Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері

Кіріспе
1.тарау. Іле Алатауының физикалық.географиялық жағдайы
1.2. Таулы ауданның климат ерекшеліктері
1.3.Топырағы және тау өсімдіктері
2.тарау. Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері.
2.2. Улы токсикалық заттардың негізі
3.тарау.Улы өсімдіктерге сипаттама
3:1.Улы өсімдіктердің қолданылуы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Іле Алатауында өсетін өсімдіктердіңарасында біраз түрлері улы өсімдіктерге жатады. Олардың ішінде өзінің улылық қасиеттерімен зияндылығы адамдарға, үй жануарларына, құстарға әсер етіп уландыратыны бұрыннан белгілі. Улы өсімдіктердің улылығы оның құрамындағы алколойдты заттардың мөлшеріне байланысты. Соңғы жылдары улы өсімдіктердіңуы медицинада емдік дәрі-дәрмек жасауға, ауруды емдеуге көп пайдалануда, сондықтан улы өсімдіктерге көп көңіл бөліне бастады. Шығыста бұрыннан-ақ улы өсімдіктерді халық медицинасында көп пайдаланған, олардан дәрі-дәрмек жасалынған. Бұл милиондаған жылдар бойы бірінен-біріне беріліп отырған, улы өсімдіктерді біреуінің сабағын, екіншісінің жеміс, үшіншісінің тұқымын, кейбіреулерінің тамырын пайдаланған. Олар тамаққа қоспа ретінде, кейде уланған кезде, жүйке жұқарғанда пайдаланған. Кейбір жағдайларда шығында болған. Ондай өсімдіктер улы-деп аталып есте сақталған. Улы өсімдіктерді емдік жолға пайдаланумен қатар қастандық іс-әрекеттерде де пайдалану іске асырылған.Улы өсімдіктердіңпайдалы жақтары күннен-күнге анықталып көбеюде. Бірақ әліде улы өсімдіктердік көптеген түрлері әлі толық анықталған жоқ. Олардың пайдалы түрлері зерттеуде өсімдіктердің инсектицитті қасиеттері бар түрлері қазіргі кезде 1000 асады. (35) Көптеген басқада мемлекеттерде улы өсімдіктердің түрлерін зерттеу әліде жалғастырылуда.
1960 жылдардан бастап Құрама штаттағы ұлттық рақ институтында 29 мың өсімдік түрлеріне 103 мың экстракттар алынған. Соның 3 мыңы ісік ауруларына және басқада ауруларға қарсы пайдаланған. ТМД елдерінде де осындай жұмыстар дәрігерлік институттарда жүргізілуде. Сириядағы дәрігерлік Академияда улы өсімдіктерге метронидазола, колориола және бензойқышқылды натрииді қосу арқылы тіс қызыл ет қабынуына қарсы пайдаланатын өте қолайлы «Фурин-М» атты дәрі шығарған. Астматос дәрісін көпшілік біледі, бұл дәріні алу үшін улы өсімдіктердің ( қара меңдуана мен сасық меңдуананың) жапырақтары пайдаланылған.
1.С.А.Арыстанғалиев, Е.Р.Рамазанов «Қазақстан өсімдіктері» А-Ата 1977 ж.
2. «ОРлора Казахстана» том І-ІХ А-Ата 1956-66 г.
3. Иллюстрированный определител растении Казахстана том І-ІІ 1956-72 г.
4. Жетісу табиғатын аялайық. Алматы 1999 ж.
5. Қожамқұлова Ж.К. Экологиялық біліммен тәрбие беру ерекшелігі. Алматы 2003 ж.
6. Байынқолұлы Қалиұлы, Үшбайұлы «Дәрі – дәрмектік өсімдіктер» Алматы 2005 ж.
7. Айналайын Атамекен – Алматы ғылым баспасы 1995 ж.
8. А.Бекенов, Б.Е.ЕСжанов, С.Махмутов, Қазақстан өсімдіктері – Алматы, 1995 ж.
9. Қазақстанның «Қызыл кітабы» Алматы, Наука, 1996 ж.
10. Алматинский заповедник А.Просвещение, 1989
11. Бекенов М.К. Ресурсы лекарственных растении Казахстанского Тянь-Шаня. Алма-Ата. Наука. 1989 ж.
12.Биологический энциклопедический словарь М: 1986 г.
13. Гусынин Н.А. Токсикология ядовитых растений М: 1982 г.
14. Даниленко В.С. Острые отравления растения. М: 1986 г.
15. Джумагалиева Ф.Д. Фармакологические свойства некоторых лекарственных растении Казахстана. – Алма-Ата 1981 г.
16.Джумагалиева Ф.Д. Лекарственные растения Казахстана – А-Ата: 1986 г.
17. Доброхотова К.В. и др.Целебные растения вокруг нас – А-Ата.1980г.
18. Жандаев М.Ж. Природа Заилийского Алатау. Алма-Ата: 1988 г.
19. Қалымбетов Б.К. Микологическая флора Заилийского Алатау. А-Ата. Н.1977 г.
20. Кузнецова М.А. и др. Сказание о лекарственных – М. Выс. школа, 1999 г.
21. Кукенов М.К. Флавоноидосовержащие растения юго-востока Казахстана – А-Ата 1984 г.
22. Нестерова С.Г. Экология растений среднегорья Заилийского Алатау – А-Ата, Н.1984 г.
23. Никитин А.А. и др. Анатомический атлас полезных и некоторых ядовитых растений Л.Наука. 1982 г.
24. Скляревский Л.Я. Ядовитые растения. М. 1987 г.
25. Токин И.К. Целебные яды растений Л. 1988 г.
26. Ушбаев К.У. и др. Целебные травы А-Ата, 1979 г.
27. Фруентов А.К. и др. Ядовитые растения. А-Ата, 1989 г.
28. Физическая география Казахстана. А-Ата. Н. 1980 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1-тарау. Іле Алатауының физикалық-географиялық жағдайы
1.2. Таулы ауданның климат ерекшеліктері
1.3.Топырағы және тау өсімдіктері
2-тарау. Улы ... ... ... ... Улы ... заттардың негізі
3-тарау.Улы өсімдіктерге сипаттама
3:1.Улы өсімдіктердің қолданылуы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Іле Алатауында өсетін ... ... ... ... жатады. Олардың ішінде өзінің улылық қасиеттерімен зияндылығы
адамдарға, үй жануарларына, құстарға әсер етіп ... ... Улы ... ... оның ... ... ... байланысты. Соңғы жылдары улы өсімдіктердіңуы медицинада емдік
дәрі-дәрмек жасауға, ауруды емдеуге көп ... ... ... көп ... ... ... ... бұрыннан-ақ улы өсімдіктерді
халық медицинасында көп пайдаланған, олардан дәрі-дәрмек жасалынған. ... ... бойы ... ... ... улы өсімдіктерді
біреуінің сабағын, екіншісінің жеміс, үшіншісінің тұқымын, кейбіреулерінің
тамырын пайдаланған. Олар тамаққа қоспа ... ... ... ... ... ... Кейбір жағдайларда шығында болған. Ондай өсімдіктер
улы-деп ... есте ... Улы ... ... ... ... ... іс-әрекеттерде де пайдалану іске асырылған.Улы
өсімдіктердіңпайдалы жақтары ... ... ... ... ... ... көптеген түрлері әлі толық анықталған жоқ. Олардың
пайдалы түрлері зерттеуде ... ... ... бар
түрлері қазіргі кезде 1000 асады. (35) Көптеген басқада мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... бастап Құрама штаттағы ұлттық рақ институтында 29 мың
өсімдік түрлеріне 103 мың ... ... ... 3 мыңы ісік ... ... ... қарсы пайдаланған. ТМД елдерінде де осындай жұмыстар
дәрігерлік институттарда жүргізілуде. Сириядағы дәрігерлік Академияда улы
өсімдіктерге ... ... және ... ... ... тіс қызыл ет қабынуына қарсы пайдаланатын өте қолайлы «Фурин-М» атты
дәрі ... ... ... көпшілік біледі, бұл дәріні алу үшін улы
өсімдіктердің ( қара меңдуана мен ... ... ... ... ... ... Қара алқаның жас жапырағын жара
тез жазылуы үшін ал оның піскен жемісін ангина, іш өту ... ... ... улы ... ... ... таптырмайтын
алколойдтарды берді. Олар: глюкозиттер, сапонниндер, терпендер, фловонидтер
т.б. денсаулық сақтау ... ... ... ... ... жабайы өсетін өсімдіктер теріледі, дайындайды. Мысалы әр
жылдары 54 мың тонна өсімдіктер дайындалса, оның ... 34 ... ... ... ... ... ... жылда өсімдік шикі заттары
орындала берсе,келешекте бағалы өсімдіктердің қоры азаяды. Көптеген улы
өсімдіктерді ... ... ... байланысты құрып бітті. Аяусыз қатігез
жұлынған жабайы өсетін өсімдіктердің ішінде ... ... ... ... және өте ... түрлері де кездеседі. Соған байланысты
құнды улы ... ... үшін ... ... ... ... сырапсыз
жұлмау, мөлшерден көп дайындамау керек. Ол қазіргі ... ... ... ... ... өсімдіктерді пайдаланудың мағанасы сол оған өте ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлген
жөн. Әсіресе улы өсімдіктерді емдікке пайдаланғанда ... тыс ... есте болу ... ... көп тыс ... пайдаланған улы
өсімдіктердің басқада ыңғайсыз әсерлері болуы ... ... ... Іле Алатау тау алды белдеуіндегі Медеу
шатқалындағы Улы ... Іле ... тау алды ... Медеу шатқалындағы кездесетін Улы
өсімдіктерді жыйнап кептіріп гербарий жасау. Оларды топтастырып өңдеу.
2. Жыйнаған Улы өсімдіктердің түрлік құрамын ... ... ... және құрып бара жатқан түрлерін, ... ... ... Улы ... ... 6-7 сыныпта биология пәндерінде пайдалану.
Жұмыс 2005-2008 оқу ... ... Іле ... тау ... ... шатқалында атқарылды.
2. Осы аудандағы өсімдіктерді жыйнап, ... ... ... ... ... туыстық тұқымдастық-түрлік құрамдары
ажыратылды және оларға биологиялық тұрғыдан сипаттама берілді. Нәтижесінде
« Алқа » ... ... атты ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелерін қорыта келе, Іле Алатау тау алды
белдеулеріндегі, Медеу ... ... Улы ... ... ... ... ... туыс-түрлерінің, латынша, қазақша,
орысша аттары жазылды.
1. Іле Алатауының ... ... ... ... табиғи жағдайлары әр түрлі болып келетін орманды
далалы, таулы шөлейтті, ... және ... тағы да ... көптеген
аймақтарға бөлуге болады. Республикамыздың географиялық ерекшелігі тау алды
жазықтықтың таулы рельефтерімен жалғасуында. Сондықтан ... ... ... ... Іле ... ... деп ... Іле алатау жотасы,ол Тянь-
Шань тау жүйесінің солтүстігінде жатыр. Оның ұзындығы 380 км екі 30-40 ... Іле ... ... ... ... ... Чу ... дейін
созылады.(18.5) Іле Алатауы орталық бөлігінде Талғар тау ... ... ... бойынша талғар шыңы теңіз деңгейінен 4979 метр
биік. Келесі ... шыңы (4580 м), ... (4760 м) ... ... ... шалғынды, далалы-шалғынды далалы белдеуді алып
жатыр. Баурайларының жоғарғы жағында ... ірі ... ... Таулы ауданының климаттық ерекшеліктері.
Іле Алатауының климаттық жағдайы айрықша әртүрлі. Ауа райының әртүрлі
қалыптасуы,ылғал мөлшері, жауын-шашынның орташа мөлшері, ... ... ... ... байланысты. Сонымен қатар, таудың өз желі
түнде таудан төменге шатқалдар арқылы ал ... ... ... ... ... жылдамдығы әдетте 1,8-2,3 м/сек-на. Көктемгі уақытта ауа
массасының айналымы ... ... ... ... ... 300м-р биіктікте жауын-шашын ылғалдылықты көбейтеді, кейін тау
басына қар түрінде түседі. Май айындағы орташа жауын-шашын мөлшері көп, ... өте аз ... ... ең көп ... жері 1500-2300 м-р
аралығында. Қыркүйектен бастап, таудың орташа белдеулерінде қар ... ... ал тау алды ... қар ... ... ... ... түсу мөлшері биіктікке байланысты болады. Тау
баурайларында ... ... ... құрғақ және орташа жылу, қары аз, жылдам
құбылмалы келеді. Ол Орта Тау белдеулеріндегі климаты ... ... ... көп, қысы жылы ... Биік тау белдеулерінде жазы ылғалды
салқын, қысы суық қатаң. Бұл аймақта мәңгі қар, ... және суық ... ... және тау ... ... ... әлемі әртүрлі және бай. Топырағы мен
өсімдіктері және басқа ... ... ... ... Сондықтан олардың рельеф ярустары ауа райы белдеулерімен ... Іле ... ... 4 ... ... сұртопырақ (солтүстік) және ашық каштанды топырақ
тегістікте және тау ... Сұр ... ... ... аз 0,7-1,5 ... ашық ... ... гумусты белдеу құрады, ол 35-40 см. Оның
құрылымы түйіршікті – ... ... ... 3,5-4,5 процент.
2.Таулы қара каштанды топырақ және таулы далалы қара топырақ төменгі
аласа таулы ... ... ... болады да, каштанды топырақтың
үстінде орналасады. Олар өте жақсы гумусты горизонт (60-70 см.) тұз еді ...... ... ... да 6-10 % гумусты органикалық
заттарға бай келеді.
3.Таулы сілтіленген қара шірік топырақ таулы – ... ... ... ... ... ... – орманды орта тауда болады. Таулы орманды
(қара шірік) топырақтары шырша майқарағай ормандарында түзіледі. Олардың
гумусы 4,6 % ...... ... ... жерлерінде күлгін орман
топырақтары пайда болады. (45, б 45)
4.Таулы - шалғынды субальпілі және альпілік топырақ ... ... ... ... ... ... өсімдіктер деп, аз мөлшерде тамаққа пайдаланған кездің өзінде-ақ
денсаулыққа зиян ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы және удың жиналуы олардың ... да ... ... ... ... өсімдіктердің улылық
мөлшері және улы қасиеттері солтүстіктен оңтүстікке ... ... ... улы ... өте көп ... жерлері ол таулы аймақтар. (10, б
18) Алколоидтардың жиналу динамикасы таулы аймақтардың теңіз ... ... ... байланысты.
Улы өсімдіктерде улы заттардың жиналуы
- Күнсәулесінің түсу ұзақтығы және қарқындығы.
- Ауа райының тез өзгеруі.
- Ауа – ... ... ... өсмдіктердегі улы заттары олардың улылық қасиетттері
тұрақты ... Улы ... ... ... ... және мөлшері
өсімдіктерде белгілі бір өмір кезеңдерінде ғана көп болады. Көкнарда ең ... ... ... ... ... емес ... кезінде болады.
Сол сияқты жас меңдуанадағы алколоидтар мөлшері пісіп жетілгеннен көп. Улы
заттардың ... ... ... мен ... әр ... У – ... тамырында меңдуананың жапырағында, меңдуананың жапырағында, ал,
кәдімгі кенедәнде тұқымында улы ... көп ... бір ... жататын улы өсімдіктердің өзінде улы заттардың мөлшері
әр түрлі және улылығының болмауы олардың табиғи өскен ортасына және ... ... да ... болады. Өсімдік өсіп-даму кезінде
денесінде (мүшелерінде), улардың (токсиндердің) ... ... Олар ... ... ... ... жатқызылады. Бұл заттарды – токсикология
ғылымы зерттейді. Олар улы өсімдіктердің морфологиялық қасиетін, таралу
ареалын, улыну жағдайын және ... ... ... (Гусынин, б
19). Өсімдіктер токсикологиясы, ... және ... ... ... улы ... ... (токсичность) олардағы химиялық
улы қосылыстарына байланысты. Оларға жататындар алколоидтар, ... ... ... қышқылдар және басқа да қосылыстар.
2.2.Улы токсикалық заттардың негізі.
Олколоидтар – түссіз кристаллды қосылыс, олар өсімдіктерде ... ... ... ... (лимонда, алмада, шавелде, және
басқаларда) Суда ерімейтін, дәмі ащы органикалық ... өте ... (49- б 75) ... ...... – жоғары молекулярлы
полифенол. Олар көптеген өсімдіктерде кездеседі. Қосжарнақтыларда (бұршақ,
раушангүлділерде) Гадролизді танин ... және ... ... кездеседі. Дубильді заттар бактериоцитті ... ...... ... ... ... ... бәрпісі A conitum songorikum S
Сарғалдақтар тұқымдасы Ranunculaceae
Қазақша ... ... ... ... ... ... ... жылдық өте улы өсімдік. «Аконит - Бәрпі» атауын Дмасприд берген, ... ... ... байланысты болған. Гераклдің 11 ерлігін жасаған жері
осы. Геракл Аид ... құлы ... мен ... шыққан. Ең соңында
Кербердің үсті аппақ көбікке кенелді. Жерге төгілген көбік орнына кейін
анотит аталған шөп өсіп шықты.
Әйгілі ... деп ... ... бір шағының Рим сарбазының
дұлығасына ұқсастығы үшін алған.
Ежелгі аңыздарда Геката құдайының меншігі болып сналатын акониттің
улылығы «анасы – у патшайымы», - ... оны ... Оның уын ... ... жағатын.
Непал қаласында жаудан қорғану үшін суды уландыратын.
Ежелгі Римде әдемі гүлі үшін үй ... үй ... ... ... Темірдің аталы да осы шөптен болған дейді – бас киімін осы
шөптің уымен жуып, кептіріп кигізген. (7 бет 26)
Бұл қатарға 300-ге жуық ... шөп ... ... (35-28 ... ... ... 2 м. ... алып өсімдік. Жапырақтары
үлкен, бөлінген. Тамыры шынжыр сияқты жаңа және ескі тамыршалардан тұрады.
Гүлдер үлкен, бір жерге топталған, көкшіл сия ... ... жағы көк ... ... ... қисық, үстінгі жағы мұрын жапқышы бар дұлығаға
ұқсайды. (38, 28 бет)
Жемісі – үш ... ... бір ... ... кезі – ... ... ... кезі – қыркүйек.
Өсімдік түгел улы, әсіресе тамыры. («жоңғар, есіккөл» тамыры) немесе
«улы бал».
Химиялық құрамы: тамырында 1,5 % ... бар: ... ... Суда ... ... еруі қиын. Хлороформда ериді.
Тамырында крахмал, органикалық қышқылдары бар.
Бәрпі. Aconitum, натрий енулікті ... және ... ... ... сонымен қатар жүрек соғуын тоқтатып, дене жылулығын
төмендетеді.
Уланудың белгілері: дене қышиды, әрбір жері ... ... ... ... дене біресе ысып, біресе суып тұрады, көз қарашығы үлкейіп,
аяқ-қол дірілдейді. өкпеге ауа жетпей, адам ... (10, 192-194 бет) ... г ... адамды өлтіреді.
Қытайда оны ауыруды азайтуға қолданған. Тибет дәрігерлері оның улылығын
біліп, қолдан бастап бұрын күрделі өңдейден өткізген.
Европада ... 18 гр. ... ... ... ... ... ауруын емдеуге, ревматизм т.б. ауруларға
қолданады, антразитмикалық т.б. ... ... ... (37, 26-28 бет) ... ... кезіндегі алғашқы көмек. Ең алдымен асқазанды және іш құрылысын
танинмен ... ... ... көп ... қара шай береді, сонымен қатар
көміртектес су, кастор майын, тері ...... ... атрогин
жібереді.
Үлкен сүйелшөп – Chelidonvin majus 2
Көкнәр тұқымдас – ... ... ... ... атаулары – қарлығаш шөп, итсабын, сүйелдік, тазартқыш, ... ... ... бір ғана түрі бар – ... (ірі)
усарғалдақ.
«Қарлығаш шөбі» атағы жайында Плиний бұлай деді: «Бұл шөп қарлығаш
келгенде ... ... ... оның атын ... дейді, хелидон –
гректердегі қарлығаш аты». Осы атаумен 2000 жыл бойы белгілі ... ... ... ... ... ... аударғанда) «аспан сыйлығы».
Орысша атаулары көбінесе шырынының түсіне ... ... ... ... ... Сары ... ... деп пайымдады. Қазіргі
ғалымдар бұл түстің шығу себебін құрамындағы қызғылт-сары түсті пигмент-
каротин болғандығын ... Ал ... шөп» ... ... ... дәрігерлері ХVIII ғ. дейін көз ауруларына ... ... ... Аңыз ... қарлығаш балапандарының көзін уларғалдақтың
шырынымен емдейді екен. (22, 28 ... ... ... өсімдік, биіктігі 3090 см. Сабағы түзу, іші қуыс,
бұтақты, сырты түк. Сарғалдақтың жапырақтары өте әдемі ... ... ... (35,218 ... ... – қауырсын тектес деп атайды (25, 150 бет).
Жапырақтарының ерекшелігі – екі түстілігі. Үстіңгі жағы – ашық ... ... - ... балауызға ұқсайды.
Гүлдері алтын түстес диаметрі 1 см. Жетеді, 4 жапырақты ұзын гүлсабақта
орналасады. (37, 171 бет). 3 – 8-ден жай ... ... ... ... гүл ... қалатын.
Гүлшедамынан ақырын ұрып жіберсең гүлжапырағы жоғары көтеріліп-
өсімдіктің сезімталдығын білдіреді. Ылғалды ауа райы ... ... ... ... ... ... небәрі 2-ақ күн көктемгі күн сәулесіне ... соң ... ... орынын береді. (ұзындығы 6 см, ені – 2-3
мм). Қорапшаның ішінде жылтыр қара ... ... ... болады. Астынан
үстіне екіге бөлініп ашылады. (6, 218 бет). әр тұқымында ақ түсті тараққа
ұқсас ... ... ... ... көретін дән: тек қана жеп қоймай,
илеуіне тасып, жол-жөнекей жоғалтады да ... жылы сол ... осы ... Тамыры көпбөлшектес, қысқа сырлы-қызғылт, біткен жері-сары. (37,172
бет). Гүлдейтін кезі – ... ... жері – ... Іле
Алатауы.
Дымқыл, нәрлі жерді жақсы көреді, сондықтан адамдар тұрақтайтын жерді
мекендейді. Өсетін жері – ... ... ... ... (43, 150 бет).
Таулы жерде орманға көтеріледі. Көбіне топтасуы аз, тоғай болып жинақталу
кездесуі. (22,392 ... ... ... ... ... ... бар: ... берберин, коктизин, стилотин, сангвинарин т.б. ... ... ... ... қышқылы, А және С витаминдері,
органикалық қышқылдары – ... ... ... ... ... ... заттар, майлар кездеседі. Тұқымында 68 % май бар. (13,173 ... ... ... ... азайтатын, тыныштандыратын,
бұлығуға, қарсы қасиеттерімен танымал. ... ... ... ... шөптің нәрі кейбір патогендік грибок уақ ... ... ... ... сүйел, терідегі дақтарға, қышымаға қарсы
пайдаланады. (37, 172 бет)
Кейбір жерлерде усарғалдақты қатерлі ісікті емдеуге қолданған. 1869 ... ... ... ... ... қатерлі ісіктің
емделгені туралы хабарлады.
А.П.Чехов, А.С.Суворовқа жазған хатында бұлай деген: «Қатерлі ісікке
қарсы дәрі ... ... міне бір жыл бойы ... ... ... Енді тек жақсы нәтижені оқысақ болды».
Өкінішке орай, усарғалдақтың препараттары ұзақ мерзімге шыдамады ... ... ... қалды. Қазіргі кезде усарғалдақ ... ... ... терідегі және шырышты жердегі. 39, 252 бет)
Болгарияда усарғалдақ шырынының сүйелді кетіруге, ... ... ... ... ... ... ... – тік ішек ауруына, Францияда
– кіші дәрет айдатқыш, ішжұмсартқыш ... ... ... да ... ... және сығындысы – инсектицид.
Дұрыс қолданбаса немесе мөлшерінен артық қолданса уланып қалу ... ... ... ... ... бар: ОНЖ, ... ... еттерді ең адымен тоқтатады. Гомохалидотен – күшті анастетик,
тырыстыратын у.
Өсімдік өте улы. ... ... ... көзді бетті ұстауға болмайды.
Усарғалдақтан бау-бақшадағы зиянкестерге ... ... Бұл ... құрттардан, көбелектерден, кесіртке (медицина),
қалқанша ... ... ... ... ... оның шырынын металды қарайтуға,
өңдейге ... ... ... ... ... ... «papaver» атауы грек тіліндегі «pavas» сүт дегеннен шыққан,
себебі өсімдік түгел сүттегінді.
«Sommfcpum» - ұйқы ... деп ... ... ... «magh»
- ұсату, ұнтақтау деген сөзден шыққан (тұқымдарының ұсақтығына қарай).
Аңыздарда апиын ұйқы ... ... ... ... Аид патшалығында
2 ағайынды тұратынына сенетін. Гипнос – ұйқы және түс құдайы, Танат ... ... ... атын ... ... Христиан аңыздарында
апиынды бейкүнә қайтыс болған адамның қаны деп айтылған. Ең алғашқы апиын
керілген христостың қаны ... ... ... ... бері адам қаны ... өседі-мыс. (36, 149 бет)
Ботаникалық сипаттама.
Өңделетін бір жылдық мықты өсімдік (10-15см) ақ түсті ... ... ... немесе кесілгендей. Үлкен төртқалақты
гүлдері әртүрлі болады: ақ, ... ... ... ауыз жағында – үлкен
қара дақ, күңгірт түстілерінікі – ... ...... аузы ... Гүлдейтін кезі – маусым. Тұқымы пісетін кезі – шілденің аяғы,
қыркүйектің басы.
өсімдік ... улы – ең улы ... ... (10,80 ... ... ... құрамына кіреді: морфин, кодеин, папаверин,
тебани, пропарин, лауденин т.б.
Морфин – есірткілік анальгетик ауыруды тез ... ... ... қолданған жағдайда нашақорлыққа душар болады. Мөлшерінен ... дем алу ... ... тоқтатуға дейін барады.
Папаверин – тырысуды тоқтатады және тамырларды кеңейтеді.
Тебани, лауденин және кратогин – тырысқақ ... ... ... ... ... ... бас ... қан қысымы төмендейді, елестер ... адам ... ... ... – дем алу ... (35, 228 ... ... апиынды көзбояушылыққа пайдаланған. Апиын алу Гиппократ
заманынан белгілі. Орта ғасырда апиын дәрі болған, тұқымын ... ... ... ... май, белок көп.
Халық медицинасында апиынды жиі қолданбаған. ...... ... сүтін адамды тынықтыру немесе ұйықтату үшін.
Қазіргі медицина апиын препаратын ұйықтату, жөтелге қарсы қолданады.
Апиын қорапшалары ... ... ... ... ... т.б.
Қазақстанда апиын өсіруіне тыйым салынған. Күзетілетін аймақта
медициналық ... ғана ... Solanum ... ... ... жылдық шөп. Сабағы 15-70см. Биіктік, тік, ... ... жағы – ... – тектес, жалаң ... ... ... ... ... жұмыртқа тәріздес немесе томпақ-қалқанша
сияқты топтасқан. ... – тар ... ... түсі ... ... түсті қараалқаның жемісінен басқа жерінің бәрі улы, барлық ... ... ... жол ... ... жанында, қоқыстарда. (43,
142 бет)
Жемісінің құрамында ... ... бар, ... ... – улы ... ... ... бар.
Жас жапырақтарында алколоид аз болғандықтан кавказдың кейбір жерлерінде
салат жасайды.
Жемісін көп жесе уланып қалуға ... ... ... ... (6%) болады. Қараалқа ғылыми медицинада қолданбайды. Халық
медицинасында – ... ... да, ... бас ... ... қолданады.
(31,18 бет)
Диоскрид асқазан және өңеш күйген жағдайларда пайдаланған. Ежелгі басқа
дәрігерлер тыныштандыратын дәрі деп ... ... ... әсерлі болғандықтан ежелгі заманда
операция алдында анестезия ретінде қолданған. (49, 101 бет) ... ... ... тез ... ... үшін ... ... тамақ ауруында және дифтерияда қолданады. (37, 40
бет)
Қара меңдуана. Hyoschyamus nigerl
Алқа тұқымдасы Solanaceal
Ежелгі заманнан бері қара ... улы ... бірі ... 1000 жыл бұрын Ибн Сина (Авиценна): «Меңдуана –у, оны ішкен адам
есінен адасып, тынысы тарылып жанданады», - деп ... ... ... үшін оны ... ... ... ... сығындысымен қосып қолданған.
Адамның терісіне жағылған майы түрлі елестерді көз алдыға әкелетін. Ежелгі
батыс елдерінде ерекше сарбаз – ... ... ... меңдуана шырынын
ішкізіп ештеңеден қорықпайтын қасқыр сарбаздар ... ... ... жауларын қалқандарымен қырып тастайтын.
Ботаникалық сипаттама. Ұзындығы (1 м) ... ... 2 ... ... ... жапырақты өсімдік. Бірінші жылы тек түбіндегі жұмыртқа
тәріздес немесе сопақша бір ... ... ... ... ... ... ... сабақ өседі. Сабақтағы жапырағы ақшыл, қою-жасыл, төмендей
келе ... ... ... ... келе ақшыл, сопақ, ойылған, бір
қатарлас, жартылай сабаққа оралған. Төменгі жапырақтары қалемшеде (37, ... ... ... ... ... шаш тәріздеспен қапталған.
Гүлдері аздап зигоморфты, отырыңқы, оюланған, сары, қою сия түсті ... ... ... келеді. Жемісі – қорапта, үстінен қақпашасы жауып
тұрады, іші ... қара ... ... де қақпағы ашылып, тұқымы жерге
шашылады.
Жануарларды қорқытатын ерекше иісі бар. (47, 36-37 бет) ... ... ... ... ... ... ... арамшөп, кез-келген жерде
өсе береді.
өсімдік түгел улы. ... ... ... ... ... ауысқан адамды «меңдуана жеген» деп айтады. (25, 40 бет)
Өсімдіктің құрамында ... ... бар: ... ... ... ... бар: ішқұрылыстың әрекетін баяулатады.
Көкбауырдың, кеңірдек таралымының, өт жолдарының функциясын тоқтатуға дейін
барады. ...... ... ... ... тері, жас шығатын
бездердің функциясының төмендету. ... ... ... ... (35, 187 ... ... орта ... ішімдікті күшейту үшін меңдуананың
тұқымын салған, бірақ уланған жағдай көп ... ... ... Египет, Грекияда «Компресс (қыздырғыш) ауруды тоқтатады.», -
деген Диоскрид. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қарсы пайдаланатын препараттардың құрамына ... ... ... бас, ащы ... ... ... бұлшық ет,
ауырғанда пайдаланады.
Қазіргі формоналогия меңдуана сығындысын ...... ... сұр ... үгінді. Меңдуана майы – жасыл, сұр-жасыл ... ... бар ... (37, 194 ... алғашқы көмек. Асқазанды марганец немесе активтенген көмір
мен жуады. Тері астына 1 мл. ... ... ... ... 0,5-1 мг. ... басқа – суық су, мұз. Кофеин, камфора. Хлор
альгидраттан клизма қояды.
Сасық меңдуана - Datura stramanional.
Алқа тұқымдасы - ... ... ... ... араб тілінен аударғанда «таторах» ... ... ... ... ... ... жемісіндегі тікенекке
байланысты. «Сасық» деп өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... - ақымақ деп атау себебі меңдуана адамды
масайтып, ғажайып, қияли елестер көрсетеді.
Сасық меңдуананың құрамындағы ... ... ... көп ... ... ... ... «қанішерлерді уландыру» деген мамандық
болған, бірақ көбінесе естен тандыру үшін ... ХVI ғ. ... ... ... ... болды. Тұқымын шоққа тастап жіберіп иісіне
уланып, ... ... Араб ... ... ... ішімдікке
қосып адамдардың есін ауыстыруға тәтті қиялға беріледі.
Кәдімгі меңдуана – бір жылдық, иісі ... тік ... 40-100 ... ... тәріздес жоғарғы жағында үшкірленген, қалақшасы ... ... жағы ... үстіңгі жағы жасыл. Гүлдері үлкен 7-12 см., бөлек
әр бұтаққа түзу, тік жоғары қараған ... ... ... ... ... бес ... 4-6 см. ... ақ, воронка тәріздес, өте
ұзын түтікше қысқа қайырылған бес ... ... ...... тік ... ... ... 4 см. қорапша, сырты қатты тікенекпен қапталған.
Гүлдейді – мамыр-қыркүйек, жемісі шілде-қыркүйекте піседі.
Сасық меңдуана таулы аймақтардан ... ... ... (43, 188 ... ... адам ... ... бақша, жол шетінде, алқаптардың шетінде
де өсе береді. Ылғалды, борпылдақ, жұмсақ жерді жақтайды. Кейде тоғайланып
кетеді. Бұл өсімдіктің мәдени түрі де ... ... ... өзі ... ... ... жапырағында 0,2-0,6 % алколоид бар.
Құрамында тосциомин (50-80%), скополамин, жанамы алколоидтар: ... ... ... ... ... жапырағында 7,7 флавонид
(кверцетин, рутин), 1,5% илеуіш ... 0,1% ... бар. ... ... ... ... ... сабағындағы, қорапшасындағы
токнацилин мен скополамин құрамы жапырағындағыға қарағанда аздау. (40, 62
бет)
Шикізат ... ... ... Жинау кезінде өте абай ... ... өте ... Меңдуана ежелгі заманнан белгілі. Кейбір бөліктерін
дұрыс қолданбағаны үшін (тамаққа қоспа) уланған жағдайлар көп ... ... Джон ... ... ... ... меңдуанадан қоспа жасап жеп
уланған. Бірақ уақыт өткеннен кейін ағылшын сарбаздары алабота екен ... ... (19, 15 бет) ... ... ... емдеуде сусын тұнбасын
ішкенде болады.
Уланған жағдайда тері қызарып, көз қарышығы ұлғаяды, ОЖЖ (ЦНС) ... сөз ... ... тану (44,101 ... ... ... медициналарда қолданады. Дәрілік қасиеті
ежелден белгілі. Ежелгі үнді Сумрут жинағында да ... ... ... (б.з. 11 ғ.) Ибн ... «Бұл у ... ... жемісі жаңғаққа
ұқсайды. Сырты жуан қысқа тікеншекпен қапталған. Жемісі «масаттайды», ... Бұл ...... ... (37, 77-78 ... ... ... азайтуға қолданады. Өкпе ауруы, жөтелге
қарсы, тырысқақ ықылық тигенде, жүйке жүйесі ауырғанда. (7, 20 ... тек ... ... ... ... ... ішсе улану
мүмкін.
Ақшаған.Dіctamnus angustifalius
Руталар тұқымдасы. Rutaceal
Ұзын бойлы (50-80 см.) безді бұтақты, өткір тісті көпжылдық өсімдік.
Сабағы ... ... ... үлкен, жалқы қауырсынды,
жапырақшалары ... ... ұзын ... ... 5-10 см. ұзындық. 2-3 см
ені, ... ... ... шеті ... ... жапырақтары, сіпсебас
білезікке жинақталған, жапырақшасы ұзындау, ... ... (3,5-4,5 ... ... ... ...... тәріздес қорапша. Гүлдейді.
Сәуір-маусым жемістері тамыз-қыркүйек (35,255 бет) айларында піседі.
Ақтаған ... ... ... ... ... ... ... уытты құрамында алколоид (диктамин және скиманин) ұшта
май бар. Эфир майы ...... ... ... ... ... ... теріні күйдіреді. Алматыға келген қонақтар
білмей кейде ақтағаннан «таяқ жегей» ... ... ... деп ... ... ... ие ... Қолды күйдіретін диктамкотоксин, ... ... ... ... ... ... ... жауып тұр. Лупамен
қараса кішкентай шеті қайырылған шыны сауытты еске түсіреді. Қолың тиіп
кетсе ... ... ... ... ... төгіліп, қолға тиеді. (7, 48
бет)
Дене сол кезде күймесе де ... күні ... ... ... дақ ... Ең алдымен жай дақ, кейін үлкейіп жазылмайтын жараға айналады.
Эфир майлары ақшағанның жасушасында ... ... Күн ... ... сонша аза дірілдей. Осы кезде жанып тұрған сіріңкені жақындатсаң
бүкіл өсімдік жанады. От ... түк ... ... ... тұра
береді. (33,26 бет)
Убалдырған- Conium makulatum L
Шатырша гүлділер тұқымдасы- Umbelliferae ... ... (60-180 ... ... екі ... ... Сабағы қуыс,
жіңішке бороздалы, жалаң, жоғарғы жағы қалқанша сыпыртқыға ұқсап, төменгі
жағы және ... ... ... жапырақтары үлкен, екі-үш
құсқауырсынды, тамырға жақын жапырақтары ұзын ... ... ... ... ... ұсақ, ақ, 10-20 тал жалқы жайылған қисық
сәулелі шатырға жинақталған.(38,184 бет)
Убалдырған- арамшөп, жол ... ... ... тау ... ... ... атауы-кониум;-грек тілінен аударғанда «коне»- өлтіру деген
мағынаны білдіреді. Ежелгі Грекияда өлім жазасына ... ... және ... ... уландырған. өсімдік улы
(уытты)(мах- піспеген жемісінде, сабағымен жапырағында аздау) ког--
Конгидрин, псевдоконгидрин ... ... ... аз ... ... ... көп болса- тірек жансыздану. Артық
мөлшерде: қан ... ... ... ... ... кей кезде дем аламай
қалады.(32,192бет). Ірі қара аш ... ... ... Ең ... шөбі ... зиян ... ... медицинасында қатерлі ісік, әйелдер ауруын,
гомеопатияны емдеуге қолданады.
Алғашқы көмек. 5-10% тұз ... ... ... ... ... дәрілерін
береді. Убалдырғанның алколоидтары тамен қоспасымен қиын еритін қоспалар
тудыратын қанға сіңбейді.5% тамен ерітіндісін ішіп ... ко--- ... ... іш ... дәрі ... Кофели, сприхнин, таза
ауа, жылы.
Утамыр, улысасыққурай- Cicuta vizobal
Шатырша гүлділер тұқымдасы- Apiaseae
Цикутат грек сөзі ... ... ... ... ... түйнекті
(70-130см)( іші қуыс, көпкамералы, көлденең қалқалы) тамыршалы өсімдік.
Жапырақтары ... ... екі жағы ... ... ... қуыс сабақта, сабақтағы жапырақтары жатыңқы. Гүлдері ... ... ... ... ... жинақталған.
Жемісі- егіз домалақ тұқымды.Өсімдік (әсіресе тамыры) петрушка иісті.
Іле Алатауында ылғалды сай, тау етегінде ... бет) ... ... ... ... ... немесе шайырға ұқсайды.
өсімдік түгел уытты, әсірісе тамыры. 2-3% құрайтын сары ... ... улы зат. ... ... тез ... да,ОЖЖ бұзады,
жүру қиындайды,қан қысымы төмендейді.
Утамырдың тамырынан ... ... ... аз ... ... ... туғаннан кейінгі ...... maialis ... тұқымдасы- Liliaceae
Меруертгүл латын тілінен аударғанда мамырда гүлдейтін « дала лаласы»
деп аударылады. ... аты ... ... ... бар. «Тегіс»-
жапырағының тегістігі үшін, ладан( хош иісті қара май)- ... хош ... ... ... құлағы» (бұғының бір түрі)
әдемі көктемнің алғашқы гүлдерінің бірі туралы аңыздар көп. Баяғыда
германдықтар меруерт гүлін күн ... ... ... ... мерекесі. Францияда «Меруерт мейрамын» мамыр айының
бірінші демалысында тойлайды.
П.И.Чайковский: «Мен гүлдің патшасы деп меруерт гүлін ... ... ... ... ... ... ... осы гүлге арналған өлеңдер көп.»(26,122-125
бет)
Мамырлық меруерт- шөптәріздес көпжылдық ... см) ... ... ... тамыры көп тамырша системасын құрайды. Тамырлары
көлденеңінен- ... ... ... ... Бас жағындағы
бүршігі бір жылдық мұртша жібереді-қысқартылған 3-7 төмендік қабыршақталған
1-3 жасыл ... ... ... ... ... құрайды.
Жапырақтарының пластикалары(табақшалары) эллипс тәріздес, үшкірленген.
Гүлтекшесі жоғарғы қабыршақта орналасқан, гүлдері біржақты, қарапайым: ... ... ... 6 ... ... ... шар ... алқызыл жидек. Меруерттің өскіні сәуір-мамыр
аралығында.меруертгүл жапырағының ... ... 3-4 айға ... ... ... жылы ... ... осы жылғы шілде айынан бастайды. Күзде
гүлшоғы толық дайын. Мамырдың аяғында, маусымның басында гүлдейді. ... күн. Әр ... ... гүлдейді,арасы- бірнеше жыл.(22,183 бет) Май
меруертгүлін насекомдар тозандырады,желмен де тозаңданады. Жемісі ... ... ... ... ... ... көбейеді. Бір
жылда 83 см дейін жайылады, тамырының өмір сүру ... ... ... ... ... басқа жерде өсе береді. Көбінесе
мәдени түрде кездеседі. Өсімдіктің өзі де, жемісі де улы. ... ... ... ... глюкозид негізі: валлотоксеин, конваллозид. Тамырында
конвалломарин бар. ... ... ... ... ... ... ... лимон қышқылдары бар. меруертгүл глюкозидтарының
әсері төмен. ... ... іш ... қырындысын бұзады,
бүйректі ауыртып, тышқақ жасайды. Жидегін жеп, ... ... ... адам ... ... ... суды ішсе де уланады.(44,221
бет)
Ежелгі кезден қазіргі уақытқа дейін ... ... келе ... ... ... емші де болған. Тірі кезінде салынған ... ... ... ... ... Бұл ... емшілік белгісі еді.
XVIII ғ. басынан бастап ... суын ... ... сақталған.
Ұлыбританияда «алтын су» атты сығындыны жүйке жүйесін, бас ... ... ... ... препараттарын қан айналымының бұзылуында,
жүректің жұмысы ... ... ... ... ... –(кастор,чакча, канакунджут) Ricinus communis L
Сүттігендер тұқымдасы- Euphorbiaceae
Бір жылдық, жалаң, көгілдір түсті түгі бар бұтақты ... ... ... ... ... көп. ... үлкен, ине-қалаңма
тәріздес, ұзын сыбызғыдай сабақты, шеті ... ... ... ... ... ... ... тік тұратын шоқтықта,
астында- тозаңдаттырғыш, одан жоғарырақ- аналық ... ... ... ... ұсақ ... ... ... Тұқымдары үлкен,аздап
қысыңқы, үлкендігі түрі бұршаққа ұқсайды. Кенеге ұқсас ... деп ... ... ... және ... ... ... суармалы
жерлерде кездеседі. Алматының төңірегінде күнгей Алатауында кездеседі.
Гүлдеу мерзімі өскеннен кейінгі 40-45 күндер, бір ай ... ... улы. ...... ... - рицинин улық қасиетін
көбейтеді. Рицин-жасушаларды ыдырататын у. Жас балаға бір тал дән, ал үлкен
кісіге- 8 тал ... ... ... ... өте ... ... дайындайды. Медицинада
оны іш жүргізуге қолданады. кастор майын зауыттарда тұқымдарды ... ... ... ... алынады.Сыққан кезде улы рицин қалдықта қалып
қалады, ал майда азырақ қалады. Медицинада қолданатын май ... ... ... ... ... Кастор майы- техникада қолданатын май.
Еркек усасыр – Druopteris filix-mas Schat
Кәдімгі папорниктер тұқымдасы-Polupodiaceae
Латын атауы грек сөздері:prepis – ...... Рrepis – pte ... ... ... ... ... аты- емен орманындағы «қырыққұлақ» деуге болады.
Христиан дінін қабылдағанға дейін Ресйде ... ... ... ... Бұл ... ерекшелігі: гүлін ешкімге көрсетпейтін.
Демек, өсімдік гүлін көрсетпесе, мұнда бір құпия сыр бар. сонымен аңыздар
көбейе бастады. ... Иван ... (7 ... ... тығып қойған
қазынаға жол көрсетеді. Иван Купала түніне қарсы ... ... ... гүл патшасын іздейтін. Бір қызығы мұндай сенім тек славиандарда ғана
болған ... ... ... ... ... 40-100 см тамырлары үлкен,
қисық, сұр түсті. Жыл сайын жоғарғы жас бұтақтан екі қауырсынды жапырақтар
шоғы шығады.(26,261-263 бет) ... және ... ... ... ... сұр ... ... тұрады. әр жапырақ ұзыншақ, 40-100 см, ... ... ... 2 ... ... ... түзу,
қалақшаланған, ұзыншақ, қысқа сабақты, екінші қатардағы- ... бас ... шеті ... ... Жас ... ұлу тәріздес, сырты ақшыл-
сұр қабықты. Жаздың ортасында төменгі жағында ... ... ... ... жуан ... ... екі қатарға тізбектеліп ... ... ... Спора шығару маусымның соңынан қыркүйекке
дейін созылады. Пісетін кезі- тамыз- қыркүйек.
Іле Алатауында шырша, арша ... ... ... ... ... ... Ибн Сина ішек ... және жараны емдеуге ұсынған. Бірақ орта ғасырда ұмытылып кетті.
Дайындау ... ... ... ... 1775 ... ... ... 18000 ливрге сатып алған. Осы уақыттан бастап ... ... ... ... ... ішқұрт (жұмыр, жылан құртқа) ... ... ... ... ... бұлшықеттер
тартылғанда. Ғылыми медицинада тамырларынан жасалған қою ... ... ... ... ... ... ... (филицин) филикс
қышқылын, флавосиндин қышқылын, аспидинол, альбаспидин, сонымен қатар май,
крахмал, илеуіш заттары ... ... ... ... ... ... ... қалуға болады. Егер
адамның қан айналымы дұрыс болмаса, ... мен ... ... ... қаны төмен болса, өкпе ауруына шалдықса, жүкті ... ... ... ... Rhammus cathamca L
Қаражемістер тұқымдасы- Rhammaceae
Көпбұтақты тікенекті 1,5-5 м бұта немесе орта бойлы ағаш. Бұтақтары
қарама-қарсы орналасқан, түсі сұр ... ... жас ... ... ... ... тікенектер орналасқан. Бүршіктері тек ... ... да, ... ... ... ... нышандары өте
кішкентай, жай көзге әзер ... ... ... да ашық ... көктемде
үлкейіп, жасылданып нағыз жапыраққа айналады.(36,41 бет). Жапырақтары
жұмыртқа тәріздес ... ... ... жағы қою ... ... ... тығыз, ұзын сабақты, шеті ұсақ аралы, үшжұпты доғалы тамырлы,
төменгі жағынан жақсы көрінеді. ... ... ағаш пен ... кеш ... Жаз бойы ... ... ұсқынсыз, ұсақ,
жасыл- сары түсті, төрт жапырақты, жағымды бал ... ... ... ... екі бөлшекті. Бір ағашта тек аналық,
келесісінде- аталық ... ... ... ... (6-8 мм) 3-4 ... ... бар. Әр жеміс түсін
өзгертіп тұрады. ...... ... ... ... ... ... болғандықтан пісу кезеңі де ... ... ... ... ... ... ... жерде, орманның шетінде, өзен жағасында өсіп
кейде тоғай (қопа) болады. Қаланы ... ... Ең улы жері ... құрамы. Піскен жемістерінде актра туынды: глюкофрангумен,
франгумен, франгула эмдли, флавоколдар:кварцетин, кемпферол, ... іш ... ... және ... ... қасиеті
бар. Көп қолданса, ағза сусыздануы мүмкін. Әдемі жеміске қызыққан балалар
көп уланады. Негізгі белгілері: ... ... іш ... ауырады, құсу, бас
қатты ауырады, іш ... ... ... ... ... ... ... көбіне қаражемістің піскен жемісін алады. Қыркүйек – қазан
айында әбден қарайып, дайын ... ... ... ... ... сонан
соң 50-60% арнайы кептіргіште кептіреді. Жақсы ... ... ... жағымсыздау иісті, керемет дәмді болады.
Тік ішек ауыруында (гемаррой) және дағдыланған іш жатқанда пайдаланады.
Жемісінің ықпалы 8-10 ... ... ... және ... созылады.(16,49 бет)
Халық медицинасында жемісімен қоса бұтақтарының тұнбасын асқазан
ауруында және көп ... ... ... ... ... ... ... қышқылды гастритте ішеді.
Қорытынды
1. Іле Алатау тау алды белдеуі Медеу шатқалындағы Улы ... ... ... 10 ... ... 15 улы
өсімдіктер түрлері анықталды.
2. Зерттеу жұмыстарының нәтижесінде 15 улы ... ... ... ... ... улы ... көп ... түрлері: «Бәрпі, таспа
жапырақ, күймесгүл, жақын жерлерде сасық меңдуана, қара меңдуана,
үлкен сүйелшөп, ... ... ... ... ... ... байқауларға қарағанда Медеу шатқалы аумағындағы
жоғары аталған улы өсімдіктердің ... саны тез ... ... бара ... түрлеріне жұлуға тыйым салу шараларын
мектепте биология сабақтарында 6-7 ... ... ... ... ... түсіндіру шараларын қарастырылуы керек.
Әдебиеттер.
1.С.А.Арыстанғалиев, Е.Р.Рамазанов «Қазақстан өсімдіктері» А-Ата 1977 ж.
2. «ОРлора Казахстана» том І-ІХ А-Ата 1956-66 г.
3. Иллюстрированный определител ... ... том І-ІІ 1956-72 ... ... табиғатын аялайық. Алматы 1999 ж.
5. Қожамқұлова Ж.К. ... ... ... беру ерекшелігі. Алматы
2003 ж.
6. Байынқолұлы Қалиұлы, Үшбайұлы «Дәрі – дәрмектік өсімдіктер» Алматы ... ... ...... ғылым баспасы 1995 ж.
8. А.Бекенов, Б.Е.ЕСжанов, С.Махмутов, Қазақстан өсімдіктері – Алматы, 1995
ж.
9. Қазақстанның «Қызыл кітабы» Алматы, ... 1996 ... ... ... ... 1989
11. Бекенов М.К. Ресурсы лекарственных растении Казахстанского Тянь-Шаня.
Алма-Ата. Наука. 1989 ж.
12.Биологический энциклопедический словарь М: 1986 ... ... Н.А. ... ... ... М: 1982 г.
14. Даниленко В.С. Острые отравления растения. М: 1986 г.
15. Джумагалиева Ф.Д. ... ... ... ... ...... 1981 г.
16.Джумагалиева Ф.Д. Лекарственные растения Казахстана – А-Ата: 1986 г.
17. Доброхотова К.В. и ... ... ... нас – ... ... М.Ж. Природа Заилийского Алатау. Алма-Ата: 1988 г.
19. Қалымбетов Б.К. Микологическая флора Заилийского Алатау. А-Ата. Н.1977
г.
20. Кузнецова М.А. и др. ... о ... – М. Выс. ... 1999 ... ... М.К. ... ... юго-востока Казахстана – А-
Ата 1984 г.
22. Нестерова С.Г. Экология растений среднегорья ... ...... Н.1984 г.
23. Никитин А.А. и др. Анатомический атлас ... и ... ... ... 1982 ... ... Л.Я. Ядовитые растения. М. 1987 г.
25. Токин И.К. Целебные яды растений Л. 1988 г.
26. Ушбаев К.У. и др. ... ... ... 1979 ... ... А.К. и др. Ядовитые растения. А-Ата, 1989 г.
28. Физическая география Казахстана. А-Ата. Н. 1980 г.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Темперамент."11 бет
Бірқатар кремний органикалық гидрофобизаторлар жөнінде анықтамалық деректер8 бет
Диоксиндердің адамға әсері13 бет
Пестицидтердің улылығы20 бет
Полимерлер жайлы мәлімет5 бет
Темперамент -психикалық іс-әрекет пен мінез-құлықтың формальды динамикалық қасиеттері3 бет
Қатты әсер ететін улы заттар /ҚӘУЗ/10 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь