Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТЫ ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ КӨРКЕМДІК МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ДАЯРЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.1 Көркемдік тәрбие беру .көркемдік мәдениетті қалыптастырудың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9 1.2 Жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
1.2 Болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлығының құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

2 БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТЫ ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ КӨРКЕМДІК МӘДЕНИЕТІН. ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ДАЯРЛАУ БОЙЫНША
ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС МАЗМҰНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.1 Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік
көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау
формалары және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
2.2 Болашақ мұғалiмдердiң жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау бойынша тәжірибелік эксперимент нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
Зерттеудің көкейкестілігі. Еліміздің егемендік алуымен байланысты әлеуметтік-экономикалық, рухани салаларымыздың барлық жақтарында жаппай өзгерістер, жаңа бастамалар мен серпінді қадамдар жүргізіліп жатыр.
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың: «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін, бәсекеге қабілетті ұлт үшін» Жолдауында атап өткендей «Ұлттық бәсекелестің қабілеті бірінші кезеңде білімділік деңгейімен айқындалады» деп атауы, білім беру саласының барлық жағына жаңаша көзқарас, жаңаша қарым-қатынас көркемдік мәдениетін міндеттейді[1].
Білім - бүгінгі күнгі жаһандану жағдайында өркениеттіліктің әрі өлшемі, әрі тетігі, әрі құндылығы болып табылады. болатын себебі, кез келген мемлекеттің рухани да, әлеуметтік-эконмикалық да дәрежесі онда өмір сүретін халықтың білім деңгейіне байланысты бағаланады. Білім орындарында қалыптастырылған көркемдік мәдениет сол өркениеттіліктің тетігі болып табылады. Себебі, адамзат баласын тамсандырған таңғажайып жаналықтар қашан да білімді - деп біліп, соған бүкіл мүмкіндіктерін жұмсаған.
Қазақстан Республикасы білім жүйесін 2016-2019 жылдарға дейін дамыту тұжырымдамасында; «әлемдік білім беру кеңістігіне ықпалдастырылған және жеке тұлға мен қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыратын көп деңгейлі үздіксіз білім берудің ұлттық моделін қалыптастыру үшін білім беруді дамытудағы стратегиялық басымдықтарды белгілеу» деп атап көрсетілген болатын [2]. Осыған орай қазіргі білім берудің мақсаты - білім алып, білік пен дағдыға қол жеткізу ғана емес, солардың негізінде дербес, жылдам өзгеріп жатқан бүгінгі дүниеде лайықты өмір сүріп, жұмыс істей алатын, әлеуметтік және көркемдік мәдениетке - жан-жақты дамыған білімді, өз ісіне және өзгенің ісіне әділ баға бере алатын, Отанының әлеуметтік-экономикалық жағынан дамуына зор үлесін қоса алатын жеткіншектердің көркемдік мәдениетін талап етіп отыр.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында (1999 ж) «Білім беру жүйесінің басты міндеті - ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптасьыруға және кәсіби шындауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау ... жеке даму үшін жағдай туғызу арқылы интелектіні байыту жатады ...оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» деп көрсетілген. Бұл міндеттерді шешу үшін мектеп ұжымдары, әрбір мұғалім күнделікті ізденіс арқылы жаңа практика, жаңа қарым-қатынас жасаулары қажет деп атап көрсетіледі, сонымен бірге мұғалім ісжеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлығы жаңа бағыт сілтейді [3].
Жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға қалыптастыру, өзіндік білім алуға бейімдеу, тұлғаның үздіксіз білім алуын қамтамасыз ету, тұтастай алғанда жеткіншектердің көркемдік әрекеттеріне тән дағдыларды қалыптастыру міндеті күн тәртібіне қойылып отыр. Сондықтан білімділіктің тұжырымды идеяларының дамуына байланысты мәселелер айрықша өзекті болып отыр.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ........................................................................................................................3
1БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТЫ ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ КӨРКЕМДІК МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ДАЯРЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.................................................................................................................9
1.1 Көркемдік тәрбие беру -көркемдік ... ... ... 1.2 ... ... мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық мазмұны......................................................................................................................23
1.2 Болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... ДАЯРЛАУ БОЙЫНША
ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС МАЗМҰНЫ...................................................................35
2.1 Болашақ педагогты ... ... ... ... ... және ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау бойынша тәжірибелік эксперимент нәтижесі......................................................................................................................53
ҚОРЫТЫНДЫ..........................................................................................................59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР .........................................................62
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Еліміздің ... ... ... ... ... ... барлық жақтарында жаппай өзгерістер, жаңа бастамалар мен серпінді қадамдар жүргізіліп жатыр.
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың: ... атап ... деп ... білім беру саласының барлық жағына жаңаша көзқарас, жаңаша қарым-қатынас көркемдік ... ... - ... ... ... жағдайында өркениеттіліктің әрі өлшемі, әрі тетігі, әрі құндылығы ... ... ... ... кез ... ... ... да, әлеуметтік-эконмикалық да дәрежесі онда өмір сүретін халықтың білім деңгейіне байланысты бағаланады. Білім орындарында қалыптастырылған көркемдік ... сол ... ... ... ... ... ... баласын тамсандырған таңғажайып жаналықтар қашан да білімді - деп біліп, соған бүкіл мүмкіндіктерін жұмсаған.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... дамыту тұжырымдамасында; деп атап көрсетілген болатын [2]. Осыған орай қазіргі білім берудің мақсаты - ... ... ... пен ... қол ... ғана ... ... негізінде дербес, жылдам өзгеріп жатқан бүгінгі дүниеде лайықты өмір сүріп, ... ... ... ... және ... мәдениетке - жан-жақты дамыған білімді, өз ісіне және өзгенің ісіне әділ баға бере алатын, Отанының әлеуметтік-экономикалық жағынан дамуына зор үлесін қоса ... ... ... ... ... етіп отыр.
Қазақстан Республикасының Заңында (1999 ж) деп көрсетілген. Бұл міндеттерді шешу үшін мектеп ұжымдары, ... ... ... ізденіс арқылы жаңа практика, жаңа қарым-қатынас жасаулары қажет деп атап көрсетіледі, сонымен бірге мұғалім ісжеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға ... жаңа ... ... [3]. ... ... ... ... қалыптастыру, өзіндік білім алуға бейімдеу, тұлғаның үздіксіз білім алуын қамтамасыз ету, тұтастай алғанда жеткіншектердің көркемдік әрекеттеріне тән дағдыларды қалыптастыру міндеті күн ... ... ... ... ... ... идеяларының дамуына байланысты мәселелер айрықша өзекті болып отыр.
Болашақ педагогтарді тәрбиелеудің теориялық саласы А.В.Луначарскийдің, П.П.Блонскийдің, С.Т.Шацкийдің, А.С.Макаренко мен В.А.Сухомлинскийдің ғылыми еңбектері мен ... ... ... алған. Тұлғаның көркемдік мәдениетін (М.Р.Каган, А.Н.Буев, А.Г.Егоров, О.В.Лармин және т.б.), рухани мәдениетін (А.И.Арнольдов, Э.А.Баллер, В.А.Межуев, П.Н.Федосеев, Ю.У.Фохт-Бабушкин, И.Т.Фролов және т.б.) ... ... де ... ... ... әдіснамалық тұрғыда қарастырылады.
Қазақ халқының көркемдік, көркемдік мәдениет, рухани-дүниетанымдық мәдениет, оның ... ... ... ... ... ... ... мен мәдениеттанушылардың, психологтардың, педагогтардың еңбектерінде жан-жақты көрініс табады (Б.Қазыханова, ... ... ... ... ... Н.Джандильдин, А.Сейдімбек, Қ.Жарықбаев, С.Қалиев, Қ. Бөлеев және т.б.).
Болашақ педагогтарді көркемдік ... ... ... ... ... ... ... мәселенің көптеген аспектілері мен оларды шешудің жолдары Г.В. Лабунскаяның [77], М.А. Вербтің [78], П.К. ... [79], С.И. ... [80], Е.Д. ... [81], Н.И. ... мен Н.Л. ... [82], З.Р. ... [83], С.Ш. Абенбаеваның[84], 3. Абилованың [85], К.Е. Ералиннің [86], К. Әмірғазиннің [87] және ... ... ... бүгінгі күнге дейін педагогикада ғылыми тұрғыдан, көркемдік ... ... ... жан-жақты қарастырылып келген: философияда (В.Г.Алексеева [4]; О.Г. Дробницкий [5]; В.П. ... [6]; А.Г. ... [7] т.б.) ... (В.А. Ядов [8]; т.б) ... (А.С Леонтьев [9]; Л.И. Божович [10]; В.В. Давыдов [12], Л.С Выготский [13] т.б.), ал ... (М.Г ... [14]; Т.Н., ... [15]; А.В ... [16]; М.Е ... [17] ... ... мәселесінің әр түрлі аспектілерін Қазақстан ғалымдары да зерттеген: жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... (Г.Қ. ... З.И Васильева); педагогикалық баспасөзге болашақ педагогтың көркемдік мәдениетін қалыптастыруға қалыптастыру (А.Тленбаева) ... ... ... ... әлеуметтік педагогикалық тұрғыдан зерттеу (Б.П. Ломов ... ... ... ... күнде көркемдік мәдениет жайында біршама ғылыми педагогикалық білімдер жинақталған.
Бұл жайында, көрнекті қоғам қайраткері М. ... деп өз ... ... мен ... ... ... [22].
Алайда, тәжірибе жүзінде жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға деген талаптарының ... мен ... ... ... ... ... ... теориялық тұрғыдан жеткіліксіз зерттелуі арасындағы қарама-қайшылық бар екендігі анықталды. Осы ... ... ... ... біздің зерттеу проблемамызды айқындауға және диплом жұмысының тақырыбын деп алуымызға негіз болды.
Зерттеу мақсаты: Болашақ ... ... ... ... ... ... негіздерін ашып көрсету және әдістемесін жасау.
Зерттеу объектісі:болашақ педагогты қазіргі көркемдік білім беру жүйесінде даярлау ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау.
Зерттеудің болжамы: Егер: оқушыларда ұғымын ... ... ... және , ... ... және мәні айқындалса; болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың мазмұндық-логикалық моделінің өлшемдері мен көрсеткіштері ... ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың педагогикалық шарттары және тиімді жолдарын анықталса; солардың негізінде, ... ... ... қалыптастырудың әдістемесі жасалса, онда бүгінгі заман талабына сай, жан-жақты жетілген жеткіншектерді қалыптастыруға болады. өйткені
Зерттеу міндеттері:
- ұғымын ... ... ... ... ... мазмұнын және мәнін ашу.
- болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың педагогикалық ... мен ... ашып ... болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлығының құрылымдық-мазмұндық моделін жасау.
- болашақ педагогтың ... ... ... ... даярлаудың әдістемесін жасау және эксперименттік тексерістен өткізу.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негіздері. Жеткіншектерді тәрбиелеудің әлеуметтік мәні туралы ... ... ... ... мен ... ... жүйелілік-іс әрекеттік ілімдер; теориясы, жеке тұлғалық-көркемдік мәдениетін қалыптастыру теориясы; ғылым мен практиканы кіріктіру теориясы; пәнаралық байланыстар теориясы.
Зерттеу ... ... ... ... (1995); Қазақстан Республикасының Заңы (1999); мемлекеттік көркемдік ... (2000); ... ... ... ... ... білім беруді дамыту тұжырымдамасы (2016); Президент Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан-2030 стратегиялық бағдарламасы; Н.Ә.Назарбаевтың Жолдауы (2016); Қазақстан Республикасының 12-жылдық ... ... ... ... ... ... және құрылымы; философтардың, психологтардың, педагогтардың, әлеуметтанушылардың еңбектері, ҚР Білім министрлігінің бекіткен тұжырымдамалары, оқу көркемдік тұжырымдамалары, озат ... ... ... ... мәселе бойынша философиялық және психологиялық әдебиеттерге теориялық тұрғыдан талдау; мәселенің талдауы; үлгілер, анкета жүргізу, тестілеу; диагностикалық қалыптастырғыш эксперимент; ... өз ... ... және ... ... ... жүргізілетін эксперименттің нәтижесіне эксперименттік баға. Диагностикалық тапсырмалар жүйесін моделдеу.
Зерттеудің ... ... ... ... ... үш ... іске асырылды.
Бірінші кезеңде (2015 ж.қыркүйек-қазан) зерттеу проблемасы анықталды; орта ... ... ... ... беру ... ... ... оқулықтарға сараптама жасалды; зерттеу жұмысының ғылыми аппараты дайындалды, оның мақсаты, болжамы және міндеттері айкындалды. Бұл кезеңде мынандай зерттеу ... ... ... көркемдік, ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау; мектептің оқыту үрдісін бақылау, диагностикалау, модельдеу, диагностикалық әдістер (әңгіме ... ... ... ... ... карта жасау, оқу-көркемдік жағдаяттар ұйымдастыру); анықтау эксперименті жүзеге асырылды.
Екінші кезеңде (2015 ж.қараша-желтоқсан) зерттеу ... ... ... ... ... ... ... болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлығын мотивациялық, ... ... ... ... ... жүргізілді.
Болашақ педагогтың жеткіншектердің ... ... ... даярлығының құрылымдық-мазмұндық моделі жасалып, өлшемдері мен көрсеткіштері анықталды; педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... негізінде жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға қалыптастыруға арналған ұғымдар: ұғымын теориялық тұрғыдан ... және , ... ... Бұл ... мынандай зерттеу әдістері пайдаланылды: қала мектеп педагогтардың тәжірибелеріне талдау жасалынды; қалыптастыру тәжірибелік эксперимент жүргізілді.
Үшінші кезеңде (2016 ... ... ... ... ... шығарылып, соның негізінде ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасалынды. Бұл кезеңде алынған тәжірибелік-эксперименттік нәтижелеріне математикалық өңдеу жүргізілді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық ... ... ... ... ... және, түсініктірінің мазмұнын және мәні ашылды;
-жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық мазмұны мен міндеттерін ашып көрсетілді;
- болашақ ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға даярлығының құрылымдық-мазмұндық>> моделін жасалды.
- болашақ педагогтың жеткіншектердің ... ... ... ... педагогикалық шарттары анықталды;
- болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... ... және ... ... ... практикалық мәнділігі:
- болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік ... ... ... ... ... ... болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... ... ... нұсқау құралдарының ұсынылуы.
Магистрлік диссертация жұмысының құрылымы. Магистрлік диссертация жұмысы ... екі ... ... ... ... ... ... зерттеудің көкейкестілігі негізделеді, жұмыстың мақсаты, нысаны, пәні анықталады, зерттеу міндеттері мен болжамы, құрылымы, әдіснамалық негізі, жетекші ... ... ... практикалық мәнділігі, зерттеу кезеңдері, зерттеулер нәтижелерінің сынақтан өтуі мен дәйектілігі баяндалады.
атты бірінші ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық мазмұны мен міндеттері баяндалып, жоғарғы оқу орындарында болашақ ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға даярлау бағыттары және болашақ педагогтың жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық шарттары ұсынылады.
атты ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға даярлау әдістері мен формалары сипатталады, тәжірибелі-эксперимент ... ... және ... ... осы ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға даярлау жүйесін қамтамасыздандыратын кешеннің мазмұны қарастырылады. ... ... ... ... ... ұсыныстар берілді.
1БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТЫ ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ КӨРКЕМДІК МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ... ... ...
1.1 ... ... беру ... ... қалыптастырудың негізі
Білімдердің белгілі бір саласын анықтайтын түсінік ретінде атауы ғылыми айналымға неміс философы Баумгартенмен ХVIII ... ... ... ... ... ... ... одан бастау алады деген қорытынды жасауға болмайды. Оның тарихы бағзы заманнан басталады (эстетиканың өркендері ежелгі мифологиялық мәтіндерден көрініс ... ... пәні ... ... жылжымалы және өзгермелі, ол қоғамдық-тарихи тәжірибе үрдісінде дамып, күрделене ... Оның ... ... жаңа ... ... ... ... көркемдік қатынасы туралы қалыптасқан тұжырымдардың толық еместігі анықталады. Қоғамдық-тарихи тәжірибемен үнемі байытылып отыратын, тарихи перспективада эстетика мәселесі ашык болып қалады. ... ... ... кезеңінде көркемдік бастаудың адамдардың болмысы мен санасының түрлі салаларына кеңінен енуіне байланысты шынайылықты ... ... ... ... ... болмағандай кеңеюімен байланысты, табиғат пен өнерде көркемдіктың көрініс табудың дәстүрлі мәселелерімен қатар көркемдік ғылымның ... ... ... ... ... шығып кететін және техникалық эстетика, дизайн, заттық-кеңістіктік ортаны қалыптастыру мен реттеуге ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру мәселелерін, көркемдіктың көрініс табуының басқа салаларын, мысалы спортты (спорт эстетикасы) қамтитын ... ... ... ... ... де кіреді.
Эстетика пәнінің осыншама кеңеюі оның бірінші кезекте бұрын дәстүрлі дамып келген философия мен өнертандан дербес білім саласына ... ... ... ... ... ретінде эстетика сөзсіз философиялың сипатқа ие, бірақ оның өз ерекшеліктері, өзіне тән заңдылықтарға -шынайлықты көркемдік игеру заңдылықтарына ие ерекше пәні бар. ... ... ... заңдары өнерден неғұрлым толық, шоғырланған түрде және тікелей көрініс табатындықтан, эстетика оның мәні мен заңдары туралы, көркемдік ... ... ... ... ... заңды түрде қарастырыла алады. Өнер көркемдік құндылықтар генераторы ретінде эстетиканың ... ... ... ... ... Өз ... эстетиканың барлық жеке өнертанушылық ғылымдарға (әдебиеттануға, сурет өнерлерінің теориясына, музыкатануға және т.б.) қатысты жалпы ... ... ... ... ие. Өнер ... ... заңдарын зерттеумен айналыса келе, эстетика бұл жеке теорияларды ... ... ... жеке өнертану ғылымдарының арасындағы байланыстар мен қатынастарды ... ... ... және ... пайдалану шектерін талдайды, жаңа өнертанушылық түсініктерді ендіру әдістерін зерттейді және т.б. Егер ... ... ... тек қана өнер ... ... болса, қазір жағдайдың өзгергені сөзсіз.
Эстетиканың табиғаттағы, материалдық қызметтегі, рухани өмірдің ... ... ... ... саласындағы көрініс табуын жалпылайтын және түсініктік аппараты бар ғылым ретіндегі эстетиканың құрылымы күрделене түсті және оның құрамына салыстырмалы ... ... ... ... ... ... теориясы, заттық орта дизайны мен оны игеру теориясы; ... ... беру ... ... ... ... ... теорияларын зерттеу және танысу барысында біз түрлі дәуірлер теоретиктерінің өнердін ролін ... ... аса ... ... ... бағалап, оған жастарға адамгершілік тәрбие беру жүйесінде ерекше орын бөлгендігін аңғардык. Көркемдік тәрбиедегі өнердің айрыкша ролі оның ... ... ... әдісінің, көркемдік әрекеттің жоғарғы нысаны болып табылатындығымен түсіндіріледі. Сол ... ... кай ... ... ... ... ... орынға ие болды.
Шығыс ойшылдары, философиялық ой толғап, әсемдік, көркемдік және ... ... беру ... ... ... ... ... әсемдік, адамгершілік туралы этикалық және көркемдік көзқарастары мен идеялары тұлғаны барлық жас сатыларындағы тәрбиелеу мәселелерін қамтитын. әл-Фараби ... мен ... ... ... ... сөз ... оқытудың қажеттілігі туралы, әрекет арқылы, білімдердің негізінде тәрбие беру туралы ой-пікірін айтқан. Ол түрлі ... ... ... ... ... білім беру мен рухани даму үрдісі жүреді, ал алынған білімдерді шығармашылық тұрғыдан ... ... деп ... еді. [75] ... мен сөйлеуді дамыту, сондай-ақ қатынасқа рухани әлемді қалыптастырудың маңызды факторы ретінде ерекше ... ... ... ... ... ... ... білім және тәрбие берудегі жетекші принцип деп таныған. Ол білім алу мен оны басқаларға ... ... үшін ... ... лэззат деп айтатын. Ақиқатты іздеу таным әдісі ретінде тәжірибе арқылы жүреді.
Ибн-Сина ойлау, ... және ... ... ... жүзеге асыруға шақырды. Балаларда өнерді түйсініп, оған ләззаттану (тиісті дайындык пен белгілі тәрбие болган жағдайда) ... ... ... туралы ой толғады. Зарнуджи ғылымдарды зерттеуге деген саналы ықыластың қажеттілігін, дербес алынған білімдер басымдылығын мойындаған. Сонымен бірге, оқыту мен ... ... оңай кол ... мен ... ... ... ... оқу материалын біртіндеп күрделілендіру қажет деп, әңгімелер мен ... ... роль ... [76]
Бердах балалардың жан-жақты дамуын қолдады, тұлғаның жетілуі, тәрбие объектісін жан-жақты зерттеу туралы сөз қозғады. Өнерге үлкен ... ... оның ұлы ... ұмытпауға шақырды. Авлони де білімдерге адамды жоғары мәдениет әлеміне ендіретін жоғары қасиеті ретінде үлкен көңіл бөлді. Ол мұғалім ... үшін ... ... ол өз пәнін жақсы біліп, сабақтарды тәжірибемен байланыстырып, өмірдегі Імысалдарды келтіру керек деп ... Айни ... ... тамашалауға шақырып, тәрбие берудегі үлкен ролді әдебиет пен өнерге жатқызды ... ... ... бірқатар принципиалды философиялық-этикалық және психологиялық-педагогтық бастапқы ережелерге негізделеді. ... ... ... аса ... ... алғышарттарының бірі - бала тұлғасының көркемдік орнығуындағы мақсатқа бағытталған педагогикалық ыкпал етудің жетекші ролі туралы ереже. Көркемдік ... ... ... ... адам үшін сұлулық құбылыстарының: асқақтықтың, әсемдіктін, көркемдіктің мәңгі манызы мен рухани құндылығын мойындаудан ... ... ... ... ... ... ... декоративтік-қолданбалы өнердің теориялық мәселелерін қарастырумен шектеліп қана коюға болмайды. Өйткені, ... ... - ... айналысу, жеткіншектердің қабілеттері мен мүдделеріне сәйкес келетін көлемдердегі шығармашылық әрекет. Көркемдік фақтілер мен құбылыстарды тек қана ... цикл ... ... үрдісінде ғана игеру мен сезіну жеткілікті болмайтындығы баршаға мәлім. ... ... ... ... тек өнер ... ... ... білімдер мен көркемдік фақтілер мен құбылыстарды игерумен қатар ... сөз ... ... және ... ... ... ... біліктілігі мен дағдылары қалыптастын болған жағдайда ғана ... ... Тек ... ... ... диалектикалық аспектілерін қарастыра отырып қана әрекет кез-келген өнердің негізгі техникалық ерекшеліктері мен көркемдік өзіндік ерекшеліктерін білусіз мүмкін болмайтындығындай, көркемдік цикл ... ... ... ... теория көмегімен ғана мүмкін бомайды деп тұжырымдай аламыз.
Бұл ереже осы өнер түрінің тарихи дамуы, мәні мен ... ... өнер ... ... ... ... мен ... қалыптастыруға көмегін тигізетін тәжірибелік білімдермен дұрыс үйлестірудің қажеттілігі туралы айтады. Осы ережені жүзеге асыру болашақ педагогтарді ... ... ... ... ... тәрбие беруге даярлығы мәселесі бойынша зерттеулерге айтарлықтай дәрежеде ... ... Осы ... ... аспектілері мен оларды шешудің жолдары Г.В. Лабунскаяның [77], М.А. Вербтің [78], П.К. ... [79], С.И. ... [80], Е.Д. ... [81], Н.И. ... мен Н.Л. Лейзерованың [82], З.Р. Ахметованың [83], С.Ш. Абенбаеваның[84], 3. Абилованың [85], К.Е. Ералиннің [86], К. ... [87] және ... ... ... ... ... ... ғалымдар Н.И. Киященко, Н.Л. Лейзеров деп ... [82]. Олар мұны ... ... ... ... ... ... дамытудың бастапқы сатысы болып табылатындығымен түсіндіреді. Тек мектепке ғана жеткіншектердің ... және ... ... ... бүтінге үйлестіре біріктіру, олардың белгілі бір қызмет түріне жеке қабілеттіліктерін дамыту мүмкіндігі берілген [82,24].
Мектептегі білім беруге қатысты көптеген үкіметтік құжаттарда ... ... ... ... ... ... ... осыған байланысты жеткіншектерге көркемдік білім мен көркемдік тәрбие беруді айтарлықтай жақсарту қажеттілігіне ерекше көңіл бөлінеді [88;89].
Осы орайда болашақ педагогтың жеткіншектерді ... ... ... ... даярлығын қалыптастыру мәселелерін қарастыратын З.Р. Ахметованың [83] жұмысын атауға болады.
Р.Ш. Абенбаеваның зерттеу жұмыстары айтарлықтай қызығушылық тудырады[84]. Бұл жұмыстын ерекшелігі онда ... ... мен ... мәні мен ... ... ашу ... ... оларды жіктеу нұсқасы жүзеге асырылып, оларды игерудің деңгейлері, өлшеімдері мен көрсеткіштері анықталғандығында.
З.Абилованың жұмысының зерттеу объектісі жалпы білім беретін мектептің оқу-тәрбие ... ... ... ... ... жұмыстарда жеткіншектерге сыныптан тыс жұмыс барысында өнер құралдарымен көркемдік тәрбие беру мәселелері қарастырылады (казақ мектептерінің ... ... ... ... тобы ... музыкалық-көркемдік тәрбие беру мәселесіне арналған. Оқушы жастарды казақтың дәстүрлі көркемдік мәдениеті ... ... ... ... М.Х. ... зерттелген.
Зерттеу жұмысында тұлғаға музыкалық-көркемдік тәрбие берудің негізі көп қырлы халықтың дәстүрлік-көркемдік мәдениеті: аспаптық, ән, сәндік-қолданбалы, би, шешендік-ақындык өнер ... ... Онда ... ... ... ... ... ыңғай туралы сөз қозғалады. Себебі музыкалық-эстетиканың мазмұны жеткіншектерді ұлттық өнердің көптеген түрлеріне - аспаптық, ән және шешендік-ақындық өнерге үйретумен ... ... ... ... ... ... принциптері бөлініи көрсетіледі. Олар: интегративтілік, бұқаралық, планеталылық, ассоциативтілік.
Бастауыш мектеп оқушыларына музыкалық-көркемдік тәрбие беру мәселелерін С.Ф. Сизикова [90] мен Т.А. ... [91] ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының музыкалық-көркемдік тәрбиесінің тиімділігін арттыру жолдары ашып ... Ал ... ... тәрбие берудің табыстылығы мен сапасы ұлттық музыка мәдениетінің ... ... ... байланысты болады. Т.А. Қышқашбаеваның [91] зерттеу жұмысында қазақ халық аспаптың музыкасының педагогикалық мүмкіншіліктері теориялық тұрғыдан негізделеді. Бастауыш мектеп оқушыларының оларды ... ... ... ... ... ... музыкалық-көркемдік тәрбиенің мазмұны ашылған.
Сондай-ақ осы орайда Л.А. Кондрацкаяның [92] және Р.К.Дүйсембінованың[93] жұмыстарын атап ... ... ... ... ... саласынның контекстшдеп идеялық-көркемдік ұстанымдардың табиғаты қарастырылған. Музыкалды ... ... ... жеке ... ... идеялық-көркемдік ұстанымдардың қалыптасу механизмі зерттелген.
Екінші еңбекте халықтың ән шығармашылығын жеткіншектерді музыкалды-көркемдік тәрбиелеудің құралы ретінде пайдаланудың теориялық-әдістемелік ... ... ... ... әндерінің педагогикалық жіктелуі негізделген.
Көптеген зерттеулер еңбек сабақтарында жеткіншектерге көркемдік тәрбие беру мен олардың еңбек ... ... ... ... ... бұл Н.С. ... [94], В.Ф. ... [95], М.К. Даутовтың[96], В.Р. Дедканың[97], Ю.П. Желтоуховтың [98], С.И. Пономарьковтың [99], Г.В. Похолкиннің [100], А.И. Тихоновтың [101] ... ... ... біз ... талдау халық өнері құралдарының көмегімен көркемдік тәрбие беру ... ... ... мен ... ... көрсету мақсатын көздеді.
Біздің қоғамнын объективті қажеттілігінен шыға келе, педагогика ғылымы өскелең ұрпақты тәрбиелеу үрдісін, тұлғаның жаңа, үйлесімді дамыған адамға қажетті ... ... ... ... бөліп, зерттеуде. Қазіргі әлемде адамнын позициясы, оның айналада болып ... ... ... өте ... Сол ... ... ... алдыңғы қатарға тұлғаның белсенділік секілді қасиетін қалыптастыруды кояды. Бұл қасиет адамды коршаған әлемге пассивті сырттай қараушыдан казіргі қоғамның ... ... ... ... ... ... әлемге белсенді қатынаспен қарау үшін адамдағы эмоционалды және рационалды бастаулардың ... ... ... ... ол ... мен ақыл ... ... байланысты орнатады. Бұл бірлік көркемдік тәрбиеде барынша толық көлемде көрініс табады.
Шығармашылық ... ... ... ... үшін ... ... ... ережеден шыға келе, біз кез келген емес, нақты көркемдік әрекеттің ыкпалын қарастыру қажет деп есептейміз.
Егер ... ... ... ... ... ретінде табиғат пен өнер сұлулығын қабылдауды койып, бірінші кезекте көркемдік өнер туындыларын тамашалаудан, өнермен әуесқойлыңпен ... және өнер ... ... бір ... ... игеруден тұратын болса, қазіргі уақытта өнер - қоғамдық құбылыс деген шарттан шыға келе, көркемдік тәрбиенің ... ... ... оның бүкіл психикасын, жеке қасиеттері мен мінезін қалыптастыру міндеті қойылады, ол бірінші кезекте адамның ... мен ... ... бағытталғандығы табиғи құбылыс, осылайша ол адамгершілік ұстанымдарға, көзқарастар мен әсерлерге әсер етеді, адамның өзіне, ... ... ... деген қатынасын қалыптастырады. Көркемдік тәрбиенің мәнін жаңадан түсіндіру ғылыми айналымға жаңа термин - енгізді, ол ... ... ... дамуының түрлі кезеңдерінде көркемдік тәрбиенің тұлғаны тұтасымен қалыптастырудағы роліне дұрыс баға бермеу, оның ... және ... ... ... орны туралы анық және нақты түсініктің болмауы байкалды. Көркемдік тәрбиенің қосалқы ролінің себебі педагогтың консерватизмі мен олардың көркемдік цикл пәндерін ... ... ... ... ... ... уақытта жастарға көркемдік тәрбие берудің ролі үнемі артуда. Бұл нақты ... және ... ... ... факторлардың арасынан халықтың өз санасының артуын, рухани және мәдени тамырларға кайта оралуды ерекше атап кеткен жөн.
Мектептегі көркемдік тәрбие саласындағы қалыптасқан ... әсер ету үшін ... ... ол ... ... барлық жақтарын қамтуы тиістігіне сенімді болуы тиіс. Қалай да болса тәрбиелеу - тек қана адамды ... ... ғана ... ... ... оның ... істе - оқуда, өндірісте, ғылым мен өнерде қажетті шығармашылық қабілеттерін оятуды білдіреді.
Қазақстанда көркемдік және көркемдік тәрбие мәселелерін Ш.Уалиханов, А.Құнанбаев, ... ... Ж. ... ... Ә. ... ... және т.б. козғап, қарастырған еді [102; 103; 104; 105; ... ойды Абай ... ... қара сөзінде ары қарай толықтырады.>>Олхабарлардың үнамдысы - үнамды қалыппен, ұнамсызы - ұнамсыз қалыппен,әркешік өз ... ... ... ... адам ... ... де ... тексерсең күнде асады. Көп заманнан тексермесең, тауыпалған өнеріңнің жоғалғандығын және өзіңнің ол мезгілдерден бір ... ... ... ... ... -деп Абай ... көркем шығармашылығының негізінде көркемдік сезімді жатқызады. Абай өзінің ... ... ... ... ... ... және т.б. ... категорияларға арнайы талдау жасамағанымен оның өлеңдерінде осы түсініктерді қамтитын мазмұнда шумақтар аз емес.
Халықтың ауызекі шығармашылығын Абай ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда қажетті құрал ретінде пайдаланады. Шоқанның халық шығармашылығына деген сүйіспеншілігінің қалыптасуына, көркемдік мәдениетының жетілуіне, ой-өрісінің, ... ... кеңи ... ... факторлар (шартты түрде) әсер етті (өскен ортасы,табиғат, туыс-жолдас, өнер адамдары т.б. жанүясы, эке-шешесі, әжесі; орыс достары).
Шоқанның ... шағы ... ... - ... ... ... ... Бұл өңір баршаға өзінің тарихи аңыздарымен, ғажайып сұлу ... ... ... суырып салма ақын, әнші-күйшілерімен белгілі. Мұның Шоқанның рухани жетілуіне, көркемдік мәдениетының қалыптасуына тікелей әсері болғаны күмәнсіз.
Көркемдік тәрбие туралы құнды пікір ... адам - ... ... ... ... ... шығармашылығын қадірлеуге, ондағы халықтың басынан өткен қилы-қилы тарихи кезеңдерге әділ баға бере білуге үйретті, оны ерекше әсермен, ... ... ... ... баулыды.
Ы.Алтынсариннің де көркемдік тәрбие проблемаларын қозғайтын арнайы еңбектер ... ... ... ... ауыз ... жинаған материалдардың мазмұны тек қана танымдық, адамгершілік, өнегелік және ақылгөйлік сипатқа ғана емес, ол сондай-ақ жоғары көркемдік талғамның жан-жақты қалыптасып ... ... ... ... ... ... сыртқы жылтырақтардан ажырата білуге тәрбиелейтін ыңпалымен де құнды.
Мағжан Жұмабаев -дей келіп,>> Жаратылыстың ьәм искусствоның сұлулық заттары адамның сұлулық ... ... ... гүл, күңіренген арман, сылдырлаған су, былдыраған бұлақ, шексіз-шетсіз қара көк ... ... ... ... дала ... ... осы сыкылды жаратылыстың сұлу заттары адам жанында бір ляззат, бір сұлулық толқынын ... ... ... деп атап ... Нұрланова [107], А.А. Қалыбекова[108], К.Е. Ералин [86], Э.И.Шыныбекова [69], К. Әмірғазиннің [87] ғылыми еңбектерінде өнер ... ... пен ... оқу ... ... ... қолдану мүмкіндіктері ұсынылған. Біз қарастырып отырған мәселенің жалпы аспектісінде М.Х. ... [68,7] ... ... мен ... ... ... ... мәдениетіне арналған зерттеу жұмысы қызығушылық тудырады. Онда мәдениеттану әдіснамасы педагогикалық аспектіде береді, көркемдік мәдениеттің білім берудегі ролін ашады. ... ... ... ... білім беру мен тұлғаны тәрбиелеудің тұтас педагогикалық теориясын негіздейді және осы негізде казіргі тұлғаның көркемдік мәдениетін қалыптастыру жүйесін ғылыми-әдістемелік ... ету ... ... ... тәрбие беру - адамның шынайылыққа белгілі бір көркемдік қатынасын қалыптастыру. Көркемдік тәрбие үрдісінде тұлғаның көркемдік құндылықтар әлемінде ... ... бір ... ... ... ... туралы түсініктерге сәйкес бағыттылығы, бұл құндылықтарды игеруі ... ... ... бір ... ... көркемдік қабылдау мен сезіну қабілеті, көркемдік талғамы мен идеалы, сұлулық заңдары бойынша шығармашылыққа, өнерде және одан тыс (еңбек қызметі ... ... ... мен тәртібінде) көркемдік құндылықтар жасауға деген қабілеті қалыптасады және ... ... ... ... ... бірлігін құрайтын екі негізгі қызметке ие: тұлғаның көркемдік-шығармашылық әлеуеттерін ... ... ... ... ... Бұл қызметтер көркемдік тәрбиенің қоғамдық өмірдегі орнын, оның тәрбие қызметінің басқа түрлерімен байланысын анықтайды. түсінігі ... ... ... жалпылама түсінік болып табылады. Ол оған тәуелді бірқатар түсініктерді қамтиды. Олардың арасынан көркемдік ... - ... ... ... ... ... ... сезінудің белсенділігін қамтамасыз ететін мәндік күштердің, сондай-ақ рухани қажеттіліктердің мақсатқа бағытталған калыптасу үрдісі. Әрбір адамның толықканды көркемдік ... - бұл асып ... ... ... ... ... абсолютті қажетті құрамдаушысы, ол болмаған жағдайда әлемге, адамдарға, табиғатқа деген қатынастың адамгершілік принциптерін толық ... ... және ... ... ... Өз кезегінде, рухани және адамгершілік даму қатаң реттелген көркемдік тәрбие жүйесінсіз мүмкін болмайды, ол индивидуумның барлық пәндер, фақультативтер мен үйірмелер ... ... ... өзі, ұжымдағы қатынастар арқылы оқыту үрдісінде көркемдік дамуын талап етеді [109].
Көркемдік тәрбие адамгершілік тәрбиемен сабақтасады, себебі көркемдік және этикалық құндылықтар ... және ... онер мен ... ... бірлік бар. Сұлулық өзінің басқа тағайындалуымен қатар, ... ... ... ... ... ... де қызмет атқарады, ол адамдар толық көлемде адамшыл болуына ... ... ... ... ... ... жақысылық идеясы олардың моральдык санасымен саналы түрде қабылданғанға дейін ақ ұмтылады.
Көркемдік тәрбие шығармашылықтың түрлі салаларында қажет болатын адамның барлық рухани ... ... ... ... негізгі қызметтері арасындағы қайшылық адамның рухын тәрбиелеуші көркемдік өз мәні бойынша антигуманистік болып ... ... ... үгіттеу) адамның шығармашылық қабілеттерін дамытуды кажет етпей ғана емес, ... ... ... ... ... кезде пайда болады. Егер тұлғаны нағыз көркемдік адам мен қоғамның бостандығы мен еркін ... ... ... ... ... ... қажет болса, - онда көркемдік тәрбиенің қызметтері бір-бірімен үйлесімді байланыста болады. Себебі, шығармашылық қызмет үрдісінде пайда ... ... ... қол жеткізу шығармашылық сипатқа ие болмауы мүмкін емес.
Көркемдік тәрбие ... ... ... ... Бұл адам ... ... ... (тұрмыс эстетикасы), оның еңбек қәрекетінің жағдайы (өндірістік эстеткика), адамгершгілік қатынастардың, спорттың (спорт эстетикасы) көркемдік жағы және т.с.с. Тұлғаға ... ... ... ... ... аса ... ... өнер болып табылады, себебі онда көркемдік қатынас жинақталады және материяланады. Өнер қоғамдық ... ... ... ... ... игерудің жоғарғы түрі болып табылады. Оның ғасырлар бойы қашалған көркемдік туындыларды жасау заңдары мен үнемі толықтырылып отыратын технологиясы және өз ... бар. Және бұл ... ... беру мен ... кез келген әлеуметтік тәжірибені тану секілді, ... ... ... ... - өнерге деген кажеттілікті тәрбиелеу, оны сезіну мен ... ... ... ... дамыту -тұтастай көркемдік тәрбиенің бөлінбес бөлігін құрайды. Өнер призмасы өмірдің көркемдік құндылықтарын түйсінуді бағыттайды. Өнерге бет бұра ... адам ... ... ... кіргендей болады. Басқаша айтар болсақ, өнер көркемдік тәрбиенің құндылықтық-бағыттаушы, шығармашылық қызметтерінің жүзеге асырылуына қатысады. ... ... өнер ... ... ... тек қана ... мәдениет қалыптастыруға сайып қана қоймайды. Ол одан әлдеқайда кеңірек, себебі еңбектің, адамдардың тұрмысының, олардың мінез-кұлығының ... ... ... ... деген көркемдік қатынастың қалыптасуына ықпал етеді, көркемдік тәрбиенің негізгі қызметтерінің арасындағы ... ... ... - тұлға мен қоғам мүдделерінің арасындағы антогонизмдер, себебі тұлға үшін оның шығармашылық қабілеттерінің дамуы тура маңызға ие, ал ... үшін ... ... нығайту үшін көркемдік-құндылықтық бағыттылық маңызды.
Тәрбие теориясы тұлға психологиясына негізделеді, ал оның қалыптасуы ... ... ... ... Сол ... ... ... белгілі бір көркемдік талғамдарды, көзқарастарды, идеалдарды игеру үшін ол шынайы өмірде, адамдардың қарым-қатынастарында, мәдениетте, халық өнерінде әсемдікті ... ... ... ... көркемдік тәрбие берудің біліктіліктері мен дағдыларын игеру үшін ол өзінің өнер мен көркемдік ... беру ... ... тәжірибеде қолдануы керек. Бұның бәрі жоғары оқу орнының педагогы мен болашақ педагогтың тәрбие үрдісіндегі бірлескен қызметте шешілуі тиіс. Педагог көркемдік ... ... меен ... ... ... ... көркемдік дайындығы мен сезімталдығына, олардың кәсіби бағыттылығына байланысты тәрбиеленуші тұлғасына көркемдік ықпал етудің ... ... ... мен ... таңдайды. Сөзсіз, тәрбие объектісі танымдық белсенділік көрсетіп, өз рухани әлеуетін ашып, тәрбие үрдісінен шет ... ... ... түрлі кұралдармен жүзеге асырылатындығын көреміз. Олардың барлығы ... ... ... ... ... тек қана бір-бірін толықтырып, бір-бірімен сабақтасып отырады. Көркемдік тәрбие нәтижелерінің барлық ... ... оның ... ... түрлі тараптарына бағытталғандығынан көрінеді. Көркемдік тәрбие оның адамның оны ... ... ... ... ... эмбебап келеді. Көркемдік бастау адамның өнерге деген қатынасынан, өзі орындаған жұмыс ретінде, адамдармен күнделікті қатынастың барысында көрініс табады. ... ... ... адамгершілік, саяси, идеологиялық қызметінен көрініс табады, оның шығармашылық жасампаздык қабілеттерін дамытады.
Біздің пікірімізше, көркемдік тәрбиемен қатар, түсінігін және оның ... ... ... қажет.
Дегенмен, олардың пәндерінің өзіндік ерекшеліктерінен ортақ заңдылықтар байқалады эстетика тұтас ғылым ретінде оларды біріктіреді, сондай-ақ ... ... ... ... ... кез ... ... болып табылады. Эстетика зерттейтін негізгі мәселелердің шеңберіне көркемдік түйсіну, сезімдер, талғамдар, ... ... ... ... және ... ... көркемдік сана кіреді. Терең дәстүрге ие эстетиканың аса маңызды бөлімі болып категориялық аппаратты зерттеу табылады. Эстетика категорияларында адамның ... ... ... ... ... және ... жалпыланған түрде көрінеді.
Дегенмен, олардың пәндерінің өзіндік ерекшеліктерінен ортақ заңдылықтар байқалады эстетика ... ... ... оларды біріктіреді, сондай-ақ салыстырмалы түрде дербес көркемдік пәндердің кез ... ... ... табылады. Эстетика зерттейтін негізгі мәселелердің шеңберіне көркемдік түйсіну, сезімдер, талғамдар, көзқарастар, идеал, шынайы ... және ... ... ... сана ... ... дәстүрге ие эстетиканың аса маңызды бөлімі болып категориялық аппаратты зерттеу табылады. Эстетика ... ... ... көркемдік қатынастары ашылып көрсетіледі және көркемдік мәдениет барынша жалпыланған түрде көрінеді.
Егер де көркемдік түйсіну туралы сөз ... ... ол ... ... ... ... одан кейін қабылданатын көркемдік объектіні барабар объектілерден алынатын ұқсас сезімдік ... ... ... ... бірге, көркемдік сезімдерде аталған көркемдік объектілердің утилитарлы емес мәні мен ... ... ... ... ... ... адамның күрделі сезімдік тәжірибесі шоғырланған.
Көркемдік сезімдерді жоғары сезімдер қатарына жаткызуға болады, себебі олар адамның ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, сондай-ақ: [111, 89-91]. кұрайды [112, 51]. Олар болып табылады [60,120].
Көркемдік сананың ... ... ... ... сезімдер, оның дұрыс қызмет атқаруының шарты болып келеді, себебі [113, 79]. Демек көркемдік сезімнің құрамында жеке және қоғамдық тәжірибеде ... ... ... ... ... шынайылық құбылыстарын бағалау кіреді.
Көркемдік сананың психологиялық негізі күмән ... ... ... ойлауының қызмет етуімен байланысты көркемдік сананың (мәдениеттер, ой-пікірлер, көзқарастар, идеалдар, категориялар, теорияларды) жоғары деңгейлерін дамыту тек қана ... ... ... мен ... ... ғана ... болады.
Адамның көркемдік санасы қабылданатын ақпаратты бейнелейді, өңдейді және оның мәніне сәйкес шынайылықты өзгертеді. Сол себептен көркемдік сананы әлем мен адам ... ... ... ... ... ... сезімдер мен тілдік ойлау үрдістерінің (ой-пікірлер, көзқарастар, идеалдар, ... ... ... ... ... ортақ жүйесі ретінде қарастыруға болады. Басқаша айтар болсақ, көркемдік эмоциялар, түйсіну, сезімдер тұлғаның ... ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен мәдениеттеры өніп-өсетін негіз болып табылады [82-48].
Көркемдік мәдениет көркемдік объектілерді сезімдік-саналық түйсіну қабілеті болып табылады. Оның ... ... ... ... сезімдік-эмоционалдык жауаптың, сондай-ақ оның қасиеттері туралы негізделген логикалық тұжырымның болуы көркемдік мәдениет мәселесіне ... ... ... ... мойындалған [68].
Н.Б. Крылова көркемдік мәдениет жүйесі ретінде қалыптасады деп ... Ол ... ... ... ... ... ... бөледі, ол оның жалпыламалылығында және жекелігінде, интуитивтілігі мен ... ... мен ... ... мен ... ... [114,65].
Тұлғаның көркемдік мәдениеті қасиеттерінің кешендік көрінісі бола келе, көркемдік мәдениет өзінде адамның көркемдік ... ... ... мен ... бағыттайды. Сонымен қатар, ол шынайы көркемдік сананың, тұлғаның ... мен ... ... ... Көркемдік сананың (көзқарастардың, теориялардың, тұжырымдамалардың, идеалдардың) идеологиялық деңгейін дамытудың негізінде қалыптасқан көркемдік мәдениет құрайды.
Т.И. Домбровская көркемдік сана құрылымындағы қоғамдық ... ... және ... екі ... ... ... болатындығы туралы айтады, сонымен бірге, көркемдік мәдениет осы екі деңгей арасындағы аралық орында тұруы керек дейді, өйткені ... ... ... көркемдік мәдениет [116, 94]. Біз автор көркемдік және көркемдік мәдениет түсініктерін ... ... ... ... ... ... түрі ретіндегі өнердің өзіндік ерекшелігімен байланысты ерекше ... оның ... ... ... келісеміз. Өнер туындыларын түйсіну үшін өмірлік білімдермен қатар, өнер тілін түсіну, оның образдарын, ерекшеліктерін, ... ... ... шарттылықтарын және т.б. дұрыс ұғыну қажет.
Адамның көркемдік мәдениеті - туы ... ... ... ... ... ... әрбір адам ие бола алады және ие болуы тиіс. Дегенмен көркемдік мәдениетті қалыптастыру ... ... ... ... оның ... тұтастай дамуына тәуелді және одан үлкен күш салуды, психиканың едәуір жұмысын талап етеді. Атақты кеңес психологы А.Н. ... [117, 72] ... даму ... болып табылатын заттарды және құбылыстарды иелену үшін осы ... іске ... ... әрекеттің негізгі қасиеттерін өзінде қайта жүзеге асырғандай болатын сол әрекетті ... ... Бұл ... ... ... ... ... үрдісіне де қатыстыруға болады.
Л.С. Нерсисян [118, 101] көркемдік мәдениет тұлғаның, оның көркемдік даму деңгейінің күрделі құрылымы деп тұжырымдайды. Көркемдік ... ... ... ... қажеттіліктерінің дамуынна, көркемдік ақпараттың сапасына, көркемдік білімділікке, оның сұлулық заңдары ... ... ... ... ... ... дамыту вертикаль бойынша жүреді: төменгі деңгей неғұрлым жоғары деңгейге қарай өседі және т.б. Ортақ ... ... ... даму ... ... өңдер мен ерекшеліктердің шексіз көпшілігінің пайда болуының есебінен жүзеге асырылады.
Біз К.Е. Ибраева [119] берген анықтамаға неғұрлым бейімбіз, онда ... ... ... күрделі құрылымы ретінде тұлғаның көркемдік тәрбиесінің, оның көркемдік даму деңгейінің көрсеткіштерінің бірі болып табылады ... ... ... ... ... ... көзқарастарды дамыту болып табылады, олар тұлғаның көркемдік мәдениетінде ерекше рольге ие, себебі олар оның ... ... ... ал ол ... және ... осы ... орнына жүйелендірілген көзқарас болып табылады. Тұлғаның дүниетанымына қоғамдық сананың түрлі нысандарының әлементтері кіреді, онда басты ... ... ... және ... ... ие болады. Адамдардың адамгершілік принциптері, қарым-қатынастары мен мінез-құлқын реттеу нормаларының әлемге, нысандарға, мақсаттарға және оның әрекетінің нәтижелеріне қатынастын ... ... ... ... ... ... өзара байланыс бар.
Жоғарыда аталған авторлардың зерттеулерінде көркемдік ... ... ... санасының дүниетанымдың әлементтері ретіндегі мәні мен қасиеттері қарастырылады. Олар көркемдік көзқарастардың ерекшеліктерін бөліп көрсетеді, ол ерекшеліктер тұлға мен қоғамның ... бола ... бір ... жеке ... ... ... ... баулу мүмкіндігін беретіндігінен көрініс табады. [115, 128].
Көркемдік көзқарастар белгілі бір пікірілер ... ... және ... ... ... мен ... көркемдік мәдениеттердан ерекшеленеді. Қарапайым немесе ғылыми көркемдік сананың бір түрі бола келе, ... ... ... және ... болуы мүмкін. Олар өздері қалыптасатын ортаға тәуелді ... Егер ... ... көзқарастарын осы қоғамның әлеуметтік-мәдени бағыттылығымен
байланысты қарапайым-концептуалды түсініктердегі көрінісі деп ... ... ... көркемдік көзқарастарды төмендегідей анықтаймыз:
- [119, 37].
- [114, 69].
Көркемдік сана туралы сөз козғай отырып, біз Т.И. Домбровская өз зерттеуінде берген ... ... ... ол көркемдік сананы қоғамдық сананың бір түрі ретінде анықтайды және оны эмпирикалық пен теориялықка ... ... ... эмпирикалық деңгейіне автор өнер, шынайы өмір заттарының көркемдік құндылығы туралы көркемдік түсініктерді; көркемдік сезімдерді, күйзелістер мен ... яғни ... ... саласын, ал теориялық көркемдік санаға піріклерді, бағаларды, идеалдар мен ... ... ... зерттеу үшін эмоционалдык-көркемдік жүйенің немесе тілдік ойлаудың жеке әлементтерінің ерекшеліктерін ... ... Оны тек ... ... әрекетімен бірлікте ғана дұрыс ұғынуға болады. Адам әрекетімен қалыптаса келе, көркемдік сана, ... ... ... ыкпал ететін, оны белгілейтін және реттейтін фактор болып табылады. Шынында да, пәндік-практикалық қызметтегі өз көркемдік ... мен ... ... ... келе, адамдар табиғатты, қоғамды, өздерін шығармашылық түрде қайта құрады. Сонымен бірге, [115, 68].
Көркемдік сананың дамуы барысында туған оның көрсеткіштері, ... - ... ... мен мүдделер. Бұл категориялар өзара тығыз байланысқан, олар адам ... өзін ... ... табиғаты бойынша қоғами бола келе, тұлғаның көркемдік қажеттілігі көркемдік түйсіну, күйзелістер, ... ... ... жеке ... ... сапалық сипаттамасы болып табылады және ретінде, көркемдік қатынастың түрі ретінде, көркемдік қатынастардың басқа түрлері шығатын және оған тәуелді ... ... ... көркемдік сансының двигателі ретінде қарастырылады. Көркемдік қажеттілік категория [116, 49] болып табылады.
Көркемдік қажеттіліктің негізі ең алдымен оның пәнімен ... ол ... , оның ... ... Көркемдік пәні ең алдымен адамның затқа тек ... ... ... ... үшін ғана ... ... қасиетін қалыптастырады. Көркемдік кез келген басқа тұлынуға қарағанда затқа деген қатынас неғұрлым таза түрінде ... ... ... ... ... ... ... шығармашылықтан көрініс табатын және адамның әлеуметтік мінез-құлығына, өмірлік мақсаттарына және әрекетіне ықпал ететін әлеуметтік субъектілердің ... ... ... шынайылыққа, көркемдік құндылықтарға (өнерге, табиғатқа, еңбекке және т.б.) деген объективті, тарихпен ... ... деп ... ... ... қажеттілік идеал мен өмір, мүмкіндік пен шындык, ... ... мен ... ... ... аясында қайта құру арасындағы байланысты сипаттайды. Көркемдік қажеттіліктер тпті қиял ықпалымен де ... ... ... ... ... ... ... адамның мәдени деңгейіне, сондай-ақ белгілі бір индивид қай жағдайларда, және одан шығатыны - кандай ... ... ... ... тәуелді болады. Бұл бір жағынан, көркемдік қажеттіліктердің дминамикалылығын, ал екінші жағынан - олардың қоғамдық-тарихи жағдайларға тәуелділігін көрсетеді [118, 109].
Субъектінің ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейімен тікелей байланысты болатындықтан, оларды тұлғаның көркемдік мәдени деңгейінің көрсеткіштері деп есептеуге болады [120].
Жоғарыда айтылғанның бәрі мүдделер тұлғаның көркемдік ... ... ... ... табылады деген қорытынды жасау мүмкіндігін береді, себебі оларда объективті қатынастар мен қажеттіліктер ... ... ... ... ... ал объективті себептер мен субъективті түрткілер арасында үнемі айналулар жүреді: [121, 113].
Көркемдік тәрбиенің қарастырылған ... ... ... және бір ... ... Оларда барынша жалпыланған түрде көркемдік тәрбиенің басты және ең маңызды белгілері ұсынылағн. Егер негізгілерге жаткызылған категориялар дұрыс түсінілсе, онда ... ... ... ... ... ... ... анықтау мен түсіндіру үшін негіз бар.
Көркемдік тәрбиенің кұралы, ... ... өнер ... Өнер ... оның ... әлем мен ... сұлулық заңдары бойынша шығармашылық тұрғыдан қайта құру ... ... мен ... ... ... адамның шынайылықты рухани игеруінің түрі [122, 118]. Қоғамдық сананың басқа салаларына қарағанда, өнер адамның әмбебап қажеттілігін - қоршаған ... адам ... ... ... ... - қанағаттандырады. Бұл жерде адамның құбылыстарды, фақтілерді, объективті әлем оқиғаларын көркемдік қабылдаудың ерекше қабілеті туралы сөз қозғалып отыр. Тарихи тұрғыдан өнер ... өнер ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері, декоративті-қолданбалы өнер және т.б.) жүйесі ретінде ... ... ... ... ... бүкіл өз байлығымен ұсынылады.
Өнер екі қызметті атқарады. Бір жағынан, өз заңдарының көмегімен ... ... ... ... ... ол ... ... құбылысы ретінде қызмет жөніндегі орасан зор жұмысты талап етеді. Осылайша, бейнелеу шығармашылықтағы ... ... ... ... ... құндылықтардың көркемдік мәдениетіна қарағанда кеңірек және көпқырлы және бөлек қарастыруды талап етеді.
1.2 Жеткіншектердің көркемдік ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу үрдісін зерттеу қажеттілігі оның негізгі құрылымдық құрамдаушыларын, ... ... ... ерекшеліктерін анықтау, сондай-ақ түсінігінің өз мәнін айқындау мақсатын ... пен ... ... ... ... ... жалпы мәдениеттің аса маңызды компоненттері мен функцияларын қарастыруға бағыттайды. Біз үшін мәдениеттану адамның ... ... ... ... ... ... меңгерудің жалпы принциптері туралы философиялық ғылым ретінде құндылық бағдардың диалектикалық байланысын, рухани-адамгершілік қасиеттерін, дүниетанымдық кемелденуін, қоршаған ... ... ... ... зерделейді.
Мәдениеттану теориясы проблемалары саласындағы зерттеулерге талдау жасау арқылы біз мәдениет ұғымының қазіргі қоғамтануда іргелілердің қатарына ... бұл ... ... ... түсініктер берілетінін анықтадық.
Мысалы, ғылыми деректерді негізге ала отырып, алыс ... ... ... ... ... О. ... А.Тойнби, Зигмунд Фрейд, А.Браун және т.б.) , ұғымдарына берген пікір-көзқарастарын ... ... ... ... ... Солардың ішінде Ф.Шеллинг мәдениетті көркемдік тұрғыда ұғынып-меңгеруді ұсынып, мәдениеттің басты ... - ... ... ... деп ... Э.Тайлор деген пікірді ұстанады, мәдениетті жеке адам мен ... ... ... ... мен ... ... құндылықтарды дамыту арқылы адамзат баласын жан-жақты жетілдіру деп ... ... ... және рухани құндылықтар тұрғысында қабылдайды. А.Тойнби болса, ұғымын ... ... ... қабылдайды. Ол мәдениеттің мәнін көптеген фактілік материалдар негізінде ... ... ... ... ... ... ... құрайтындығы туралы қорытынды жасайды. Кейіннен, ол өзінің көзқарасын сын көзбен ... ... ... ... нәр ... мәдениеттердің барлығы деген қорытындыға келеді.
Мұндай анықтама-пікірлер кеңестік жүйедегі ... ... де ... ... ... және т.б.) көптеп кездеседі. Мәселен, В.С.Семенов мәдениет анықтамасын философиялық тұрғыдан анықтауда адамның сыртқы әлемді (табиғат және ... ... оны ... және ... ішкі әлемін қоса алғанда, әлемді меңгерудегі маңызды іс-әрекет тәсілдері ретінде қарастырса, М.Ковальзон мәдениет адам дамуының өлшемі деп ... ... ... фольклоры мен этнографиясына ден қоя зерттеген А.Сейдімбек жоғарыда айтылған шетелдік ғалымдар мен кеңестік және бүгінгі дәуірдің мәдениет ... ... ... ... ... ... келе: деп ой тұжырымдайды.
Әлемдік және отандық мәдениеттің теориясы мен ... ... ... ... ... болса, қазақтың төл мәдениетін батыстық мәдениетпен салыстыра отырып, оның өзіне тән ерекшеліктеріне тоқталады, қазақтың әлем ... ... алып ... салыстыра отырып, мәдениеттің әлемдегі орнын қоршаған орта мен өркениет аясында қарастырады. Қоршаған ортаны әлем мәдениетінің өрістеу аймағы деп түсіндіреді және ... ... бос ... ... ол - ... қоршаған ортада әрекет етеді және тарихи ағымның өрісі болып табылады деген пікірді ұстанады. Табиғи ... ... ... ... мекені болып қалыптасқан тауларды, өзен-көлдерді, аңғарлар мен төбелерді, тіпті аруақтар жатқан молаларды да жатқызады. Демек, олар қазақ ... ... ... ... экологиялық мазмұн беріп, адам мен табиғаттың арасында нәзік үндестік болатындығын дәлелдейді. Мәдениет ... ... ... ... ... пен ... ... түсіндіреді, сонымен бірге әртүрлі халықтардың көне мәдениеттен ... ... өтуі - ... дамудың заңды құбылысы деген қорытындыға келеді.
Ғылыми әдебиеттерге жасаған талдау ... ... ... берілген анықтамалар бар екенін, олардың жылма жыл жаңа ... ... ... ... Бұл ... ... жүйелеуге болады: , деп ой тұжырымдаймыз.
Бірақ, алдымен дәрежелік қатынастарды белгілеп, түсініктерінің сипаттамасын анықтау керек. Көркемдік мәдениетті ... ... ... ... ... маңызды құрамдаушыларының бірі болып табылады. Көркемдік тәрбие тәжірибесі үшін түсінігін анықтау едәуір маңызға ие.
Көркемдік мәдениеттің табиғаты туралы ... ... ... жоқ. ... мамандар мәдениетті еңбектің, тұрмыстың, адамдар арасындағы қатынастың, өнер туындыларының, табиғаттың сұлулығын тәрбиелеу мәдениеті деп есептейді; басқалары - көркемдік ... ... ... мен ... ... ... анықтайды; үшіншілері - көркемдік мәдениетті көркемдік құндылықтарды қабылдаудың ... ... деп ... ... - одан адамдардың көркемдік көзқарастарының көрінісін көреді; ... - ... ... көрініс табуын көріп, алтыншылары - көркемдік мәдениет мен көркемдік сезім бір нәрсе деп айтады және т.б.[118].
Түсініктердің мұндай алуандылығы бір ... ... - ... көпқырлы, диалектикалық құбылыс болып табылатындығымен, екінші жағынан, кейбіреулер көркемдік мәдениетті психологиялық мәселе ретінде, екіншілері - әлеуметтік, үшіншілері-гносеологиялық, ... ... ... - ... ... деп ... түсіндіріледі.
Мәдениет- И.Канттың эстетикасының орталық категориясы. Кант көркемдік мәдениеттегі объективті ... мен ... ... арасындағы оның пікірінше шешусіз қайшылықтарды (мәдениет анатомиясы деп айтсақ болады) анықтады. 18-19 ... ... өте ... ... ... ... ... ретінде, субъективті және иррационалды бастауларға негізделген қасиет ретіндегі (ағылшын философы Юм, Ф.Шиллер және басқа неміс романтиктері), сондай-ақ басты ... ... ие ... ... ... бір жақты түсініктемелері қайта қарастырылды [167,30].
Көркемдік мәдениетті неғұрлым кең ... ... ... ... ... ол тарихи белгіленген әлеуметтік-мәдени ортадағы субъектінің объектімен өзара әрекеттесуінің жүйесі ретінде қызмет атқарады. ... ... ... ... ... ... ... камтамсыз ететін оның психофизиологиялық ұйымдастырылуы мен көркемдік қатынас қабілеті қалыптасатын және құндылықтар ... ... ... ... кіреді. Психологиялық деңгейдегі көркемдік қатынас сезімдік-бейнелі қызметтің ерекше түрі ретінде сипатталады, оның интеллектуалды және эвокативті аспектілері болады. ... ... ... ... болып өнер табиғасымен байланысты көрнекі-бейнелі ойлау мен оның эмоционалдық-бағалық сипаты табылады. Мәдениетті мақсатты түрде тәрбиелеу тұлғаның тек қана қарапайым сана ... ... ... ғана ... ... ... көрініс тапқан логикалық түрде саналанған бағалымдарды қалыптастыруды талап етеді[169].
Көркемдік мәдениет ... жеке дара ... ... ... ... ... ... ұстаным, қабылдау, сезім және т.б. болады) әлементі ретінде зерттей келе ғалымдар бұл түсініктің бір нақты анықтамасын жасап шығара ... ... Н.Л. ... пен Н.И. Киященко түсінігін қоғамдық-көркемдік идеалмен байланысты индивидтің саналанған сезімдік-рационалдык тілектерның жиынтығы ретінде береді [82]; З.Л. ... ... ... ... игерудің әлеуметтік байланысты шарасы ретінде анықтайды [169]; Б.Г. ... ... ... индивидтің дербес баға беру-көркемдік туындыны оның объективті көркемдік құндылығына барабар сезіну ... ... ... [42]; Г.Г.Лебедева мәдениетті таным мен бағалаудың түрі ретінде сипаттайды [170]; А.С. Молчанова мәдениетті көркемдік сана ... ... ... ... ... ... ... береді [62]; Л.Н. Коганның [149], А.С. Молчанованың [62] тұжырымдамаларында мәдениет бағалардың тұрақты жүйесі ... ... А.И. ... ... тек ... ғана ... ол ... объектіге тура реақция болып табылатын көптеген бағалымдардың сомасы ... ... деп ... ... ... ... ... біз А.И. Буровтың анықтамасына неғұрлым жақын келеміз, ол көркемдік ... деп ... [60, 130]. ... ... ... басты өлшемі болып қоғамдық-көркемдік идеал табылады, ол қабылдаудың сапасын да, күйзелістің мазмұнын да, ұғынудың тереңдігін де ... ... ... ... объектілерді бағалаудың нақты құралы бола келе, көркемдік көзқарастарды көркемдік сезімдер саласына және кері қарай арналған ... ... ... ... тұрғыдан тәуелді болады. Эмоциналды көркемдік үрдістер білімдердің ұстанымдарға ... ... ... ие ... ... ... баға ... көрініс табатын мәдениеттік пікір бойынша белгілі шамада адамның дүниетанымы туралы пікір қалыптастыруға болады.
Мәдениет қоғамдық санада адамдардың әлеуметтік-тарихи тәжірибені ... ... ... Сол ... жеке ... ... негізінде қоғамдық сипатқа ие болады. Көркемдік әлеуметтендірілу үрдісінде қоғамдық мәдениеттің трансформациясы жүзеге асырылады: адам оны ... жеке ... ... ... ... ... жеке мәдениеттің интефациясының негізінде мүлдем жаңа сапа ретінде құралады және ... ... ... ... және ... ... бөлінеді. Қоғамдық және жеке мәдениет арасындағы байланыс диалектикалық сипатқа ие. Бұл оны жеке мәдениет ретінде зерттеу мен ... ... ... күрделі құрылымға ие адамның рухани өмірінің керемет күрделі құбылысы ретінде қоғамдық ... пен ... ... ... өзара әсірлеседі. Мәдениет психикалық қасиеттердің күрделі кешені болып табылады, одан адамның көркемдікті эмоционалды түрде ұғыну, оны ... ... ... ... ... эмоционалдық тұрғыдан бағалау, көркемдік объектіні өзінің жеке көркемдік ... ... ... және т.б. қабілеттері көрініс табады. Жоғарыда айтылғандай, көркемдік мәдениет көркемдік қажеттіліктермен, қабылдаумен, сезімдермен, көзқарастармен, бағалымдармен және идеалдармен байланысымен сипаталады. Ол ... ... тура және ... ... және жеке ... қоғамдың және жеке, эмоционалды мен рационалдының бірлігі ... ... ... ... тұлғасы көпқырлы кристалл секілді, қоғамдық көркемдік мәдениет ол арқылы өтіп, түрлі өңдер мен түстерге бөлінеді және жеке ... жеке дара ... ... ... қоғамдық-әлеуметтік сипаты оның адамның тек қана жеке дара немесе тек қана әмбебап қасиеті болмай, ... екі ... да ... ... дәлел болады.
түсінігіне метағылыми ыңғай көркемдік мәдениеттің негізін мұқият қарастыру мүмкіндігін береді. Көркемдік сананың ... ... ... - ... ... ... ... адамның көркемдік туындылармен көп және әртүрлі қатынасқа түсуінің нәтижесі және ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы, оның шынайлықты бейнелеуінің көп тараптылығы, адам өмірінің барлық салаларына бағытталуы адамның санасы оның ... ... деп ... негіз болады. Көркемдік сана генетикалық түрде өнер туындыларын жасаумен және адамның көркемдік құндылықтың еркін түрін-көркемдік ... - ... ... ... ... ... әрекеттің негізінде қалыптасады. Көппәнділікке ие өнер туындылары адамдардың жеке мәдениеттеры мен тілектерына сәйкес белгілі бір тарихи кезеңдерде ... ... ... әрқашан деңгейінде көркемдік құндылық эталонға айналып, тұлғаның құндылықтық бағыттылықтарының жүйесіне енгізіліп, жеке дара санаға ... ... ... көрініс тапқан нормативті сипатта болған соңғы саты ролін атқаратын. ... одан ... ... ... ... ... қатынасында бағыттар мен өлшемдер қызметін атқаратын.
Көркемдік және көркемдік мәдениет жайында сөз қозғай отырып, біз осы екі ... ... ... керек. Адам көркемдік және көркемдік қасиеттерді бағалау кезінде ортақ әсемдік талабын, ортақ көркемдік идеалды негізе алатындығына қарамастан, бұл ... ... ... ... бір ... ... ... мәдениеттілікке көркемдік кұбылыстардың аса күрделі гаммасын қабылдау қасиеті тән.
Көркемдік ... ... ... ... ... сол себептен тұтасқа тән нәрсенің барлығы оның құрамдаушыларына да тән ... Өмір ... ... ... өнер ... ... да білім, әсірлер коры, апперцепция, нәзік шама, үйлесім, симметрия, ритм және т.б сезімдер аса маңызды. Бірақ көркемдік мәдениеттің ... ... бар, сол ... осы ... айырып қарау қажет. Көркемдік мәдениеттің негізі шынайылықты көркемдік игерудің ерекше түрі ретіндегі өнердің негізімен, оның көркемдік мәнімен байланысты. Өнер ... ... үшін ... білумен қатар, өнер тілін түсіну, оның образдарын, еркшеліктерін, көркемдік ақиқатты, өнердің өз шарттарын ... ... және т.б. ... ... ... ... күрделі де, көпқырлы. Оның толық ашылуы мен мүкият зерттелуі жақын ғылымдармен, ең алдымен психологиямен, физиологиямен және т.б. ... ... ... емес[171;172].
Қоғам дамуының қазіргі кезеңі көркемдік мәдениетті тәрбиелеудің міндеттерін ... ... ... ... Оның ... ... жеке автономияны жасау мен адамның көркемдік санасының апробацияланған көркемдік образдарға формальды ... ... ... ... ... ... ... шамадағы жағдайларын жасайтын болса, неғұрлым тиімді қылуға болар еді.
Өнер пен ретінде көркемдік мәдениеттің, сезімдер мен ... ... анық ... және ... ... Бұл түрлі стильдер мен бағыттардың суретшілері көркемдік образдар арқылы жалпы адамзаттық және нақты тарихи қоғам құндылықтарын қалпына ... ... ... өнердің бір түрі болып табылады және , жеке дара, ерекше, нақты, ... ... ... және ... ... нақты сезімдік нысанда көрінетін абстрақтілі идея ретінде қызмет атқарады [82].
Нақ осы өнер нысаны көркемдік және көркемдік ... мен ... ... айырмашылықты құрайды. Көркемдік мәдениет көркемдік құндылықты суреттеу үрдісінде қалыптасса, көркемдік мәдениетті тәрбиелеудің ... ... ... мен өнер ... ... болып табылады. Көркемдік және көркемдік мәдениеттер бағытталған объектілер әртүрлі ... ... ... ... ... ... де ... ерекшеленеді. Сол себептен өнерді қабылдау арқылы қалыптасатын мәдениеттер көркемдік деп ... және ... өнер ... ... ... және бағалау қабілеті ретінде түсіндіріледі. [167; 16-17].
ерекше көрініс тапқан практикалық бағыттылыңқа ие ... З.Л. ... ... [169, 63]. ... осы ... оның практикалық бағыттылығына қарамастан, қатарға жатпайтын болып ... ... ... ... ... ... тек әсер етеді, бірақ оған қабілеттілік болып табылмайды.
деген кітабында В.К. Скатерщиков көркемдік мәдениетті ретінде анықтайды[64, 26].
В.Т. Лихачев [154,83].
Осы және ... ... ... ... ол былай анықтама береді: [154, 84].
Бұдан шығатыны, көркемдік мәдениеттілікке қарағанда, көркемдік ... ... ... келе ... ... ... байланысты>> [154, 85]. Демек, ол көркемдік көркемдік мәдениеттегі объективтінің субъективтінің көптүрлілігімен диалектикалық бірлігін қамтамасыз етеді.
Қорытындылай келе, осы екі ... ... ... біз ... ... ... көркемдік қызметке бағыттылықты және ерекшелікті - осы қызметтің сипатын ерекше атап ... ... бұл ... А.Ф. ... ойымен расталады: [173,576]. Сол себепті көркемдік және көркемдік мәдениетті қалыптастыру үрдісі өзара байланысты, ... ... ... ... ... ... жүруі тиіс. Дегенмен түсінігі қосымша нақтылауды қажет етеді, өйткені біздің мәселемізде жоғарыда берілген анықтамалар ... ... тек қана ... баға беру ғана ... ... ... ... да қарастырылады.
Біріншіден, шығармашылық үрдістегі көркемдік мәдениеттің көрініс табуы оның барлық құрамдаушыларымен - көркемдікті қабылдаумен, оған ... ... ... өнерінің ерекше түрімен байланысты көркемдік интерпретациямен; маңызға ие нәрселерді іріктеу мен ... ... ... ... осы образды билік етуші көркемдік әдіс ретінде материализациялаудың субъективті мәнерімен байланысты.
Екіншіден, ескере отырып, көркемдік мәдениет бұл ... ... де, ... ... ... де байланысты болады. Осылайша, біз атап өткен көркемдік мәдениеттің шығармашылықта көрініс ... ... ... қасиеттері оларды болашақ педагогтың бейнелеу шығармашылығындағы көркемдік мәдениетті дамыту мәселесімен өзара байланыста қарастыру міндетін кояды.
Педагогикалық аспектідегі бұл қорытындылардың мәнісі ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігін ерекше атап отырып, біз оны қалыптастыруға көркемдік-педагогикалық мақсатты ықпалдың құрылымын нақтылай ... ... ... көркемдікка қарағандағы тағы бір ерекшелігі - аналитикалық бастаудың күшеюінде. Жоғары көркемдік мәдениеттің өзіндік ... ... ... ... атап ... ... сау ... классикалық өнер саласындағы тілектерды, көркемдік туындыны пішін мен мазмұнның бірлігінде барабар бағалау және ... жаңа ... ... баға беру ... сондай-ақ мәдениеттің бегілі тұрақтылығы мен дербестігін [149,158].
Көркемдік мәдениеттің ... ... оның ... ... және ... бастаулардың алшақтауына, екеуінің де типотрофиясына әкеледі. Негативті ... ... ... ... ... ... ... шамадан тыс бағытталуынан, негізсіз снобизм мен эстеттіліктен ... ал ... ... ... анык ... мен қарама-қайшылығы туралы куэлік етеді. Зерттеушілер мәдениеттің түрлі аномалиялары педагогикалық басшылықтан айырылған тұрмыс пен ... ... ... ... ... бір ... ... бағытталмаған жағдайда пайда болады деп атап көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... емес, бүкіл жүйені: әлеуметтік көркемдік ортаны ұйымдастыруда мектептегі тиісті ... ... ... ... ... көреді[ 126-128].
Көркемдіктің объективті нақты тарихи өлшемдері көркемдік кұбылыстардың сұлулығы жайлы пікір айту ... ... ... өнер тек ол оны ... ... яғни ... тұрғыдан дамыған адамға өз ықпалын тигізген жағдайда ғана өзінің негізі, көркемдік қызметін атқаруға қабілетті. Көркемдік қабылдау ... ... ... ... ... еңбектерінде өнердің түрлі түрлерін қабылдаудың үрдістері немесе көркемдік қабылдаудың жеке ... ... ... де, соңғы уақытқа шейін шынайылықты көркемдік игерудің осы ерекше нысанының тұтас теориясы пайда болған жок[174-176].
Көркемдік қабылдау ассоциациялық сипатқа ие: ... ... ... ... ... ... ... де, қабылдаушы субъектіге де байланысты болады. Мұнда қабылдау кұрылымындағы объективті мен субъективтінің өзара байланысы мен ... ... ... ... ... ... ... тағалым болып табылады. Табиғат пен қоғамда, материалдык және рухани мәдениет құндылықтарындағы объективті әсемдікті тани отырып, ол адамның ойын, ... мен ... ... бір ... ... ... ашып ... құбылыстар мен заттардың қасиеттерін, белгілерін олардың адамгершілік-сезімдік нысанын да қамтиды. Сол себептен эмоционалды сипатқа ие және үнемі күзеліс болып ... Бұл ... ... ... қол жетерлік болатын нәрсе ғана оның пәні бола алатындығымен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... адамның көркемдік апперцепциясының ролін анықтайды. Көркемдік таным пәніне әлемге ... ... өзі, одан ... ... ... алу да кіретіндігімен де байланысты.
Көркемдік қабылдау күйзелістің болуын талап еткенімен, ол тек қана сезінуге ғана сайып коя алмады. Көркемдік қабылдауға ... ... ... ... - ... ... ерік ... Осыған баланысты көркемдік қабылдау адамның бүкіл рухани әлемімен ... ... ... ... туралы сөз козғай отырып, заттың объективті қасиеттерін ғана ... ... ... ... субъетінің әлеуметтік тіршілік иесі ретіндегі мазмұнды мәнісі ... ... ... ... ... көркемдік қабылдаудың келесідей жалпы заңдылықтарын атайды:
A) дүниені қабылдаудың тиісті ... ... ... ... ... тектері мен нысандарын қабылдаудың тұрақты әдістерін қалыптастыру;
Б) көркемдік қабылдаудың интеллектуалды саралануы;
В) көркемдік қабылдаудың бағалық сипаты;
Г) өнер туындыларын қабылдаудың барлық әлементтерінің ... мен ... ... жас ... ... шығармашылығындағы қоршаған өмірді көркемдік қабылдауды қалыптастыру келесі факторларға байланысты ... ... ... ... мамандандырылған педагогикалық басшылық жасау; жеткіншектерді бейнелеу өнері тілінің өзіндік ерешеліктерін жан-жақты білумен қаруландыру; оқу-тәрбие үрдісінің өмірмен байланысы; объективті әрекет, ... ... ... шеберліктері мен дағдаларын өндіру; реалистік дәстүрлер; көркемдік және көркемдік көзқарастар, қоғам идеалдары.
Шығармашылықтағы ... ... ... ... ... ... сезімталдылықтың дамыған сезімі ие болады. Г.В. Лабунская [177,27] мұндай сезімді және қабілет ретінде қарастырады.
А.С. Макаренконың өзі өзінің практикалық және ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыру мәселесі үшін маңызды бірқатар принципиалды педагогикалық ережелерді негіздеді. Ол белгілі бір ... ... ... ... [178]. ... көркемдік тәрбиені де, мәдениетті қалыптастыруды да ол осы ... ... ... ... ... табылады. Тұлғаның осы қасиеттерін тәрбиелеудің принциптері болашақ педагогтың-келешк педагогтардың табиғат пен өнердегі әсемдік ... ... ... ... кілтен береді. Қарастырылып отыған мәселенің аясында бұл сайып келгенде шағырмашылық киял да, көркемдік сезінгіштік пен көркемдік қатынас та тәуелді ... ... ... ... үшін айрыкша маңызға ие болады. В.А. Сухомлинскийдің сұлулықпен тәрбиелеуді адамгершілікпен және ... ... ... ол деп атайтын [179, 163-164].
Осылайша, көркемдік шығармашылықпен дамыған көркемдік мәдениеттің деңгейінде нәтижесінде қоғам талаптарына жауап беретін ... ... ... ... ... ... ... басқаруды көздеуі қажет.
Осы және басқа көркемдік қабылдау заңдылықтары көркемдік тәрбиенің гносеологиялық негізгі теориясы болып табылады. Кейбір ... ... [180,91] ... ... ... негізінде ғана туындының мағынасын түсінуге болады деп есептейді. Осыған байланысты (Л.С. Выготский ұсынған түсінік[43]) немесе олардың (И.С. ... ... ... ... ... қабылдауға дайындаудағы маңызды әдістемелік міндеттерге айналады. Неғұрлым көзқарасты ... ... және ... ... ... ол деп есептейді[181, 477], Сонымен, көркемдік қабылдау өнер туындысы мен тұлғаның өзара қатынасы ретінде рецепиенттің субъективті ерекшеліктеріне, ... ... ... ... ... дәстүрге, қоғамдық пікірге және тілдік-семиоттық шарттарға тәуелді болады. Дилетанттың авторлық көзқарасқа ауысуы автор көркемдік туындыны жасау ... ... ... санасыз түрде белгілі әлеуметтік топтардың көркемдік құндылықтарына бағытталатындығынан мүмкін болады.
Өнер әлеуметтануы, түрлі әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... көркемдік аудиториялардың көркемдік-көркемдік бағалымдарын зерттей келе, респонденттердің жастық, кәсіби және білімдік деңгейлеріне сәйкес көркемдік мәдениетінің жіктелуін құру ... ... ... келеді. Жіктеуді құру көркемдік туындының (оталу функциясының) аркасында да, сондай-ақ түрлі әлеуметтік топтар мәдениетінің объективтендіріліген ... ... да ... ... ... ... өнер туындыларын қабылдау оларды түтынушылардың дайындығына және басқа жеке мінездемелеріне ғана емес, олар кұрамына кіретін топтың әлеуметтік мінездемелеріне де ... ... Бұл ... ... бір тыңдарман аудиторияның көркемдік мәдениетінің дамуына белгілі мөлшерде ыкпал етеді. ... ... ... кезінде түрлі ыңғайлар қолданылады: психологиялық, әлеуметтік[182,35]. Мәдениеттің түрлері жеке дара-писхологиялық және ... ... ... ... 128,92].
П.В. Соболев мәдениеттік аномалиялардың өзіндік жіктелімін береді: авторитарлы-консервативті мәдениет, авангардың, конформдық, мещандык және ... ... ... зерттеуімізде біз И. Лукшин әзірлеген мәдениет жіктелуін қолдандық, ол келесі жіктелімді ұсынды:
1-түр - әртүрлі, оның көркемдік мәдениетің нормасына басты кұрамдаушысы ... ... алу мен ... ... ... ... ... мәдениет стандарты ретінде топтың бағалауы болатындығымен еркшеленеді. Индивид берілген бағаға қосылады, немесе оны теріске ... ... ... бір ... ... ... ... бағытталатын тұлғаға тән. Бұл түрдің өкілі - білгіш, білгіштер тобы өнердегі жаңа бағыттарға және ... ... ... ... - ... Егер жеке тұлғада көркемдік мәдениет өнертанушылық білімдер мен көркемдік категориялардың негізінде қалыптасатын болса, онда мәдениеттің көркемдік-эмпирикалық түрі ... сөз ... ... ... Бұл ... өкілдері өнер туындыларын негізінен ақпарат пен таным көзі ретінде қарастырады. Бағалаудың негізі ретінде тұлғаның ... ... ... ... ... ... мәдениеттің түрлері өзара үйлесіп, келсідей комбинацияларды құруы мүмкін: когнитивті-ақпараттық; ... ... және т.б. ... болжау ретінде осы ұсынылған мәдениеттің жіктелуіне негізделе отырып, көркемдік мәдениеттің осы түрлерін қалыптастырудың тиімді әдістемесін ... ... ... деп ... ... ... ... қарастырылған жалпы мәселелері айтарлықтай шамада жеткіншектердің әлеуметтік топ ретіндегі, сондай-ақ әрекетте кейін оның ... ... ... асырылады деп есептеуге болады.
Жоғарғы мектептегі өнердің қызметін қарастыра отырып, педагогикалық тұрғыдан ұйымдастырылған ... оқу ... ... педагогтардың басшылығымен жүретін тұлғаның шығармашылық өздік әрекеті жоғары көркемдік мәдениеттің басты құралдары болып табылады деп эділетті ... ... ... ... ... ... де ... түседі, сол себептен педагогтың осы үрдістер арасына корреляция енгізу шеберлігінен көп жағынан көркемдік шығармашылықтың ақырғы нәтижесі де, ... ... ... да ... болады[179,167]. Шығармашылық әрекет тек көркемдік-білім беру жұмысымен және өнермен жүйелі түрде катынсумен бірлікте ғана жемісті болады деген қорытынды бұл мәселе үшін ... ... ие ... ... және әдістемелік дайындығына, көркемдік мәдениетінің қалыптасуына қойылатын қазіргі талаптар оқу бағдарламаларына деген жаңа ... ... онда ... ... ... ... декоративті-қолданбалы өнері ие болады.
Демек, бейнелеу өнеріне көркемдік қызығушылығын игеру кең көркемдік біліммен үйлесімде болатын арнаға бағыттау ... ... ... ... ... көркемдік мәдениетті қалыптастыруға көркемдік-педагогикалық ықпал етудің тиімділігі көп жағынан педагогтың ... ... ... ... болады. Бұл мәселе кезінде Б.П. Юсовпен зерттелген болатын[159].
Осылайша, жоғарыда айтылғанды синтездей келе, біз жеткіншектердің сурет шығармашылығындағы ... ... ... мәселесі педагогикалық аспектіде өзіне кешендік ыңғаймен қарауды қажет етеді деген қорытындыға келдік, онда көркемдік-шығармашылық әрекетінің ... ... ... ... және ... ... сәйкес келетін, сондай-ақ Қазақстанның аумағында өмір сүретін халықтардың, ең алдымен казақ халқының көркемдік (сурет) шығармашылығының дамуының ерекшеліктерін ескеретін тұлғаны ... ... ... ... ... Бірақ бұл үрдіс органикалық сипатта жүруі үшін шығармашылықтағы ... ... ... және ... қабылдаудың көркемдік мәдениеттің қалыптасу үрдісіне тигізетін ықпалын жан-жақты білу қажет.
1.2 Болашақ педагогтың жеткіншектердің ... ... ... ... құрылымы
Жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру міндеттерін шешуге болашақ педагогты даярлаудың құрылымы, мазмұны мен шарттарын жетілдіру ... ... ой ... өткізу, әзірлеу мен негіздеу үшін Қазақстандағы білім беру жүйесін дамытудың негізгі үдерістеріне талдау жасалды.
Жүргізілген зерттеулерге сай ... ... ... ... білім бағдарламаларының мазмұны мен оны жүзеге асыруға қойылатын талаптарды атап көрсетсек:
* Білім берудің ... ... яғни ... ... ... ... қалыптастыруды жүзеге асыру тұлғалық даму нәтижелерінің айқын берілуін талап етеді, алайда осы ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үдерісінің бағытын ашып көрсете алатын компонент жоқ.
* Маманға қойылатын талаптардың бір бөлігінде болашақ педагогтың тұлғасына қойылатын кешенді талаптар, яғни ... ... ... ... ... ... ... баулу саласында оны маман ретінде сипаттайтын кәсіби қасиеттердің жиынтығы көрсетілмеген. Құжаттарда мұндай талаптардың жиынтығы реттелмеген ... ... ... ... ... ... ... болашақ педагогтың пәнаралық байланыстардың жоғары деңгейінде және негізгі педагогикалық функциялардың бірлігінде (дамытушы, қалыптастырушы, ... ... ... және т.б.) ... ... шешуіне тура келеді. Алайда, болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік ... ... ... ... ... ... мазмұны шығармашылықты дамытатындай дәрежеде түрленіп келмейді.
* Жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша түрлі интеллектуалдық, шығармашылық және басқа да түрліше даму ... ... ... ... ... бойынша шығармашылықты дамыту саласында дайындықтың бастапқы деңгейін теңестіруге, болашақ педагогтың өз әлеуетін тануына, шығармашылықты жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... асыру қажеттілігі туындайды. Алайда, мамандықтың оқу жоспарында және оқу пәндерінің бағдарламаларында мұндай мазмұн арнайы көрсетілмеген, реттелмеген, ал жүзеге асырылып келе ... ... ... байланысы төмен.
* Болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша даярлығын қамтамасыз ету барысында ... ... ... және ... қадағалау, талдау мен түзетуді қажет етеді. Жалпы білім беретін мектеп педагогтардыің іс-әрекетін реттейтін құжаттарда сәндік-қолданбалы өнеріне ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру бойынша, маманның даярлығын бағалау критерийлерінің сапалық жүйесі көрсетілмеген. Соған орай, көрсетілген аспектідегі ... ... ... ... ғана ... ... ... маманды жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша оның даярлығының барлық компоненттерін ... ... және ... ... ... тұтастық пен өзара байланысты қажет етеді. Алайда, мамандық бойынша жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша негізгі кәсіптік ... ... ... ... жеке ... өз ... ... басқаларымен байланысы аз болып келеді.
* Болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша оқу-кәсіптік және оқу-шығармашылық іс-әрекетін ... ... бар ... педагогикалық білім беру нәтижелеріне ретімен және үздіксіз қол жеткізуге барлық уақытта ... бере ... ... ... ... ... қалыптастыру бойынша сәндік-қолданбалы өнеріне баулунегізінде даярлау теориясы мен практикасына жасалған талдау жалпы ... ... ... ... беру ... ... ... етудің келесі мәселелерін айқындау мен қалыптастыруға мүмкіндік берді:
1. Педагогикалық үдерістің субъектілеріне қатынасы бойынша, біздер болашақ педагогты ... ... ... ... ... ... ... тетіктерін қиындықтарын, сонымен қатар жеткіншектерді сәндік-қолданбалы өнеріне баулу іс-әрекетіне даярлау тұрғысынан алғанда, кәсіби және шығармашылық ... ... ... ... мен көрсеткіштері жүйесінің болмауын байқаймыз.
2. Педагогикалық үдеріске қатысты біздер жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша келесі ... ... ... ... ... ... ... оқу үдерісін дәстүрлі жүйеде жүргізу болашақ педагогтың өзін-өзі талдау ... және өз ... ... өзін-өзі дамытуын жобалау тәсілдері мен құралдарын меңгеру мүмкіндігін ... ... ... ... ... іс-әрекетінде пәндік бағыттылықтың үстем болуы, мұның өзі ... ... ... ... барысында олардың кәсіби даму мен шығармашылық мақсаттарына қол жеткізуге кедергі жасайды;
- болашақ педагогтың ... ... ... қалыптастыру бойынша болашақ педагогтың дайындық деңгейін бағалайтын критерийлер мен көрсеткіштердің болмауы.
3. Жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша Педагогикалық үдеріске қатысушылардың өзара әрекеттестік және ... ... ... ... болашақ педагогтың белсенділігін төмендете отырып, педагогтың өз белсенділігін үстем ету деректеріне жолығамыз, мұның өзі оның іс-әрекет әрі шығармашылық субъекті ... ... ... ... ... толыққанды дамуы көбіне тұлғалық қатынастарда оның қандай орын ... ... ... ... ... , , , қатынастар жүйесінде болашақ маманның бойында тиісті қажеттіліктер, кәсіби және шығармашылық мүдделер, адамгершілік және ... ... ... ... ... ... ... және шығармашылық қалыптасуы үшін маңызды болып табылатын басқа да ... ... ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға педагогты кәсіби даярлау ... олар ... ... ... жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болуы тиіс, мұнда оқытушылар мен басқа да білім субъектілері ... оның ... және ... ... тұрақты қолдау көрсетілуі керек.
Орта мектепте педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру даярлығын технологиялық қамтамасыз ету бойынша көрсетілген ... ... ... бағыттарының маңыздылығын анықтап берді:
* жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша ... ... ... мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес, олардың педагогикалық білім мазмұнын, әдістерін, құралдарын және формаларын түзетуге мүмкіндік беретін тұжырымдамалық ... және ... ... технологияларды таңдау;
* жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша осы маманды даярлаудың мақсаттары мен міндеттерін ескере отырып, әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз ету;
* ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген аспектіде шығармашылық бағалау критерийлерін әзірлеу.
* Сонымен, біздер Қазақстандағы педагогикалық білім беру жүйесінің даму үдерістері мен кәсіптік жалпы білім беру ... ... беру ... ... ... және ... ... заманауи әдістерге талдау жасадық. Мұның өзі болашақ педагогтың жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... бір ... байланыстары мен функцияларын сипаттайтын базалық білім моделінің негізгі элементтерін анықтауға мүмкіндік берді (сурет 1).
Зерттеу барысында ... ... ... мәдениетін қалыптастыру бойынша педагогикалық іс-әрекетіне кешенді талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға біліктілігіне деген қоғамның талабы
ЖОО-да болашақ ... ... ... ... қалыптастыруға кәсіби даярлығына сұраныс
болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға қажетті білімін жетілдіруге ұмтылысы
болашақ педагогтардың жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға әдістемелік даярлығын қалыптастыру
болашақ ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталған оқу үдерісін ұйымдастыру
Мақсаты
Құраушылары
Функциясы
болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік ... ... ... ... ... ... ... ұсынылатын әдістер
НӘТИЖЕ: болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлығының қалыптасуы
Cурет 1 - Болашақ педагогтарды жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру даярлығының ... ... ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша іс-әрекет пен функциялардың негізгі түрлерін негіздеумен;
- екіншіден, болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... атап ... ... ... ... сәйкес келетін біліктіліктер жиынтығын анықтаумен, олардың қалыптасу деңгейін бағалау критерийлерін және ... ... ... талаптарды әзірлеумен;
- үшіншіден, болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау барысында олардың оқу-танымдық және оқу-шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру бойынша ... ... ... жүргізілген талдау осы міндеттерді шешудің дайын жауаптарын бере алмады. ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыру іс-әрекеттерінің құрылымдық компоненттерін атап көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... өз ұлтының мәдениетіне баулу, ал одан - қазақстандық және ... ... ... ... ... ... ... педагогтарды өз ұлтының мәдениеті мен ана тілге баулу үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Университет оқу ... ... ... ... ... діннің, халықтық өнердің интеграцияланған курстарын енгізу әртүрлі этноұлттық қауымдастықтардың мәдени-тарихи ... ... ... ... ... және ... байытуын түсінуге, оның жалпыадамзаттық потенциалын анықтауға көмек береді.
Болашақ педагогтарды ... ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастырудың мазмұнын таңдауда және оның құрылымын құруда дидактикадағы ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз көркемдік мәдениет қалыптастыру ортасын құруға арналған негіздерге аудару қажет.
Жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру үдерісінде ... ... ... ... ... принцип болып саналады Гуманистік тәсіл болашақ педагогтардың ішкі нышандарын біртұтас дамытуға, олардың рухани және танымдық қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... психологиялық жағдай жасауды қарастырады. Бұдан басқа, гуманистік тәсіл дәстүрлі педагогикалық дүниетанымды өзгертуге мүмкіндік ... ... ... ... адам ... ... ... жүйе ретіндегі болашақ педагогтардың жеке тұлғасы алынады.
Университеттегі болашақ ... ... ... ... ... ... ... үдерісін гуманизациялаудың мәні мынада: болашақ педагогтардың педагогтардың оқыту әсерін белсенді ... ... ... ... ... ... ... көркемдік-көркемдік сапаларын, танымдық үдерістерін тиімді дамытуды қамтамасыз ететін оқытудың формалары мен әдістерін, мазмұнын таңдау және ... ... ... ... ... ... қалыптастыру ортасын құруды, біртұтас педагогикалық үрдіс ретінде қарастыруға ... ... ... ... ... ... педагогтардың өздерінің мәдениетінің құндылықтарын түсіну және білім берудің мазмұнын жүзеге асыратын, педагогикалық шарттарды құру көркемдік ... ... ... ... ... ... маңыздылығын саналау арқылы тәрбие беру негізінде жүзеге асырылады, онда ... ... ... ... ... ... білім мен жеткіншектердің көркемдік мәдениетінің әлемдік ... ... ... көркемдік мәдениет қалыптастыру міндеттерін шешу оқыту мен тәрбиенің белсенді ... кең ... ... ... ... ... берудің этнопедагогикалық және этнопсихологиялық ерекшеліктерін ескеретін, жаңа тәсілдің мәні:
- біріншіден, спецификалық жалпы формада болашақ педагогтарға оқу материалының қажетті көлемін беру ... ... ... ... ... ...
-екіншіден, болашақ педагогтардың шығармашылық, эвристикалық, прогностикалық, дедуктивті ойлау ... ... ... Ол үшін алдымен, әртүрлі пәндерде әлем туралы, этностардың табиғаты туралы, олардың тілі мен мәдениеті туралы, басқа да ұлттық ерекшеліктері туралы ... ... ... ... яғни ... ... ... жүйелі және функционалды-құрылымдық тәсілдің негізінде, қарым-қатынас мәдениетін ... ... мәні мен ... ... зерттеу қажет [2].
Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру даярлау жүйесінің жасалуының негізгі қағидалары:
* дүниетанымдық, білімдік және ... ... ... ... ... ... ... білімді жүзеге асыруда ойлау компоненттерін дамыту;
- білім жүйесін, бүтін әрекетті, шығармашылық ... ... ... ... қалыптастыруға танымның жалпыдан дараға бағытталған дедукция ұстанымы мүмкіндік береді;
-біртұтастық, даму, сәйкестік және сақтау ұстанымы ойдың бір-бірімен байланысты, жалпыдан дараға және ... екі ... ... ... ... әрекетті игеру механизмі танымның бастапқыда жабық құрылымын кейініректе оны ... ... ... ... мен жаңа ... ... ... қалыптасу барысының тұтастағы дифференциалды білім беру барысында пәнаралық байланыстар және теория мен ... ... ... ойды жүзеге асыруда болады.
- әрекеттің қалыптасу барысы төменде көрсетілген ... ара ... ... ... ... ... педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру даярлау үрдісін педагогикалық ... ... ... ... ... қажет: болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптасуының ... ... даму ... бар, ал ... алушы жеке тұлға осы тұрғыда болашақ ... ... ... ... түрлі деңгейлерінде (әрекет деңгейі, әрекет деңгейі, операция деңгейі) өзін-өзі басқару сипатын алады.
Педагогикалық жүйе ақпараттылық ... ие. ... ... ... негізінде жүзеге асатын ақпараттың жалпылау үрдісі оқу ақпаратының тежелуінің негізгі ... ... ... ... ... ... білім элементтері мен игеру жүйесін болашақ педагогтың меңгеруі берілген алгоритмдік және эвристикалық ұйғарымдардың негізінде жүзеге асырылады. ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру даярлау әрекеттік тәсіл және ... ... ... ... ... ақпаратының мазмұны мен құрылымын қарастыруға мүмкіндік берді. Бұл білімнің екі жүйесінен тұрады: пәндік қызмет және оқу ... ... ... ... екі ... және ... түріне саяды. Мазмұндық педагогикалық білім деп педагогикалық деректер, педагогикалық ұғымдар (педагогикалық құбылыстар, ... ... ... мен ... ... ... мен ... түсінеміз. Операциялық педагогикалық болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін құрылымдық білім ... және ... ... ... ... әдіс ... ... түрлері мен деңгейлері эвристикалық және алгоритмдік құралдар жатады.
Болашақ педагогты ... ... ... ... ... ... көрсетілген ұстанымдар болашақ педагогтарда - әрекеттің қалыптасуын жан- ... ... ... ... Ұстанымның кейбір ерекшеліктері - диалектикалық тұтастығы және теория мен ... ... ... Аталмыш ұстаным оқу-шығармашылық болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... іске ... ... етеді. Қазіргі уақытта бұл тұтастық үздіксіз педагогикалық тәжірибені ұйымдастыру құралдарымен жүзеге асады. Дегенмен, үздіксіз педагогикалық ... ... ... ... ... курс болашақ педагогы үздіксіз педагогикалық тәжірибені тәжірибелік әрекет ретінде қабылдамайды. Болашақ ... тек ... ... ... оқу ... ... есептерін сараптау осындай дәлелдемелер негізі болып табылады:
Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру даярлауды педагогикалық басқару ... ... ... және санадан тыс психикалық барысына үнемі ынталандырып және әсер етіп отыру керек.
1.Интуицияны ынталандыру барысында эвристикалық ұйғарымдарды ... ... ... стимулдауда, дамытуда логикалық операцияларды қолдануға бағыттау.
Педагогикалық әрекеттің заңдылықтарын педагогика білімі құрайды. Бірақ, ұғымын ғалымдар әр ... ... ... педагогикалық әрекетті қоғамдық қызметтің ерекше бір түрі ретінде қарастырады, ал оның ... жеке ... ... ... пайда болатын қажетті байланыстардың мәнін ашады [40]. Педагогикалық болашақ педагогты жеткіншектердің ... ... ... ... бұл тәсіл, айқындалған заңдылықтардың түсіндірілмелі-теориялық қызметін жүзеге асырады.
Педагогикалық әрекет заңдылықтары бойынша білім конструктивті-техникалық (нормативті) ... ... Бұл ... ... ... және педагогикалық қызметті басқарудағы ұстанымдар мен талаптар заңдылықтардың мазмұны болып табылады.
Педагогикалық жоғары оқу ... ... ... ... ... көркемдік мәдениетін басқарудың дидактикалық заңдылықтарының жиынтығы арқылы түйін анықталады.
Көркемдік ... ... ... ... нақты педагогикалық мәселелерді шеше алуда жүзеге асқанымен:
- болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға ... ... ... ... ретінде жүзеге асады;
-болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... ... оны ... мақсат қойғанда дара педагогикалық қабілет құрылымына айналатын пайымдалған құрылым ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік ... ... ... ... пен дара ... ... ұстанымы нақты педагогикалық әрекетті ерекшелік арқылы ортақтың ішіндегі дара ретінде қарастыруға мүмкіндік береді; ... ... оқу ... ... педагогты -әрекетін қалыптастыру сәйкестік ұстанымын жүзеге асыруға құрылған бір-бірімен ... ... және ... ... ... Сана ... алгоритм тұрғысынан алғанда мәселені шешудің ұтымды жолын қарастыруда жаңа ... ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау жеке мәселелерді шешу ... ... ... ... ... белгілі бір түрін шешуде жалпы тәсілдерімен басталады.
Болашақ педагогтың жеткіншектердің әрекеттің ... бір ... ... ... ... бір ... ... құрылымын құрастыра алуды қалыптастыруға, фундаментальды теориялық түсініктердің ... оның ... ... ... ... бұл ... мүмкіндік береді.
Аталмыш ұғымдар дамушы білім берудің мазмұнының жетекші компонентін құрайтын әртүрлі педагогикалық мәселелерді шешудің жалпы тәсілдерін дербес ... ... және ... ... ... В.В.Давыдов өз зертеу жұмыстарында, мәселелерді шешудің жаңа тәсілдерін құрастыруды игеру білім беруде тұлғаны дамытуға ... ... ... ... ... ... [42]. Осы тұрғыдан алғанда болашақ педагогты ... ... ... қалыптастыруға даярлауда бастапқыда оқу зерттеу қызметі болып, кейініректе, жеткіншектерді көркемдік мәдениетін қалыптастыруға ... ... жеке ... ... ... ... ... болашақ педагогті зерттеуші орнына қою, олай болса, ... ... ... ... ... көркемдік мәдениетін мәнін іздеудегі мүше болып табылады. Ал, болашақ ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың мәні, тек орынды тәсіл арқылы анықталады. Бұл кезеңде - әрекеттің негізге алынатын көп ... ... табу ... ... Дәл осы тұста болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудағы кәсібилігі көрініс береді. Кейініректе кәсібилік нақты кәсіби қызметке ... ... ... ... ... Бұл нақты болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін, яғни ең маңызды қызметтің ... ... ... мазмұнын оның операциялық құрылымын ерекшелеу арқылы жете түсіну барысында жүзеге асыруға болады. Ең маңызды деп, ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың мақсаттылығына қарай есептеуге болады. Сонымен қатар, болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... ашу ... ... үшін қажет. Ол операцияның, мазмұнның негізделген сараптамасымен қоса, ал кейініректе оның пайымдалған құрылымын құрастыруымен ... ... ... ... ... ... болашақ педагогтың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың нақты түрлерінің мазмұны мен құрылымы болашақ ... ... ... ... ... ... дәлелдеу.
Педагогикалық жоғары оқу орындары болашақ педагогты - әрекетті меңгеруінің қажеттілігі бүтінді мүшеленбейтін ретінде тану, ал оның ... әр ... ... ... ... шеберліктің нақты түрлерінің ауқымды түрлілігін педагогикалық теория ерекшелейді. Көптеген ғалымдардың әр ... ... ... жасалған классификациялары бар. Дегенмен, бұл жұмыстарды бағалауда тек қана бір қорытынды ... ол: ... ... ... ... ... іскерлікті қалыптастыру арқылы болады. Аталмыш идея педагогика теориясында түбегейлі қарастырылған. Нақты педагогикалық шеберлік белгілі ... ... Бұл ... ... кететін бір жайт, бұл болашақ педагогты жеткіншектердің ... ... ... қалыптасу жүйесі әр ғалымда әр түрлі мазмұнда ... ... ... ... шарттар жүйесіне негіздеме жоқ. Ал педагогикалық зерттеулер ережеге сәйкес, ерекшелінген педагогикалық шарттарының тиімділігін зерттеуге ... ... ... ... ... ... таңдау, зерттеу көлемінде қалып отыр.
Соңғы жылдардағы зерттеулерде пайымдалған, ... ... ... ... ... т.б. белгілеу жасалынған. Бірақ, осындай талпыныс, тек мәселе қою деңгейінде ... отыр және қиын ... ... - ... ... құрастыруда аналитикалық-синтетикалық тәсілді қолдану арқылы жоғарыда көрсетілген мәселені шешуге болады деп есептейміз.
- әрекеттің қалыптасу теориясын тұжырымдауға сәйкестік принципі ... ... Осы ... ... ... іске ... ... болмайды, өйткені -әрекет қалыптасады. Жүйелі-құрылымдық сараптау мен сараптамалы-синтетикалық тәсіл зерттеудің құралы болып табылады.
Болашақ ... ... ... ... ... -әрекетті бізге келесі мүмкіндіктерді береді:
- әрекетті, оның негізгі қызметін, мазмұнын және құрылымын белгілеу тұрғысынан қарастыру.
Біздің алдымызда ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау әрекетті функциональды түрде белгілеуге ... ... ... табу мәселесі қойылды. Өйткені әр әрекет нақты ... ... және ... ... ... ... келеді, мақсатқа жету тәсіліне функциональды бағыт беріп отырады. - әрекеттің мазмұндық құрылымы мазмұнды суреттелген жеке педагогикалық іскерліктің ерекшелігін белгілеумен, одан әрі ... - ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл жағдайда, әр қызметтің мақсатын қалыптастырудағы ерекшелігін белгілеуде ғана нақты -әрекетті суреттеу орындалады. Ал танылған ... ... ... ... әр болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ортақ ... ... ... ... ... ... ... пайымдалған, яғни жалпыланған функциональды моделіне айналады.
Болашақ педагогты жеткіншектердің ... ... ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруды әрекетті қалыптастыру үрдісі алдымен оқу-зерттеу, содан соң жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... қалыптасуының бастапқы кезеңі болашақ педагогті зерттеуші позициясына ... ... ... болашақ педагог болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетінің мәнін іздеуге ... ... да, оның мәні ... әдіс ... ғана ... Осы кезеңде педагогикалық қызметтің мәнін қабылдай отырып, педагогикалық болашақ ... ... ... ... алуан түрлі негізгі функцияларын бөліп көрсету жүзеге асырылады. Кәсібилік оның ... ... ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру әдістерін іздеу үрдісінде одан әрі қалыптасады. Бұл ... оның ... ... ... көрсету арқылы, ең маңызды қызмет, нақты -әрекет мазмұнын түсінуді жобалауда жүзеге асыруға болады. Ең ... ... сай ... ... ... ... болады. Бұл жағдайда әрекет мәнінің ашылу механизмін түбегейлі мазмұндық сараптамасымен, операциялармен, содан соң оның жалпы құрылымын жаңа деңгейде құруды ... ... ... ... меңгеру және дамуды сөз еткенде біз , түсініктеріне, яғни әрекетті сипаттайтын категорияларға сүйенеміз. Қазіргі психология мен педагогика адам ... ... ... ... ... деген ой нық орын алған. Ал белсенді болашақ ... ... және ... болуы керек, алайда болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру үшін тағы бір шарт ... Ол ... да бір ... туғызатын күрделі болуы керек, ал ол қиындықтарды жеңу үшін көркемдік күш пен тәжірибе іске ... ... ... ... игерілетін жаңа әрекеттер мен операциялар адамның болуы ... ... ғана ... ... арқылы жеке тұлға жаңа білімді, бейнелерді, түсініктерді меңгереді, немесе ... ... ... ... жеткіншектердің дамуы орын алады.
Нақты білімді қалыптастыруға ... ... ... пайдалы істерге айнала отырып, педагогикалық мақсат нақтылана түседі, пәндік сипатқа ие болып, көркемдік, дамытушылық және ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды ескере отырып нақтыланған әрекет мақсаты болып табылады. Болашақ педагогтың қабылдаған міндеті ... ... ... ... жеке ... ... ие болып, осындай қасиетімен дамытушылық болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік ... ... ... кезеңінің қозғаушысы болады.
Әрекет теориясының психологиялық концепциясы оқу пәнінің мақсаты мен міндеттерін анықтаудың педагогикалық білігінің мәні мен мазмұнын зерттеу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... әрекеті өрбуінің логикасы, оның әр түрлі құрылымдары қарастырылады. Мұндай еңбектердің бірі Т.Н. Шайденкованың зерттеуі, онда ... ... ... берілген. Тәжірибелік дидактикалық біліктерді қарастыра отырып, автор оның ... және ... ... ... ... ... психологиялық-дидактикалық білім арқылы сипатталса, операциялық аспектісінде қорытындылары әр түрлі педагогикалық әрекеттердің күрделі құрылымы бар, Т.Н. Шайденкова ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық біліктердің қалыптасуының теориялық негізін қалайды деп атап көрсетеді, бұл модель пән ... ... және ... ... құрамы мен әрекет мақсатын анықтайды. Автор дидактикалық біліктің, ... ... ... ... қою ... құрамын анықтады [43].
О.П. Морозованың да диссертациялық зерттеуі ... ... ... қызықтырады. Ол педагогикалық жоғары оқу орнын бітірушінің мақсатты айқындау білігінің дамуына ... ... ... мен ... зерттейді. Автор мақсатты айқындау әрекетіннің құрылысын зерттей отырып, оның мынадай бөліктерін көрсетеді: уәждемелік, гностикалық, сараптамалық, операциялық.Мақсатты айқындау ... ... реті ... қойылған мақсатты айқындау және ұғыну --> мақсат мәнін өзекті ету --> педагогикалық жүйенің жай-күйінің сараптамасы --> нақты жағдайлардағы мақсатты ... --> ... ... әдтәсілдерін таңдау --> педагогикалық мақсаттың оқушылар жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... ... ... ... тұжырымдарды да қарастыруды жөн көрдік: О.П.Морозова педагогикалық жоғары оқу орнын бітірушілердің бойында мақсат пен оған жетудің әдтәсілдері туралы түсініктерінің белгілі бір ... ... ... анықтау білігінің қалыптаспағанын, кейбір педагогтың педагогикалық мақсатты оқушылар жеткіншектердің ... ... ... даярлаудың мақсатына айналдыра алмайтынын ашып көрсеткен [44].
Мұндай тұжырымдар болашақ педагогтың мақсатты анықтау білігінің қалыптасу деңгейі жеткіліксіз, болашақ ... ... ... ... ... мәдениетін моделдерін игеруі, оқу пәндерінің мақсатын анықтаудың әдтәсілдерін меңгеруі ... ... ... ... ... ... ... Белокур біліктерді жіктеуде дидактикалық біліктердің мынадай жүйелерін ... ... ... және сараптамалық. Біліктердің бірінші жүйесіне оқу пәнінің мақсаты мен міндеттерін тұжырымдау білігі жатады, ол мынадай құрамдас ... ...
1. Оқу ... мазмұнының дидактикалық сараптамасы, оның дамытпалы мүмкіндіктерін айқындау.
2. Оқу тақырыбының оқу пәнінің ... ... ... рөлі мен ... ... ... ... оқу-тәрбие әрекеті процесінің қиындықтары мен күрделілігінің оңтайлы ара қатынасын анықтау.
4. ... ... ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін, дидактикалық принциптердің сабақтың мақсаты мен міндеттерінде пайымдауы>> [45].
Оқу ... ... мен ... ... ... ... біз пайымдағанымыздай, бұл ойлар әрекеттің мазмұндық жағын да, ... ... да аша ... ... жеке ... ... ... логикалық байланыс жоқ, екіншіден, ұсынылған операциялардың қызметтері көрінбейді және олардың мазмұнының нақты ... ... ... ... ... оқу ... мақсаты мен міндеттерін анықтаудың педагогикалық білігін түсіну, болашақ педагогтарда мұндай біліктің қалыптасу процесін күшейтудің шарттарын анықтау, оқу ... ... мен ... ... ... ... мәдениет негізін мұндай процесті абстрактілік-нақтылықтың әр түрлі деңгейінде суреттей алатын ... ... ... ... ... Оның ... ... - педагогикалық болашақ педагогты жеткіншектердің ... ... ... ... ... мен ... Мұнда операцияларды қызметтік ретінде (әрекетте бағыт-көркемдік мәдениет табу, оны іске асыруды жоспарлау, жүзеге асыру мен өзін өзі бақылауға көшетін ... ... және ... ретінде қарастыруға болады.
Мақсат пен міндеттерді анықтаудағы әрекеттің бағыт-көркемдік ... ... ... ... педагогтың мақсат пен міндеттерді анықтау процесін ұғынбауын ... ... ... ... жоқтығымен түсіндіруге болады. Педагогикалық біліктің дамуындағы әрекеттің бағыт-көркемдік мәдениет негізінің құрылысын ... үшін ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін құрылысын айқындауға негізделеміз. Сондықтан, педагогикалық әрекетті сипаттауда, оның құрылысы мен мазмұнын анықтау кезінде, біздің пайымымыз ... ... ... мен ... және педагогикалық-технологиялық (әрекетті орындау механизмі) құрылымдарды бөліп қарастыру қажет. Психологиялық құрылымды ... ... ... ... ... жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ең жақын элементтерін әрекет деп атайды. А.Н. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн осылайша ойлайды [9;28]. Басқалар болса, ... ... ... деп ... оның ... ең ... элементтер деп қарастырады.
Жүйе ретіндегі болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік ... ... ... ... ... іске ... отырып, біз дамудағы дифференциация идеясына сүйенеміз. Сондықтан, оның іске асыруын біз алдымен қызметтік тұрғысынан қарастырамыз, мұнда біз болашақ ... ... ... ... ... ... қызметтерінің бірізділігін көрсету арқылы мақсаттар жүйесін жасауға мүмкіндік беретін әрекеттерді айқындаймыз.
- болашақ педагогты жеткіншектердің ... ... ... әрекеттерін сипаттауда оны дамитын жүйе екенін ескеру қажет. Сондықтан, болашақ педагогты жеткіншектердің ... ... ... ... әрекеттердің) қызметтері әрекет нысанын түрлендіру және осы процесті басқару болып табылады, яғни оның екіжақты сипаты бар: ... ... және оны ... педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлауды нысанды түрлендіру екі ... ... ... ... ... нысанның алғашқы жай-күйін айқындау және жаңа күйге түсіру. Басқару өзінің мәні бойынша және қызметтерінің көптігінен көп қырлы болып келеді. ... ... ... ... ... қалыптастыруға даярлауды үйлесімді ету, оқу-тәрбие мекемелерінде қалыпты әлеуметтік-этностық және психологиялық атмосфераны құру мақсатында, сонымен бірге гуманистік мәдени байланыстарды қалыптастыру мақсатында ... ... ... ... оқу және ... тыс ... баулу қажет, олар:
-тарихи мәні бар даталы күндер мен ұлттық мерекелерді өткізу, ... ... ... саласының танымал қайраткерлері мен халық батырларының мерейтойларын өткізу;
-ұлттық мәдениет бойынша олимпиадалар мен ... ... ... ... ... ... спорттық жарыстар өткізу;
-ұлттық әндер мен билер орындалатын фольклорлық концерттерді ...
- ... ... ... дайындау бойынша сайыстар ұйымдастыру.
Болашақ педагогтарды өз халқының ортасына енгізу, ана тілін меңгерту оның ретінде саналауына, оның ... ... ... ... ... етеді.
Көпмәдени ортадағы толерантты тұлғаны қалыптастыру бойынша әлеуметтік-педагогикалық жұмыстың маңызды аспектісі ретінде болашақ педагогтарды халықтық-педагогикалық, ұлттық-мәдени дәстүрлер арқылы ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, ұлттық дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды, көркемдік мәдениет қалыптастыру міндеттері көп ... ... ... ... өкілдерімен қарым-қатынаста күрделі қиындықтарды туындатады. Ұлттық дәстүрлерді, әдет-ғұрыптардың мәні, олардың мазмұны әртүрлі халықтарда әртүрлі көрінеді.
Ұлттық психологияның бейнесі мен ... ... ... даму ... қалыптасқан және бекіген іс-әрекет пен мінез-құлықтың жағымды мәнділігін дәлелдеп көрсеткен формалары, соларға сәйкес ережелер, құндылықтар ерекше рөл ... ... мен ... ... ... мен іс-әрекетінде , олар алдыңғы ұрпақтың оң тәжірибесін көрсетеді. - деп жазған Н.А.Бердяев.
Дәстүрлер алуан түрлі. Оларға ... ... ... ... оның ... бір жағы ... айтуға болады. Консерватизм сияқты дәстүрдің бір белгісі кейде жақсылық, ... ... ... халықтың тұрақтылығының, оның адамгершілік негіздерінің, менталитетінің тұрақтылығының шарты болып табылады. Дәстүрлерде адамзаттың, халықтардың, ... ... ... ізденістері жинақталады және тоғысады, себебі адамзат - бұл біртұтас ғаламдық этнос, тұлға; ал ... - бұл ... ... ... - ... ... бейнесі, адамзаттық тұлға.
Жекелеген тұлғалардың рухани байланысында ұрпақтар сабақтастығының ізі байқалады. Ата-бабалардың рухани құндылықтары әңгімелерде, аңыздарда, өсиет ... ... ... және ... ... ... ... сөйлейді. Мысалы, ұрпақтардың сабақтастық байланысын бекітуде үлкендер тікелей өздерінің тәрбиеленушілері, рухани құндылықтар арқылы қатысады. ... ... ... ретінде мемлекеттік деңгейдегі халыққа білім беру келеді, ол ұрпақтар ... ... мен ... үдерісінде қамтамасыз етеді.
Оқу орының міндеті жеткіншектердің көркемдік мәдениеттің жағымды ... ... ... ... ... халықтың, жеке тұлғаның мінез-құлқы мен дамуында, оның Отанға деген сүйіспеншілігін ... өз ... ... мен ... ... қатынасында, басқа ұлттардың адамдарына деген қатынаста байқалады.
Мәдени даярлықтың міндеттерін тар мағынасында, ұлттық мәдениетке ... оның ... ... ... ... ғана түсінбеу керек. Оның мақсаты - болашақ педагогтарды ... ... ... ... ... өмірге дайындау. Аталған бағытта педагогикалық ұжымның іс-әрекетін нақты ұйымдастыру қажет, оның құрамына енетіндер:
- болашақ педагогтарды мәдени дамытудың ... мен ... ... ... ... ... ... міндеттерін жүзеге асырудағы сабақтастық;
- көркемдік мәдениет қалыптастыру міндеттері дәстүрлер арқылы бекітілген оң тәжірибеге сүйену; болашақ педагогтардың жас және дара ... ... алу; ... ... және ... мәдениет қалыптастыру бойынша іс-әрекетті жоспарлау және аталған жұмыстың мектеп іс-әрекетінің басқа түрлерімен ішкі байланысын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... мәдени көріністерін дамыту бойынша ерекше ыждағаттылық сияқты талап қойылады. ... ... ... ... ... білім және біліктер жүйесін қалыптастыру бойынша педагогикалық әрекеттің сәтті болуы көп жағдайда әлеуметтік және жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастырудың теориясы мен ... ... ... оқыту тәжірибесімен логикалық және бірізді байланысына байланысты болады. Егер алынған білім болашақ өмірде қажет болса, болашақ педагог оны ... ... ... Егер ... ... ... білімнің қажеттілігін сезсе немесе оның сапалы берілмеуіне сенсе, оған материалды күштеп меңгерту қиынға соғады. ... ... ... ... ... ... әлі де ... мәселелер бар. Біздің пікіріміз бойынша, тәрбие, қайта тәрбиелеу мақсаттарына түзетулер енгізу, тәрбиеленгендіктің ... ... ... Яғни, педагогтар өткен тәжірибені қайта саналауға мәнді әсер етулері керек. Тағы бір маңызды міндет ретінде халық дәстүрлерін, әдет-ғұрыптарын таңдау ... ... ... ... күні бұл ... ... ассимиляциясына байланысты маңызды болып саналады. Бұл тарихи үдеріс заңды болып табылады. Бір ... ... ... бір халық келеді. Бұл аспектіде, біз - педагогтар халық тәрбиесінде ең құнды ... ... және ... ... ... қажет.
Болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыру даярлығын жетілдірудің педагогикалық шарттары анықталды:
- ... оқу ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға даярлау қажеттілігі жөнінде қоғам сұранысын анықтау;
- болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлығын жетілдірудің мазмұндық-құрылымдық моделін жасау;
- ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың тиімді жолдарын ұсыну;
- болашақ педагогтардың ... ... ... ... ... ... мақсатында элективті курс бағдарламасын жасау;
- болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау бойынша ұсыныстар ендіру жиынтығын қамтамасыз ету.
Болашақ педагогтардың ... ... ... ... ... ұйымдастыру:
-жеткіншектердің ақыл-ойы мен практикалық іс-әрекетін белсендендіретін және олардың жүзеге асуын қамтамасыздандыратын оқыту ... ... ... ... ... ... сәндік-қолданбалы өнерін үйрену барысындағы іс-әрекетін ұйымдастыруда орындаушылық ... ... ... ...
-сәндік-қолданбалы өнерін үйрету үдерісінде жеткіншектерді сәндік-қолданбалы өнер түрлерімен жұмыс жасауда мақсат қоя білуге, ... ... оған ... бере ... ... ... өлшемдерін анықтауға, техникалық құжаттарды жасауға қажетті материалдарды, құрал-жабдықтарды ... ... құра ... ... ... ұйымдастыруға және орындауға, іс-әрекет нәтижелерін бағыттап, бақылауға, өзіндік талдау мен өзіндік баға бере білуге үйретуде; ... өнер ... ... ... жеткіншектердің оған деген қызығушылығын, сұранысын арттыруға, онымен ... ... ... ... өнер түрлерін меңгеру барысындағы іскерлігі мен дағдысын мақсатты бірізділікте кезеңдеп қалыптастыруға;
-мұғалім, жеткіншектер мен ата-аналардың ынтымақтастық қарым-қатынаста, ынтымақтастық ... ... ... ... ... оқу ... мен ... халқының сәндік-қолданбалы өнер түрлерін оқыту әдістемесін ұдайы жаңартып, жетілдіріп отырды.
Тәжірибелі-эксперимент жұмысы Талдықорған ... ... ... ... 49 ... ... қатысып, оның 25-і эксперимент тобында, ал 24-і бақылау тобында болды
Анықтау экспериментінің нәтижесі болашақ педагогтардың жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға білімінің ... ... ... ... ... ... жұмыс формалары педагогтың бұл саладан арнайы даярлықтарының жоқтығына байланысты ішінара қарастырылатынын көрсетеді.
Қорыта ... ... ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау барысында жоғары оқу орындары педагогтарының рөлі зор маңызға ие. ... ... ... ... және кәсіби-шығармашылық әлеует деңгейі жеткіншектердің көркемдік мәдениетін ... ... ... ... ... ... сәйкес келуі керектігіне көз жеткіздік.
2 БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТЫ ЖЕТКІНШЕКТЕРДІҢ ... ... ... ... ... ... ... МАЗМҰНЫ
2.1 Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға ... ... және ... ... беру ... ... жағдайында мұғалімдердің кәсіби шеберлігін көтеру маңызды болып отыр. Кәсіби шеберлікті арттыруда мұғалімдердің шығармашылықпен жұмыс істеуіне, жаңа технологияның ғылыми негіздерін үйреніп, ... жол ашу ... ... ... ... ... ... тиімді нәтижеге жеткізетін жоспарлы жұмыс атқаруы тиіс. Атап айтқанда, диагностика қояды, алдын ала болжайды, жаңа ... ... ... тексереді, сараптап баға қояды. Мұғалімнің кәсіби білім деңгейіне қойылатын талаптар, өз еңбегінің нәтижелілігіне жауапкершілік ... ... Бұл ... педагогикалық шеберлікті жетілдіру, мұғалімнің шығармашылық потенциалын дамыту мәселесі әлеуметтік талап қана емес, сонымен ... ... ... ... ... деген талапқа ұласады. Білім беру мекемелерінде негізгі психологиялық-педагогикалық дайындықты игерген, өз пәнін жете меңгерген, әдістемелік құралдармен қаруланған, студенттерді ... және ... ... ... ... түсе алатын, мәдениетті, эрудициясы жоғары, еңбекке құлшынысы бар шебер мұғалімдер қажет. Жоғары мектептегі ... ... ... ... ... ... жеке басын жетілдірумен байланысты болып отыр.
Болашақ маман әрекеті ... ... ... ... ... ... ... анықталатыны мәлім. Сондықтан кәсіби бағыттылықта оқыту әдістемелік жасау мен жетілдіру салаларында көптеген ... ... ... ... құрамдарын: професиограммалар, мамандар моделдері, квалификациялық сипаттамаларды саралауларды қосады. деп жазады ... ... мен ... Ал ... ... ... өзіне кәсіби бағыттылық, психология-педагогикалық және әдістемелік даярлықтарды қосады деп санайды.
Пән бойынша берілетін ... ... ... сол ... пайдалану арқылы оқушының өмірлік дағдысы мен іскерлігі өлшенеді, ендігі жерде білімінң сапасы нәтижеге бағытталады, іскерлік қатынасы көтеру ... ... ... ... тек ... терең білгірі болуы емес, тарихи-танымдық, педагогикалық-психологиялық, саяси-экономикалық білімділік және ақпараттық сауаттылық талап етіледі.
Елбасымыздың Қазақстан халқына жолдауына сүйенсек, ... беру ... ... ... ... білім, білік алған еліміздің кез келген елінде қажетке жарайтын ... ... ... ... ... Ал бұл міндетті өз пәнінің білікті маманы, кәсіби компоненттілігі дамыған педагог қызметкер ғана жүзеге асыра алады. ... ... пәні ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға болашақ мұғалімдерді даярлау - басты міндет болып отыр.
Көркемдік мәдениет теориясы бойынша жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары мен ... ... де ... ... пәні негізін жас ұрпақ тәрбиесінде пайдалану өзекті алғы шарттарының бірі ретінде қарастырылып келді. Бұл салада еңбек ... үлес ... ... арасында өнердің жастар тәрбиесіндегі педагогикалық, психологиялық факторларын ғылыми тәжірибе арқылы ... ... ... ... ... аз болған жоқ.
Көркемдік тәрбие беруде кескіндеме, музыка, бейнелеу өнерінің алғы шарттарын ... ... ... ... қана ... ... Өйткені, көркемдік тәрбие өнермен айналысу, жалпы адамдардың қабілеттері мен мүдделеріне сәйкес келетін көлемдердегі шығармашылық ... ... ... мен ... тек қана ... цикл ... зерттеу процесінде ғана игеру мен сезіну жеткілікті болмайтындығы баршаға мәлім. Жеткіншектердің көркемдік шығармашылық дарындарын ... ... сөз ... ... және дыбыстық бейнелеудің көмегі арқылы ұсына отырып, олардың икемділіктері мен дағдыларын қалыптастыру көзделген жағдайда ғана ... ... Тек ... ... ... ... ... қарастыра отырып, көркемдік цикл пәндерін оқытудың мақсаты әрекетсіз теория ... ғана ... ... деп тұжырымдай аламыз.
Көркем өнердің адамдардың сезіміне, жан-дүниесіне әсер ету мүмкіндіктерін ұтымды пайдаланып отырған шетелдік мәдениет құралдарының алпауыт иелері оны ... ... ... ... ... ... және ... санасыздық, ойсыздық селкілдеп бекер уақыт өткізу секілді жат істерге жетелеуде. Келе жатқан процеске қарсы Отанымызда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... өнер туындыларын тарихи құндылықтар ретінде жинақтап, сақтау және жас ұрпақ тәрбиесінде тиімді ... ... ... ... ... көңіл бөлу проблемалары көтерілген.
Жоғары оқу орындарында оқытатын барлық пәндер ... ... ... ... ... мен ... жұмыстар, сабақтан тыс тәрбие жұмыстарының мазмұнында орын алатын көркемдік тәрбиенің маңызы зор. Ал ... ... ... құралдарының бірі, көркем өнердің аса ұрымтал түрлерінің бірі - бейнелеу ... ... ... осы ... ... ... оқушылардың көркемдік мәдениетін қалыптастыруға болашақ мұғалімдерді даярлауға арналған. Әрине, бейнелеу өнерінің бағалылығы көркемдік талғамға ... ... ... ... ... бір белгісі.
Зерттеу жұмысының тақырыбындағы деген терминге келсек, ол ... ... ... , яғни ... ... ... Бұл орта ғасырлардағы мұсылман мәдениетінің өркендеу кезеңінде қалыптасқан түсінікпен ... ... ... ... ... ұзақ даму ... өтті. Мысалы, Еуропа халықтары мәдениетті өркениетпен қатар қойып, байланыстырады. Тіпті кейбір шетелдік зерттеушілер , деп ... ... ... ... әсер ... қозғаушы факторлар - білім беру, оқыту, тәрбиелеу, яғни ... ... ... ... ал адам ... ... оның ... өзінің кім екенін саналы түрде меңгеруге ықпал ететін қозғаушы факторлар - жан мен рух ... ... ... ... Б.С. ... ... ... тудырады.
Қазіргі заманғы сөздіктерде мәдениетке төмендегідей анықтамалар берілген:
1 Мәдениет - белгілі бір халықтың қол ... ... мен ... жиынтығы.
2 Мәдениет - адамзат қауымының белгілі бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен өзіндік ерекшеліктері (палеолит ... сақ ... скиф ... мәдениеті, қазақ мәдениеті).
3 Мәдениет - адамдық ... ... бір ... ... ... ... ... құқық мәдениеті т.б.).
4 Мәдениет - адамзаттың тарихи дамуының нәтижесі және адамгершілік қоғамдық қарым-қатынастарының қол жеткен табысы.
Анықтамалар ... ... ... ... мәні ... адам іс-әрекеті арқылы ашылатынын байқадық. Яғни, мәдениет ... аясы кең әрі ... ... зерттеу жұмысымыздың тақырыбына ретінде қабылданатын мәдениеттің ... ... ... ... Олай дейтініміз, жоғары оқу орындарының оқу-тәрбие үрдісінде ... жеке ... ... ... болашақ кәсібіне қажетті сапаларды тәрбиелеу, кәсіптік білім, білік, дағдыларды жоғары ... ... ... алға ... ... ... ... мәдениет - тұлға мүмкіндіктерінің ең жоғарғы ... ... ... ... ... және ... ... буыны - оның көркемдік мәдениетінің болуы.
Көркемдік мәдениет - ... ... ... бір ... ... ... пен адам баласының шығармашылық еңбегімен жасалатын көркемдік құндылықтардың жиынтығы, оларды жасау және қолдану тәсілдері. ... ... ... өмірмен қарым-қатынасқа түсуіне, қоғамның жетілу талпынысына, қоғамдық қатынастардың барлық жүйесінің ... ... ... және ... ... ... ашып ... отырып, зерттеу жұмысының тақырыбына байланысты ұғымына біз өз тұрғымыздан анықтама бердік, яғни .
Көркемдік мәдениеттің ... ... ... ... ... көркемдік талғам; көркемдік әрекет; кәсіби біліктіліктер кіреді. Сондықтан жеке тұлғаның көркемдік мәдениетін қалыптастыру үшін осы ... ... ... ... ... ... болуын міндетті түрде ескеру және оларды қалыптастыру қажет деп есептейміз. Демек, көркемдік мәдениетті қалыптастырудың ... - ... ... ... құндылықтарды сіңіруді қажетсінуін, оған деген қызығушылығын, көркемдік талғамын дамыту, білімі мен біліктілігін, қабілеттерін жоғары деңгейге жеткізу болып табылуы ... ... ... ... ... ... әсер ету үшін болашақ мұғалімдер оқу-тәрбие процесінің барлық жақтарын қамтуы тиістігіне сенімді ... ... ... да болса тәрбиелеу тек қана адамды өнерге тартуды ғана емес, сонымен бірге, оның кез ... ... ... ... ... мен ... ... шығармашылық қабілеттерін оятуды білдіреді. Осыған орай, біз болашақ мұғалімдерді оқушылардың көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың мазмұндық-құрылымдық моделін, ... және ... ... ... ... және сызу пәні ... ... біліктілігін қалыптастыру, Д.И.Үркінбаева сәндік-қолданбалы қолөнер арқылы технология пәні мұғалімдерінің көркемдік мәдениетін қалыптастыру, Г.К.Шырынбекова дәстүрлі қолөнер арқылы ... ... ... ... ... ... моделдеріне сүйене отырып бірінші суреттегідей түздік.
пәнін оқытудағы ... ... ... арқылы пәндік білім, білік, дағдылардың және көркемдік мәдениеттің қалыптасу деңгейін бағалау өлшемдерi мен ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың тәрбиелік мүмкіндіктерін анықтау барысында болашақ мұғалімдердің даярлаудың ... ... ... деп ... ... компоненттерінің өлшемдері, көрсеткіштері және деңгейлерін анықтадық:
- мотивациялық-танымдық компонент оқушылардың бейнелеу өнерін оқып-үйренуде ынтасы, қызуғушылығы және қажеттілігімен ...
- ... ... ... мұра ... үлгі ... ... көңіл-күймен қабылдауы, оны игеру мен дамытуда көркемдік бағалау көзқарасын қалыптастыру деңгейімен сипатталады;
Болашақ бейнелеу өнері мұғалімінің ... ... ... орындауды қамтамасыз ететін талаптардың мазмұндық моделі;
- процессуалды-іс-әрекеттік компоненті оқушылардың өнерді жүйелі түрде ... ... ... ... қалыптасу деңгейлерін анықтауымен сипатталады.
Сонымен қатар, пәні негізінде ... ... ... ... үш ... - төмен, орта, жоғары болып бірінші ... ... ... - ... өнер ... ... ... болғанымен, оған деген қызығушылық деңгейі төмен. Оны өз шығармашылық мәдени деңгейін көтеруде пайдаланудың қажеттілігін жете түсінбейді; сенімі тұрақсыз; бейнелеу ... ... ... ... ... ... өзі ... бейнелеу өнерін оқып-үйренуде шығармашылыққа қол жеткізу тәсілдерін игеруге тиянақсыз бағдарланудың пайда болуымен ерекшелінеді. ... ... ... ... тек ... ... өнерін оқып-үйренуде деңгейлерінде көрінеді.
Ең басты нәрсе бейнелеу ... ... ... ... ... ... көркемдік, көркемдікпен қабылдап оны дамытудан және шығармашылық қызметте пайда болған ... ... ... ... - ... ... деген ынта-ықыласы бар болғанымен, жүйелі емес және білімінің тұрақтылығы жоқ. ... ... ... оны ... мәдениетпен байланысты қажеттілігін түсініп айқындай алмайды, сенімі тұрақсыз, туындыларды дайындауда іскерлік таныта ... ... мен ... ... ... мен ... ... көркем өнердегі шығармашылық жұмыстарында анық көрсете алмайды. Бейнелеу өнерін оқып-үйренуде білімі мен қарапайым біліктері болып, ... ... ... білгенімен, жасалу технологиясын жақсы меңгермегендіктен, қызығушылық танытпайды.
Жоғары деңгей - оқушылар өнер ... даму ... ... ... оқиды, оған деген қызығушылығы өте жоғары. Бейнелеу өнеріне деген көркемдік қызығушылығы, көркемдік шығармашылықтағы мәні мен маңызына ғылыми ... ... ... ... ... ... саналы ұмтылады, оның мүмкіндіктеріне сенімі мол, бейнелеу өнерінің туындыларын мәдени мұра деп саналы қабылдайды, көркемдік талғаммен бағалайды, жасалу технологиясын ... ... ... ... пәні ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлаудың жоғарыда берілген деңгейлерін мынадай өлшемдермен қосымша сипаттауға болады: ... ... ... ... ... ... ... қатынастың болуы, олардың көркемдік мәдениеттің қалыптастырудағы қажеттілігін түсінуді бейнелейді;
екінші өлшем, көркемдік мәдениетті қалыптастыруда өзiн-өзi жетiлдiру үшiн мүмкiндiк жасау туралы ... ... ... ... берудің ақпараттық технологияларын пайдаланудың тиімді жолдары айқындалып, оларды іске ... ... ... ... эксперименттік жұмыстың мазмұны баяндалып, оның нәтижелеріне талдау жасалды, ... ... оқу ... 3-4 курс ... ... бар ... курс бағдарламасының мазмұны берілді. Осы бағдарлама негізінде жүргізілген оқушылардың көркемдік мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары, ... ... ... ... ... мен ... деңгейін дамытатын педагогикалық технологиялар қолдану арқылы бейнелеу өнері ... ... ... сол пән ... ... көркемдік мәдениетін қалыптастыра алатын мұғалім.
Тәжірибелік эксперименттік жұмыстардың нәтижесінде келесі тұжырымдарға тоқталуға тура келді: ... ... ... ... ... олардың ұлттық санасы қалыптасады, практикалық әрекеттер басымдық танытса, әлеуметтенуіне жағдай туады. Ол үшін бейнелеу ... ... ... әр ... ... ... ... жүйелілік, көрнекілік ұстанымдарына негіздеп, мақсатты жүзеге асырып отыруы ... ... ... ... ... қалыптастырылған көркемдік мәдениет неғұрлым жоғары болса, сол деңгейде ... ... та ... ... ... ... ... негіз бар. Эксперимент барысында қолданылған инновациялық әдістердің оқушыларға әлеуметтік дағдыларды игеріп қоршаған ортадағы ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу деңгейлерін анықтап, дәлелдеп берді.
Тәжірибе көрсеткендей, оқушылардың көркемдік мәдениетін ... ... ... ... күн үшін маңызын философиялық, этнопсихологиялық және ғылыми-педагогикалық тұрғыда айқындадық.
Зерттеу жұмысымыздың ... ... ... сәйкес, педагогикалық, психологиялық, әдістемелік әдебиеттер мен оқу құралдарын, әр кезеңде жүргізілетін ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері мен тұжырымдамаларын зерделей, ... ... ... ... ... зерттеу нысанасына айналуы тиіс деген пікірімізді айтамыз:
1. Бейнелеу өнері пәні арқылы болашақ мамандардың кәсіби біліктілікті ... ... ... ... және іске ... дербес зерттеу нысаны ретінде қолға алынса;
2 көркемдік мәдениетті ... ... жаңа ... ... іріктеп, пайдалану мәселесі ғылыми-теориялық тұрғыда негізделсе дұрыс болар еді.
Зерттеу жұмысы бойынша ... ... және ... ... ... өнері және сызу пәні мұғалімдері, сынып жетекшілері, жоғары оқу орындары ұстаздары мен студенттері, оқытушылар мен ... ... ... ... ... ... пәндері бойынша ұйымдастырылған мұғалімнің бірнеше сабақтарына жасалған бақылаудың, талдаудың нәтижесi, жалпы мектеп практикасында бейнелеу өнері ... ... ... ... ... ... ... сипатын анықтауға мол мүмкiндiк бердi.
Оқыту процесiне жасалған талдау нәтижесi оқыту формалары мен ... ... жаңа ... игеруде оқушылардың жеке қабiлеттiлiктерi мен көркемдік танымдық мүмкiндiктерiнiң жеткiлiксiз деңгейде ескерiлуi салдарынан бағдарлама талаптарына ... ... ... нәтижелерiн қамтамасыз ететiн құрал ретiнде пайдалануға мүмкiндiк бермейдi. Сонымен бiрге жүйелi әдiс-тәсiлдердiң болмауы, олардың көркемдік ... ... ... ... ғана қамтамасыз етуi оқушыларға өздерiнiң танымдық мүмкiндiктерiне қарай оқу материалдарын меңгерулерiне кедергi жасайды.
Оқушылармен жүргізілген сауалнамалар нәтижесінен біз ... ... ... мазмұны бойынша мұғалімдер тарапынан берілетін білімдердің жүйелі еместігін, инновациялық тәсілдерді белсенді қолданылмайтындығын, оның тәрбиелік мүмкіндіктерін пайдалануға жеткілікті ... ... ... экспериментінде сауалнамаға қатысқан барлық 49 оқушының эксперименттік топтағы 25 нің 47 % - жоғары ... 22 % - ... ал 31 % ... ... ... Бақылау топтарындағы 25 оқушының 42 % - жоғары деңгейді, 25% - орта, 33% - ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беруге көп назар аударуда. Соның ішінде көркемдік тәрбие оқушылардың көркемдік ... ... ... ... ... жетілдіруге себепкер болады. Балалар көркемдік тәрбие процесніде табиғат пен өнердегі әсемдікті ғана ... ... ... ... ... ... ... ұғына білуге үйренеді. Көркемдік тәрбие адам өмірінде үлкен рол атқарады. Әсемдікті көре, ... ... білу ... ... ... ... ... көзқарасты дамыту, тәрбиелеу күн санап өсіруді талап ететін мәселе. Сонымен қатар көркемдік көзқарас адамның ... ... ... ... ... барысында оқушының икемділік, іскерлігі артады. Өмірге талпынысы, көзқарасы өзгереді. Сонымен бірге балаға көркемдік тәрбиенің берері мол. ... ... ... мектепте өзін-өзі ұстауға эстетикаға үйнренеді. Оқушы бойында жаңа бір үрдіс пайда болады. Бала өзін ... ... ... деген көзқарасы өзгереді.
Мектептің қойған басты мақсаты балаларға көркемдік тәрбие ... ... ... ... болып өсуіне әрбір педагог үлес қосқаны абзал. Мектептегі ... ... ... әсемдік сана мен талғамды, оны қабылдау және бағалау қабілетін қалыптастыру басты мақсатта іске ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру барысында іскерлікпен, икемділікті қалыптастыру жолында көптеген шаралар қолданып, оқушыларды көркемдік талғамға ... ... ... мақсаты. Қандай да бір адам жұмысқа кіріспес ... бір ... ... Болашақ педагогтың міндеті жас өскелең саналы, іскерлі, көркемдік талғамы бар ұрпақ тәрбиелеу. Бастауыш сыныпта ... ... ... - оқу пәндері.
Жеткіншек оқушылары әр түрлі пәндерді оқытудың нәтижесінде табиғаттың, еңбектің ... және адам ... ... ... ... практика жүзінде мұғалім түсіндіруге міндетті. Сонымен қатар болашақ педагог жастарға көркемдік тәрбие беру ... ... ... ... міндетті. Оқушы қоғамда, үйде, мектепте өзін-өзі қалай ұстауға, саналы көркемдік талғамға толы ұрпақтың өсуіне мұғалім әсер етуге міндетті.
Педагогика ғылымында оқушыны ... ... ... ... ... Бұл ... ... сабақ қызықты болып өтеді. Мұғалім сабақты жүргізе ... ... ... тәрбие береді. Көркемдік тәрбие тек мектепте ғана емес ... ... да бір ... яғни тірі жан бар жерде эстетика керек. Өйткені эстетикасыз адам болашығы жоқ. ... ... ... ... жоқ адам ... елестету мүмкін емес. Ал оған мұғалімдер яғни педагогтардың тікелей әсері бар. Бала психикасы мектепке жаңа келісімен ояна ... Ал оған тек ... ең ... ... ... көркемдік талғамға, тән сұлулығына, сезіміне әсер етеді. Бұдан кіші мектеп жасындағы бала психикасының ... ... ... ... ... педагогикалық әдісті практикада жүзеге асыру үшін ең ... ... ... біз ... ... ... тәрбиенің арқасында саналы, болашақ Қазақстан Республикасының көркемдік талғамға толы азаматының ең ... ... осы ... ... қалыптасады. Тәрбие қоғамдық құбылыс, онсыз ешбір қоғамның өмірі ілгері дамуы мүмкін емес, сондықтан "тәрбиені жалпы және ... ... - деп ... ... ... ... болуымен бірге пайда болды, онсыз қоғам жоқ, ол өмір сүруін тоқтатады, ілгері дамымайды.
Қазіргі педагогика ғылымында көркемдік тәрбиенің алатын орны зор. ... ... ... ... ... зор рөл ... ... көре, түсіне, жасай білу адамның рухани өмірін ... ... ... оған ең ... ... ләззаттануға мүмкіндік береді. Біз әр адамның адамгершілікті тұлғалық мәнін жан-жақты дамытуға ұмтыламыз, сондықтан әр баланың ... ... ... әсем ... ... етіп ... ... Адамның әсемдікті, жексұрындықты, сәулеттілікті және ұждансыздықты, қуаныш пен қайғыны түсінуіне байланысты, оның саналы тәртібі мен ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы мен мұраттары болуы керек екендігі шығады.
Қазіргі кезде көркемдік көзқарасты тәрбиелеу - ... ... ... салуды, күн санап өсіруді талап ететін мәселесі. Біздің қоғам адамына тек қана өнер де емес, еңбек, қоғамдық қатынастар, қоршаған ... ... ... табиғаттың да әсемдік жақтары ықпал етеді. Көркемдік көзқарастар адамның шындыққа қатынасын анықтайды.
Балаларға қазіргі таңда көркемдік тәрбие беру көзқарасы мектепте ... ... ... ... Адам ... көркемдік көзқарас әрдайым қуатты рухани күш ретінде көрінеді. Балаға балғын бөбектік кезеңінен бастап, әсемдікке ұмтылу тән ... Ол ... ... ... ... бар ... - ... ересектерге еліктіреді. Балалардың өз еңбек іс-әрекеті тиімді және сапалы болуы үшін оның ұйымдастырылуы толасып, тамаша нәрсені ... ... ... жөн. ... ... ... ... да әсемдігі ашылады.
Еңбек әсемдігін қабылдауды үйретіп, қоғамдық іс-әрекет әсемдігіне сезімталдығын тәрбиелеп, мұғалім балалардың еңбек белсенділігін кеңейтуге дем ... ... ... ... ... мәселелерге, әрі тікелей, әрі жанама қатынасы бар. Бұл біздің ... ... ... ... ... рухани және материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталғандығынан туындайды. Өндірілген товарлар сапасының әсемдігі тұтынылу жағына үлкен әсер етеді. Мұның өзі әр ... ... ... ... дәрежеде көркемдік көзқарас мәдениеті болуын талап етеді.
Өнерде шоғырланған адамдардың шындыққа көркемдік қарым-қатынасы қоғамдық идеяларды алға алып ... ... сол ... сана өте ... әсер ету жүзеге асады.
Сонымен, оқушылардың көркемдік көзқарасын тәрбиелеуі дамыған әсемдік сана мен талғамда, оны қабылдау және бағалау қабілетін ... ... ... ... ...
Көркемдік көзқарасты тәрбиелеу оқушыларды жан-жақты және үйлесімді дамытудың жалпы жүйесіндегі ең ... ... тән ... ... Ол ... ... түрлеріндегі әсемдік нышанын анықтап, оны оқушының әсемдікке көзқарысының ... ... ... ... ... ...
Кең өрістілік сөйлеу іс-әрекетінің мазмұнын сөз өнерін, ақыл-ой еңбегін, шындықтың объективтік жақтарын, ... сөз ... ... ... Еңбек іс-әрекеттерінде еңбек мақсаттары және процесі, оның нәтижесі, сұлулығы еекше көрсетіледі. Құқықтың іс-әрекетінде қоғамдық мұраттардағы , дамуындағы оның ынтасы мен ... ... баса ... ... ... ... барысында балаларға көзге көрінетін әлем, музыкада адам жасаған дыбыс үйлесімділігінің ... ... ... ... мәдениеті мен және гигиена негіздері арқылы бала адам денесінің тән жән жан ... ... ... ... ... және үйле ... ... жалпы жүйесіндегі жанама қыземті де бар.
Әсемдіктің адам үшін зор тартымды күші бола отырып, сонымен бірге оның іс-әркетінің ... ... ... деп ... де ... ... ... әсемдігі , оның жан-дүниесінің байлағы, шешендігі оны басқа адамдарға тартымды етеді. Оқушылар алдында ашық ... ... ... ... ол ... ... ... және еңбек іс-әрекетінің процесін жеңілдетеді.
Ерлік пен шын азаматтық әсемдігі адамдарды қоғамдық тәртіп және ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу әсемдіктің қасиеттері бар әр түрлі өмір мен қатынастар және әсерлер ықпалы мен жүзеге асырылады. Кіші ... ... ... ... көзқарасы үздіксіз дамиды. Оған себеп болатын нәрсе оқу, ... және ... ... жаңа ... түсуі.
Көркемдік көзқарасты тәрбиелеудің негізгі құралы - өнер. Ол шындықты ... ... ... ... ... бере ... және ... арқылы адам сезімі мен санасына әсер етіп, оның көзқарасын қалыптастыруға жәрдем етеді. Педагогикада көркемдік көзқарасты ... ... ... ... ... ... қаралады.
Балалардың ақыл-ой тәрбиесін, зерттеген құбылыстар әсемдігін ашпай жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... оларды өздігінен ілтипатты оқырман, қайырымды көрермен, сезімтал тыңдаушы болуға үйрету керек.
Балалар әдебиетті оқуға, кинофильмдерді , теледидарды, спектакльді көруге, ... ... өте ... ... Әр ... ... музыкалық шығамлардағы іс-әрекеттің оқиға желісін дұрыс түсіну үшін балаларды көп ізденуге үйрету, бағыт беру ұстаздардың басты міндеті.
Баланың көркемдік ... және ... ... ... ... ... ... оның барлық еңбегі, демалысы көркемдік бағытта тиімді ұйымдастырылса, ол өз өміріне әдемілік элементтерін енгізе алады.
Көркемдік тәрбиенің маңызды ... - өнер және ... ... ... ... ... және бейімділігін дамыту. Осған орай, мектепте оқушылардың ықтимал мүмкіндіктерін және ... ... ашу ... ... ... негізі құралдары әдебиет және өнер. Ола зор идеялық тәрбиелік роль ... ... пен өнер ... ... ... жігірлендіреді. Олардың идеялық жағынан баюына игі әсер етеді. Өнер және әдебиет адам санасына белгілі көзқарастарды әр ... ... ... ... ... кескіндемеде - жанр, баталия, пейзеж, мүсінде - бюс, музыкада симфония, оратория, ән енгізіледі).
Белгігі орыс ... ... ... И.С.Репиннің, В.В.Верещогиннің, И.И.Шишкиннің, И.Н.Левитонның және қазақ суретшілері Ә.Қастеевтің, М.Кенбаевтың, Қ.Шаяхметовтың шығармашылығымен байланысты бейнелеу өнері адамдардың тәрбиесіне ... ... ... Н.А.Островский, А.А.Фадеев, М.А.Шолохов, М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, С.Мұқанов - ... адам ... ... және ... үшін күрескерлердің бейнелері жастарды ұлы ерлікке рухтандырады.
Сонымен бейнелеу өнері және ... ... ... және ... құралы. Өнер мен әдебиет шындықты және рухани өсуінің басты шарттарының бірі ... ... ... оқу ... ... оқушыларға көркемдік тәрбие беру барысында іскерлік пен икемділікті қалыптастыру өзделеді. ... ... ... ... ... ... ... қуанышқа бөлейді, сезімін дамытады, көркемдік түсінігін байытады. Адам табиғатты бақылаушы ғана емес, ол тұтынушы, сұлулықты ... ... ... ... өзінің күшін, қабілетін адамдар бағыты үшін табиғатқа өзгеріс жасауға жұмсалуы керек. Мысалы, қала мен ... ... ... ... бақ және ... ... мәдениет және демалыс орындарын әшекелейлеу - бұл зор көркемдік қамқорлық.
Бейнелеу өнері сабағында оқушылдың көркемдік ... ... ... ... ... қатынасы, өзіндік белсенді іс-әрекетімен байланысты екенін көрсетеді. Мәселені, өзі шешу мүмкіндігі болғанда ғана оның әрі ... әрі ... ... жай ... ... Жемісті еңбекпен қнағаттануы, көңілдің жай табуы, көркемдік сезімі бала үшін ... бір ... ... оқу ... ... ... дамыту, оның оқудың қозғаушы күші, дем берушісі ретінде пайдалану үшін ... ... ... ... ұйымдастыру, көркедік ләззат және құқықтық әсер алуды қамтамасыз ететін еңбектің нәтижесіне жетуіне көмектесу қажет. Бақылау және ... ... ... ... өте әсем зат ... ... ... Жеткіншек өзі жасаған затты ең тәуірлердің қатарына жатпаса да қуанады. Мұндай ... ... ... ... ... ... олардың нәтижесін бағалауға көмектеседі.
Жеткіншектерге бірлесе орындалатын қоғамдық пайдалы еңбек әсемдік жағынан қатты қызықтырады. Оларға бірлесіп, аула ... жер ... гүл ... ... ... қағаз қалдықтарын жинау, кітап түптеу, сынып бөлмесін тазарту, безендіру т.б. ұнайды. Оларды жақсы жұмыс үшін ... ... озып ... әсер алу да ... Осы ... қарағанда еңбек және көркемдік тәрбие өзара қабысып бірін-бірі толықтырады.
Көп жағдайда жеткіншектер тәртібінің дұрыстығына сыртқы, кейде үстірт ... ... баға ... ... шеңберіндегі олардың мұраттары мұғалімнің, жақын адамдардың тәртібі мен іс-әрекеті, ... өмір және өнер ... ... Бұл ... ... ... оқушылар есінде ұзақ сақталатын кейіпкерлерінің бейнелері үлкен орын алады. ... ... ... және шындыққа қатынасының ерекшеліктерін білу жеткіншектердің өмірін көркемдік көзқарас тұрғысында дұрыс ұйымдасытуға көмектеседі.
Жеткіншектердің ... ... ... көркемдік тәрбиесі оқу және сыныптан тыс тәрбие процесінде іске ... ... ... ... - оқу ... Жеткіншектердің әр түрлі пәндерді оқудың нәтижесінде табиғаттың, еңбектің сұлулығын және адам іс-әрекетінің ... ... ... ... Олар әдемі жазуға, мәнерлеп оқуға және айтуға үйренеді. Ал бұл мәдениетті сөйлеуге, көркемдік танымын қалыптастыруға, қиялын дамытуға игі әсер ... ... ... ... жеткіншектердің тілін дамыта отырып, мұғалім суретке қарап әңгіме құрауды, әсер ... ... ... ... қиялына жаңа белгілерді жасауға үйретеді. Көркемдікті сезінуге ... ... ... ... ... күші ... өнері сабақтарының да жеткіншектердің көркемдік көзқрасын тәрбиелеуде ықпалы мол. Кескіндеме, мүсін, сызықтық суреттер, сәулет өнерлері құралдарымен өмір, табиғат және ... ... ... ... ... шығармалары әсемдік үшін күреске шақырады, адамдар мұратына, күнделікті өмірдегі тәртібіне үлкен ықпал жасайды.
Бейнелеу әсемдікті түсіну мен нәзік сезіну, ... ... ... ... ... ... сай ... сызықтық сурет салу сауатын меңгеру, жеке балаларда кескін, мүсін, сызықтық суреттерде әсемдікті жасау қабілеті, олардың өзіндік іс-әрекеті бейнелеу өнерін тану ... ... ... ... ... өз ... ... өнерін, өнер сабағындағы тапсырмамен үйлестіреді.
Жеке адамның жалпы мәдениеті үйелменде, ұжымда, ... ... ... ... ... өмірдегі оқушының жеке басының эстетикасына ерекше көңіл аудару мұғалімдер мен ата-аналар алдындағы кезек ... ... ... бірі болып саналады.
Үйелменде ата-аналармен, жеткіншектердің мұғалімдермен, басқа адамдармен қатынас жасау ... ... ... ... ... ... күнделікті өмірінде іс-әрекетінде қалыптасады, көркемдік сезіміне үнемі әсер етеді. А.С.Макаренконың айтуы бойынша адамдармен жылы шырайлы ... ... ... ... дос және ... болу - ... бәрі ... эстетиканың басты салалары.
Әрбір үйелмен өз үйіне жайлы жағдай жамъсауға тырысады. Әр түрлі үй дүниемүліктерінің өз орында ... ... ... ...
Жұмыс істейтін және демалатын бөлмелерді өте қолайлы етіп жабдықтайды. Үйелменде жеткіншектерді үй ішінде өзінің жеке ... ... ... келтіріп ұстауға, күтуге, үйді жинауға, тазалықты сақтауға үйретеді. Жеткіншектердің үй жағдайын өзгертуге байланысты жұмыстарға қатыстарып отыруы керек.
Адамның ... ... ... ... оның ... ... ... Киім эстетикасы сән (мода) қазіргі өмір талабына сәйкес болуды қажет етеді. ... сән ... ... ... ... ... оның сүйкімділігін жояды. Сәнді дұрыс пайдалану - бұл ... ... ... адамның бейнесіне сергітуші жаңалықтар енгізу.
Артық сәндену, түрлі формаларға, түстергееліктеу адамға абырой ... ... ... сұлулықтың өлшемін есепке алу керек.
Манера, жест дене қимылы - бұл әрбір адамның өзін ұстай білу үлгсі және дене ... ... ... білдіреді.
Жеке адамның сыртқы мәдениеті мен ішкі ... ... ... ... сұлулықтың белгісі А.П.Чеховтың сөзімен айтқанда адамда: келбет, киім, жан дүниесі, ойы бәрі сұлу болу ... ... ... ... ... ... білімін көтеруге ең басты сүйеніш мұғалімдер мен ата-аналар.
Атақты француз ... ... ... және педагог Жан-Жак Руссо дене қимылын бір қалыптылықта ұстауға, мейірімді дауыспен сөйдеуге, өзін ұстай білуге, мейірімділік пен ... ... - ... ... үшін ... көркемдік тәрбие жұмысының мазмұнын, формаларын және әдістерін жетілдірудің жолдарын ізедстіріп іске асырады.
Көркемдік тәрбиенің қалыптасуы мен дамуы халықтың сан ... ... ... ... және ... ... байланысты екені мәлім.
Басқа халықтар сияқты қазақ халқының да өзіндік әлеуметтік - экономикалық тарихы және ... ... ... ... ... ... және ... бытыраңқылығы, басқа халықтармен кең сауда байланыстарының болмауы қазақтардың материалдық, ... ... ... мен діни көзқарасына өз әсерін тигізіп, өзіне тән тіршілік салтын,халықтың қолданбалы өнерді, ән-күйлерді, аңыз-ертегілерді, мақал-мәтелдерді, жыр-дастандары, ... ... ... мен ... ... ... ... әкелді.
Өз тіршілігінің сан ғасырлық тарихының ішінде қазақ халқы тәрбиенің өзіне тән эмпиризмдік (сезімдік қабылдау) тәрбиесін, тәжірибесін өскелең ұрпаққа көркемдік ... ... ... ... мен ... жинақтады. Оларға бұқараның жасампаз,творчествалық тәжірибесі, азды-көпті орнықты қағидалар, қоғамдық мінез-құлық ... мен ... ... ... ... географиялық жағдайларының, халықтың көшпелі өмір салтының өзіндік ерекшеліктеріне сәйкес өскелең ұрпақты ... және ... атап ... ... ... беруге деген өзіне тән ерекше талаптары қалыптасты.
Тарихи, этнографиялық материалдар мен халықтың ... ... ... осы ... ... ... зерттеулермен танысу және қазақ жанұясындағы тәрбиенің халықтық дәстүрлерін талдау, балаларды еңбекке, ән-күйге, ... ... ... өнер бұйымдарын жасауға ерте бстан баулитытын аңғартады.
Халық педагогикасында жанұя ішіндегі қатынастардың өзіндік ерекшелігі ретінде, біріншіден, балаларға деген ... ... ... бір ... ... орын алады. Ата-аналарды, үлкендерді, туыстық байланыстарды терең құрметтейтін ұлттық әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер үлкендердің беделін ... ... ... ... қаталдық пен талап етушілік халық педагогикасының негізін қалады.
Қазақтың халық педагогикасында ... ... ... ... жеке ... ... ... үлгі ету, тәрбиеге "ұят, намыс, ар", - ұғымдарын кең пайдалана отырып сендіру, үйрету, жаттықтыру, көтермелеу, мадақтау, ... ... ... мен ... асырылып отырды.
Жеткіншектерді ерте бастан еңбекке, мысалы алуан түрлі өнер ... ... ... ... жас ... ... ... ой-өрісіне шеберлігі мен дағдысына талапты күшейту қазақ халқы педагогикасының өскелең ұрпаққа еңбек тәрбиесін беру жөніндегі негізгі міндетіне айналды.
Жеткіншектерді ... ... ... ата-аналар оларды тек өзі үшін ғана емес, жалпы игілік үшін еңбек етуге, еңбекке құрметпен қарауға, ... ... ... ... қуаныш-ләззатын сезініп, түсіне білуге үйретті. Сонымен бірге, еңбекке бұлай араластыру көркемдік және ... ... ... ... ерте ... ... ... және адамгершілік мұрасына қамқор көзқарасты қалыптастыруға жәрдемдеседі.
Қазақ халықының ... және ... ... ... ... ... практикасында педагогикалық ықпал етудің толып жатқан тәсілдері бейнелеу ... ... ... ... адам ... үлкен роль атқарады. Әсемдікті көре, түсіне, жасай білу ... ... ... ... ... ... көркемдік көзқарасты тәрбиелеу күн санап өсіруді талап ететін мәселе.
Көркемдік көзқарастар адамның шындыққа қатынасын анықтайды. ... ... ... ... ... ... сана мен талғамды, оны қабылдау және бағалау қабілетін қалыптастырады. Сонымен қатар көркемдік ... ... ... ... ... ... сабағы. Пеадагогикада көркемдік көзқарасты тәрбиелеу тәрбиенің басқа ... ... ... ... ... тән ... бар. Олардың бірі - көркемдік сезімді және көркемдік қабылдауды тәрбиелеу. Жеткіншектердің көркемдік ... оқу және ... тыс ... ... іске ... ... ... негізі - оқу пәндері . Жеткіншектерді оқытудың нәтижесінде табиғаттың еңбек сұлулығын оқу ... ... ... ... ... дамытудағы бейнелеу кезеңін сипаттасақ. Заттарды саналы түрде бейнелеудің пайда ... ... ... ... ... ... ... Іс-әрекет шығармашылық сипатқа ие болады. Бұл арада жеткіншектерді жүйелі түрде үйрету міндеттері алға ... ... ... ... ... бейнелері өте қарапайым, оларда бөлшектер ғана емес, сонымен бірге негізгі белгілердің бір бөлігі де болмайды. Мұны ... ... ... ... ... ... бейнені қайта жасауға дәлдіктің жоқтығымен, қолдарының қимылдарын үйлестіруі дамығандығымен, техникалық дағдылардың әлі жоқ екендігімен түсіндіруге болады.
Онан әрі ... ... ... ... ... меңгеруіне қарай олардың алдында жаңа міндет - бір түрдегі заттардың негізгі белгілерін бере отырып ерекшеліктерін бейнелеуге, ... ... ... - ... адамның жүзіндегі ерекшеліктерді, ағаштарды бейнелегенде - жас және кәрі ағашты, ... ... ... ұшар ... ... түрлі формаларын бере білуге үйрену міндетін қоюға болады. Ол әрбір бөлікті өзі үшін маңызды детальдардың бәрі ... сиып ... ... салады.
Пропорцияларды дұрыс беру қабілетінің дамуы сондай - ақ аналитикалық ойлаудың ... ... ... олардың қайсысы үлкен екенін анықтай отырып бір бөлікті екіншісімен салыстыра білу ғана емес, сонымен бірге бейнелеу ... ... ... пропорциялық тәуелділігін есте сақтай білумен байланысты.
Үйрету мен жалпы дамудың ықпалымен заттардың және олардың бөліктерінің ... ... ара ... ... дұрыс бере білу қабілеті пайда болады.
Жеткіншектер өзінің образға деген жеке қатынасын бергісі ... ... ... ... ... Мұның өзі олар бейнелеу дағдыларын үйренді, енді өз бетімен жұмыс істей алады деген сөз емес.
Бірақ осы пропорцияны ... ... ... ... ... ... Сондықтан педагог бұған назар аударуға тиіс.
Бейнелеудегі неғұрлым күрделі міндетті қимылды бере білу болып табылады. Алдымен заттың қимыл- әрекетін графикалық ... ... ... сөзбен, ишарамен білдірді. Бейнеленіп отырган объектінің сымбатты кейпін бейнелеу процесін жеңілдететін бөліктердің ... ... ... ... ... бара ... ... сыртқы түрінің деформациялауын, формасын өзгертуін көріп оны ... ... ... саз балшықпен бере білу оларга қиын. Жеткіншектердің қимыл устіндегі адамды ... ... ... ... ... ... ... алғашқы белгілері жекелеген дене бөліктерінің орналасу жағдайының өзгеруі болып табылады: аяқ табанының бір жаққа бұрылуы - ... ... келе ... ... ... жылдардағы зерттеулер жеткіншектердің іс-әрекетіндегі образды бастаманың нақты көрсеткіштерін анықтауға бағытталған. Шығармашылық іс-әрекет нәтижесінде жеткіншектер жасаған образды, ересектер жасаған ... ... ... алып ... ... ... олар ... қорытынды жасай алмайды. Олар жасаған образдар қабілеттіліктің және алынған дағдылардың жалпы даму дәрежесіне байланысты ... көп ... аз ...
Шығармашылықтың ең бастапқы кезеңінде, бейнелеу формасы өте қарапайым болған кезде, жеткіншек образды жанды, нақты, әрекет ... ... ...
Зерттеулерде ең алдымен жеткіншектер жасаған барлық образдардың негізінде ... ... бар ... атап ... ... бала ... образ жасаған кездің өзінде нақтылыққа көбірек бой ұрады.
Ересек жаста, жұмысты жоспарлау қабілетіне тәрбиеленіп жатқан ... сол бір ... тән ... ... ала ... ... ... олардың маңыздылығының көрсеткіші басқалардың бәрінен анағұрлым мұқият әзірленуі болып табылады. Бейнеленетін кейіпкерлердің психологиялық жай-күйін жеткіншектер оңайлатылған, ... ... ... ... ... ... ... езудің жоғары көтерілуімен, қорқуды - жоғары көтерілген қолдармен және т.б. ... ... ... ... ... ... көздің кейпін бере білуге, мектеп жасына дейінгі балалардың шамасы келмейді.
Бейнелеу өнерінде түс ... ... ... ... білдірудің маңызды құралы болып табылады. Оның пайдаланылуы шығарма мазмұнымен тығыз байланыста болады. Оның ... ... жоқ. Түс ... картинадағы басты нәрсені бөліп көрсету үшін пайдаланылады; түс ... ... ... ... ... өң - мазмұны мұңды картиналарда басым ... ... ... суретшілер де пайдаланады. Ежелгі Египет өнерінде фараонның бейнесі көлемі жағынан қарапайым жандардың бейнесінен ... асып ... ... ... ... беру де пайдаланатын әсерлілік құралдарының бірі болып табылады.
Композицияны орындаудағы өзінше бір сәт бір ... ... ... ... ... ... арасындағы пропорциялық ара қатынастардың бұзылуы болып табылады. Шынайылықты бұзып тұрғандай болып көрінетін мұндай ... ... өз орны бар ... ... оның ... ... детальдарын көруге болатын айналадағы өмірден өзінің алған нақты ... ... ... ... ... Екінші жағынан, бұл өмірлік түсініктерді суреттегі барлық композициялық тәсілдер байланысты ... сол ... ... ... бере ... ...
Ритм мен симметрия әсіресе әсерлілік, бояу түсінен басқа құрылысының ритмділігіне көп ... ... ... ... ... пайдаланатын әсерлілік құралдары барынша алуан түрлі; түс, форма, композиция. Олар образға тән белгілерді, оған қатынасты бере ... ... ... ... ең ... баланың образды көре білуінің дамуына, әсерлерінің қорына және бейнелеу қабілеттерінің даму ... ... ... ... ... ... шығармашылығының негізі жеткіншек санасына әсер ететін және оның болмысында өз көрнісін табатын нақты дүние емес; адамның өз табиғатына ... ішкі ... ... даму ... ... ... болатын инстинктер деп есептеді.
Мәселен, өзінің оқыту методикасын ... ... ... ... ... деп есептеді: бейнелеу іс-әрекеті негізіне көркем инстинкт жатады; ... ... туа ... ... ... мәні ... ... тәрбиешінің міндеті осы мәннің көрінуіне көмектесу ғана.
Шығармашылық дамудың өздігінен пайда болатындығы ... осы ... ... ... және ... ... ХІХ және ХХ ғасырлардағы шетел педагогикасында көптеген жақтастарын ... ... ... ... және ... ... кейбір зерттеушілер шығармашылық дамудың мұндай теориясын биогенетикалық заңмен негіздеді- баланың барлық дамуы адамзат ... ... ... анықталады және сол жолдармен жүреді, яғни ол алғашқы қауымдық адамнан цивилизациялы адамға дейінгі дамудың ... ... ... және құрастыру әрекетіне үйретудің негізгі мақсаты - жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... айналадағы өмірден алған әсерлері бұл іс-әрекетінің мазмұны болып табылады. Сурет алу процесінде жеткіншек бейнелеушіге белгіл бір ... ... ... әлем ... білімі нақтыланып, көбейе түседі. Жеткіншек сабақ кезінде түрлі материалдармен жұмыс жасауға дағдылар мен іскерліктерге ие болады, оларда болмыстың заттары мен ... ... ... бұл ... шығармашылықпен пайдалануға үйренеді.
Тақырыптық композицияны жасау міндеті өзара логикалық байланысы бар ... ... ... ... ... ... ... заттар арасындағы байланыстар мен қатынастарды оңай аңғарады, ... бұл ... ... ... ... ... беру үшін ... жасына дейінгі жеткіншек ой мен ұиялдың үлкен жұмысын талап ... ... ... ... ... тиіс. Жеткіншек бейнеде ненің басы, ненің екінші дәрежелі екенін анықтау; композициялық міндеттерді шешу қажет.
2.2 Болашақ мұғалiмдердiң ... ... ... ... ... ... ... эксперимент нәтижесі
Қазіргі жаңа заман мектебіне көркем-эстетикалық білім мен тәрбиені ... ... және ... ... ... мен ... биік эстетикалық мәдениетке ие мұғалім қажеттігін бүгінгі қоғам талабы дәлелдеп
Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдері жеткіншектерді өнер ... ... ... оқу ... ... ... ұйымдастыру, өзбетінше жұмыс жасай алатын маман дайындау міндетіне бағындыру, оқыту өзін-өзі ... алу және өз ... өзі ... білу ... арттыратын, белсенді білім беру мен іс әрекеттерді меңгерту формаларын айқындауды көздейді.
Өнер пәнін ... ... ... ... ... ... көкейкесті мәселелерінің бірі ретінде оның негізгі ұғымдары мен түсініктерінен құралады. Педагогикалық әдебиеттерде оқыту әдістемесі белгілі бір ... ... ... жоспарланған білім көздерін менгеру жолындағы мұғалім мен оқушының өзара қарымқатынас іс-әрекеттерінің мазмұны, ... ... және ... ... жеке әдістері түрінде түсіндіріледі. Осы тұрғыдан алғанда студенттерді әдістемелік іс-әрекетке дайындаудың негізгі ұғымдары: оқыту, тәрбиелеу және жеке ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау әдістемесі ... ... ... ... ... диагностикалау, жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау, білім беру жобасын айқындау, ... беру ... ... ... ... т.б. ұғымдарды біріктіреді. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау әдістемесін айқындау өнертанымдық-педагогикалық ... өнер ... ... өнер ... ... ... өнер пәнін оқыту нәтижелері мәселелерін айқындау негізінде шешіледі. Өнертанымдық-педагогикалық білім өнер білімдері мен өнерді оқытудың педагогикалық мәселелерінің ... ... жүйе ... ... ... оқытуға болашақ мұғалімдерді дайындау әдістемесі
Өнерді оқытуға болашақ мұғалімдерді дайындау әдістемесі
лар
Өнер тарихын оқытудың мақсаты мен міндеті
Пед. тәжірибенің мақсаты мен мазмұны
Өнер тарихын ... ... ... ... әдістері
Педагогикалық тәжірибені ұйымдастыру әдістері
Студенттердің ғылыми ізденіс жұмыстары: курстық дипломдық ... ... ... ... қалыптастыратын
Дәрістік, тәжірибелік сабақтар, семинар, пікір алысу, колоквиум, конференциялар ұйымдастыру әдістері.
Мектепте сабақ өткізу, тәрбие жұмысын ұйымдастыру: ... ... ... ... талдау әдістері
Өнер тарихын оқытуда диагностика жасау әдістері, жоспарлау әдістері, ұйымдастыру әдістері және ұйымдастырылған іс-шараларды талдау әдістері.
Дәрістік, тәжірибелік сабақтарды, ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері.
Мектепте сабақ өткізу, тәрбие жұмысын ұйымдастыру: күнтізбелік, тақырыптық, сабақ жоспарларын талдау тәсілдері
Өнер тарихын оқытуды диагностика ... ... ... ... ... тәсілдері және ұйымдастырылған іс-шараларды талдау тәсілдері
Элективті курсты оқытудың мақсаты мен міндеті
НӘТИЖЕСІ: өнерді оқытудың ... ... мен ... қалыптасқан бейнелеу өнерінің мұғалімі
қабілетін қалыптастыратын
Сурет 1 - Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға
дайындау әдістемесі
Өнер ... ... ... ... ... - ... формасын, әдістерін, технологиясын, соңғы нәтижелерін, жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау мәнін айқындаумен анықталады. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін ... ... ... әдістемесі өнерді оқытуды жоспарлау, ұйымдастыру, басқару, бақылау білімдері мен педагогикалық іс әрекеттерін ... ... ... ... ... өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау әдістемесінде оқытудың ... ... ... ... оны ... ... және ... іс-шараларды талдау әдістері туралы меңгерген білімдерімен, әдістемелік іс-әрекеттерімен айқындалады (Сурет-2).
Өнер пәні (Бейнелеу өнері)
Бейнелеу өнерін оқытуды ... ... ... өнерін оқыту іскерлігі
Бейнелеу өнері
шығармаларын талдау
Бейнелеу өнері сабақтарын талдау ... ... ... ... ұйымдастыру іскерлігі
Өнерді оқыту білімі
Өнерді оқытуды талдау іскерлігі
Суретті талдау білімі
Кескіндемені талдау білімі;
Сәндік-қолданбалы өнерді талдау білімі;
Мүсінді талдау білімі;
Сәулет ... ... ... ... ... ... талдау;
Сәндік-қолданбалы өнерді оқытуды талдау;
Мүсінді оқытуды талдау білімі.
Өнердің әңгіме сабағының білімділік тәрбиелік, дамытушылық мәнін
талдау іскерлігі;
Мазмұнын,бірізділі
гін,кезеңдерін ... ... ... ... оқу ... ... жеке сабақтарға бөлуді жоспарлау мен ұйымдастыру іскерлігі
Ежелгі кезең өнерін оқыту әдістері;
Орта ғасыр өнерін оқыту әдістері;
Қайта өрлеу кезең ... ... ... ... өнерін оқыту әдістері.
Қазақстан өнерін оқыту әдістері;
Суретшілер шығарма ларын талдау әдістері.
Ежелгі кезең өнерін оқыту тәсілдері;
Орта ғасыр ... ... ... ... ... өнерін оқыту тәсілдері;
Жаңа заман өнерін оқыту тәсілдері;
Қазақстан өнерін оқыту тәсілдері;
Суретшілер шығарма ларын оқыту тәсілдері.
Өнер туралы дидактикалық ... ... ... туралы материалдардан білім беру мақсатын жоспарлау іскерлігі;
Өнер туралы білім беру ісін ұйымдастыру іскерлігі;
Өнер туралы берілген білімді ... ... ... ... тыс, ... тыс ... сағаттарын, байқаулар, көрмелер, форумдар, экскурсиялар, кештер өткізу, пікір сайыстар,апталықтар, олимпиадалар,
үйірме, семинар сабақтарын ұйымдастыру нәтижелерін талдау іскерлігі.
Өнерді оқытудың әдістемелік ... мен ... ... 2 - ... ... ... мұғалімдерінің өнерді оқытудағы әдістемелік білімдері мен іскерліктерінің қалыптасуы
Жоғары оқу орындарындағы оқыту үдерісінде болашақ ... ... ... өнер ... оқытуға дайындау әдістемесінің ұтымдылығын зерттеу мынадай міндеттерді анықтауға мүмкіндік туғызды: 1. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау арқылы ... ... беру ... ... ... өнерінен оқу және тәрбие жұмыстарын жоспарлау оны талдау туралы білімдерін меңгерту қажеттігін көрсетті. Студенттерді арнайы ... ... мен ... ... ... өткізу қажеттігі туындады. 2. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындаудағы шешуші фактор атты ... ... ... ... ... ... ... табылды. 3. Элективті курстың мазмұны өнер пәнін мектепте оқыту ... ... және ... ... ... ... ... білім берудің тарихы, өнерді мектепте оқытудың мақсаттары мен міндеттері және осы заманғы дидактикалық талаптары, өнер шығармаларын қабылдаудың өнертанымдық негіздерін ... ... ... ... төрт ... ... көрсетті.
Әдістеме саласындағы ғылыми еңбектерді талдау мен жүргізілген тәжірибелік эксперименттік зерттеу нәтижелерін сараптау негізінде ... ... ... ... туындады. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау әдістемесі студенттің белгілі бір әдістемелік іс-әрекетінің ... өнер ... ... білімдері мен іскерлігінің жиынтығынан құралған, оларды тәжірибеде қолдана білуімен анықталатын мәнді тұлғалық қасиетінің қалыптасуын кұрайтын, өнер ... ... ... негізделген әдістемелік іскерліктер мен дағдылар жүйесі болып табылады.
Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындаудың дидактикалық ... ... ... ... әдістемелік, материалдық жағынан қамтамасыз етуді көздейді. Мазмұндық ... ету: , ... ... ... бағдарламалар жасау арқылы дәрістік, тәжірибелік сабақтар өткізу; бағдарламаларына қосымша бағдарламалар енгізу арқылы мектептегі өнер пәні сабақтарымен сабақтан тыс тәрбиелік іс ... ... атты ... курс бағдарламасын жасау және оның сабақтарын өткізуді ... ету ... ... ... ету ... ... жұмыс, курстық жұмыс, өнер мұражайларына экскурсиялар ұйымдастыру, тренинг, тест тапсырмалары, өнер туралы пікір алысу, баяндама, нұсқау, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыруды қамтамасыз ету танылады. Әдістемелік қамтамасыз ету бойынша: оқу бағдарламалар, оқулықтар, көрнекілік құралдар, электрондық оқулықтар, ... ... ... ... ... ... ... етілуі көзделеді. Материалдық қамтамассыз ету: оқу үдерісі кітапхана қорымен, ... ... ... ... ... оқу ... жабдықталуының қамтамассыз етілуі жоспарланады.
Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындауда келешек маманның бойында жалпы ... ... өнер ... ... ... білімдерін қалыптастыру және тәжірибелік тұрғыдан іс шаралар ұйымдастыру қажеттігін көрсетеді. Ол үшін болашақ ... ... ... өнер пәнін оқыту әдістемесі пәнінде игерген теориялық білімдерінің нәтижесін дағды мен іскерлікті қалыптастыратын семинарлық, тәжірибелік, элективті курс, оқытушы мен ... ... ... және өнер ... жаңа буын оқулықтары мен бағдарламалардағы теориялық материалдардың берілуіне назар аудару, студенттерді мектеп тәжірибесіне толық енгізу қажет екендігі көрінді.
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді ... мен ... ... ... болашақ мұғалімдердің әдістемелік дайындығының құрылымдық моделін анықтауға негіз болды. Болашақ мұғалімдердің әдістемелік дайындығының құрылымдық ... үш ... ... ... іс - ... ... компоненттер: болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындауда болашақ мұғалімнің өнер ... мен ... шет ел ... ... ... өнері тарихына қызығушылығының болуымен, ұлттық өнер мен ... ... ... ... ... бір ... ретінде қарауы, ұлттық өнердің түрлері мен эстетикалық тәрбие үлгілерінің көркемдік білім беру мүмкіндіктеріне оң ... ... ...
Мазмұндық компоненттер: болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау болашақ ... өнер ... ... ... ... ... тиімді оқытудың әдіс-тәсілдерін оқытуды жоспарлау, ұйымдастыру және талдау әдістері туралы білімдерімен, олардың көркем-өнер саласындағы шығармашылық іс-әрекеттерін ... ... ... ... беру ... ... тұрғыда даму, көркемдік құралдар, көркемдік білімнің мақсат-міндеттері мен мүмкіндіктері жөнінде теориялық білімінің болуымен; ... ... ... ... ... талдау, қолөнердің түрлері мен бұйымдары, қолөнер шеберлері, қолөнер бұйымдарының көркемдік ерекшеліктері туралы білімдерінің ... ... ... ... ... ... ... мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау, бейнелеу өнері туындыларына талдау жасау, олар ... өз ... бере ... өнер ... тарихына, көркем теориялық талдау жасау, эстетикалық тәрбие беру, бейнелеу өнері үлгілеріне ... ... іс ... мен ... ... жоғары сыныптағы өнерді оқытуды жоспарлау, ұйымдастыру, дидактикалық шарттарды орындау, эстетикалық, өнертанушылық, педагогикалық, әдістемелік жұмыстарды орындау іс ... ... ... ... 1 - ... ... ... мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау моделі
Компоненттері
Өлшемдері
Көрсеткіштері
Мотивациялық
- көркемдік білімді меңгеруге ынтасы;
-болашақ маманның пәнді оқытуға деген қызығушылығы;
- өнер ... ... жаңа ... ... деген талпынысы;
- көркемдік білім берудің озық үлгілерін өз бойында қалыптастыруға деген қызығушылығы;
- ішкі рухани байлықты дамытуға ... ... ... ... ... ... арқылы көркемдік білім беруге қызығушылығының болуы;
-өнер пәнін оқытуда жаңа ақпараттық технологияны қолдана отырып оқытуға ... ... ... өнер ... өнер ... ... көркемдік ерекшеліктері туралы педагогикалық білімге ұмтылысының болуы;
Мазмұндық
- өнер пәнін оқытудың мазмұны
формасы және ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекеттерін дамыту, көркемдік білім беруде, рухани-эстетикалық тұрғыда білімдері;
-өнер пәнін оқыту әдістемесінің қажетті ... ...
- өнер ... ... ... ... болуы;
-оқытудың тәсілдері, әдістері, әдістемелері және өнер пәнін оқытудың педагогикалық білімдерінің болуы;
-мектеп оқушыларына өнер арқылы ... ... ... тәрбие беруді жоспарлау, ұйымдастыру, талдау білімдерінің болуы;
Іс-әрекеттік
өнердің түрлері, ... мен ... өнер ... ... ... оқушыларға көркемдік білім беруді жүзеге асыратын педагогикалық іскерлік пен дағдылары;
-өнер туындыларына талдау жасау іскерліктері мен ... ... ... ... педагогикалық іскерліктерінің болуы;
-өнер туралы дидактикалық материалдарды жіктеу іскерліктерінің болуы;
-өнер туралы материалды білім беру ... ... ... іскерліктерінің болуы;
-өнер туралы білім беру ісін ұйымдастыру іскерліктерінің ... ... ... ... ... ... ... өнер пәнін жеткіншектерге оқытуға дайындау әдістемесін ... ... ... ... ... дайындығының денгейлері жоғары, орта, төмен болып анықталды:
Жоғары ... - ... ... беру ... өнер ... оқыту әдістерін, тәсілдерін меңгеруге деген он көзқарасы, өнер ... ... ... ... ... өнер ... ... қолданатын әдістердің сапалы, өнер пәнін оқытуды ұйымдастырудың іскерліктері мен дағдыларының жоғары болуымен ... ... ... өнер ... ... ... он көзқарасы бар, өнерді оқыту арқылы адамзаттық рухани мәдениеттілікке бағыттау, өнер үлгілерін тереңдете оқыту, өнерді ұлттық мәденеттің бір бөлігі ... ... ... өнердің тәрбиелік үлгілері туралы білімдері бар, сонымен қатар әлем халықтарының мәдениетін түсінетін, ... ... ... ... ... ... әдістемелік іскерліктері мен дағдыларының жеткілікті болуымен айқындалады.
Төменгі деңгей әлемдік өнермен ұлттымыздың мәдениетін, өнерін келер ұрпаққа жаңа көзбен ... ... ... беру ... оң ... болуымен, бірақ бұларды көркем мәдениеттің бір бөлігі ретінде түсінбеуімен, көркемдік білім туралы ақпараттық-интеллектуалдық ресурстарды өз ... ала ... ... білетін, идея бере алатын білімдерінің жеткіліксіздігімен, өнер пәнін оқыту үдерісіндегі әдістемелік іскерліктері мен дағдыларының төмендігімен ерекшеленеді.
Зерттеу нәтижесі ... ... ... қызметке дайындау туралы мынандай тұжырымдар жасауға болады: өнерді оқыту ... ... ... ... тарихи этнографиялық, әдебиеттерді зерделей білуге дағдыландыру; пән бойынша ... оқу ... ... ... мен ... ... ... таныстыра отырып, оларды талдауға, өзіндік жұмыстар жасауға талпындыру; оқу-әдістемелік әдебиеттерге, мектеп ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері шеберлерінің еңбектері арқылы көркемдік білім беру мәселесіне; өнер шығармаларын қабылдауға; суретшілер өмірі мен шығармаларын ... оқу ... ... студенттермен бақылау, сауалнама, сұхбат, әңгімелер жүргізу; көркем тәрбие жұмысын ұйымдастыру, іс жүзінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... болашақ мұғалімдерді алғашқы әдістемелік дайындықтан өткізу қажеттігі анықталды. Оқу-әдістемелік көмекші құралдармен, қажетті әдебиеттермен, оқулықтармен тиімді жұмыс жасауға даярлығын ұйымдастыруға ... ... ... ... бағдарламасы мен әдістемесін айқындау қажеттігі көрінді. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер ... ... ... әдістемесінің мазмұны, өз бетімен белсенді жұмыс жүргізу, олардың ... ... ... және ... ... қатынасы мен ойлау қабілетін дамыту мүмкіндіктерін қамтуы тиіс екендігі танылды.
Зерттеудің анықтау эксперименті барысында сауалнама, тест, әңгіме, бақылау, өнер ... ... ... ... ... негізінде болашақ мұғалімдердің көркемдік білім деңгейлерін, оған қызығушылығын (өнертану саласынан түсінік-ұғымы, оқыту мүмкіндіктеріне сенімі, ... ... ... ... пайдалануы, өз ұлтының рухани мұралары арқылы көркемдік білім беру ерекшеліктері, ... орта ... ... ... анықтау көзделді. ҚР БжҒМ-нің бұйрығымен бекітілген жаңа буын оқулықтары, базистік және типтік оқу жоспарымен ... ... ... мазмұнымен мектептің жоғары сыныбындағы өнер сабағын өткізуге қойылатын талаптары талданды.
Зерттеудің ... ... ... ... өнер ... ... дайындау барысында студенттердің көркемдік білімді меңгере білулері, қазіргі таңдағы қоғам тапсырысы ... ... ... эстетикалық тәрбие беруде маңызды роль атқаратынына аса мән бермейтіндіктерін, терең теориялық әдістемелік білімдерінің аздығымен, ... ... ... ... оларды педагогикалық тәжірибеде аз қолданатындықтарын көрсетті. Зерттеуді жандандыру барысында берілген сауалнамаларға ... ... ... ... ... ... а) өнер пәнін оқыту әдістемесі атты элективті курс ... ... ... ... ... тәрбиені дамыту мүмкіндіктерінің мол екендігін мойындау; б) оқушылардың өнерге деген эстетикалық қызығушылығын дамыту жүйелі түрде қолға алынбай келе жатқандығы; в) өнер ... ... ... ... г) ... әсемдікті, сұлулықты көріп, оны бағалай білу үйрету қажеттігі; д) болашақ мұғалімдерді дайындайтын жоғары оқу орындары оқу ... ... ... мәселелердің қарастырылмауы; ж) болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер ... ... ... ... ... ... ... арқылы дайындаудың қажеттігі айқындалды. Сондай-ақ жоғары оқу ... ... ... және сызу ... даярлайтын факультеттерінде оқытылатын пәндердің типтік бағдарламаларында өнер пәнін ... ... ... ... ... ... ... қойылмауы, ғылыми негіздегі қажетті оқу-әдістемелік құралдардың жоқтығы, эстетикалық тәлім-тәрбие негізінде мектептегі өнер пәнінің өз деңгейінде оқытылмауы, мамандардың ... ... ... ... ... ... нәтижесінде болашақ мұғалімдерді педагогикалық қызметке дайындауға арналған бағдарлама мазмұнындағы өнер пәнін оқыту әдістемесін теориялық және тәжірибелік тұрғыдағы қажетті білімдері ... ... ... қамтитындығы анықталды: а) өнер пәнін оқыту әдістемесі элективті курстың мазмұнын ашу және оның ... да ... ... ... ... ... студенттерді жаңа буын оқулықтармен таныстыру; ә) өнер арқылы көркемдік білім берудің тарихына шолу; көркемдік білім берудің жүйесін ... б) өнер ... ... ... мен ... және осы ... педагогикалық талаптарға байланысты меңгеретін білімдері: оқыту әдістерімен тәсілдерін белгілеу және олардың құрылысы; ... ... ... ... в) ... ... ... негіздері; студенттерді өнер арқылы оқушыларға көркемдік білім беруге дайындау; болашақ мұғалімдердің өнертану ... мен ... ... ... г) өнер ... оқытудың әдістемелік негіздері; оқыту әдістемесінің әдіс-тәсілдері және теориялық білімімен тәжірибелік білімін меңгеру тиімді жолдары; д) өнер ... ... ... ... ... ... арттыруға қажетті дидактикалық талаптар мен олардың түрлері; ж) өнер ... ... ... ... ... ... және ... сабақтағы қызметі; өнер сабағын ұйымдастыру және оқыту әдісі мен оның өзіндік ерекшеліктері; өнер пәнінен сыныптан, мектептен тыс ... ... өнер ... ... оқу ... ... қойылатын талаптарды біріктіреді.
Анықтау экспериментінің нәтижелері жоғары оқу орындарының бейнелеу өнер мұғалімдерін дайындау үдерісіне жүргізілген талдаулар біздерге ... ... өнер ... оқытуға дайындау барысында қалыптастыру экспериментін жүргізу қажеттігін тудырды. Өнер ... ... ... ... мақсаты - студенттерге әдістемелік және тәжірибелік даярлықтарының деңгейін арттыру. Өнер пәнін ... ... ... ... үш кезеңде жүргізілді.
Өнер пәнін оқытудың педагогикалық білімдерін, іскерлік пен дағдыларын қалыптастыру экспериментінің бірінші кезеңінде ... ... ... ... өнер ... ... дайындау жұмысы үш бағытта жүргізілді. Олар бірінші-негізгі базалық және мамандандырылулардың арнайы пәндері , , және ... ... ... ... ... ... ... өтті. Нәтижесінде болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерінің көп бөлігі өнер ... ... ... қызығушылықтары, өнердің түрлерін оқытуды жандандыруды, қазіргі заман талабына аса ... ... ... себептерін білетінін, өнерді бойына сіңірген бала қоғамдағы өз орнын таба білетін тәрбиелі азамат болуына дұрыс ықпалының, бірақ өнер шеберлерінің еңбектері ... ... ... беру мүмкіндіктерін жете білмейтінін, бейнелеу өнерін оқыту барысында өнер шығармаларын қабылдаудың өнертанымдық негіздерін пайдаланбайтындықтары анықталды.
Бұл кезеңнің зерттеу нәтижесі: ... - ... ... берудің мақсатын айқындау, екіншіден - өнер пәнін оқыту әдістемесі, оқыту әдістерін ... ... өнер ... оқытудың іс-шараларын жоспарлау мен ұйымдастыру әдістерін менгерудегі жаттығу жасау мен оның орындалуын қамтитын кемшіліктері байқалды. Бұл талдаулар болашақ мұғалімдерге ... атты ... курс ... ... ... ... экспериментінің екінші кезеңінде өнер пәнін оқытуға дайындау ... ... ... оқу ... оқыту үдерісінде болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер ... ... ... ... ... ... ... теориялық, тәжірибелік дайындықтарын қамтамасыз ету бағдарламасы мен оның ... ... ... ... ... міндеттері болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау үшін атты ... курс ... ... ... ... ... оқу ... оқу үдерісінде болашақ мұғалімдердің теориялық білімдерін бекіту, көркемдік білім берудің озық үлгілерін пайдалана білу ... ... және оны өз ... ... тәжірибеде пайдалануға дағдыландыру болып табылды. "Өнер пәнін оқыту әдістемесі" атты элективті курс бағдарламасындағы оқытушының көмегімен студенттердің өз ... ... ... ... ... ... курстың мақсатына болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін ... ... ... ... көркемдік білім берудің өзіне тән мазмұндық ерекшеліктері мен тағылымдық мүмкіндіктерін меңгерту, өнерді оқытуды ұйымдастырудың әдістемелік білімдерін және іскерлік пен дағдыларына ... ... Курс ... өнер пәнін оқытудың қазіргі заман мектептеріне қойылып отырған талаптарға сай, оқушыларға көркемдік біліммен эстетикалық тәрбие беру үдерісінде нәтижелі пайдалануын ... ету ... ... ... ... шешу ... болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға деген қызығушылығын арттыру, өнертану білімдері мен ... ... ... өнер ... оқушыларға көркемдік білім беру барысында өнер бұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... мен өнер туындыларын талдауға үйрету; өнер шығармасы арқылы мұғалімнің ... ... мен ... ... ... білім мен эстетикалық тәрбие беру; болашақ мұғалімге өнертану әдістемесінен білім негіздерін меңгерту; болашақ мұғалімге қажетті өнертану дайындығының үлгісін, мазмұнын ... ... ... өнер ... ... оқушыларға көркемдік білім беру жұмыстарын жоспарлау, ұйымдастыру іскерліктерін және өткізілген іс шараларды талдау іскерлігін меңгерту. Бағдарламада элективті курстың тақырыптық ... ... ... ... курсты оқыту барысында лекция (15 сағат), ОБСӨЖ (15 ... СӨЖ (15 ... ... ... ...
Қалыптастыру экспериментінің соңғы кезеңінде болашақ мұғалімдердің тәжірибелік даярлығы ... іс ... ... ... ... 2 - атты болашақ мұғалімдерге арналған элективті курс бағдарламасы

Мазмұны
Лек
ОБСӨЖ
СӨЖ
1
Кіріспе. Өнер пәнін оқытудағы ... және ... ... ... ... ... ... білім берудің тарихына қысқаша шолу.
1
1
1
3
Өнер пәнін мектепте оқытудың мақсаттары мен міндеттері және осы заманғы педагогикалық талаптар.
1
1
1
4
Өнер пәнін ... ... ...
1
1
1
5
Өнер пәнін оқытудың әдістемелік негіздері.
1
1
1
6
Өнер пәнін оқытудың дидактикалық принциптері.
1
1
1
7
Мектептегі өнер пәнінің мазмұны (10-11 сыныптардағы өнер сабақтары).
1
2
2
8
Өнер пәнінен ... ... ... пәні ... мұғалім және оқушының қызметі.
1
1
1
10
Өнер пәні сабағын ұйымдастырудың өзіндік ... ... өнер пәні ... ... ... мен оған ... талаптар.
2
1
1
12
Өнер пәнінен сыныптан, мектептен тыс жұмыстарды ұйымдастыру.
1
1
1
13
Өнер пәніне арналған оқу кабинеттерін жабдықтауға қойылатын ... іс ... ... ... өнер ... сабақтар өткізіп, өнер білімдерін, өнер пәні білімдерін, өнер пәнін ... ... ... ... ... ... , , , , , , , ... ... ... ... ... жұмыстарын орындауға жетекшілік жасалды.
Бұл бағдарламалар бойынша ұйымдастырылған тәжірибелік эксперименттік іс шаралар болашақ мұғалімдердің өнертану дайындығы бағытын айқындап, ... ... ... мен ... ... және ... өткізген әдістемесі мұғалімдерді жалпы әдістемелік қызметке дайындау үдерісінде ... ... ... ... ... ... ... Мұның бәрі болашақ мұғалімдердің әдістемелік білімдерінің, іскерліктері мен ... ... ... әсер ... ... ... ... өнер пәнін оқытуға дайындау әдістемесінде өнер арқылы оқушыларға көркемдік білім беруге ... оң ... ... ... әдістемесінің барлық параметрлерін қамтиды. Тәжірибелік-эксперимент жұмысының алғашқы кезеңінде, эксперимент тобы дайындықтарының жоғары деңгейі 21,5% құраса, эксперименттен ... 50,9 % ... ал ... ... бұл деңгей әлі төмен екені көрінді. Ал, эксперимент тобындағылардың төменгі деңгейлері 27,4%, бақылау тобындағылар 46 % ... ... ... ... жұмыстарының соңғы нәтижелерін талдау болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау, оқушыларға өнер пәні ... ... ... ... ... ... ... прогрессивтік бағыттағы сандық және сапалық өзгерістер болғандығын көрсетті.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың нәтижелерінде болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер ... ... ... ... ... ... және эксперимент топтарындағы дайындық критерийлері өлшемдерінің тексеру нәтижелері 3 - кестеде көрсетілген. ... 3 - ... ... ... мұғалімдерінің өнер пәнін оқытуға дайындық көрсеткіштері (%)

Деңгейлері
Эксперимент тобы
дейін ... ... ... (50%) 28 ... (50%) 46 ... (28,4%) 22 ... (30%) 29 ... (21,5%) 52 (50,9%)
20(20%) 25 ... ... ... ... 3 - ... ... ... мұғалімдерінің өнер пәнін оқытуға дайындық деңгейлерінің арту динамикасы (%)
Өнер пәнін оқытуға дайындау экспериментін жүргізу барысында ... ... ... ... өздеріне сенімді, пәнді оқыту үдерісінде оқушыларға көркемдік білім беруге деген айқын шешімдері бар, өнер арқылы білім берудің тиімді әдістерін, өнер ... ... ... ... ... ... ... іскерлік пен дағдыларын меңгергендігімен сипатталады.
Бұл тұжырым педагогикалық тәжірибе нәтижелеріне болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін ... ... ... ... өсуі ... ... ... өнер пәнін оқыту әдістемесі арқылы оқушыларға көркемдік білімімен, өнер дағдыларымен қаруландыру дайындығының біз жасаған әдістемесін бағалайтын жеке ... ... ... өнерінің көркемдік құндылықтарын зерттеу, болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындау жолдарының, әдіс ... ... ... ... ... ... білу казіргі жас ұрпақ тәрбиесін ойдағыдай жетілдіруге көмектесетіндігін көрсетті. ... ... ... ... өнер пәнін оқытуға дайындауға болашақ мұғалімдер дайындау әдістерін арнайы кезеңдерге бөліп зерттеу талдаулары көрсеткендей ... ... ... беру ... ... деген әдістемелік дайындығының сандық және сапалық көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... шешу ... жасалған болжамның дұрыстығы эксперимент жүзінде дәлелденіп, ол мынадай қорытындылар мен ... ... ... берді:
* Бүгінгі күн талаптарына сай жоғары оқу орындарындағы оқыту ... ... ... ... ... өнер ... оқытуға дайындау негізі студенттердің бейнелеу өнер туралы білімдері мен әдістемелік іс-әрекеттерін тұтастай және жүйелі түрде интеграциялық бірлікте қарастыруды қажет ... ... Өнер ... ... ... ... ғылыми-педагогикалық негіздерін айқындау мақсатындағы, мәдениеттану, бейнелеу өнер тарихы мен ... ... ... ... ... әдістемесі, тарихи-этнографиялық, педагогикалық еңбектерді талдау, , , ұғымдарына анықтама берудің тұғыры ретінде алынды.
3. ... ... ... ... өнер ... оқытуға дайындаудың мотивациялық, мазмұндық, іс әрекеттік компоненттерден тұратын құрылымдық моделі мен оның ... ... ... ... ... сапаларды қалыптастыру деңгейлерінің өмір шындығына сәйкес келетіндігін дәлелдеді.
4. Жоғары оқу орындарындағы ... ... ... ... ... ... өнер ... оқытуға дайындаудың әдістемелік құрылымы оқушыларға өнер шығармаларының көркемдік білімдерін меңгерту әдістері және оқушыларға көркемдік білім ... ... ... ... әдістері; бейнелеу өнері тарихы мен теориясы білімдері мен оны практикада қолдану әдістері; көркемдік білімдерді мектептегі оқу үдерісінде және ... ... ... ... ... ... ... Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындаудың дидактикалық шарттары: мазмұндық, ұйымдастырушылық, әдістемелік материалдық қамтамасыз ету ... ... Бұл ... дәрістік, лабораториялық дәрістердің мазмұны мен әдістемесін дайындауды, ұйымдастыруда басшылыққа алынды. Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін ... ... ... қызметіне дайындау ғана емес, сонымен қатар қазіргі кездегі ... ... ... нақты инновациялық-педагогикалық міндетті шешуге қабілетті мұғалімді дайындау болып табылады.
6. Жоғары оқу орындарындағы оқыту үдерісінде ... ... ... ... өнер пәнін оқытуға дайындаудың ұтымды алғы шарты өнер мен өнерді оқыту білімдерін, іскерліктері мен дағдыларын бірлікте ... ... ... ... ... ... үдерісінде жүзеге асырылды. Өнер арқылы оқушыларға көркемдік білім ... ... ... ... ... ... Дайындық үдерісінде қазіргі инновациялық педагогикалық технологияларды қолдану, іздеп отырған дайындықтың жоғары деңгейіне жетуге негіз ... ... ... ... өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындық формалары аудиториялық ... ... ... жұмыстары, педагогикалық іс тәжірибе ұйымдастыру, курстық, дипломдық жұмыстар дайындау деңгейлерінің өзара тығыз байланыстарымен анықталды.
8. Болашақ бейнелеу ... ... өнер ... оқытуға дайындаудың мазмұндық құрылымы қазақтың көркемдік мәдениетін құндылық құбылыс ретінде, әлемдік ... ... ... салыстыра отырып оқыту; өнерді оқытуда нақты белгіленген дидактикалық шарттарды жүзеге асыру; болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға ... ... ... ... мен ... ... ... әдістемелік міндеттерді шешу, жүзеге асыру және бақылауға қажетті талдау жасау, дайындық нәтижелерін сараптау ... ... ... ... ... көрсетті.
9. Тәжірибиелік эксперимент жұмыстарының нәтижелері ұсынылып отырған әдістеменің болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер ... ... ... ... ... ... ... Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін оқытуға дайындаудың болашақ мұғалімдерді өнер пәнін ... ... атты ... ... ... ұсыныстар туындатты: болашақ мұғалімдерге өнер шығармаларының мазмұнын, өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... жасау; өнер туралы білім беру, өнер пәнін оқыту білімін беру, өнер пәнін оқыту ... ... ... элективті курсты тәжірибеге ендіру; жоғары сынып оқушыларының жеке ... мен ... ... ... өзекті тұстарын пайымдауына, келешекте олардың өнер түрлерінен жоғары оқу орындарда ... ... ... әсер ету мәселесі бойынша әдістемелік бағыттағы семинарлар, конференциялар өткізу; өнер пәні арқылы мектеп оқушыларының көркемдік білімін, ... ... ... басқа да интерактивтік әдістерін іздеу қажеттігін көрсетті.
Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін өнер пәнін ... ... ... бейнелеу өнерінің мәдени-рухани құндылықтарын меңгерту арқылы әлемдік мәдениетке деген құрметін тәрбиелеу, болашақ мұғалімдерді өнер пәнін жоғары сыныптарда оқытуға ... ... ... ... ... үлес қосуға талпындық. Біздің ойымызша, жас ұрпақтың эстетикалық мәдениетін өркениет деңгейіне көтеру үшін, халқымыздың өнер саласындағы ... ... ... ... ... ... ... зерттеу болашақтың еншісінде.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
Delphi программалау ортасында Қазақстан туралы мәліметтер қорын даярлау 51 бет
Microsoft Word мәтіндік процессорының көмегімен мәтіндік құжаттарды даярлау5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь