Әл Фарабидің өмірі

Кіріспе
1. Әл Фарабидің өмірі
2. Әбу Насыр Әл.Фараби және оның әлем ғылымына қосқан үлесі
3. Ал.Фарабидің Үндістанда болған оқиғасы
4. Ирандағы Фараби туындылары
5. Орта ғасыр ғалымдарының Әл.Фараби туралы ой.пікірлері
6. Қорытынды
Қасиетті қазақ даласы талай ұлы ғұламаларды дүниеге алып келді. Қазақ топырағынын көкіреп ояу, көзі ашық, ойшыл азаматтары бүкіл шығыс араб-парсы мәдениетін меңгеріп, өз шығармаларын көпке ортақ тілде жаза біліп, кейінгі ұрпақтарына мұра етіп қалдыра білді. Олардың ішінде аты әлемге жайылғандары да аз емес. Солардың бірі — бәрімізге танымал ұлы жерлесіміз Әбу Насыр әл-Фараби.
Әл-Фараби түрік тайпасының дәулетті бір ортасынан шыққаны бізге мәлім, бұған дәлел оның толық аты жөнінде "Тархан" деген атаудың болуы. Әл-Фараби 870 жылы Сыр бойындағы Арыс өзені Сырға барып құятын өңірдегі, Фараб қаласында дүниеге келді. Фарабидің то-лық аты-жөні Әбу-Насыр Мұхаммед Иби Мұхаммед ибн Ұзлағ ибн Тархан Әл-Фараби, яғни әкесі Ұзлағ, арғы атасы Тархан. Туған жері қазақтың ежелгі қаласы Отырарды арабтар Барба-Фараб деп атап кеткен, осыдан барып ол Әбунасыр Фараби, яғни Фарабтан шыққан Әбунасыр атанған. Бұл қаланың орны қазіргі Шәуілдір ауданы, Шымкент облысының территориясында. Сол түста өмір сүргендердің қалдырған нұсқаларына карағанда, Отырар қаласы IX ғасырда тарихи қатынастар мен сауда жолдарының торабындағы аса ірі мәдениет орталығы болған
.А. Н. Бернштам, шекарадағы аса манызды мекен және керуен жолдарының торабы болған Отырарға орта ғасыр авторларының көп назар аударғанын атап көрсетеді. Географиялық көрінісі түрліше бұл өнір суармалы егіншілікпен айналысуға да қолайлы болған.
А. Н. Берштамның айтуынша, Отырар қаласы орналасқан аса құнарлы алқапта қазақ халқының арғы ата-бабалары, қырдағы көшпенділер мен қала тұрғындары жиі карым-катынас, тығыз байланыс жасап отырған деп пікір қорыту әбден орынды.
Кеңінен мәлім екі дерек бар: 1218 жылм монғолдар қаланы қиратты, бұл "Отырар апаты" деп аталды; онаң соң 1405 жылғы ақпанда мұнда Әмір Темір қайтыс болды. Отырар жайында біздің қолымызда Ибн Хаукальдың, Абул Фиданың, қытай деректемелерінің мәліметтері бар. Отырар жөнінде Птоломейде де айтылған. Отырардағы кітапхана, ел ауыздағы аңызға қарағанда, кітабының- саны жағынан атақты Александрия кітапханасынан кейінгі екінші орында болған.
Бірақ Отырар Қазақстан территориясындағы бірден бір мәдени орталық емес-ті. Зерттеушілердің кажырлы еңбегі арқасында республиканың археологиялық картасында басқа да мәдени орталықтар (Тараз, Сығанак, Түркістан, Мерке, Исфиджаб және басқа қалалар) болғаны көрсетілген. Сондықтан, біз осы территорияны мекендеген тайпалардың сонау арғы заманда қалыптасқан өскелең өнері, қол өнері, ғылымы, түркі тілдес жазуы болған деп қазір батыл айта аламыз.
Осы жазба әдебиеттің пайда болған кезін, ол біздік заманымыздан 300—400 жыл немесе одак да көп бұрын қалыптасты ма деген мәселені келешекте тарихшылар мен тіл мамандарының анықтауына тура келеді. Міне, сондықтан да, қазақ топырагынан шыққан ғалымдар Әбу-Насыр әл-Фараби, Исхақ әл-Отрари, Исмаил әл-Шаухари, Жемал әл-Түркістани, әл-Сығнақи, әл-Қыпшақи, Қадырғали Жалаири және басқалар жазған еңбектердің белгілі бір мәдени негізде дүниеге келуі әбден табиғи нәрсе. Осынау санлақтардың ішінде жалпы әлемге әйгілі алып тұлға ретінде көзге көрінетін әл-Фарабидің орны ерекше.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Әл Фарабидің өмірі
2. Әбу Насыр Әл-Фараби және оның әлем ғылымына қосқан үлесі
3. Ал-Фарабидің Үндістанда болған оқиғасы
4. Ирандағы Фараби туындылары
5. Орта ... ... ... ... ... Қорытынды
КІРІСПЕ
Қасиетті қазақ даласы талай ұлы ғұламаларды дүниеге алып келді. ... ... ояу, көзі ... ... азаматтары бүкіл шығыс араб-парсы
мәдениетін меңгеріп, өз шығармаларын көпке ортақ тілде жаза біліп, кейінгі
ұрпақтарына мұра етіп ... ... ... ... аты ... жайылғандары
да аз емес. Солардың бірі — бәрімізге танымал ұлы жерлесіміз Әбу Насыр әл-
Фараби.
Әл-Фараби ... ... ... бір ... шыққаны бізге мәлім,
бұған дәлел оның толық аты жөнінде "Тархан" ... ... ... ... жылы Сыр ... Арыс ... Сырға барып құятын өңірдегі, ... ... ... ... то-лық аты-жөні Әбу-Насыр Мұхаммед ... ибн ... ибн ... ... яғни ... Ұзлағ, арғы атасы
Тархан. Туған жері қазақтың ежелгі қаласы Отырарды арабтар Барба-Фараб деп
атап ... ... ... ол ... ... яғни ... ... Әбунасыр
атанған. Бұл қаланың орны қазіргі ... ... ... ... Сол түста өмір ... ... ... ... ... IX ғасырда тарихи қатынастар мен сауда жолдарының
торабындағы аса ірі ... ... ... Н. ... ... аса манызды мекен және керуен жолдарының ... ... орта ... ... көп ... ... ... Географиялық көрінісі түрліше бұл өнір суармалы егіншілікпен
айналысуға да қолайлы болған.
 А. Н. Берштамның айтуынша, Отырар ... ... аса ... ... ... арғы ... қырдағы көшпенділер мен қала тұрғындары
жиі ... ... ... ... ... деп пікір қорыту әбден
орынды.
Кеңінен мәлім екі дерек бар: 1218 жылм ... ... ... бұл
"Отырар апаты" деп аталды; онаң соң 1405 жылғы ... ... Әмір ... ... ... ... біздің қолымызда Ибн Хаукальдың, Абул Фиданың,
қытай деректемелерінің мәліметтері бар. Отырар ... ... ... ... ... ел ... ... қарағанда, кітабының-
саны жағынан атақты Александрия ... ... ... ... ... Қазақстан территориясындағы бірден бір мәдени орталық емес-ті.
Зерттеушілердің кажырлы еңбегі арқасында республиканың ... ... да ... ... ... Сығанак, Түркістан, Мерке,
Исфиджаб және басқа қалалар) болғаны көрсетілген. ... біз ... ... ... ... арғы заманда қалыптасқан өскелең
өнері, қол өнері, ғылымы, түркі тілдес жазуы болған деп қазір батыл ... ... ... ... болған кезін, ол біздік заманымыздан 300—400 жыл
немесе одак да көп ... ... ма ... ... келешекте тарихшылар
мен тіл мамандарының анықтауына тура ... ... ... да, ... шыққан ғалымдар Әбу-Насыр әл-Фараби, Исхақ әл-Отрари, Исмаил әл-
Шаухари, Жемал әл-Түркістани, ... ... ... ... басқалар жазған еңбектердің белгілі бір мәдени негізде дүниеге келуі
әбден табиғи нәрсе. Осынау санлақтардың ішінде жалпы ... ... ... ... көзге көрінетін әл-Фарабидің орны ерекше.  
Ал енді әл-Фарабидің антика дәстүрімен байланыстылығынан, осының арқасында
оның Аристотельден кейінгі "Екінші Ұстаз" атанып, ... ... ... ... жастайынан ақ ұлы Аристотельдің, Платонның, ... ... ... да ... ... түп ... ... бізде деректер бар.
Білімге, ізденуге деген құштарлықтың жетелеуімен ол, жас ... ... ... бәрі ... әрі ... әрі таңсық көрінетін кезде саяхат
жасап, сол замандағы ... ... ... ... Хорасанда,
Бағдадта, Дамйскіде (Шам), Алеппада, Каирда (Мысыр) болған. Өз өмірінің көп
жылдарын ол, араб халифатының ... және ... ... ... ... Мұнда ол өз білімін әбден тиянақты меңгеріп, толықтырады, көрнекті
ғалымдармен байланыс жасайды, ... ... ... ақылының
алғырлығы және асқан байсалдылығы арқасында көп ұзамай ... ... ... ие ... ... ... ... кертартпа хадисшілер оны
жек керіп, күндей бастаған, әсіресе, олар әл-Фарабидің ... ... ... ... шыққан, өйткені, оның дүниеге көзқарасы шынайы болмысты танып
білуге, адам бақытын о дүниеден іздеп табуға мезгейтін еді. Ақыр ... ... ... ... ... ... "Фусул ал-мадани" ("Мемлекет
қайраткерінің нақыл сөздері") деген соңғы шығармасында ол: "Адам ғылымға
түрліше ... ... ... ... ... ... ... елде
тұруға тиіс",— дейді. Әл-Фараби александриялық ... ... ... ... ... ... несторианшыл христиандар тұратын
Хоранға келіп ... ... ... ... ... ... мен ... мұнда ол солтүстік Сирияның жетекшісі саяси қайраткері Сейд ад-
Дуаль Хамданиге аса ... ... ... 950 жылы 80 ... ... заманға әл-Фарабидің тек негізгі шығармалары ғана келіп ... ... ... бері-ақ жұртшылыққа танымал болып, философиялық және
ғылыми ойдың одан кейінгі дамуына тигізген әсері ... ... ... ... ие ... сол ... тән белгілері оның
шығармаларымен белгілі бір дәрежеде өз ... ... ... көне ... ... және ... ... деп шығыста
аталып кеткен Аристотельдің ... ... ... ... ... ... және исламның әсерімен Аристотель
идеяларының өзгеруі айқын көрінеді. Әл-Фарабидің Аристотельге бас игені
сөзсіз. Сол ... ол ... ... ең ... мен ... ... ала бермейтіні де даусыз. Бірақ біз үшін ерекше бағалы жағы
сол — ол ... ... ... жағымен ғана шектелмейді, ол
диалектика элементтеріне, мәселені қарама - ... ... ... ... ... ... дүние мен сезім мүшелері арқылы жүзеге асатын байланыс
таным логикасының ірге тасы болып табылатынын дәлелдейді.
Фараби Аристотельдің, Әл-Киндидің ізін ... ... мен ... ... ... үлкен жетістіктерге жетеді. Мәселен, Фараби шығармаларының
санын неміс ғалымы Ш. Штейщнейдер 117 еңбек десе, ... ... А. ... ал ... ... Б. ... 200 трактат деп көрсетеді.     
Фараби философия саласы бойынша грек ойшылы Аристотельдің "категориялар",
"метафизика", ... ... ... бірінші және екінші
"Аналитика", "Топикасы" мен 4 сопылық еңбектеріне түсініктемелер жазды. Ол
еңбектері күні бүгінге дейін де мәні — ... ... жоқ. ... Шығыс пен Батыстың ғылымы мен ежелгі мәдениетін таныстыруда зор роль
атқарды.
Сондықтан да XI ғасырда өмір ... ... ізін ... ... Ибн-Сина
(980—1037) тек Әбу Насыр түсіндірмелері аркылы ғана Аристотель ... ... ... ... ... ... жайлы жазған екен.
Анығырақ айтсақ, Аристотель шығармалары сол кездің өзінде-ақ араб тіліне
аударылып үлгіргенді. Араб шығысында ... ... ... ... ... Бірақ  көп  ... ұлы грек ... ойын ... қиын ... да, көп тілдерді жетік білген ұлы ғалым жерлесіміз Аристотель
шығармаларына араб ... ... ... ... ... ол ... мұраларын жаңсақ пікірлерден тазартып, өз қалпында дұрыс
түсіндіре біліп, ... ... ... деген ғылым саласындағы үлкен
адамгершілік, азаматтық іс әрекетін ... ... ... да, ... оны "Ал ... ас-саны"— "екінші ұстаз" деп атаған.
Ұлы Бабамыз Аристотельдің философиясын дамыта отырып, өз тарапынан ... ... ... ... ... тізбегі", "Кемеңгерлік
меруеті", "Ізгі қала тұргындарының ... ... ... ... ... ... үшін ... ала не білу кажеттігі жайлы", "Ақылдың
мәні туралы", "Әлеуметтік-этникалық трактаттар", "Философиялық ... б. ... ... ... ... ... ғылымның философиялық-
логикалық ірге тасын дұрыстап қайта қалап шықты. Ол музыка жайлы күрделі
зерттеулер ... ... ... тіл ... ... ... этика т. б. ғылымдар жайлы жазған еңбектерінің мәні ерекше зор.
Тарихқа неғұрлым терең ... ... біз жеке ... тайпалар мен
ұлттардың мәдениеті мүлде оқшау дамиды деген ... ... ... ... ... ... жүзі мәдениетінің дамуында із қалдырған
сол көрнекті қайраткерлер, шындығында, ... ... ... ... ... ... осындай дүние жүзілік тарихи тұлғалардың санатына
қосылады. Ол туған елінің мәдени ... ... ... ... ... жемістерін бойына дарытты. Дәл, сондықтан да, ол таяз
ұғымдар мен соқыр сенімдерден жоғары ... ... ... ... ... да икемді ете білді. Әл-Фараби өз заманындағы ... ... ... ала білді, өз дәуірінің шынайы энциклопедиясын жасап берді.
Оның терең мағыналы пікір айтпаған, жете зер ... ... ... бірде-бір білім саласы жоқ деуге болады. 
 Араб шапқыншылығы Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... дем берді. Терең ішкі
қайшылықтар, ... ... ... ... ... ... айналған
шаруалар қозғалысы және басқа да ... ... ... ... болғанымен, феодалдық қатынастардың дамуын тоқтата алған жоқ. X
ғасыр мәдени өрлеу заманы болды. Бұл ... ... ... ... ... Ренессансы деп аталды. Осы өрлеуге ықпалын тигізген
жағдайлардың ... ... ... кең өріс ... қолжазба
жинау, аудару ісінің жолға қойылғанын, жеке меншік және ... ... атап ... ... Қазақстан, Орта Азия және Таяу Шығыс елдерін ... ... және ... процестердің барлық айқыш-ұйқыш қиын өрнектерінің
бетінде әл-Фарабидің саяхат сапарлары картасының ... ... өзі IX—X ... ... ... мүмкін жолдарын тамаша
етіп көрсеткен болар еді. ... ... өзі, араб ... ... ... ... және оның іс жүзінде күйреуіне байланысты, сол заманда
Оңтүстік Қазақстан "Мұсылман дүниесі" деп ... ... ... ... ... ... ... біріне айналғанын көрсеткен
болар еді. Бұрынғы орталықтар, өзінің бір ... ... ... да, ... ... ... сақталғанын көрген болар едік. Біз
егінші және мал бағушы тайпалардың, түріктік және ... ... ... ... ... ... тайпалар мен
халықтардың қоян қолтық тығыз "өмір сүргенін" және т. б. ... ... ... орта ... ... бөтен діндегілерге ... ... ... Мұның бәрі сол замандағы Шығыста Екінші ұстаз
аталынып кеткен әл-Фарабидің философиялық көзқарастарынан көрінеді.      
Ұлы отырарлықтардың өмір кешкен заманын көз ... ... ... ... ... оның ... ... деректердің аздығы
ғалымды асыра дәріптеуге, болмаған нәрсені оның ... ... ... ... өзі ... жат ... және оның ... тануға зиянын
тигізеді. Сол сияқты әл-Фараби ... мен ... ... оны ... білмейінше, азды-көпті үйреншікті өрнекке айналып
кеткен рыцарлық өмір ... ... ... ... ... ғылымға жат әрекет болып табылады және оның танымдық-эстетикалық
тұрғыдан берері аз болып шығады. Әрине, сөз ... өз ... ... ... бар. ... мұның өзі шындыққа жақын қоспа болуы ... сол ... ... жағдай болмаса да, сол дәуір шыңдығына жанасатын қоспа
болуы тиіс. Ұлы адамдар жөніндегі мұндай шығармаларды дүние жүзілік әдебиет
берді. Бұл ... ... ... ... ... та ... ... ғалым тағдыры философиялық жалпылау дәрежесіне шарықтап көтеріледі;
сол арқылы актуальданып, ... ... ... ... жатады. Егер
өзімізге жақынырақ мысал келтірсек, Әуезовтың "Абайы" өз халқына зор ... жеке адам ... ... ... ... үлгісін көрсетеді. Зерттеу,
тағы да зерттеу — тарихи тақырыпты бейнелеуде ... мен ... ... ... ... міне, осы.
Әл-Фарабиге қайта орала отырып, мынаны ескерткен жон: сырттай әсер ету
емес, іштен серпіліп ... ой ... ... ... баса ... аудару
керек. Әл-Фарабидің сарай төңірегіндегі ... ... ... ... өзіне тамаша лауазымдар ұсынып жатса да, ... бір ... ... ... ғана өмір ... өйткені, осы жағдай оны, алаңсыз
жұмыс істеуіне мүмкіншілік ... ... ... ... қайшы келеді. Нақ осы сияқты, әл-Фарабиді ... етіп ... да ... ... ... Ол заманда ұлт болып бірігу процесі
аяқталудан әлі тіпті алыс ... ... ... ... әл-Фараби кейін қазақ халқының құрамына
қосылған түркі тайпасынан 'шыққан және ол ... ... ... ... бар ... ... дей ... өзбектердің, қазақтардың, түрікмендердің, ... ... ... және ... өте ерте заманнан бері ортақ
болуына ... олар ... ... ... ... жатқан. Атап
айтқанда, көшпелі мал шаруашылығын жүргізудің бұл екі түрі тіпті ... бола ... ... ... ... ... және ... байланыстырушы буындар болып келген.
Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың орта ғасырлық қалаларының және мекенді
жерлерінің қалдықтарын археологиялық ... ... орта ... дәуірінен бастап (VI—VII ғ.) Оңтүстік Қазақстанның қалалары мен
Орта Азия қалаларының экономикалық және ... ... ... ... етіп ... көрсетеді. Бұған, әсіресе, сауда қатынасы қолайлы
жағдай жасаған. Батыс пен ... ... ұлы ... жолын, Мервті,
Самарқанды, Бұқара мен Чачты, Таразбен, ... және ... ... ... мен жалғыз аяқ жолдарды атап көрсетуге болады.
Бұл кездерде архитектура, қол өнерінде бәріне ортақ канондар қалыптасады.
Бірақ олардың ... ... ... ... ... ... ғана
тән ерекше мәдени дәстүрлері қалыптасқан. Бұған айғақтың бірі — Айша ... Дала елі мен ... ... егіншілік пен көшпелі шаруашылықтың
ұштасқан жеріне, сол замандағы аса маңызды сауда жолдарының тоғысқан жеріне
осы сынды кесек ... ... ... ... ... ... қаласының дәстүрлерінен әлдеқайда кең келемді
дәстүрлерді бойына сіңірді. Өйтпейінше, оның есімі дүние жүзі ... ... еді. Оның ... ... ... бейнесі жағынан араби
тілдес деп аталатын мәдениеттің аймағы шеңберінде кең өріс алды.
Мәдениеттің кейінгі дамуына, соның ... ... Орта ... ... ... мәдениетіне әл-Фарабидің жасаған ықпалы әр тарапты
болды және ұзақ ... ... ... ... ... ... ішінде,
түркі тектілер өкілдерінің "мұсылман" Шығысының мәдени өміріне белсенді
түрде қатысуы әдеби тілді ... ... ... әрекеттеріне қолайлы
жағдай туғызды. Түркі тілінде Махмуд Қашқаридің және Жүсіп ... ... ... әл-Фарабидің рационалистік және
гуманистік идеяларының іздері айқын көрінеді.
Бақыт дегеніміз — ол абсолюттік игілік. Фарабидің ... ... ... ... ... мақсаты мен негізі деп ойлайды. Олар — өзіне
ұнайтын, керекті нәрселер, мысалы: ... ... тағы ... Адам бақытты
ешбір жағдайда басқа күш арқылы емес, тек теориялық ақыл ... ... ғана ... ... ... ... адамдар — данышпан адамдар.
Фарабидің қолжазбалары дүниежүзінің көп кітапханаларына тарап кеткен және
сол ... ... тұр. Сол ... ... ... ... асыл
мұраларын зерттеп, оқып үйренуде. Фарабидің көп ... ... ... ... ... ... жергілікті ғалымдарымыз да, өз үлестерін
қосуда.
1975 жылы Мәскеу және Бағдад ... ... ... Абу Насыр әл-
Фарабидің туғанына 1100-жылдық мерейлі тойы атап өтілді.
Республикадағы ... ... ... ... шаһарындағы
Мәдениет институтына әл-Фараби есімі беріліп ... 1991 жылы ... ... Университетінің ректоры профессор Т. С.
Садықовтың қолдау ынтасымен ... рет ... ... ... ... ... ... аясында Фараби мұрасынан алған Фараби оқуы болып
өтті. Мұнда ... ... ... ... ... мәселелері талқыланды.
Аль Фараби туралы
Әдебиетпен ауызша шығармалардан баска Қазақстанда ғылыми білімнің дамуы да
кең тараған. Астрономия, география және ... да ... ... ... білімі орта ғасырларда ғылыми тракататтар түрінде кең
тараған. Өкіншке орай соның көп ... ... ... ... жоқ. ... ... көптеген есімдер белгілі, бірақ солардың ішінде Абу
Насыр Аль Фарабидің жөні бөлек.
Абу Насыр ибн ... ... ибн ... ... 870 жылы ... қаласында
қыпшақтың әскери қолбасшысының жанұясында туылған. Абу Насыр бала күнінен
ғылымға үйір болып ... оның ... ... сол ... ... аса ... бар еді. Аль Фараби парсы, грек ... ... осы ... ... ... Кәмелеттік жасқа толған соң ол, оқуын жалғастыру
үшін жетекші ғылыми орталықтарға барады. Осы ... Шаш ... ... ... және тағы басқа көптеген қалаларда болады.
Сол замандағы ғылым ммен ... ... ... бірі ... ... ... ... болады. Осы жерде өз білімін толык
жетілдіреді және көптеген көрнекті ғалымдармен танысып, ... ... ... ие болады. Бірақ бұл жағдай діни-ғалымдардың көре
алмаушылығын туғызып, ... ... ... Аль Фараби Багадатты
тастап Хорасанға кетуге ... ... ... ... ... ... ... өткізді
Аль-Фараби энциклопедисть ғалым ретінде ғылымның барлық саласына елеулі
еңбек сіңірді.Ол барлық ... ... ... ... жіне ... ... саясат) деп екіге бөледі. Оның қолынан
музыка теориясы, физика, заң, ... ... ... логика,
философия ғылымдарына арналған көптеген трактаттар шықты. Аристотель
оқуыларын дамыта және ... ... Аль ... көзі тірісінде ақ
“Екінші ұстаз” (Аристотелден кейінгі) ... атақ ... ... ... ... осы Аль ... еңбектері негізінде қалыптасады және
оның ықпалымен Ибн ... Ибн ... Омар ... ... Бекон, Леонардо да
Винчи және көптеген ғұламалардың көзқарастары қалыптасқан.
ӘБУ НАСЫР АЛ-ФАРАБИ және ОНЫҢ ӘЛЕМ ... ... ... ... ... ибн ... ... ерте орта ғасырдағы ұлы ғұламалардың
бірі болып табылады. Ол көпжақты оқымысты-энциклопедисть және ... ... бірі ... Осы себепті оған
“Аристотелден кейінгі екінші ұстаз!” деген ... атақ ... ... бір ... Орта ... етедегі мәдени орталығы болған қала
Отрарда туылғаны тарихтан белгілі. Әл Фараби осы ... ... ана ... тілінде бастауыш білім алады. Фарабидің еңбегі мен ... ... ... даму дәуірімен түстас келді. Әлемнің атақты ... ... ... ... ... және онда ғылым
академиясы мен университет ашады.Бағдат оқымыстыларының арасында Орталық
Азия мен Қазақстаннан ... ... ... иеленді. Солармен бірге
Бағдатқа – білімнің барлық саласынан; ... ... ... ... бар ... де ... ... тіл ғылымының, калеграфияның,
лингвистиканың, өлең құрастырудың, ... ірі ... ... Сауатты жазу, каллиграфия, өлең жазуғ риторикадан трактовкалар
жазды. Әбу Насыр ал-Фараби – ... ... ... әрі ... ... әрі ... ... музыкалық аспаптарды жасаушы
шебер болды.
Оның ... ... ... үлкен трактат” деген шығармасы көптеген
тілдерге аударылған. Фараби трактаттары біздің заманымызға ... аса ... ... ... ... ... ... деп қарады. Ұл идеаны ... ... ... ... ... анық ... және астролог ретінде Фарабидің беделі жоғары болды, ол бұл
ғылымдарды арифметика, ... ... ... ... ... ... жатқызды. Физика мен жалпы жаратылыстанудан жазған
Фараби еңбектері белгілі. Жалпы физикалық және ... ... ол ... жасау қажеттілігін атап көрсетеді.
Фараби тамаша дәрігер ретінде де белгілі. Дәрігерлік қызыметіне байланысты
Фараби, сол замандағы басқа да дәрігерлер ... ... ... айналысады. Ғылымның бұл салаларының бәрі жаратылыстану
құрамына кіретін. Фараби географияға көп көңіл бөлді. Саяхатшы ... ... мен ... ... Таяу Шығыстың, Африканың көптеген ғылыми
және мәдени орталықтарында ... Оның ... ... Шаш, ... Хива, Кабул, Бағдат, Дамаск қалаларында болғаны құжат түрінде
белгілі. Барлық ... мен ... ... ... ... ... астрорном ретінде аймақты оқып ... ... ... т.б. ... ... ... мән берді. Ол, “қандай да ... ... ... ... ... ... ... бай және
кең көлемді болып келеді” деп жазды.
Өзінің басқа бір еңбегінде “философияны оқып ... ... ... ... игеру керек, өйткені бұл ғылым адамға барынша жақын, мәндері анық
және оған ... ... ... деп ... ... ... өз заманындағы теңдесі жоқ тұлға саналды. Оның
негізгі көзқарасы – ... Оның ... ... Платон және басқа ертедегі данышпандардың философиялық
еңбектеріне ... ... көп орын ... ... тамаша, өте
бағалы еңбегі “Даналықтың маржандары” деген трактаты 1000 жылдан бері ... ... ... ... ... еңбектері Европаның Қайта өрлеуінде үлкен рол атқарды. Бэкон, Л. Да
Винчи, Коперник, кеплер, ... ... ... өз ... ... ... өркениеттің жан дүниесін даму бағытындағы оның білімін ... ... ... ... ... ... ... заманымыздың 870-950 жылдары) Туркістаннан (Қазіргі
Қазақстанның Шымкент облсында. авт.) шыққан ... ... әрі ... Ол ... (анг. Quanun) ... ... аспап ойлап тапқан. Ол
әлемнің ... ... ... Ешкім танымау үшін бетіне бетперде
(маска) киіп алады екен. Индияда жүрген бір күні ол ... ... киіп ... жәй адам ... ... ең атақты адам Корол
Суффудиннің үлкен соты өтетін ... ... ... ... ... бөлмесінен қарапайым адамды көріп таң қалады да, ол не ... адам деп ... ... ... ... ... – деді король
-Мен ана сіз отырған тақта отыруға тиістімін. –деп жауап береді. Сөйтіп
тақтың қасына барып, оның бір ... ... ... соң біртіндеп королды
ығыстыра бастайды. Корол қатты ашуланды да, ... ... ... өзге бір ... ... бір нәрселерді сөйлейді. Ол түсінкіз тілде
“Мына адамның есі тура емес болу керек немесе ... ... ... ... Мен ... ... ... қандай адам екенін білейін” дейді.
Король сұрақ қою үшін Ал Фарабиге бұрыла беріп еді; бірақ аузын ашқанша Ал
Фараби ... ... ... ... ... ... “Король сіз неге
мазасызданасыз?” Осы мезеттен бастап король мен Фл ... ... ... ... ... ... ... Королдың келтірген
аргументтеріне нүкте-үтіріне ... ... ... қарсы дәлелмен жауап
беріп отырады. Бұл дебатқа ... ең ... ... ... бәрі Ал ... ... ... таласта жеңіліс табады.
Ақырында король жеңілісін шын жүректен мойындап, Ал Фарабиге, не ... ... ... ... дейді. Ал Фараби маған ештеме керек ... ... ... ... соң король оны құрметті ... ... ... ... ... ... жинап, оларға қонақтың құрметіне музыка ойынңдар
деп бұйырады. Музыканттар ойнап ... Ал ... ... ... құлақ күйін басқаша келтіріп береді. Содан музыканы қайта
ойнап ... ... Бұл ... жиі ... ... ... соң король
өз музыканттарын қуып ... Одан соң ... ... сен ... жақтырмадың, енді өзіңнің олардан артық екеніңді дәлелде-
дейді.
Ал-Фараби ... ... үш шек алды да оны ... жоғары, шат-
шадыман мелодиянгы қойып ойнай бастады. Муызканың әр ... ... бар ... ду ... ... ... Музыка тыңдау
жалғаса береді де тыңдап отырғандар, корол да ары-бері домалап еріксіз күле
бастайды. Кенет, Ал ... кілт ... да, ... ... әуен ойнай
бастағанда тыңдап отырғандар бірі орындықта, бірі отырған жерінде Фарабиден
басқасы, ... ... ... ... Осы ... Ал Фараби бөлмеден жәйлап
шығып кетеді. Содан кейін ол жердін оны ешкім көрмепті. Корол ... ... ... таппапты.
Әл Фараби
Қашықтасың туған жер - қалың елім,
Не бір жүйрік болдырып жарау деген.
Шаршадым мен.
Қанатым талды менің,
Шаңқыт жолға сарылып қарауменен.
Кері ... ... ... ... ... көз жуынар.
О, жаратқан, көп неткен ақымағың,
Құм сықылды тез ысып, тез ... аз бір ... ... ... ... сезініп, күрсініп көп,
Жаным менің түршігіп, түнереді.
Кайтейін мен көкжиек кеңдгімді.
Келер күнге ... жол ... ... ... ... ... ... болашағым.
Бір шөлмекте көк сия толып турса,
Екіншіде - шарап бар жайы мәлім.
Даналыкты сиямен толықтырсам,
Шарабымен шерімнен айығамын.
(6,32-33)
Бауырым, ... ... өмір ... бас тік алаулап,
Пенделіктен бол аулак,.
Жататын дәйім жаңғырып,
Бұл өмір емес мәңгілік.
Бейопа мына заманда
Бақұл боп кетер адам ... кшен кунш кеп ... зая ... ... ... ... тартылған
Тап болып, жігер сарқылған,
Кездейсоқ өмір өтіне
Қайыспай тұрса нар ... да ... ... отын ... ... ... мұрат жолында. (6, 34)
Темендегі өлең жолдары Әл-Фарабидің ақындық ... да биік ... ... бал ... айналамнан,
Тылсым түнге құшағын жайған далам.
Мен жатырмын ұйқысыз жапа-жалғыз,
Жанымды ой жарығы ... ... ... кейде егер,
Сеніңнұрлы бейнең боп кеудеме енер.
Әлдеқайда ғайыптан ынтызар ғып,
Өміріме бір ғажап сәуле берер.
Үнің ... ... ... ... мен ... гүл ... өзі ... сәт... содан кейін,
Мұңды әуенді жалғаймын бірақ та мен... (6, 36)
Тіршілікте құрыштай бол ... ... ... да ... еш ... ... ... болса әзәзіл азғырған.
Өрге жузген өнегелі ісімен,
Таңда адал дос өз теңіңнің ішінен.
Жүргендер көп ... атын ... тек ... оған ... (6, 37)
Әрине, Әл-Фараби өмір сүрген дәуірде үлкен ғалымдардың да өлең жазуы өзінше
бір әдетке ... ... ... ... ... ... Фарабидің
замандасы, ұлы ғалым, медиң ина ғылымының негізін қалаушылардың бірі - ... ибн ... энң ... ... ұлы ... Әл-Хорезми, т. б.
кезінде азды-көпті өлеғ-жыр жазумен де айналысқан. ... орта ... ... мен ... ... мәселесін сөз еткенде көбнесе
дерлік Әл-Фарабидің есімін қайталап ... ... ... Фарабидің
поэзиялық мұрасы біздің дәуірімізге дейін толық сақталмады. Әйтсе де
саусақпен санарлықтай аз ғана жыр ... ... оның зор ... кең
тынысты, тереңо йлы, нәзік сезімді, дарынды ақын болғанын ... қиын ... ... туындылары
Бүгінде Ирандағы көне қолжазбалар саны шамамен милионға жетіп жығылады.
...Бұған дейін әртүрлі кітапханалардың ... ... ... 36
трактаты табылған еді. Солардың кейбірінің қайталай көшірлген нұсқаларын
есептей келгенде, барлығы 98 ... жайы ... ... отыр. Бұл
әзірге белгілі болғаны ғана. ...Басы бар да аяғы жоқ, аяғы бар да бас ... ... ... ... қоса қай ... екені белгісіз
туындылар да бар.
Иранның Тегеран, Құм, Мешхед, Тәбриз, ... Рәшт және ... ... сақталған Фараби еңбектерінің бәрі де ... ... кей ... ... ... да сілтеме
жасалып отырылған. Еегеран университеті ... ... ... ... кіріспе» трактатының еврей тілінде үш бірдей ... Муса бей ... ... ... Бен ... және ... бен Аюб ... тракаттың тағы бір көшірмесі мен аударма қолжазбалары ... ... ... ... тұр. ... ... ... дүние
салысымен оның дүниелереі шетінен еврей тіліне ... ... ... ... ... ... басқа тілге қарағанда, еврей тіліне
көп аударлыған болса оған ... ... ... ... ... резави кітапханасында қолжазба күйінде сақталған Фарабидің
қасиде қалыбында жазған ... қоса ... өлең ... да назар
аудартпай қоймайды. Жалпы, Фарабидің тек араб тілінде ғана емес, парсы
тілінде де өлең ... ... ... бар. ... оның тек екі рубиі ғана
бүгінге жетіп отыр.
Иран кітапханалары ... ... ... ... бірнеше
қолжазбасы Үндістан, Ливан және Мысырда ... ... ... ... ... ХVІ – ХVІІ ... ... көшірмелер. Солардың
көпшілігі настаалиқ жазуымен таңбаланған. Арасында нәсх ... ... да ... ... көшірмешінің аты-жөні,
көшірген уақыты дәл ... ... ... ... ... ... ... арасында Мұқамед Мұмин және ... ... жиі ... Оған ... Әли ... ... ... Хорасани, тажедин Хусейн Со’ад, Сұлтанмақмұд Әл-Мир Буорги Мазендарани
Ширази, Сұлтанмақмұд Хусейни Бузорги есімді ... де ... ... ... ... Әбу Насыр Әл Фарабидің туындыларының
санын ғалымдар әлі толық анықтаған жоқ. ... ... де ... саны кем ... 120, әрі ... ... ... деп
есептеледі. Ал Иранда сақталған ... ... ... ... ... ... бар ... анықталған:
Трактат: қолжазба саны
«Хихмет өзегі» - 19
«Мәселелерді қарастыру - 11
«Ақылия» ... - ... ... көзқарастарының тоғысы»
(Аристотель және Аплатон ойлары жөнінде)- 6
«Қала саясаты» - ... ... - ... Кабир трактатына түсінік» - 5
«Болмыс басы» (Саясат) - 3
«Сяси қоғам» - 3
«Жұлдыз ... - ... ... «Заттар төркіні», «Фәлсафаның пайда болуы» және
«Бақытты игеру» деп аталатын еңбектердің ... ... ... ... жауап, түсінік бағытында жазылған трактаттар саны -11.
Сондай ақ:
«Ибн Зәрийе салыстырмасы», «Геометрия түткиіліндегі анық руаханий күш пен
табиғат ... ... ... ... ... ... еңбегін
қысқаша талдау», «Қысқаша қисын», «Қисын қалыптастыру», «Хихметке баулу
әдебі», ... ... ... ... ... дәлелі), «Жасампаз
қала тұрғындарының көзқарасы» деп аталатын Фараби туындыларының әзірге ... дана ... ... ... ... ... ... трактаттарына түсінік жазған Нәсредин Туси,
Жәлоладдин Дауани және Женди (?) тәрізді адамдардың да ... ... мен ... кім ... ... ал ... кім болғаны әзірге
беймәлім. Жалпы Иранда Женд ... ... ... ... ... ... Дербісалі өзінің «қазақ даласының жұлдыздары» деген
еңбегінде бес бірдей ... ... ... ... ... Тәшкени, Бәнекенти есімдері шығыстаныушылардың қолына түссеәр қайсысы
бір-бір ғылыми жұмыс тақырыбы болып шыға келер еді. ... ... ... етіп ... тырысқанымен, кейбір ынсапты ирандық зерттеушілер
деректерге сүйеніп оның ... ... ... Түркістани, Фараби Түрки
болғанын айтады. Ирандағы Теһеран университетінің ... ... ... өмірі мен қызметі жайында жазылған қос бірдей қолжазба
да құнды ... ... ... ... ... ... еңбектерін сақтап отырған Иран
кітапханасының қолжазба қорында ислам діні ... ... ... ... ұшырасып қалады. Ал ислам дәуіріне қатысты басты мұра – ... ол ... отқа ... ... дініндегі парсы патшасы
Хосрау пәрвизге дінге шақырып жазған хатының көшірмесі де бүгінде Теһран
университеті кітапханасында ... ... ... ... тұңғыш елшісі Мырзатай ... ... ... ... елге ... ... Қазақстан» 14.12.2006
Орта ғасыр ғалымдарының Әл-Фараби туралы ой-пікірлері
Әбу Наср әл-Фараби ... сол ... ... ... ... ой-
пікірлерін жазып қалдырған. Ұлы ойшыл Әбу Әли ибн Сина, тарихшы-ғалымдардан
Захируддин әл-Байхакий, Жамолуддин ибн әл-Кифтий, Ибн Әби ... ... ... ... ... өз шығармаларында ұлы философ Әбу Наср әл-
Фараби жөнінде кейбір мәліметтер беріп кеткен. Белгілі шығыстанушы-ғалым.
Аристов ... ... араб ... өзбекшеге аударып жариялаған екен.
Біз соны өзбек тілінен қазақшаға тәржіма жасап, окырманға ... жөн ... Әли ибн ... Мен мантик (логика), жаратылыстану және риезиет
(математика, геометрия) ғылымдарын жақсылап ... ... ... ... ... Аристотельдің «Метафизика» кітабын оқыдым. Бірақ
онда не жазылғанын оқып түсіне алмадым. Бұл кітапты жазған кісінің ... ... ... қала ... ... оны ... рет қайталап окып шықтым. Бұл
кітапты жаттапта ... ... ... мен оны түсіне алмадым. ... ... ... бұл ... ... кітап екен деген қорытындыға
келген едім.
Бір күні бесін намазы кезінде кітап ... ... Онда бір ... бір ... ... ... ... мақтап тұр екен. Ол мені ... ... ... көрсетті. Сонда мен бұл ғылымды білудің пайдасы жоқ
деген оймен әлгіні жақтырмай, алмайтынымды ... ... ... ... ал, ... арзан - үш дихрам, кітаптың иесі ақшаға мұқтаж», - деді.
Осылайша мен ... ... ... ... ол Әбу Наср әл-Фарабидің
«Метафизика» кітабының мақсаты жайында жазылған шығармасы екен. Үйге ... оны ... ... ... ... ... ... себепті сол
сәтте-ақ кітаптың мазмұнын түсініп алдым. Бұған қатты қуанып кеттім. Мұндай
кітаптың табылғанына шүкіршілік жасап, ертеңінде-ақ кедейлерге ... ... ... ... Шейх Әбу Наср ... аты ... ибн Тархан
болып, шыққан тегі Түркістаннын ... ... ... ... Бұл кісі ... - ... ұстаз» деген лақап есім алған. Ислам ғалымдары арасында
одан бұрын ... ... ... адам болмаған еді.
Әбу Насрдың көп ... ... Мен Рай ... ... бұл ... ... көрдім. Сол жерде мен Әбу Насрдың
небір шығармаларын көрдім, ... ... ... ... ... естімеген
де екенмін. Тағы бір айта кететін жәйт – көрген кітаптарымның көпшілігі Әбу
Насрдың өз ... ... яки оның ... Әбу Закария Яхия ибн Адидің
қолымен көшірілген еді.
.. .Ғұлама Әбу Наср ... ... ... ... ... (философия,
даналық) білімін оқып үйрен уге кіріспек болса, ол ең ... жас ... ... , ... ... адам ... ... Ондай кісі адамдарға
мейірімді, таза, адал болуы, азғын қылықтардан: күнә, қиянат, зұлымдық пен
аярлықтан таза ... ... ... жолына түскен жан күнделікті күйбең
тіршілікті ойламауы қажет . ... ... оқып ... ... ... білімді де, ғалымдарды да құрмет тұтатын кісі болуы шарт. Ондай кісі
ғылым адамдарынан басқа ешбір нәрсені қадірлейтін ... ... ... өнер етіп ... керек әрі оны мал-дүние табу құралы етіп
жібермеуі қажет.
Кімде-кім мұны керісінше ... ... онда ол ... саналады.
Жалған ақша таза ақша есептелмейтіні сияқты, жалған сөз ешқашан ... ... ... біз ... ... теріс мінезді кісі болса, ол ешқашанда
ғалымдар қатарына қосылмайды.
Ағаштың өсіп-жетілгенін бұтақтағы жемісіне қарай бағалайдығой. Сондай-ақ
адамның ... ... ... ... болуы жақсы мінез-құлыққа
байланысты.
Кімде-кім өзін өз дәрежесіеен ... ... ... ... ... ... тосқауыл койылады».
Жамолуддин ибн әл-Кифтий: Әбу Наср әл-Фараби - Мауераннахрдағы түрік
шаһарларының бірі болған ... ... ... Бұл кісі ... ... танылған данышпан саналады. Ол Иракка барып, Бағдад шаһарында
тұрып қалады. Әбу Наср бұл ... ... ... ... Осы ... ... сол дәуірде деңдесі жоқ адам болып шыгады. Логиқаға қатысты кітаптарды
зерттеу және оларға түсініктеме жазуда көп іс ... ... ... айқындай түсті, көпшілікке түсіексіз болған жасырын сырларын ашты
әрі бұл ғылымның пайдалану ... ... Ол өз ... ... үшін түсініікті сөз тіркестерш, астарлы меңзеу ... ... Тіті ол ... ... үйрету және талдау жасаудағы Әл-
Киндий, тағы басқалар жіберген олқылықтарды да атап көрсетті.
.. .Әбу ... ... ... ... ... ва ... - ... меңгеру
және оның мақсатын түсіндіру» туралы жазылған құнды кітабы бар. Мұндай
шығарма жазуда осы ... ... Әбу ... ... озып ... емес. Тіпті
бұл секілді ой-пікрлерді оған дейін әлі ешкім айта алмаған, ол кісі ... ... ... алмаған еді. Дамып келе жатқан ғылымдардың барлық
салалары да оның салған дұрыс жолын пайдаланды ... ... ... ... (Платон) және Аристотель философиясындағы идеяларға
арналған кітабы оның философия саласындағы аса ... ... ... әрі
философия пәнін терең меңгергенін дәлелдейді... Мен философияны үйренушілер
үшін одан ... ... - Н. К.) ... бірер кітап бар деп
ойламаймын. Бұл шығарма барлық ғылым салаларына ортақ әрі осы еңбек ... ... ... ... тән ... түсінуге болады. Бұрын
логикадағы категориялардың мағыналарын, олардын. неден құрылғанын түсіну
мүмкін емес еді, қалайша сол ... ... ... ең ... ... болып қалануы мүмкін екендігі дәл осы Фараби ... ... ... Әби ... ... - шынайы философ, терең білімді данышпан еді,
философияға қатысты пәндерді толық игерген болатын. Ол ... ... ... ... білгір, ірі ғұлама, мал-дүниемен ісі ... адам еді. Ол ... ... ... мол жан болатын. Ол өзінік
мінез-кұлқы жығынан ежелгі дәуір философтарына ұқсайтын.
Әбу Наср тәуіпшіліктен де ... ... еді. ... ... ... ... Бірақ тәуіптік тәжірбиені іс жүзінде қолдану және оның
ұсақ-тұйек емін жасау ісін айтарлықтай ... ... ... ... ... ... барған кезінде бір бауға қарауыл еді, сол бау
ішінде отырып ұдайы хикмат - философия ғылымымен айналысатын. Әбу Наср ... ... ... ғалымдарының көзқарастары - шығармалары мен ... ... бас ... оқып ... Ол өзі ... кісі еді, тіпті
түні бойы ұйықтамай, шығарма жазумен айналысатын, кедейлігі сондай, өзіне
қарауылдығы үшін ... ... ... ... еді.
Біраз уақыт Әбу Наср осылай өмір сүрді. Кейін оның есімі төңірекке ... ... ... жазған шығармалары да мәшһүр болып кетеді. Сөйтіп,
оның ... де ... ... ... ол өз ... ... ірі ... дәрежесне иеболды.
Ел билеуші әмір Сайф ад-Даула (Абул Хасан ибн ... ибн ... ... ... әңгімелесуді ұнататын болған, әмір ... оған көт ... ... Сол арқылы әмірдің, Әбу ... ... да ... артады, бұған әмірдің өзі ... ... ... ... Әбу Наср ... бір жолы ... ... барған, кейн Дамасісге қайтып келіп, осы жерде Сайф ад-
Даула Али ибн Хамдан әмірлігінде, осы елде ... ... ... ... қайтыс болды.
Сайф ад-Даула өзінің жоғары мәртебелі он бес әкім кісілерімен бірге Әбу
Насрдың ... ... ... айтуынша, Әбу Наср өте қанағатшыл ... үшін ... Сайф ... ... құрметне бөленген екен. Алайда,
соған қарамастан Фараби күніне төрт дихрам күміс ақшадан басқа ешкандай сый-
сияпатты пайдаланбайды. Сол төрт дихрамды ... зәру ... ... ... болған. Ол «тұрмыс-тіршілігім не болады» деп ... ... ... ... үй-жайды да, өзіне келетін бірен-саран пайданы
да ойламай өіпті.
...Елдің айтуына қарағанда, Әбу Наср қозы ... мен ... ... ... еткен екен. Әбу Наср алғашқы кезде қазы болып істеген дейді. Ғылым
дүниесіне тереңрек бойлаған соң бұл ... ... бар ... ... ... ... ... мал-дүниеге ешқашан қызыкпаған екен.
Ол қарауылдау үшін кешкісін бауға барады екен де, ... ... ... ... екен.
Музыка саласында да ол білімді болыпты. Бұл салада да ... ... ... ... ... кемелденіпті, музыка өнерінде одан озып кету
мүмкін емес екен.
Жұрттың айтуына қарағанда, ол ғажайып бі рмузыка аспабын жасапты, ... ... ... жан ... ... жіберетін сиқырлы бір ражап әуен
естіледі дейді.
Ибн Халликон: Әбу Наср әл-Фараби логика, музыка және бұл екі ... ... ... ғылым салаларына қатысты шығармалардың авторы болған. Сондай-ак,
ол мұсылмандардың ең ірі ... ... ... ... бұл ... дейін көтерілген емес. Әбу Әли ибн Сина да ... ... ... ... Әбу Әли ибн ... ... ... ол Фараби
шығармаларын оқып ләззат алған екен. Бұл кісінің, шыққан тегі түрік болған,
ол сол өз елінде ... ... ... ... өз ... ... басқа еледерге
саяхат жасайды, ақыры Бағдад шаһарына барады. Сол кезде ол түрік ... араб ... тағы ... ... ... ... Әбу Наср ... араб
тілін үйренуге кірісіп, бұл тілді жан-жақты әрі терең біліп шығады. Соңынан
осы тіл арқылы ол хикмат ... ... ... ... түседі.
...Адамдардың айтуынша, Аристотельдің «Жан туралы» кітабының Әбу Наср оқып
шыққан нұсқасы табылған. Міне, сол ... ... өз ... «мен ... жүз рет ... деп ... койыпты. Бул ғалым ... ... ... ... Әбу ... сол ... ... «Физика»
деген шығармасын қырық рет окыдым, бірақ оны тағы ... ... ... екен.
.. Бір жолы Әбу Наср әл-Фарабиден:
- Философия саласында кім ... Сіз бе әлде ... ме? ... ... ... Егер мен сол ... ... білім алу бақытына ие болғанымда, онда мен
оның ең ... ... бірі ... едім, - деп жауап беріпті.
...Білімге құштар жандар Әбу Насрға ... ... бірі ... бірі ... Ол ... ... бөлек-салақ күйінде шашылып ... ... ол ... ... ... жеке парақ қағаздарға жазып ... Сол үшін ... ... жеке ... мен ... ... ... оралу
Фараби, Әбу-Насыр (Әбу-Насыр Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Тархан ибн Ұзлақ әл-
Фараби ат-Түрки) (870-950) - Аристотельден ... ... ... ... екінші ұстазы атанған данышпан, энциклопидист ғалым.
Туған жері Сырдария бойындағы ерте заманда түркі ... ... ... қаласы. Отырарды арабтар «Фараб» деп атаған. Қай жерден
шыққанын білдіру үшін аты ... ... ... ... ... ... ... дәстүрімен ұлы ұстаз Фараби аталған. ... ... ... ат ... атты еңбегінде Фараб қаласының түрікше аты «Қарышоқы» деп
көрсетеді.
Әл Фараби ... ... ... мен ... Араб ... ықпалында
болған. Соған байланысты қала халқы сауда саттық ... ... ... зор үлес ... ... парсы, түркі тілдерін қатар
қолданған. Соның ішінде рухани, ғылыми тіл араб тіл болған. Сондықтан ... ... ... осы ... ... ғылымға деген құмарлығы оянған Әл
Фарабидің осы үш тілді жетік білуі ... еді. Ол ... ... ... көп жерді аралайды. Ақыры сол ... ... ... ... ... Бағдадқа келіп, сонда тұрақтап қалады. СОл кездің әйгілі
ғалымдарымен кездесіп, олармен сырлас болады. ... ... ... ... тілдерді үйренеді.
Ол өз заманындағы дамыған ғылым салаларының бәріне, өнеріне өзіндік үлес
қосып, ... із ... Одан ... ... еңбектердің өзінің саны
жүзден астам. Сол еңбектерді ғылым салаларына қарай бөлетін ... ... ... ... ... логика, музыка, медицина,
табиғат ғылымдары, социология, лингвистика, поэзия риторика, философия
болып келеді.
ХХ ... ... ... бері ... ... ... да ... бай мұрасын жинап, зерттеп тануға өз үлестерін қоса бастады. Қазір
Қазақстан Ғылым ... ... Әл ... елу шақты еңбегі
бар. Олардың ішінде басқа ... ... ... ... осы ... белгісіз болып келген: «Алмагеске ... « ... ... ... ... «Китаб әл мусики әл кабир»
секілді әрқайсысы бір бір ғылымның шыңын көрсететін аса ірі ... ... ... ... ... ... ... алғашқы Төтенше және
Өкілетті елшісі болған ғалым ... ... ... ... Алматыдағы
Әл Фараби атындағы ұлттық университеттің ... ... ... ... өз ... бір пара ... Олардың көшірмесі (он үш
қолжазба) бүгінде Еуразия ... ... ... кітапханасында
сақтаулы.
Өмірінің соңына қарай Әл ... ... Шам, ... ... ... Шам ... ... сонда тұрақтайды. Осында қайтыс болады. Оның
денесі Шам шахарының Кіші қақпа (Баб ас ... ... ... ... Фарабидің ісін жалғастырған, ғылымға берілген шәкірттері көп ... ... ең ... Орта Азияның ұлы ғалымы Әбу Әли ибн ... ... ... ... ... кездегі шығыс ғалымдары оларды
бөліп жармай «Қос Фараби» деп те атайды. Сондай ақ ... ұлы ... ... ... ұлы ... ... Бозжани, Омар Һайямдар
да өздерін Әл Фарабидің шәкірттеріміз деп ... ... ... ибн ... ибн ... ибн ... ... ат -Түрки (870-950 жж.) Ол Орта Азиядағы Фараби қаласынан
шыққан данышпан-философ, ... ... араб ... Ол шын ... ... тұлға, сонымен қатар ол
өзінің шығармаларында араб, парсы, грек, үнді жəне ... өте ... ... синтез жасай отырып, жалпы
ғаламдық деңгейге жақындатты. Ол педагог – реформатор, халық
арасына білім таратушы, ағартушы. Əл-Фараби Аристотельдің
философиясына түсініктеме бере ... өз ... ... ... «Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы».
3. «Музыканың үлкен кітабы».
4. «Ақылдың мəні ... ... ... ... ... ... тіл ... логика, психология,
география, этика ғылымдарына арнап жазған еңбектерінің ... Оны ... ... ... ... ... деп санады,
С.Т. Əденов, А.Х. Хожамқұл
64
логика ғылымын, əсiресе қоғамдық салада, диалектикалық тұрғыдан
қолданды. Дүниенi 6 элементке – жəй ... ... ... ... ...... қарауы, болмысты зерттеуде қазiргi
кезде кең қолданылатын жүйелiк-сапалық тəсiлдiң бастамасын
жасаумен тең түседi. Оны ... ... ... бiрi деп те ... жөн – оның ... ... дүниенi жаратқанмен, оның қазiргi дамуына
араласпайды. Бұл кейiнгi атақты ғалымдардың негiзгi ұстанымы
ретінде, зерттеуге мүмкiндiк туғызады.
Əл-Фараби өзінің ... жол ... ... ... ... бақыты, өлгенен кейінгі түсініксіз бақыттан артық екенін
көрсетеді. Адам бақытқа, көптеген қиындықтарға тап ... ... ... ... ... жетеді. Адамның жетілуі – мінез-
құлқықтың жоғарғы дəрежесіне байланысты болады. Ал, ... жету ─ ... ... ... ... ... еңбегінде ол отбасының қоғам
өмірінің бастауы болу мəнін түсіндіреді. Феодалдық қоғамдағы саясат
пен мораль мəселелеріне жəне əлеуметтік қайшылықтарға теориялық
тұрғыда түсінік береді.
«Музыканың ... ... ... əл музык аль кабар»)
еңбегінде ол дыбыстың тарау табиғатын, резонанс қозғалысын
матиматикалық əдістерді қолданып, алғаш рет ... ... Сол ... ... ... аспабы ─ тоғыз ішекті
домбыраның құрылысын сипаттады.
«Ақыл туралы» деген еңбегінде ақылдың құдіретіне сенеді, адам
ақылы жаратушының бір ... деп ─ ... ... ... ...... ... екенін көрсетеді. Ғылымды ─
теориялық, практикалық деп екіге бөледі. Теориялық ─ ... ... ...... ... дүниенің материалдық екенін жəне оның
заңдылықтарын мойындайды. Аристотель секілді материя мен
форманы анықтауда, форма үздіксіз өзгерісте, ал материя – ... ... ... ... ... ... ... Оның ілімі
көптеген философиялық идеялар мен концепциялардың қалыптасуына
ықпал жасады.
Орта ғасырдағы шығыс философы əл-Фараби: «Бақыт – ... ... ... ... ... Адамда сол мақсатқа жетуге
мүмкіндік беретін үш түрлі тамаша ... ... ... ол: ... дене құрылысы, жан құмарлықтары, ой-парасаты»,– деген.
Əл-Фараби адамның жан дүниесін жетілдіру мəселесін
философиялық тұрғыдан зор білгірлікпен жан-жақты да терең зерттеп,
талдау ... Ал ... ... ... ... Адам ... еркі, мақсаты бар тіршілік иесі ретінде қабылданды. Ол өзінің
көптеген эстетикалық қасиеттеріне байланысты сезімтал дене иесі.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Әл-Фарабидің өмірі мен еңбектері25 бет
Әль-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы29 бет
Балалар бағдарламасы қандай болуы керек?5 бет
Ұлы ғалымның өмірі мен ғылыми ортасы (Әл-Фараби)31 бет
Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)14 бет
Әбу Насыр Әл-Фарабинің өмірі мен шығармашылығы19 бет
Әл – Фарабидің өмірбаяны, шығармалары9 бет
Әл-Фараби өмірі6 бет
Айтыс өнері31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь