С. Дөнентаевтың өмірі мен шығармашылығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1.ТАРАУ С. Дөнентаевтың өмірі мен шығармашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... .5

2.ТАРАУ СӘБИТ ДӨНЕНТАЕВТЫҢ ШЫҒАРМАЛАРЫ
2.2. Дөнентаев өлеңдеріндегі сыншылдық реализм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.3. Ақынның поэзия, проза жанрын байытқан жаңалығы ... ... ... ... ... ... ... ..18
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
21 ғасырдың бас кезінде демократтық,ағартушылық әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі-Сәбит Дөнентаев.Ол Абайдың реалистік дәстүрін берік ұстап,әдебиеттің халықтық мұраттарын ілгері дамытқан,өз дәуірінің маңызды мәселелеріне үн қосқан ақын болды.Әуелде шығармашылығын сыншыл реализм арнасында бастаған Сәбит кейін кеңес әдебиеттерінде де елеулі қызмет етті.
Сәбит Дөнентаев 1894 жылы Семей губерниясы, Кереку уезі,Ақсу болысының төртінші ауылында кедей шаруаның семьясында туған.Жас кезінде ауыл молдасынан сауат ашып,хат таныған.1907-1908 жылдары Маралдыда Нұрғали деген молдадан төте оқу әдісімен дәріс алған.Онан кейін Певлодар қаласындағы Қасым қожаның медресесіне (1911-1912) түсіп,өзінің осы жүйедегі білімін толықтырады.Мұнда пән негіздерін үйренеді,өз бетімен ізденуге мүмкіндік алады. Жас кезінде ескіше хат танып, кейін Павлодарда медреседе оқиды. Өзі мұғалім жалдап, орысша сауатын ашады. Сол кезде А. Құнанбаев пен Ғ. Тоқайдың өлеңдерімен танысады. 1913 жылы тұңғыш өлеңі («Қиялым») «Айқап» журналында басылады. 1915 жылы алғашқы өлеңдер жинағы «Уақ - түйек» деген атпен шығады. 1916 жылы патша жарлығына байланысты империалистік соғыс майданынан қашып, Екібастұз көмір кеніне барады. «Екібастұз» (1916) өлеңінде жұмысшы тұрмысының ауыр азабы суреттеледі. Майданға алынып, Рига маңында қара жұмыс істейді. 1917 жылғы ақпан буржуазиялық революциясынан кейін, Семейдегі мұғалімдік курсқа түседі. 1919 – 1920 жж. ауылдағы ағарту, сот жұмысына араласады. 1924 – 1933 жж. Семейде шығатын «Қазақ тілі» газетінде қызмет істеді. Өлеңдер мен мақалалары осы газетте басылады. 1929 жылы Қазақ пролетар жазушыларының ассоциациясына (ҚазАПП) мүшелікке өтеді.[1,3]
Сәбит Дөнентаев (1894 — 1933) — қазақ ақыны. Оның поэзиясы терең мазмұнды, ойлы болумен бірге көркемдік қырларымен, өзіндік өзгешеліктерімен де ерекшеленеді. Ең алдымен ақынның көптеген өлеңдерінде нақтылық сипат, тұжырымдылық басым. Оның поэзиясының тілі таза, қарапайым және сонымен бірге бейнелі де көркем. Сәбит поэзиясында сырттай жарқылдақтық, асқақ лептілік жоқ. Ол өмір шындығын боямасыз қалпында, реалистік сарында суреттейді. Ақын ойға жомарт, сөзге сараң болуға көп көңіл бөледі...
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Курстық жұмыста Сәбит Дөнентаевтың өмірін, прозалық шығармаларын қарастыру мақсатымен зерттеу жұмысын жүргіздік. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін курстық жұмыста төмендегідей міндеттер алға қойылды:
- Сәбит Дөнентаевтың прозалық шығармаларының зерттелу жолын ғылыми тұрғыдан саралау, зерттеу
1. «Қазақ әдебиеті» энциклопедия Алматы «Білік», 1999жыл
2. С. Дөнентаев «Ұрпағыма айтарым» шығармалар жинағы Алматы «Жазушы», 1989жыл
3. А. Байтұрсынұлы «Шығармалар»
4. «Қазақ әдебиеті» хрестоматия 10-сынып, Алматы «Рауан», 1998жыл
5. Ш. Құдайбердиев «Қазақ айнасы» шығармалар жинағы Алматы «Атамұра», 2003жыл
6. Абай «Халықаралық Абай клубы» шығармалар жинағы, Семей 2001жыл
7.. Мамраев Б. Основные тенденции развития казахской литературы первой четверти ХХ века. –Алматы: Ғылым, 1998. -262 ср.
8. ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті. Хрестоматия // құрастырған:
9. Әбдірахманов Т., Жармағамбетов К. –Алматы: Қазмемоқупедбас, 1959. -415 бет.
10. ХХ ғасыр басындағы қазақ ақындарының шығармалары. Хрестоматия. -Алматы: Қаз.ССР ҒА бас, 1963. 367 бет.
11. Есназаров О. ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті тарихын зерттеудің кейбір мәселелері / Әбсалық Күнғожин, Б. Айтқожаев, Т. Жомартбаев, Ә.
12. Үш ғасыр жырлайды. –Алматы: Жазушы, 1965. -680 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................................................................3
1-ТАРАУ С. Дөнентаевтың өмірі мен шығармашылығы.................................5
2-ТАРАУ СӘБИТ ДӨНЕНТАЕВТЫҢ ШЫҒАРМАЛАРЫ
2.2. ... ... ... ... ... ... ... жанрын байытқан жаңалығы..............................18
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................33
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.............................................................34
КІРІСПЕ
21 ғасырдың бас кезінде демократтық,ағартушылық әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі-Сәбит Дөнентаев.Ол Абайдың ... ... ... ... ... ... ... дамытқан,өз дәуірінің маңызды мәселелеріне үн қосқан ақын болды.Әуелде шығармашылығын сыншыл реализм арнасында ... ... ... ... ... де ... қызмет етті.
Сәбит Дөнентаев 1894 жылы Семей губерниясы, Кереку уезі,Ақсу болысының төртінші ауылында кедей шаруаның ... ... ... ауыл ... сауат ашып,хат таныған.1907-1908 жылдары Маралдыда Нұрғали деген молдадан төте оқу ... ... ... ... Певлодар қаласындағы Қасым қожаның медресесіне (1911-1912) түсіп,өзінің осы жүйедегі білімін толықтырады.Мұнда пән негіздерін үйренеді,өз бетімен ізденуге мүмкіндік алады. Жас ... ... хат ... ... ... медреседе оқиды. Өзі мұғалім жалдап, орысша сауатын ашады. Сол кезде А. Құнанбаев пен Ғ. ... ... ... 1913 жылы ... ... () ... ... 1915 жылы алғашқы өлеңдер жинағы деген атпен шығады. 1916 жылы патша жарлығына байланысты империалистік соғыс майданынан ... ... ... ... ... (1916) ... ... тұрмысының ауыр азабы суреттеледі. Майданға алынып, Рига маңында қара жұмыс істейді. 1917 жылғы ақпан буржуазиялық революциясынан кейін, Семейдегі мұғалімдік ... ... 1919 - 1920 жж. ... ... сот ... ... 1924 - 1933 жж. ... шығатын газетінде қызмет істеді. Өлеңдер мен мақалалары осы газетте басылады. 1929 жылы Қазақ пролетар жазушыларының ассоциациясына (ҚазАПП) ... ... ... (1894 -- 1933) -- ... ... Оның ... ... мазмұнды, ойлы болумен бірге көркемдік қырларымен, өзіндік өзгешеліктерімен де ерекшеленеді. Ең алдымен ақынның көптеген өлеңдерінде ... ... ... ... Оның ... тілі таза, қарапайым және сонымен бірге бейнелі де көркем. Сәбит поэзиясында сырттай жарқылдақтық, асқақ ... жоқ. Ол өмір ... ... ... ... ... суреттейді. Ақын ойға жомарт, сөзге сараң болуға көп көңіл бөледі...
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Курстық жұмыста ... ... ... ... ... ... мақсатымен зерттеу жұмысын жүргіздік. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... алға ...
- Сәбит Дөнентаевтың прозалық шығармаларының зерттелу жолын ғылыми тұрғыдан саралау, ... ... ... және ... негіздері. Курстық жұмыста көтерілген мәселелердің ғылыми негізделуі мен шешімін табуында осы тақырыпқа қатысты ... ... ... ... қоса отандық ғалымдардың еңбектері зерттеу жұмысына әдістемелік бағыт-бағдар ретінде пайдаланылды
Курстық жұмыстың дереккөздері: Зерттеу жұмысының мазмұнын ашу үшін көптеген әдеби мұралар ... ... ... ... жүйелі-кешенді, тарихи-салыстырмалы, тарихи-функционалдық әдіс түрлері қолданылды
Курстық жұмыстың құрылымы: Жұмыс кіріспеден, іштей тарауларға жіктелген екі бөлімнен, қорытындыдан және ... ... ... ... С. ... ӨМІРІ МЕН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ
Сәбит Дөнентаев 1894 жылы ... ... ... ... ... төртінші ауылында кедей шаруаның семьясында туған.Жас кезінде ауыл ... ... ... таныған.1907-1908 жылдары Маралдыда Нұрғали деген молдадан төте оқу әдісімен дәріс алған.Онан кейін Певлодар қаласындағы Қасым қожаның медресесіне (1911-1912) түсіп,өзінің осы ... ... ... пән ... ... ... ізденуге мүмкіндік алады.
Бұл жылдары Сәбит өздігінен ізденудің арқасында прогресшіл татар әдебиетімен танысады,Абай шығармаларына ден қояды. ... ... алып ... ... Крылов мысалдарын қызыға оқитын.Осы негізде оның ой-санасы есейіп,ақындық таланты оянады.
1913 жылы ,журналында Сәбиттің деген өлеңі жарияланад.Бұл-ақынның ... ... ... ... ... ... халық жыршысы болуды армандайды.Өленде ақынның бұл ойы жұмбақтау,астарлап айту үлгісімен беріледі.Ол түсті әдемі ... ... , деп ... Бірақ ол орманның жыртқыш құсы - қаршыға мен тұзақшыдан қорқады.Осы кезден бастап өз заманының маңызды мәселелерінің бәрін үн ... ақын ... ... жазады.Оның өлеңдері мен публицистикалық мақалалары журналында ауық - ауық жарияланып тұрады.[2,12].
1915 жылы Уфа ... ... ... ... ... өлеңдері жинағы басылып шықты. Бұл жинаққа кірген өлеңдер ақының сол дәуірдегі қазақ халқы өмірінің әр ... ... ... көркем бейнелеуге ұмтылғанын,сол негізде демократтық,ағартушылық әдебиетке үн қосып,оның идеялық - көркемдік ... ... ... ... ... әдебиетке қазақ халқының қараңғылық пен надандықта шырмалып отырғаны саналып,елді өнер-білімге үгіттеу жана көбірек сөз ... те осы ... ... үн қосты.Қалың бұқара тұрмысындағы аянышты халді,елдің қараңғылық пен ескілік шырмауынан шыға алмаған мүшеу күйін ... ақын ... бұл ... ... үйрену,ағарту арқылы шығаруды ойлады.Сондықтан ол бұл саладағы өлеңдерін халық тұрмысын көрсете отырып,оған тікелей үгіт айтуға бет ... ... ... ... ... ... ... нәрсе деп қоймайды да,ел басындағы жамандықтың бәрі осы ... ... ... ... - халықты осы күйден құтқару үшін күресуші.Ең алдымен,ол замандастарын қараңғыдан жарыққа ұмтылуға,өнер - білім үйреніп озық елдердің қатарына ... ... ... ... жар ... ақын өзі тәрізді көзі ашық азын-аулақ оқығандарға халыққа қызмет ... ... де ... ... ... ... үйрену үшін зор талап керек дейді атты өлең жазады.
Феодалдық - патриархалдық орта тудырған ел ... ала ... та ... ... сынға алынады.Ол енді бірлікке,ынтымаққа шақырады.
Сәбит ел басқарған ... ... ... жоғарыда өзі айтқан үлгіде қызмет істей алуымен өлшейді.Осы тұрғыдан ол қазақ ұлтшылдарының өтірік ,деп ... ... ... қорғауға бармайтынын,өз бастарының қамын көбірек ойлайтынын сынайды. , өлеңдерінің бұл тұрғыда ұлтшылдықты әшкерлеушілік күші басым.Алғашқы өлеңдерінде ақын:
Қарның тоқ,жұмысыңның жоқ кезінде,
Миллеттің ... ... ... келіп,сасса жұртың,
Неліктен маңайында көрінбейсің:
Десе ,екінші өлеңінде ұлтшыл әр қилы ала аяқтық мінездерін суреттейді.Революция алдында және революция ... ... ... ... дамуына кедергі жасауға тырысқан ұлтшылдық ағымды әшкерлеуде Сәбиттің бұл өлеңдерінің үлкен маңызы ... ... ... ... қанау мен зорлық - зомбылықты да жіті көре білді.Ол халық өмірін ел ... мен ... ... бейнесіне қарсы қоя суреттейді.Бұл әсіресе ақынның деген өлеңінде айқын көрсеткен.Ол өлең сұрақ түрінде айтады да,оған өзі жауап береді.
Ақын әлеуметтік ... ... езіп ... ... қоғамды бейне бір жыртқыш аңдардың дүниесі ретінде көрсетеді.Ол қарапайым халықты қан қақсатқан үстем тап өкілдерін ... мен ... мен ... ... ... ... ... құлқынын,мал құмарлығын да қоса аңғартады.
Сәбиттің өзінің көңіл күйінің жайларын,заманы туралы ой-топшылауына байланысты жазылған біраз ... ... орыс және ... ... ... ... да кірген.Мысалдары: , , Сәбит шығармашылығындағы өмір шындығы тұспалыдап ... ... ... ... ... ... ... жазған өлеңдерінде де Сәбит жоғарыда айтқандай мәселелерді жаңғырта көтеріп,жаңа көркемдікпен,теңдей қозғауға тырысты.Ол айтып,оның даму процесіне қазақтардың да ... ... ... даму ... ... ... салыстырды. 1915 жылы шықан өлеңінде балалықтың ақ ... ... ... ... ... ... ... беретін мінезін суреттей келіп,оны қазақ қоғамының дамуы жайына ауыстырады.
Ақынның әлеуметтік теңсіздікті,қанауды суреттейтін өлеңдері де жаңа ... ... ... ... ... бейнесі тереңдей ашылады. өлеңінде ол парақорлығымен аты шыққан,кейін соның жазасын таратқан озбыр болыстың образасын жасайды.Оны ... кәрі ... ... алады да,кезінде елге жасаған озбырлықтарын суреттейді.
Әлеуметтік теңсіздіктің сыры мен ... ... бұл ... ... ... танытатың өлеңі-.Бұл-мысал түрінде ойды тұспалдап айтуға құрылған,аллегориялық образға бай шығарма.Өлең сюжеті босторғайдың ... ... ... шағу үшін ... ... ... қырғидың бөденені жеп жатқанын көріп,одан әділдік күтпейді.Енді қаршығаны іздейді.Оны көлдегі момын құстарды ... ... ... ... табады.Одан кейін лашынды іздеп көреді.Оның да бір теректің түбінде қаздың етін жеп отырғанын байқайды.Ең соңында амалсыз бүркітті іздеуге ... ... ... ... тапқанынан
Шыққанын ішкі мұңын, шапқанының-
Білмеймін, әлі күнге естіген жоқ,
Жатқанын, жаны тыныш, ... - ... ... ... ... ... халық өкілін брзторғай бейнесінде алып, ел билеуші әкімдері тұрымтай, қарға, лашын, бүркіт жыртқыш құстар түрінде көрсеткен. Оның бірінен қорлық ... ... ... ... болған бозторғай ешқайсысына әділдік таба алмайды. Ақын сол арқылы ел билеушілердің әділетсіздігін ... ... ... ... ... ... ... жеп жатқанын қатты сынап айтады. Ол мұңын түп төркіні патша үкіметінің ел билеу жүйесінде жатқанын ... әйел ... ... ... де жазды. Солардың ең көрнектісі - . Осы бір шап ... ... ақын ... жүк ... оқиғаны сиғызып, дәуір шындығы мен оның адамдарының іс-әрекетін көркемділікпен суреттеп бере ... Жас қыз ... ... ... да, ... әке ... де мал құмарлық, дүниеқоныз кипі де, алпыстан асса да, қыз алғысы келеген Берденің ынсапсыздығы да өлеңде шынайы ... ... Өлең ... ... жігіттің хатына өліп, Төкіштің қызын айттыра келуінен басталады. Бірақ Төкіш қыз ... ... ... жаны ... ... әке ме деп ... ... Сәбит оны бермеу себебін:
Жүзге малы толмаған,
Жексұрын ғой ... ... ... ... ... ... кәрі деп ... кедей деп менсінбепті. Ол адамның қасиетін байлықпен өлшейтін адам екен. Мұны Сәбит Оқиғаны әрі қарай дамыта отырып, толығырақ ашады. ... ... ... ... ... ... ... сатып байымақ болған өз дәуірінің дүниеқоныз шалдарын өткір тілімен түйрейді. Өлеңде уықты сатира да, тапқыр юмор да мол. Сол ... ... ... алдындағы қазақ ауылы өмірінің бір шындығын феодалдық кер тартпа салты шенейді.
Бұл өлеңдер Сәбиттің кейінгі дәуірде демократ есебінде толса ... оның ... көз - ... ... деп ... ... Ол әлеуметтік теңсіздіктің феодалдық ескі әдет-ғұрпының өткір сыншысы болады. [5,5]
1916 жылы маусым ... ... ... ... қара ... бармай қалу үшін Екібастұз кең өндірісіне барып, жұмысқа кіреді. Өмірі қазақ ауылымен, қазақ шаруасының жай - күйімен байланысты ақын енді ... ... ... ... ауыр ... ... көреді.
Бұл жайды ол деген өлеңінде суреттейді. Өлеңде өндірістен жұмыс іздеп ... ... ... күйі мен ... ауыр ... қатар алынып, тән тәуір көркемдік бейне табады. Сәбит ... ... ... ... ... ... ақынның өндірістегі қиыншылыққа көндікпей, елді аңсауы сияқты сарында байқалады.
1917 жылы ақпандағы буржуазиялық демократиялық ... мен ... ... құлауын қуана қарсы алады.
Алайда бұқарашыл ақын ... ... ... ... ... революциясының түпкі мақсаты мен ерекшелігі жете түсіне алмады. Ол патшаның құлауымен бостандық келеді деп ... ... ... ... ... ... ... Алашорда үкіметін құруға тырысып жатқан қазақтардың буржуазияшыл ұлтшылдардың ұйымына кіріп адасты. Олардың ... ... ... ... ... ... ... жат сарынды өлеңдер жазады. Бірақ бұқарашыл, зхалық тілегіндегі Сәбит көп кешікпей-ақ ұлтшылдықтардың сырын ... ... ... ... жайлы уәделері бос сөз екенін байқайды. Сөйтіп, ұлтшылдардан қол ... Ақын 1918 жылы ... атты ... ... құрғақ уәдесін сынап, ұлт қамы жөнінде іс жүзінде ештеңе істемегенен көрсетеді. Онда ет жеп, қымыз ішіп отырып, халық қамын ... ... ... киін оны тез ұмытатын ұлтшылдардың іс-әрекетті әшкере болды. Өлеңде улы кекесін бар. Ол ... ... ... ... ... да, алынған қаулыны да, желінген ет жайында да кекете ... ... ... бітті, ет желінді, қаулы қалды,
Халықта өкпе барма, аузын алды.
Етін де, халықтың да өркені ... бір ... ... ... ... ... көп ... жазды.Ол өміріне кірген жаңалықтарды,қазақ аулының кеңес жолына ... ... жаңа ... өсіп ... өмірдің белгілібір тарихи кезеңдерінің нәтежесін үнемі қадағалап қарап,жырға қосып отырады.Өмірдің өзгесін нақты образдар арқылы бейнелеуге ақын едәуірталап жасады.Мысалы,ол, атты ... ... ... ... ... ... ... Әбен бейнесінде танытады.Ол Әбеннің қойшы,жылқышы,жұмысшы болғанын,ең соңында кеңес болысының төрағасы болуын суреттейді:
Әбеннің сауатын ашып, ел басқаруға араласуы арқылы Сәбит ... ... ... ... ... ... адамдардың бүгінгі жаңа дүние жасаушылар дәрежесіне көтерілуін көрсетеді.
Теңдік өмірге ие болып,өнер-білім үздеуге ден қойған жастың кейпін танытуда Тасқараның ... оқу өнер ... ... көрсетеді.
Тасқаралардың жолы-енді жас ұрпақтың жолы екенін атай отырып,Сәбит болашақ қоғам қайраткерлерін осылардың қатарынан іздейді.[6,13]
өлеңінде ақын әкесі 1916 жылы ... қара ... ... ... ... бала ... Кеңес өкіметі жылдары қатардағы азамат болуы жолын ... ... ... өз ... алып,балалар үйінде тәрбиелейді.Келешегі айқын баланың рухани өсіп,өмірге ие болып келе жатқаны-өлеңнің негізгі идеясы. ,өмірді одан да ... ... ақын ... ... ... ... өсіп,ер жетіп жатқан кейіпкерлер қатарында Сәбит әйелдердің, қазақ қыздарынаң да орны барын көреді.Революциядан бұрын малға сатылған Жәмилалардың ... енді ол ... қыз ... ... қояды.Он бір жаста жетім қалып, тұрмыстың ауыр бейнетін тартқан Айшаны он ... ... ... бір шал ... Шал үйінде зар илеген оны Кеңес үкіметі босатып, теңдік береді. Айшаның ерікті өмірін ақын басқа әйелдерге үлгі ... ... ... жаңаша тәрбие алып, өсіп келе жатқан жастардың жаңа типтерін суреттегенде, Сәбит сол ... ... жаңа адам ... ... ... ... мақсат етеді. Өзінің жас кейіпкерлерін жаңа дәуірдің, болашақтың ... ... ...
Сәбит Дөнентаевтың революциядан бұрынғы сыңшыл өлендерінде таңылған сатериктік талантты да Кеңес үкіметі жылдары толысып, өсе түседі. Ол өзінің ұлы тілі мен ... ащы ... тап ... ... мен дін иелеріне, ескіліктін шырмауынан шыға алмай жүрен тоғышарларға, феодалдық әдеп-ғұрыптардың зиянды көріністеріне қарсы жұмсайды. Бұл ... ... , , , , т.б. ... ... ... бар. Бұл ... Сәбит ұнамсыз адамдардың тән-тәуір образдарын жасайды.
Алайлы, қу Дәуітбек заманының өткеніне қарамастан амалдап күн көруге кіріседі. Өзін деп ... ... ... Ақын оның бұл ... ... ... ... де осымен тақырыптас. Мұнда оқуды өнер-білім үйрену үшін ... мал ... бақ ... ... ... бай ... ой-пікірі сыңалады. Осы мақсатпен баласы Құсайынды оқытқан Жұмақан бай оны ойынан шоқпақтаған. [7,12]
... елді ... ебін ... жеп ... ... женеуге арналады. Ақын өлеңді оның өзін сөйлетуге құрады. Бұрын оңай олжа тауып, дүрілдеген саудагер атанған кезін еске алады. Кеңес ... ... ол ... ... ... тағы да . ... ... өміріне қауып төңген саудагер заманының өтіп бара жатқанының уайым етеді. Сәбиттің бұл ... ... ... өлеңдері бар. ол орынсыз сән қуған әйелдің мещаңдық мінезін сыңға алса, , атты ... ... ... ... мас ... ... ... рухани тозуын бейнелейді. әкімдікке құмарлықты сыңайды. Өзінің ... ... ... ... ... ... өткір сыңап жаңа өмірді орнықтыруға қызмет етті.
Өмірінің соңғы шағында Сәбит ауру себепті өндіртіп ештене жаза алмады.1929 жылы ... ... ... ... мүше ... кірген ол кеңес қаламгерлерінің қатарында белсенді қызмет істеуге ... ... ... өлең ... ... ақынның денсаулығының нашарлығы оған мүмкіндік бермейді. Денсаулығы ... ол ... жыл ... ... барып тұрады. Бесқарағай ауданында халық ағарту жүйесінде қызметістейді. 1932 жылы қайтадан Семейге келіп, газеттерінің әдебиет бөлімін басқарады.
1932 жылы ... ... ... ... ... ... ... Астананың әдеби өмірімен танысып, тың ... ... ... , - деген тілек білдіреді. Бірақ ақын арманына жете алмайды. 1933 жылы 23 мамырда Семей қаласында қайтыс ... ... ... ... мол ... ... - мазмұнды,қысқа өлеңдердің шебері.Өлеңге аз сөзбен көп ... ... ... ... бейнелілігін көтеруде Сәбиттің табыстары аз емес.Ол сырттай жылтырлыққа құмартпайды,көтерінкі лептілікке де бармайды,өлеңді боямасыз,реалист ақынға тән ... ... ... ... да оның ... ойға бай, сөзге сараң келеді.Ақын деген өлең жазады.
Бас-аяғы сезіз-ақ тармақ,шағын өлең.Бірақ оның өзіне ... ... көп ой ... ... ... ... жету мүмкін еместігін,ойламаса,түп те жоғын,ойласаң,-өзің әуре,ойламасаң,-ісің әуре екенін жеткізіп айтқан.Мұндай өлеңдер Сәбитте көп.Әсіресе ақынның адам сезіміне байланысты өлеңдері ... ... ... ... ... ... көп еліктеген,содан үйренген. деген өлеңінде ол:
Бәрі бала, жас ... ... мас ... ... баласы,
Сонда іштен жарқ етті
Ақыл ойы сап етіп
Жөн бастаған данасы -
деген. Бұдан Сәбиттің Абай ... ... ... ... туып ... білуі көрінеді.Өзінің халықпен байланысында,оның өмірін көркем бейнелеуге ұмтылысында ақын Абай жолын ұснады. Абай поэзиясының ойшылдығы мен ... ... ... да оған ... әсер ... ... ... түрінде де Абай үлгісі мол. Ол , үлгісінде көп өлеңдер ... ... ... өзіне арналған өлеңіде соның бір айғағы.
Сәбит - шебер сатирик ақын. Оның мысалдары да, сыншылдық өлеңдері де ... бұл ... ... ... қосылады. Ол мысал жанр қазақ әдебиетінде кеңінен дамытты. Ыбырай мен Абайдың, Спандиярдың мысалдары негізінен аударма арқылы туса,Сәбит ... ... төл ... ... , атты ... ... ... қазақ поэзиясының бұл жанрдағы таңдаулы үлгілеріне қосылады.
Кеңес үкіметі жылдарында да Сәбит едәуір мысалдар ... , ... ... ... ол арам шөп жеп, елді ... ... ... қылмысты тап жауларын әшкерелейді. Алдынғы мысалда бай саудагер шошқаны көріп, нас жисің деп жасғырса, шошқа оған ... жеп ... ... де арам ... Ал ... ... ... байдың бос тұрғын бөшкесі желмен сырласып, екі айдан бері іші бос тұрғанын, байдың малын ... т.б. ... ... ... ... ... сұрайды.
Сәбит өзінің сатириктік талантын кеңес дәуірінде тап жаулары мен дін ... ... ... керт ... ... ескінің қалдықтарын сынау арқылы дамытып жетілдірді. Ақын өлеңді сюжетке ... ... Ол ... бір ойына алады да, оны дәл деңгейлей отырып, одан көркем ой түйе ... ... ... ... әр ... түрі үшін ... ... туады.
Сәбит - бейнелеп, тұспалдап ... ... ... Бұл ... ол ... революциядан бұрын көбірек пайдаланды. Сәбиттің сыншылдық өлеңдерінде эрония көбірек ... Сол ... ... сынайтын кейіпкерлерін ол мақұлдағансып шектейді. Сәбит ақын өлеңді қарапайым, жұпыны ... ... ... ... өнерге жауапкершілікпен қараған. Кейінгі жастарға да соны үлгі қылған. Әдебиетті ермек, оңай іс көретіндерді ол ... ... ... ... ... өлең ... ... қарай жаңарта қолдану, сөз тіркестерінің орнын, тұлғасын өзгерте пайдалану талабы да зор. Ақын сөзге жаңа мағына беруге тырысады. ... бәрі ... ... ... көрнекті орнын белгілейді. Шығармашылық жолын революция алдындағы демократтық әдебиеттің үлгісінде бастап, кеңсес дәуірінде өзгерісті бар ықыласымен жырлаған ақын екі ... ... ғана ... ... оны ... ... ... алуда да едәуір еңбек етті.
ІІ ... ... 2.1 ... ... ... ... - ... өнегелі ойды тұспалдап жеткізетін, көбіне өлең түрінде ... ... ... ... ... ... Мысалдың тақырыбы сан-алуан, кейіпкерлері -- аң, құс, балық, өсімдік дүниесі, кейде оқиғаға адам да ... ... ... ... нақыл түрінде келетін түйіндемесі де болады. Кейіпкерлерді сөйлестіру - диалог тәсілі жиі қолданылады. Баяндауы ширақ, ... тілі ... ... Жанры жағынан ғибратты, уағыздық сарындағы дидактикалық әдебиетке жатады, кейде мысқыл-сықақ ... ... ... ... өлеңмен жазылған мысқыл кеңінен орын алды. Түп-төркіні хайуанаттар туралы тұспалды мағынасы бар ертегі, қысқа әңгіме ңұсқалармен жалғасып жатыр. ... ... айту ... ... халықтың мақалдарымен, нақыл сөздерімен де ұштасады. [8,41] ... ... ... мысал жанрын қалыптастырып кеткендер Абай мен Ыбырай. Олардың дәстүрін жалғастырушылардың XX ғасырдың басындағы әдебиет өкілдерінің бірі жерлес ақын ... ... ... ... ... тарихы, әдебиеттану ғылымында бұрын мүлде аз зерттелген саланың бірі мысал жанры.
Сәбит Дөнентаевтың ақындық шығармашылық қызметі екі ... ... ... 1912-1918 жылдар арасы, екіншісі 1918-1933 жылдар арасы. С.Дөнентаев шығармаларында өмір шындығын дәл өз ... ... ... гөрі ... ... жазу ... орын алады. Мұндай мысал әдісімен жазылған өлеңдерінде ақын еркін түрде билеуші қауымның жасаған ... ... ... ... зорлықтарын әшкерелеп отырады.
Сәбит өз өлеңдерін қысқа ... ... Әр ... диалогқа құрып, жанды сурет жасайды, қысқа өлеңге аз сөзбен көп мағына, терең ой сыйғызатын диалогтың өткір түрін ... ... ... ... үлкен бір поэманың немесе ұзақ бір әңгіменің оқиға желісін сыйғыза білген шебер ақын Сәбитке тән бір қасиет осында. ... ... ... ... ... аударма өлеңдерінен ғана көрінсе, Сәбит мұңы өзінің төл-тума өлеңдерімен жетілдіріп отырды.
Мысал - айтылатын өнегелі ойды тұспалдап жеткізетін, ... өлең ... ... ... ... ... көркем шығарма. Мысалдың тақырыбы сан-алуан, кейіпкерлері -- аң, құс, балық, өсімдік дүниесі, кейде оқиғаға адам да қатыстырылады. ... ... ... нақыл түрінде келетін түйіндемесі де болады. Кейіпкерлерді сөйлестіру - диалог тәсілі жиі қолданылады. Баяндауы ширақ, ... тілі ... ... ... ... ... уағыздық сарындағы дидактикалық әдебиетке жатады, кейде мысқыл-сықақ үлгісіне ауысады. Жазба әдебиетінде өлеңмен жазылған мысқыл кеңінен орын ... ... ... ... тұспалды мағынасы бар ертегі, қысқа әңгіме ңұсқалармен жалғасып жатыр. Уағыздап, нақтылық айту тәсілі жағынан халықтың мақалдарымен, нақыл ... де ... ... ... әр түрлі үлгілері барлық халықтардың ауыз әдебиетінде бар. ... грек ... ... таралуы аты аңызға айналған Эзопқа байланысты айтылады. Батыс-шығыс әдебиетінде де бұл жанр кең тараған. Үндінің , ... , ... ... ... ... ... орын алған. Ежелгі Грекияда - Эзоп, Францияда - ... Х. ... - ... Томас Мур - Англияда мысалшы атағына ие ... Орыс ... XVIII ... ... ... В. ... А. Контемир, А. Сумароков т.б. орыс классикалық мысал ... И. ... ... ... ... ... ... жанрын қалыптастырып дамытуға Абай, Ыбырай, Ахан, Шәкәрім, Әлихан, Спандияр Көбеев сияқты ақын жазушылар. Ө. Күмісбаев 1. 501 Иә, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырып кеткендер Абай мен Ыбырай. Олардың дәстүрін жалғастырушылардың XX ғасырдың ... ... ... бірі ... ақын журналист Сәбит Дөнентаев. Қазақ әдеби тарихы, әдебиеттану ғылымында бұрын мүлде аз зерттелген ... бірі ... ... С. ... ... да ... ... бірнеше зерттеулерге өзек болып зерттелгенімен, мысал өлеңдері жан-жақты зерттеле қоймаған. Міне, осы жұмысты қолға ... ден ... ... ... да сол. С. Дөнентаев шығармаларының ішінен мысал жанрының қолдану ерекшелігін қарап, ... ... ... қазақ әдебиетінің даму тарихында аса бағалы әдеби мұра қалдырған ақын. Ол 1894 жылы бұрынғы Семей губерниясы, Кереку уезі, Ақсу ... ... ... ... Павлодар облысы( кедей шаруаның отбасында туған. Әкесі Дөнентай кедей еді. Руы Арғын ішінде Бәсентиін. Қасымқажы Ертісбаевтың ... ... соң өлең жазу ... Жас ... молдадан ескіше оқиды. Сәбит Дөнентаевтың ақындық шығармашылық қызметі екі дәуірге бөлінеді.Алғашқы ... ... ... ... екіншісі 1918-1933 жылдар арасы. С.Дөнентаев шығармаларында өмір шындығын дәл өз қалпында айтып суреттеуден гөрі аллегориялық әдіспен жазу ... орын ... ... ... -- жай ұғым ... ... дерексіз нәрселер кәдімгідей көзге көрінер деректі нәрсеге ауыстырылады (көбінесе мысал өлеңдерде). Мұндай мысал ... ... ... ақын ... ... билеуші қауымның жасаған қиянатын, мықтының әлсізге істеген зорлықтарын әшкерелеп отырады.
Сәбит Дөнентаев мысал жанрындағы шығармашылығын жан-жақты қарастыру үшін Cәбиттің замандастары ... ... ... ... Көпейұлы, Міржақып Дулатұлы, Шәкәрім Құдайбердіұлы сияқты мысалшы-ақындардың шығармаларымен салыстыру тәсілі қолданылды. Яғни олардың көркемдік шығарма тілі, сөздігі, өлең ... ... ... ... пен оның ... өлең тақырыптары көбінде бір жерден шығып отырды. Яғни олар өмір сүрген қилы заманының ең өзекті мәселелерін көтерген. Олардың ... ... ... ... ... ... көп әйел алу, ел деп ... еңірейтіндер т. б. шайпау мінездер тыс қалмаған. Алайда ел тағдырын қолында ұстаған бай-шоңжарлармен жаға-жыртысу, оларды әжуалау оңайға ... ... ... ... ... персонаждарды хайуанаттардан алып, өзі көрген, білген, көңіліне түйген кемшілік мерез мінездерді мысал жанрында әшкерелейді. [9,98] ... ... , ... ... бір ... ... ... айту басым болса, екіншісінде шенеу,кекесін, үшіншісінде әшкерелеу басым болып отырады. Осы ажуалау (юмор), ... ... ... ... күлкі (сарказм) т.б. сатиралық суреттеу әдістері Сәбит поэзиясынан ... ... ... ... күлкінің зиянсыз түрлері алынады. Юмордағы күлкі -- әзіл, әділ ... ... -- ... ... ащы ... айналса, сын үдей түссе -- сарказм болады. Сатиралық образ -- ұнамсыз тип.Сатира өмірдегі кері кеткендікті ... ... ... адам ... ... шақырады.Сатираның юмормен бірлігі -- күлкі.бірақ мұндағы күлкі жай әзіл емес, ызалы күлкі, кекті күлкі. Сатираның міндеті -- ... ... ... ... соған қарсы жұртшылықтың өшпенділік, ыза-кегін тудыру, сол ескілік қалдықтарына ... ... ... ... отыру болып табылады. Сәбиттің сатиралық шығармалары бір жағынан ... ... Абай ... сатиралық дәстүрді дамыта отырса, екінші жағынан орыс әдебиетіндегі сатиралық поэзиядан үлгі алып ... ... ... пен татар ақыны Ғабдолла Тоқайдың идеялық-көркемдік әсері айқын сезіледі. Сәбит Дөнетаев мысал ... ... ... тұрғысынан жазған бірталай өлеңдері бар, атап айтсақ, , , , , , , , сияқты өлеңдері өзіндік мысалшыл сатиралық ... ... Ол нені ... еппен, баппен айтқанды, астармен жеткізгенді жөн көрді. Өнер тілін, өлең ... ... ... ... ... метонимияға(алмастыруға) ұластырып, алыстан орағытып әкелгенді дұрыс санады. Бұл Сәбит Дөнентаев ... ... ... болды. Әрбір мысал өлеңінде қазақ тұрмысына, қоғамдық ойына бейімдей беруге назар аударады.
1915 жылы Уфа ... 19 ... ... атты алғашқы жыр жинағы жарық көрді. Мұнда ақынның көптеген мысал өлеңдері кірген. Бұнда Крыловтан, Тоқайдан аударма есебінде келген ... да бар. ... көп ... ... ... ұғымына лайықтап, қарапайым жұрт ұғар дәрежеде түсінікті тілмен айтып баяндайды. мысалында бір-біріне жол ... ... ... ... ең ... ... екені, адамдар арасындағы сыйластық жөн деп ескертеді. Елімізде ауызбіршіліктің, ыңтымақтың болмауы: [10,128].Екі теке ... ... ...
Біреуі - әрі, бірі бері өтуге,
Көпірдің дәл ... ... ... ... ... ...
... Екеуі де суға құлап тыныш тапты...
()
мысалында Түлкі -- қулық, Арыстан -- ... ... -- ... ... ... пернеленіп көрсетілген. Түлкіні жамандаған қасқырдың өзі өліп, сіңірінен айрылғаны айтылады.Өсекшіл қасқырды арыстанның қаһарына кіріптар қылған түлкінің қулығын айта келіп: ... ... да көп, ... де көп, ... , жіп тақпаймыз ешкімге деп,
Сөз жүгіртіп шағыстырған қасекеңдер
Түлкіге қалып жатыр күлкі де боп, --
( ) ... ... ... Яғни ... ... ... қасқырдай өр көкіректердің де күні сөнгенін, тек түлкі қулық, шебер ақылдың аман алып шығаррып, арыстан Ресейден сақтар сол екенін ... атты ... ... ... жол ... білдіреді. Көпірге түсті бір ит сүйек тістеп,
Ойы бар көпірінен ... ... ... су ... ... бір ит, ... да бір ... бар, басқа түстеп.
Судағы ит -- бұл бейбақтың көлеңкесі
Білерлік көлеңкені болмады есі.
Толымды көрінген соң анау ... ... ... ... бар дәмесі.
Сол оймен атты суға айбаттанып,
Бар күшін жинап бойға, қайраттанып.
Түскен соң жойқын суға ол батырдың ... не ... ... анық.
Әрқайда ашкөздінің олжасы осы,
Байқасаң іс түбіне көзің салып.
Қызғаншақтық соңы жақсылықпен бітпесін айтады ақын. Сәбит өз өлеңдерін қысқа сюжетке ... Әр ... ... ... ... ... жасайды, қысқа өлеңге аз сөзбен көп мағына, терең ой сыйғызатын диалогтың өткір түрін қолданады. Шынында, шағын өлеңге үлкен бір ... ... ұзақ бір ... ... ... сыйғыза білген шебер ақын Сәбитке тән бір қасиет осында. Диалогтың мұндай түрін ... ... ... ... ғана ... Сәбит мұңы өзінің төл-тума өлеңдерімен жетілдіріп отырды. [11,12].
Жұмыста жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... Яғни, осы ұлы замандас-ақындардың шығармаларын салыстырып, олар өмір сүрген қилы заманға деген ... ... ... ... Абай ... мысал дәстүрінің жалғасын қарастырдық. Зерттеудің нәтижелері практикада әдебиет сабақтарында, тіл мәдениеті ... тіл мен ... ... ... ... ... Біз Сәбит дөнентаевты өз дәуірінің қоғамдық шындығын кең жырлаған, ешкім ... ... ... қалыптастырған ірі суреткер ақын дейміз. Қазақтың көркем әдебиетін дамытуға өзінше атсалысқан ақындар аз емес, әдебиетіміздің алтын қазынасына үлес қосқан .
2.3 ... ... ... ... ... жаңалығы
Қазақтың аса көрнекті ақыны Сәбит Дөнентаев туралы Мұхтар Әуезов шығар - ма - ла - ... елу ... ... он екінші томында, мақалалар, оқулық, әдеби мұралар негізінде, ... ... ... - ған. Ә.Жиреншиннің , Қ.Ергөбековтың атты танымдық дүниелерінде ғылыми тұжырымдар жасалған. Сәбит Дө - нен - - ... ... деп алып ... ... ... ... ... жері таяу шығар?
Нешелер желбегейлер күнді алдап жүр,
Көбіне жаз болары аян шығар, - ... , ... ... ... ... жыр етеді. таңдана, таңырқай қарайды. Өмірдің мезгіл әуендерін лирика ... ... ... деген өлеңінде ақын деп, ешкімге қарамастан , сонда сәлемін қабыл алған ағаш жү - ре - гі ... ... ... ... тоғайдың
Ішінде бір ерке едім бар тоғайдың,
Өткенде әрлі-бері өзің-дағы
Көруші ең шет жағасын біздің жайдың, -
дей келіп, ... ... ... ... ... ... жетім қалды.
Мәз болып жарқыратып дей алмаймын.
Балтадан мына жерім аман қалды.
Мен көрдім талай соққы, талай ... ... ... еттен өтті.
Көргенде аза бойым тік тұрады,
Жексұрын жерден шыққан көк жендетті.
Көтерген ... ... ... ... ... ... ... не қылайын, өтті күнім...
Аман ба тек соны айтшы, қайран елім! -
деп, өз ... ағаш ... сыры ар - қылы алға ... ... ... ... менге айналып, халықтың кө - кейкесті ойларына ұласады. Әрбір оқыр - ман лириканы оқып ... ... ... өз жүрегімен үндесе, лирикалық туын - дының өз ... ... ... ... ... және ... - г - изм - нің ұштаса ... ... ... ... ішкі ... ену, оның сыры мен ... ... ашу, өріс алу.
Туған халқымыздың қуанышы мен зар-мұңы, ұлттық ... ... дәс - ... қазақтың әлеуметтік тағдыры - шағын да, ұрымтал жанр - лирикада ... ... ... ... жасап ке - леді.Міне, ақын Сәбит Дөнентаев өлеңде - рінен де адам сезімдерінің алуан құбылыс - та - рын ... ... ... лири - ... ... ... ... жүрек-пернесін шертеді. Поэзия материалы - сөз емес, өмірдің өзі. ... ... ... ... ... ... ... ұласады. Лиризм де ойшылдық, сезімталдық және психологизм ұштаса көрінуі тиіс. Бұл тұрғыдан да Сә - бит ... ... ... меже ... ... ... ... Ысмайылов: , - деп жазады және де, сөз басында: , - деп ғылыми тұжырым жасайды. Иә, ... ... ... ... ... ... жырлаған, алдыңғы толқындарды қай - тала - маған дара ... ... ... әдебиеті тарихында өзінің сатиралық және мысал өлеңдерімен дараланып, әдеби мұрасы едәуір зерттелгенімен, араб әдебиетімен байланысы толық зерделенбей келе ... ... ... бір і - ... Дөнентаев. Ақынның шығармашылығын жаңа көзқараспен саралау қажеттілігі, оның мысал-өлеңдерінің араб әдебиетімен тығыз байланысы ... ... ... шығармаларынн саралай келе, мысалдарының дені араб әдебиетіндегі "Калила мен Димна" кітабының әсерімен ... ... Бұл ... ақын ... ... зерттеу жүргізген белгілі ғалымдар Ә.Дербісалин, Е.Исмаилов, Б.Ысқақов , Т.Еңсегенов, Н.Жармағамбетов т.б. орынды атап өтеді. С.Дөнентаев ... ... ... ... ит", "Екі ... "Ұры мен баласы", "Бір көлдегі үш балық", "Тотыға", Ерегіс", "Жан мен тән" сияқты мысал -өлеңдерін ... мен ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Автор осы классикалық шығармадағы әңгімелердің сюжетін алғанмен, оны өз ... ның ... ... ... ... ... қарай бейімдеп, қазақ топырағында қайта жаңғыртады. Біз бұл мақаламызда Сәбит Дөнентаевтың ең ... деп ... ... ... және оның ... мен ... мысалдар жинағымен сабақтастығын анықтауға талаптанамыз. Оның жазған ... ... ... ... дарынын көрсететін қыры да осы мысал жанры екені белгілі. С.Дөнентаевтың кейбір мысалдарының түпнегізі "Калила мен ... ... ... ... мазмұнының кіріспесіне, олар дың баяндалуы мен өз дүниетанымына сәйкес қорытындылауына қарап, төлтума шығармаға айналғанын байқауға ... ... ... ... ... өзіндік пікірлерін, танымын, ой-түйіндерін білдіру мақсатында мысал кейіпкерлерінің арасындағы ... ... ... С. ... ... мен ... ... әңгімелердің желісімен жазған шығармаларынан бөлек, " Көк төбетке", "Сұңқар мен қарғалар", "Бозторғай", "Бөшкенің ... және т.б. ... төл ... да ... әкелді. "Калила мен Димна" кітабындағы мысалдар мен әңгімелер бір -бірімен автордың немесе кейіпкерлердің жүйелі ... ... ... ... ... ... қағида бойынша кейіпкерлердің бірі қандай да бір өмірде болған оқиғаны, құбылысты баяндап, әңгімелеп отырады. ... ... ... "Ол ... ... - деп ... тастайды. Ал екіншісі болған оқиғаны тәптіштеп әңгімелеп береді. Осылай бірі сұрап, екіншісі сол ... ... ... ... әңгімеден әңгімеге ұласып жалғасып отырады. Бұл әңгімелердің құрылымдық жүйесі Дөнентаев мысалдарында біршама өзгеріске ұшыраған. ... оның ... ... ... оқиғаларәңгімеленсе, соңына таман, шығарманың мәні мен түйіні ашылып, ғибратты насихат айтылады. Шығарма мазмұнындағы кейіпкерлер арасындағы диологтар мен параллельдік ... ... ... мінез - құлықтарын, ой-сезімі дүниесіне тән психологиялық, моральдық сипаттары мен ерекшеліктерін ашады. Ақынның шығармашылық өсу, ... ... араб ... де ... қолданып отырады. Олардың көпшілігі түрлі атаулар мен діни ұғымдарға қатысты болып келеді. Мысалы, " Ескі болыстың тәубесі", "Қиямет қайым", "Рамазан ... және т.б. ... ... ... ... саралай келе, ақынның мысал жанрына қалам тартуды аудармадан бастағанын, ... ... ... ... ... ... ... тоғыз мысал тәржімалағанын айтады. Дегенмен, Сәбит шығыстық үлгіде қалып қоймайды, мысал ... ... ... ... ... қазақ әдебиетінде аллегорияның жаңа үлгілерін көрсетеді . Ақын қай ... ... ... өміріндегі адамдардың қарым - қатынасын, іс-әрекетін жыртқыш аңдар, құстардың және жануарлардың бейнесінде көрсетіп отырады. Мәселен, "Бір көлдегі үш балық" мысалын ... мен ... алып ... ... Ал бұл ... ... араб ... "Арыстан мен өгіз" деген тарауындағы үш балық туралы әңгіменің желісімен жазылғандығы және түпнұсқадан көп ... ... ... ... ... араб ... ... шығармасы деп ойлаймыз. Енді осы араб тіліндегі нұсқасымен салыстыра саралау үшін түпнұсқаның мәтінін беруді жөн санадық. Зәғәму әннә ғад иран кәнә фиһи сәл әсу ... ... уа ... ... уа ... Кәнә ... ... би нәджуатин мин ал-'арди, лә йакаду йақрубуһу мин ән -нәси ... Фә ... кәнә зәт ... ... ... ғәла ... ... фә тәуағада ән йарджиға иләйһи би шибәкиһима, фә йасида әс- сәләсә-с-сәмәкәт ... ... ... Фә ... ра'атһумә әл -хазимату иртәбәт биһима, уа тахаууафат минһума, фә ләм ... ән ... мин ... ... [2,69-70-бб.]. ары қарай үш балықтың ақылдысы , ойланбастан ... ... ... ... ... өтіп кетеді. Ақылы орташасы балықшылар келгенше жайбарақат жүреді. Адамдардың бұларды аулауға кіріскен сәт інде ғана құтылудың жолын іздейді. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... Балықшының біреуі оны судан алып, жылғаға жақын жерге тастай салады. Олар үшінші ақымақ балықты ұстауға кіріскенде бұл шоршып, жылғаға түсіп, ... ... ... Ал ақым ақ ... ұсталғанша алаңсыз сол көлшікте жүре береді. С. Дөнентаевтың "Бір көлдегі үш балық" мысалы ... мен ... ... әңгіме тақырыбы емес, "Арыстан мен өгіз" бабының ішіндегі әңгіменің бір ... Бұл ... ... ... нұсқада: Үштен артық балық жоқ, Маңайында халық жоқ. Шөл болыпты бір жерде, Ерте күнде ... ... ... Ел ... бұл жерде. - деп басталады. Түпнұсқадағы үш балықтың өмір сүрген көлшігі ... ... ... ... ... бара ... бір таулы қыратта болады. Салыстырып қарар болсақ, қазақша мәтіннің өлеңмен жазылғанын және көлшікті ... ел ... ... ... ... ... жер деп ... көреміз. Сондай -ақ, ақын мысал өлеңінің басында көлшік жайында ... ... ... ... сипатын, яғни, біреуінің ақылды, екіншісінің ақылы бар болғанымен, оның тез ... ... ... ал ... ақымақ екенін және екі балықшының судағы балықтарды көріп, оларды ұстау жайындағы диалогынан соң, тіпті, ол ... ... ... келгеннен кейін ғана суреттейді. Көлді көріп аушылар, "Мұнда балық бар шығар, Сүзейік те "кел" десіп, Көл ... ... ... ... ... Келе ... ... Берілген үзіндідегі балықшылардың диологы түпнұсқада берілмегенімен, ақын оны балықтардың характерін ашу үшін өлең өрнегіне өрген тәрізді. Балықшылардың сөзін естіген ... ... ... ертерек "болжап", дер кезінде қауіпсіз өзенге өтіп кетеді. Білді қапы қалғанын, Ұстауға ауды салғанын, Біреуі еді ... ... да ... ... қылы байланып: Састы, өкінді не пайда? Айтса дағы тек тұрмай, "Үміт бітті" деп тұрмай, Құрды тағы бір айла. Екінші балық ... ... ... де, ... тез ... қабылдамай, кешігіп барып құтылар айла іздейді. Ақырында өлі балық кейпіне еніп барып құтылады. Ал үшінші "ақымақ" балықтың тағдыры ақын қаламынан ... ... Енді ... ... ... емес ол балық. Бөтен ниет ойға алып, Жүр қаперсіз қайқақтап, Бұл сабырлы мырза еді. Ауға алынып келген соң, ... не ... ... ас боп кете бер Судан шығып өлген соң .Соңғы үзіндіден байқап отырғанымыздай автор үшінші балықты орынсыз жерде көрсеткен ... ... ... деп ... ... айналдырады. Енді
осы мысал өлеңді белгілі ғалым, аудармашы С. ... И.Ю. ... ... ... мен ... ... нұсқасымен салыстырып көрейік. "... Баяғыда бір қарасуды мекендеп үлкен үш балық тұрыпты деседі. Ол ... ... ... ... ... жерде екен. Бірде ек і балықшы осы қарасуды жанап өтеді де, өзара келіседі, екінші рет осында қайта оралып, ау ала ... әлгі ... ... үш ... ... болады. Сонда үш балықтың ең ақылды біреуі қорқып мазасызданады. Ол алдын ала сақтық істеп, қарасудан шығатын жылға мен ... ... ... ... де, басқа жерге барып орналасады. Екіншісінің ақылы одан көрі кемдеу еді. Ол балықшылар келгенше сақтық істеп үлгіре алмайды. Ол: - Мен ... ... ... ... ақыры енді өзіме сор болды, - деп налиды. Балықшыларды көрі п, олардың ниетін таниды, оның ... ... ... ... ... да: - Мен қателестім, ал енді басымды қорғау үшін қандай амал істеу керек? Енді асығып-сасудан келер пайда жоқ. ... әлі де ... ... ... амал істеуден тоқталма, - дегенді медеу етеді. Осыдан кейін ол өлген балық тәрізденіп, қарнын жоғары қаратып, судың бетінде ... да ... ... оны шығарып алып, өліп қалған екен деп ұғып, оны қарасудан шығатын ... ... ... ... Бір кезде ол жылғаға шоршып түсіп, аман құтылып кетеді. Жарым ес балық сасқалақтап әрі -бері жортып жүзіп жүргенде, оны ... ... ... ... үш ... ... отырып, С.Дөнентаевтың қара сөзбен жазылған мысалды өлеңмен өргенін және түпнұсқаға мейлінше жақын, әрі өте тартымды туындыны ... ... ... ... ... көл сөзі түпнұсқамен дәл келеді, ал ол сөз С. Талжановтың орыс тілінен аударған нұсқасында қарасу деп берілген. ... ... араб ... ... ... оны ... ... қапер сіз жүре береді. Сәбит балықтың төнген ... ... ... ... ... ... Ал, ... аударған нұсқасында жарым ес балық сасқалақтап жортып жүріп қолға түседі. Осындай салыстырулардан кейін С. Дөнентаев ... ... ... жақ ын ... деп ... ... "Көзі тоймайтын ит" мысалының да түп төркіні "Калила мен Димнадан" алынған. Бұл мысал да осы кітаптың кейіннен қосылған әңгімесінің бір ... ... ... "Панчатантрасында" болмаған. Барзауейһи дәрігер кітап тың көшірмесін Ануширванға алып келгеннен кейін, патшаның бұйрығымен уәзірі Бахтакан ибн ... ... ... ... атты кіріспе бөлімді жазып, бір тарау қылып қосады. Түпнұсқа бойынша ... ... ит" ... ... себеп болған оқиға былай: " ... Қылған құлшылығымды ... ... ... деп ... Оны ... ... ... ашулы тұрған есік деп санадым. Сопылық құрған адамды: сол ... ... ... әр ісін ... толғап,сабырлық, шыдамдылықпен, соңына көз жіберумен, барға шүкір, жоққа сабыр қылатын кішіпейілділікпен іс қылатын, қанағатшыл, не нәрсеге күйіп - ... ... ... адам ... деп ойладым. Олар дүниеден біржола суырылып шығып, жауыздықтан құтылады. Көңілдің сүйгенін тастайды. Сондықтан күнәдан тап -таза ... ... ... [7.15]
Барлық дүние ісінен көңілі суынады. Нәпсінің кір былғанышынан аман болады. Барлық істі ... ... ... ... амал ... өкінуден аман болады. Адамнан бөлініп, жеке болады. Сопылық іс деген іске қарасам, ылғи ... ... ... да тұрады. Сол сопылар қатарынан болсам екен деп, соған ойымды бекітпекші де болдым. Бірақ ... ... ... оның ... ... алмаспын. Оның қиыншылығына, михнатына күшім де жетпес деп қорықтым. Себебі: бала күнімнен әуестенген, ... ... ... мол ... мол жеген әдетіме қай шы. Сонымен бірге дүниені тәрк етіп, сопылыққа ... ... ... ... шамасыз боп қалармын. Бұрын істеп жүрген көп істерді, өзіме пайдасы тиер деп үміттенген амалдарды ... ... ... қалар деп ойладым. - деп өрби келіп, оның мысалы: "әлгі істерді істей алмай қалғанда аузына сүйек тістеп, ... ... ... ит секілді болады. Ол ит ай сәулесімен су ішінен өзінің түрін көріп, оны басқа ит екен деп ... ... ... ... ... ... бас ... аузындағы сүйегінен айрылып қалады . Сондықтан сопылық ісінен қатты қорықтым". Ал, С. ... ... ... ит" ... арқау болған әңгіме түпнұсқада былай берілген: ... Фә әкуну кә-л-кәлбу әлләзи марра би нәһри уафи фиһи ... фә ра'а ... фи ... фә 'әһуа иләйһи ли йа'хузаһу, уа тәрәкә м а кәнә мағаһу фә зәһәбә, уа ләм ... ... ... ... Фә һибту ән -нускә һибәтән шәд идәтән Осы шағын мысал С. ... ... ... ... өріледі: Көпірге түсті бір ит сүйек тістеп, Ойы бар көпірменен дария кешпек. Көрінді су бетінде ... бір ит, ... да бір ... бар ... ... Судағы ит бұл бейбақтың көлеңкесі, Білерлік көлеңкені болмады есі. Толымды көрінген соң анау сүйек, Ол ... ... ... бар ... Сол ... атты суға ... Бар ... жинап бойға қайраттанып. Түскен соң жойқын суға бұл батырдың, Ісінің не болғаны айдан жарық... - ... ... ... ... адамды орға жығатындығы тартымды сипатталған. Сонымен қатар ақынның " ... ... ... ... ... етіп ... сол үшін бар ... бойына жинап атылуы сияқты түпнұсқада жоқ сөз тіркестері арқылы қосқанавтордың бейнелі суреттеулері қанағатсыздық, ашкөздік сияқты қасиеттерді күлкіге ... тұр. ... ... ... сөз ... өлеңді әрлендіріп, көркемдеп, ажарын аша түсетіні хақ. С. ... ... ... ... итті ... ... ... көпірдің үстінен суға атылдырады. Осындай өзгешеліктерді таразылай келіп, ақын бұл ... ... ел ... естіген немесе медреседе оқыған әдеби шығармадан тек сюжетін алып, Абай, ... ... ... ... ... деп тұжырымдаймыз. С. Дөнентаевтың "Екі теке" деген өлеңі де ... мен ... ... екі ... ... ... ұқс ... Десек те, Сәбит шығармасындағы оқиғаның желісі мүлде басқаша өріледі. Мәселен, аталған әңгіме мысал "Калила мен Димна" ... ... ... ... ... келгенде білім үйренуге келген шәкірттен келгендігін біліп, оны іздеп жолға шығады. Фә хараджа фи талабиһи нахуа мәдинати мин әл- мадә'ини. Фә ... фи ... ғәла ... ... ... Уа қад салат дима'уһума, уа джа'а сәғлаб фә джәғәлә йалағу фи -д-дима'и. Фә бәйнәма һуә йалағу из илтақи а ... уа һуа ғ ... фә ... Осы ... ... ... қазақ тіліне аударып, салыстырып қарайық. "Қалалардың біріне қарай киімдерін іздеп келе ... жол ... ... мүйіздерінен қан ағып тұрған, екі таутекеге кездеседі. Олардың арасына бір түлкі ... ... ... ... ... ... бейғам тұрғанда, екі таутеке екі жақтан сүзісіп қалғанда, орталарында тұрған түлкі мүйіздердің арасына дәл келіп өліп ... ... Ал ... ... нұсқасында бұл оқиға былай суреттеледі: Екі теке келіп түсті көпірге, Біреуі - әрі, бірі бері ... ... дәл ... ... Біріне-бірі бақырды кейін кетуге. Шайқасып басын, бірінің тілін бірі ... ... ... ... тұра ... Тар ... секіріссе үстінде, Бірінен бірі қояр ма, сірә, кек алмай. Екеуі де суға ... ... ... ... қып, көпірді тезден босатты) Ерегістің нәтижесі осы да, Таласқандар мұнан артық не тапты? Осылайша ... келе ... екі теке ... ... суға ... тыныштық табады. Бірі қара сөзбен, екіншісі өлеңмен жазылған екі мысалды салыстыра келе, ... мен ... ... ... бар Сәбит өлең өрнегін өзінше тоқып, өзінше ... ... ... де, сопы да, екі ... сүзісетін иен дала да ақынның туындысында көрініс тапп аған. Автор оқиға көрінісінің орнына тар ... ... ... ... ... өлеңін түпнұсқамен салыстыра зерделей отырып, ондағы шығарманың басталуы менбаяндалуынан, оқиға көрінісінің суреттелуінен және өзінің дүниетанымына сай ... ... ... "Екі текені" аударма деп айтуға келмейтіндігіне көз жеткіздік. Автор менмендіктің, тәкәппарлықтың жақсылыққа апармайтынын насихаттайтын осы ... ... ... оқырман қауымға ой тастауды мақсат ететінін көрсетеді. С. ... "Бит пен бүр ге" ... де ... көзі "Калила мен Димна" кітабындағы Димнаның арыстанға айтқан мысалында жатыр. Одан "Мың бір түнге" "Тышқан мен ... ... ... ... бір жүз ... ... ... айтылады. Әңгімеде егеуқұйрық тышқан мен бүргенің арасындағы татулық сөз болып, соның арқасында саудагердің көп алтынын олжалағаны айтылады [5,441-б.]. Ал, ... мен ... ... ... ... ... жақын дос тұтып, сенім білдіруінен басталады. Аң патшасының өгізге деген мұндай қарым -қатынас Димнаға ұна майды. Енді ол ... ... ... ... оған ... айдап салу мақсатында осы әңгімені айтады. Димна айтады: "... Егер өгізді сен бірінші жазаламасаң, ол саған ... ... ... ... ... бит ... боласың, - дейді. Арыстан: "Битке не болыпты? - ... ... ... "Баяғыда бір атақты бай адамның төсегіне бит түсіпті деседі, ұйықтап жатқанда байдың қанын сорып, ... ... ... ептеп жорғалап жүреді екен. Бір күні түнде әлгі бай адамның төсегінде битке бүрге ... ... . Ол ... ... бай ... ... де, ... ақтарыпты. Сонда бүрге секіріп қашып құтылыпты да, битті табан аузында ұстап алып өлтіріпті. Мен бұл ... ... ... зұлымдығынан сақтаудың қиын екенін дәлелдеу үшін айттым. Егер ол өзі істей алмаса, онда басқа біреу арқылы мақсатын жүзеге ... - ... Ақын ... мен ... осы ... ... әрі ... әрі өнегелі өлеңге айналдырып, ондағы кейіпкерлердің характерін жан ... ... Бір ... ... бит ... Еркі бар ... ... жесе түнде. Тұрыпты сол күйменен біраз заман, Басқа жоқ мұның көңіл есебінде. Шаққаны мұның байды ... ... ... тым -ақ жайлы. Бір күні әлдеқандай келіп бүрге, Қонуға биттен рұқсат ол сұрайды. Құп алды, қабыл етті ол ... ... ... жайлы тағам тәтті. Зәуімен келген сізді сыйлайын" деп, Бит ... ... ... Мәз-мәйрам мына сөзге болды бүрге,Келді де бит қасына қонды бүрге. Бай жатты ұйықтайын деп ... Бит дағы ... ... ... ... ... ... байға таман, Тұмсықты бара сала ол қадаған. Бай болды оянды да алас-күлес, Бүрге иттің тістегені қандай жаман. Тынышы да, ... да ... ... Шам ... тұра ... бай төсектен. Қаратып битті тауып өлтіріпті, Зым-зия бүрге мейман қашып кеткен... Осы келтірілген үзінділерді салыстыра келе, бит пен бүргенің арасындағы ... ... ... ... жоқ ... биттің бүрге келгендегі қонақжайлылығының айтылмайтынын, сондай -ақ, бүргенің мәз-мәйрам болып ... ... ... сәттегі байдың мазасыз кейпі суреттелмейтінін байқадық. Мұндай оқиғалы көріністердің өлеңнің сонарынан табылуын, айтар ойды оқушының көз ... ... ... ... ... ... деп ... болады. Сәбит көңілшек, аңқау бит пен алаяқ бүргенің көркем бейнеленген образдары арқылы берілген шағын сахналы шығармасымен өзінің ... ... ... ... ... "Түйе, арыстан, қасқыр және түлкі", "Ауырған арыстан", Ерегіс", "Жан мен тән", "Тотыға" ... ... да ... ... шығармасы саналып жүрген "Калила мен Димна" кітабындағы ... ... ... ... мысалдарын саралай отырып, оларды аударма деп айту бір жақтылық болатынын пайымдадық. С. Дөнентаев мысалдарының көрке мдік жағы айшықты құралдармен өрнектелген, ... ... ... тіл ... мол. Оның ... ... ... оқиға желісі араб әңгімесі болғанмен аллегориялық кейіпкерлері қазақ даласынан алынады. Ақын мысалдарының сюжеттік материалдары көбінесе өмірде ... ... ... көріністер, кейіпкерлері халыққа жақсы таныс тіршілік иелері болып келеді. С. Дөнентаевтың 1957 жылы ... ... ... ... ... ... алғы сөзінен кейін Е.Исмайлов "С. Дөнентаев" атты зерттеу еңбе гін жазады. Сонда ақынның мысал өлеңдері жайында мынадай деректі келтіреді. "Рас, ... ... ... ... ... ... тұрғысынан жазған бірталай өлеңдері үнді, араб әдебиетіне, ... ... және Орта Азия ... ... ... ... "Бит пен бүрге", "Көзі тоймайтын ит", "Екі теке", "Көк төбетке", "Ұры мен ... ... ... "Бір көлдегі үш балық", "Бұлбұл" сияқты әңгімесі жағынан да, көркемдік шеберлігі жағынан да ... ... ... ... сюжетпен айтылса да Сәбит тің өзіндік мысалшыл сатиралық стилін анықтайды" С. Дөнентаев ... ... қай ... ... ... идея мен ... қазақтың тұрмысына, қоғамдық ойына бейімдеуге ден қояды. Айталық, ол "Ауырған арыстан" мысалында өсекшіл қасқырдың тірсегін арыстанның ... емі деп, ... аң ... ... ұшыратқан түлкінің қулығын айта келіп: Қазақта қасқырда көп, түлкі де көп, Алайда, жіп ... ... деп, Сөз ... ... қасекеңдер, Түлкіге қалып жатыр күлкіде боп. - деп ... ... Ақын ... ... ... саралау барысында араб әдебиетінің көркем үлгілерінің бірі ... ... мен ... ... ... даласында кеңінен белгілі болғанын, соның ішінде Дөнентаевтың да шығармашылығына ықпал етіп, мысалдарына негіз болған деп ... ... ... ... ... қай - ... ... баяндалатын оқиғалар мен сипатталатын құбылыстардың орнына, мәні мен мағынасына қарай түрленіп, жаңғырып отырады. С.Дөнентаевтың мысал өлеңдерінің түп -төркіні "Калила мен ... ... ... ақын ... ... ... ... сюжетін дәл сақтай отырып, өлеңмен өріп шыққан. Ақынның поэтикалық өңдеуінен өткен дүниелер қазақ әдебиетіндегі төл шығармалардай болып кеткен.[9.85]
ҚОРЫТЫНДЫ
ХХ ғасыр ... ... ... ... ... шығармалары кең зерттелмеген. Оның сатиралық шығармаларын әдеби жағынан саралау, , халықтық дүниетаным мен тарихи аспекті арқылы ашып ... ... ... ... даусыз. Бұл жұмыстың негізгі мақсаты ақынның мысал өлеңдерін талдау арқылы сатиралық өлең шебері екенін дәлелдеу. Сондай-ақ, ... ... де ... болу ... ... ... сипаттама беру болып табылады.
Жалпы орта білім беретін мектептің қазақ әдебиеті жанрларын терең әрі сапалы талдап тануға жол ашу. ... ... ... ғана ... ... оның ... әдеби, мәдени, тарихи ерекшеліктерді терең түсініп қабылдауға мүмкіндік беру. Сәбит өз ... ... ... ... Әр ... диалогқа құрып, жанды сурет жасайды, қысқа өлеңге аз сөзбен көп мағына, терең ой сыйғызатын диалогтың өткір ... ... ... ... ... үлкен бір поэманың немесе ұзақ бір әңгіменің оқиға желісін ... ... ... ақын Сәбитке тән бір қасиет осында. Диалогтың мұндай түрін жасау Абайдың аударма өлеңдерінен ғана көрінсе, Сәбит мұңы ... ... ... жетілдіріп отырды. Жұмыста жоғарыда ... ... ... ... ... ... тырыстық. Яғни, осы ұлы замандас-ақындардың шығармаларын салыстырып, олар өмір ... қилы ... ... ... ... ... ... Абай салған мысал дәстүрінің жалғасын қарастырдық. Зерттеудің нәтижелері практикада әдебиет сабақтарында, тіл мәдениеті ... тіл мен ... ... ... ... ... Біз ... Дөнентаевты өз дәуірінің қоғамдық шындығын кең жырлаған, ешкім қайталамайтын сатиралық стилін қалыптастырған ірі суреткер ақын дейміз. Қазақтың көркем әдебиетін дамытуға ... ... ... аз емес, әдебиетіміздің алтын қазынасына үлес қосқан Сәбит өзінің сатириктік талантын кеңес дәуірінде тап жаулары мен дін ... ... ... керт ... ... ... ... сынау арқылы дамытып жетілдірді. Ақын өлеңді сюжетке құруға шебер. Ол ... бір ... ... да, оны дәл ... ... одан көркем ой түйе біледі. Сәбиттің көркемдік тәсілдің әр ... түрі үшін ... ... ... ... - бейнелеп, тұспалдап айтуға шебер ақын. Бұл үлгіні ол әсіресе революциядан ... ... ... ... ... ... эрония көбірек қолданылады. Сол арқылы суреттейтін, сынайтын кейіпкерлерін ол мақұлдағансып шектейді. Сәбит ақын өлеңді қарапайым, жұпыны ... ... ... жазушылық өнерге жауапкершілікпен қараған. Кейінгі жастарға да соны үлгі ... ... ... оңай іс ... ол ... ... шенеген.
Сәбитте қазақ өлең құрлысын ыңғаққа қарай жаңарта қолдану, сөз тіркестерінің орнын, ... ... ... талабы да зор. Ақын сөзге жаңа мағына беруге тырысады.
Мұның бәрі Сәбиттің ... ... ... ... ... Шығармашылық жолын революция алдындағы демократтық әдебиеттің үлгісінде бастап, кеңсес дәуірінде өзгерісті бар ықыласымен жырлаған ақын екі ... ... ғана ... ... оны әдебиетте көркем бейнелей алуда да едәуір еңбек етті. ... ... ... ... Алматы , 1999жыл 2. С. Дөнентаев шығармалар жинағы Алматы , 1989жыл 3. А. Байтұрсынұлы 4. хрестоматия 10-сынып, ... , ... 5. Ш. ... ... ... Алматы , 2003жыл 6. Абай шығармалар жинағы, ... ... ... Б. Основные тенденции развития казахской литературы первой четверти ХХ века. - Алматы: Ғылым, 1998. -262 ... ХХ ... ... ... ... Хрестоматия // құрастырған:
9. Әбдірахманов Т., Жармағамбетов К. - ... ... 1959. -415 ... ХХ ... ... ... ... шығармалары. Хрестоматия. -Алматы: Қаз.ССР ҒА бас, 1963. 367 ... ... О. ХХ ... ... қазақ әдебиеті тарихын зерттеудің кейбір мәселелері / Әбсалық Күнғожин, Б. Айтқожаев, Т. ... Ә.
12. Үш ... ... - ... ... 1965. -680 бет.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәбит Дөнентаев жайлы6 бет
Сәбит Дөнентаев. Өмірі мен шығармашылығы25 бет
Сәбит Дөнентаевтың шығармашылығы35 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
Автоматтың (пулеметтің) бөліктері мен механизмдерінің жүмысы бөліктер мен механизмдердің оқтауға дейінгі жағдайы21 бет
Адам буындарының биомеханикасы 4 бет
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Алтай3 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )4 бет
Балалар бақшасындағы дене шынықтыру10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь