... шығу мүмкін емес; үшіншіден, республикамызда нарықтық жүйе
өзінің қалып-тасуының ең бастауында тұр.
3.Меншік пен шаруашылық жүргізудің түрлерін өзгерту бәсекелес ... ... алғы ... ... мемлекеттің бағыттауы мен қолдауы
нәтижесінде дамуы тиіс.
4.Аграрлық сектор нарықтық өзін-өзі ... ... ... ретінде
нарықтың дамуы үшін реттеу мен ... ... ... ... ... ... ... болуы қажет, оның мәні әкімшілік
емес экономикалық құралдарды ерікті (баға, салықты ... ... ... ... т.б.), ... байланысқан жүйе ретінде пайдалану.
Қорытынды
Қазіргі кезде қоғамда нарық жүйесі қалыптасты. Нарық дегеніміз сұраныс,
ұсыныс және баға ... ... ... Экоиомикалық теория осылардың
арасындағы байланыстарды білдіретін түрлі жобалар жасап, оларға ... ... ... ... нарықты ұйымдастырудың нақтылы
түрлерін зерттеу қажет.
Қазіргі кездегі нарық дамыған инфрақұрылымға, яғни көмекші ... ... ... ... ... өмір ... ... бағыттары мен факторларын зерттеу индустриялык-
инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыруда ... ... одан ... ... шешу ... ... арқылы
проблеманы әрі қарай зерттеу контурларын анықтауға және практикалық
міндеттерді ... ... ... қалыптасқан экономикалық жүйедегі
жаңа құрылымдық өзгерістер мен экономиканың өсу бағыттары совет кезінде
қалыптасқан индустрияландыру үрдістерін ... ... және оны ... ... ... арқылы жаңа сатыға көтеруді басты мақсат етіп
қоюда. Индустрияландыру кезеңдері, сатылары, түрлері, қағидалары мен ... ... бір ... ... ... қайта индустрияландыру
үрдістерін жеделдетуге жол ашылады. Әкономикалық жүйенің негізін құрайтын
өнеркәсіпті ... ... алғы ... ... ... ... ... ерекше өнім өндіру және оның сұранысқа ... ... ету, ... ... ... ... ... құны жоғары жаңа технологияларға негізделген және ғылыми жаңалығы
бар өнімдерді көптеп ... ... ... ... ... ... ... жатады. Өнеркәсіпті индустрияландыру
үрдістері үш сатыны қамтиды. Төменгі саты ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін
индустрияландыру үрдістері орташа сатыны, яғни кен өндіру өнеркәсібінің,
өңдеу өнеркәсібінің және электр энергиясы, газды және суды ... және ... ... оның ... ең ... сатыдағы жалпы отандық
өнеркәсіптің жылдам дамуына әсерін тигізеді. Әр ... ... ... үшін ... жүйесі анықталуға ... ... ... ... ... ... жалпы өнім көлеміндегі
үлес салмағы, экспортқа бағытталған өнімдердің жалпы ... ... ... ... ... Инновацияға жұмсалатын қаржы көлемі және
т.б. жатады. Өнеркәсіптің индустриялык деңгейін көтерудің басты критериі
болып қосымша ... ... ... ... ... ... ... бағыттарына импорт алмастыру, инновациялық,
инвестициялық, ... ... даму ... ... өнеркәсібінің кұрылымын қайта құру және ондағы өндірілетін
тауарлардың бәсекеге қабілетін көтеру үшін ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1 Нарықтық экономикасына кіріспе. Алматы. Экономика 1995.
2 Аубакиров “Экономика теориясының негізі” Алматы. 2000.
3 Конституциясы.–Алматы “Жеті ... ... ... Д.Рубинфельд «Микроэкономика». -М.: Экономика,
1992.
5 Д. Хайман «Современная микроэкономика: анализ и применение».
Т.1.
М.: Финансы и статистика, 1992. - Гл. ... ... ... ... M».: ... 1992.- ... Б. Жүнісов, Ұ. Мәмбетов, Ұ. Байжомартов «Экономикалық теория».-
Алматы.- 1994.
1. ... ... общ. ред. Ю.А. ... - С.-Пб.: АО
«Литер плюс», «Санкт-Петербург оркестр», 1994.
2. Ж.Күлекеев, К.Есенғалиева, Н.Тастандиева «Микро және
макроэкономика ... ... ... ... Ж. ... Г. ... «Микроэкономика». –
Алматы: Экономика, 1997
4. М.Искалиев «Экономикалық теория негіздері».- Алматы.-1998.
5. Микроэкономика. Теория и российская практика /Под ред. ... и А.Ю. ... - М.: ... В. ... ... теориясы».- Алматы.- 1999.
7. Ж.Күлекеев., А. Мамыров. «Экономика»- Алматы.- 2000.
8. Ә.Әубәкіров.,Нәрібаев. ... ... ... ... Ж.Күлекеев., К.Есенғалиева.«Макро-Микро экономика терминдері».-
Алматы.- 2000.
10. Ә. Әубәкыров. «Экономикалық теория негіздері».- Алматы.- 2001.
11. А.Мамыров, Тілеужанова. «Макроэкономика».- ... ... Ө.Қ. ... Е.Н. ... Б.А. ... Ү.С. Байжомартов,
Б.И.
Комягин «Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе 2004ж.
13. Журнал «Экономика негізі» №6 20 Наурыз 2005 ж.
14. ... ... ... №21 19 Ақпан 2005 ж.
15. С.Райымқұлұлы, Г. ... Г. ... ... ... Шымкент 2006ж.
Аннотация
Курстық жұмыста нарықтың мәні, негізгі түсінігі, оның
қызметтері, ... оның ... және ... ... қарастырылды.
Нарық – бұл экономикалық проблемаларды тиімді шешуді қамтамасыз ... ... және ... ... көмегімен айырбастау процесінде
туындайтын ... ...... ... ... формасы.
Қазақстан Республикасындағы нарықтың даму бағыттары қарастырылды.
Курстық жұмыс бет. ... ... ... ... ... ... басылым, түрлі ... ... ... ... ... тұрады, 1 бөлім 7-14, 2-бөлім 15-17, 3-
бөлім 18-27 беттерден тұрады.
-----------------------
Нарық
Тауар тұтынушылар
Тауар ... ... ... мен ... қатынастардың алуан түрлі формалары
Нарықтық ... ... ... және ... ... бәсекесі
Өндіріс қуатының белгілі бір резерві мен бос ... ... ... ... ... ... баға белгілеу құқы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамыған елдердердің ауыл шаруашылығы өндірістік инфрақұрылымын қалыптастыру тәжірибесі6 бет
Әлемдік экономикалық қатынастардың ғаламдану жолында түсуі және өзара байланысы7 бет
Өндiрiстiк құралдар нарығының инфрақұрылымы6 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
Аймақтық нарықтың дамуы және қалыптасу ерекшеліктері22 бет
Аймақтық өндірістік аөк инфрақұрылымының құрылуымен қалыптасуының теориялық және әдістемелік негізі60 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Ауылшаруашылығында логистика инфрақұрылымын қалыптастыр98 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь