Қазақстанда білім беру жүйесінің қалыптысып даму тарихы

1. КІРІСПЕ

І тарау

1.1. Қазақстанда білім беру жүйесінің қалыптысып даму тарихы
1.2. 12 жылдық білім беру мәселесі мен
болашағы
ІІ тарау

2.1.12 жылдық білім берудің принциптері
2.2. 12 жылдық білім беру жүйесіндегі оқушы тұлғасын қалыптастыру
2.3. 12 жылдық білім беру нәтижесіне бағытталған басқару

ІІІ тарау

3.1. Ауыл мектебін басқарудың проблемалары мен оны шешудің жолдары
3.2. Ауыл мектебінің болашағы


ҚОРЫТЫНДЫ
Еліміз еңсесін көтеріп, егемендігімізді алып, көк байрағымызды көк аспанға желбіретіп, әлемге танылып, тәуелсіздікке қол жеткізгенімізге міне15 жыл толды. Осы 15 жыл ішінде біз қандай нәтижелерге қол жеткіздік деп қарайтын болсақ, өзге елдің отарлау саясатынан арашалап,қазақ халқының яғни ана тлімізді, дінімізді, мәдениетімізді, тәуелсіздік алғаннан кері қайтардық, ел болып қуандық. Егемендігіміздің арқасында әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуымызға байланысты өзгерістер әкелді және көптеген нәтижелерге қол жеткіздік. Еліміздің дамуына негіз болатын нәрсе ол – білім. Білімсіз ғылым дамымайды, ғылымсыз ел экономикасы өркендемейді, халықтың әлеуметтік-экономикалық тұрмыс дәрежесі де дамымайды.
Білім беру ұйымының, дербес жағдайда жалпы білім беретін мектеп пен кәсіптік мектептердің үздік нәтижелерге қол жеткізуі басқару ісін шебер ұйымдастыруға тікелей байланысты. Бүгінгі таңда басқару ісі маңызының өлшеусіз артып отырғандығын күнделікті тіршілігімізден анық байқап отырмыз. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауында XXI ғасыр деңгейінде білім беру мен кәсіптік даярлау жайлы айта келе былай дейді: « XXI ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық. Біздің болашақтың жоғары технологиялық және ғылыми қамтымды өндірістер үшін кадрлар қорын жасақтауымыз қажет. Осы заманғы білім жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ауқымда ойлай білетін осы заманғы басқарушыларсыз біз инновациялық экономика кұра алмаймыз». Мұның өзі кез келген салада, сонымен бірге білім беруде де басқару ісін ұтымды жүзеге асырудың ел экономикасын нығайтуда қаншалықты маңызды екендігін білдіреді.
Басқаруды ұйымдастыру, ең алдымен білімдік жүйелерді басқаруды ұйымдастыру құрылымын құру және оны пайдалануға бағытталатындығы белгілі. Білім беру ұйымдары тэжірибесінен байқайтынымыз - оның басшыларының барлығы бірдей басқаруды ұйымдастыру құрылымын тиімді етіп құра білмейтіндігі және олардың бұл мәселені инновациялық көзқарас тұрғысынан шешуге әруақытта ұмтыла бермейтіндігі. Мұны олардың қандай жаңа басқару субъектілерін ендірген дұрыс және бұл субъектілердің құзыретіне нелер жатады, араларындағы қатынастардың сипаты қандай деген сұрақтарға жауап беруді маңызды деп есептемейтіндігінің салдары деуге болады. Бұл өз кезегінде нәтижесінде жоғары сапаға қол жеткізуді қамтамасыз ете алмайтын дәстүрлі құрылым мен бір сарынды басқаруға әкеп соғады.
!
1. ҚР «Білім туралы» заңы. Алматы, 2001.
.
2.«Қазақстан - 2030» бағдарламасы

3.Н.Ә.Назарбаев «Казақстан экономикалық, элеуметтік жэне саяси жедел жаңару жолында» атты Жолдауы. Алматы 2005ж.

4Т.М.Баймолдаев Менеджмент - басқару тәсілі. Алматы, 2001.

5.Т.Санталайнен. Э.Воутилайнен Нәтиже бойынша басқару. Алматы, 2001.

6.Мемлекеттік Білім бағдарламасы. Егемен Қазақстан 2004ж.

7.ҚР «Білім беру тұжырымдамасы».

8.12 жылдық білім методологиясы. Т.С.Садықов, А.Е.Абылкасымова. Алматы, 2001 ж.

9.В.П.Симонов Педагогикалық менеджмент. Москва, 1997 ж.

10. Қазақстан мектебі 2005ж. №1-4-7

11. Гусинский Э.Н., Турчанипова Ю.И. Введение в философию
образования. М,:
Логос, 2001. 224 с.

12.Сериков В.В. Образование и личность теория и практика
проектирования педагогических систем М., Логос. 1999. 272 с.

13.Битянова Н.Р. Проблема саморазеития личности впсихологийиМ.: Московский психолого-социальный институт: Флинта, 1998. 48 с.

14.Кұдайбергенева К.С. Научно-педагогические основы профессиональной самореалезации учителей общеобразовательных школ (инновационный аспект.)
Алматы: РИПК СО, 2003. 15 с.

15. Наука Казахстана 31марта 2000г

16. .Касымбаев Ж К Государственные деятелеи казахских ханств XVIII-первой половины XIX в в Жангир хан (1801-1845) Алматы 2001г 341с

17.Асылбеков М Х Жаркенова А М Население Казахстана в конце XIX-начале XX в в (1897-1917гг) Алматы 2001г 7с

18.Қазақстан Республикасы Жалпы орта білім беруді мемлекеттік жалпаға міндетті стандарттары. Жалпы орта білім. Алматы 2002ж 55-56 бет

19. Ауыл мектебі . Алматы облысының 2001-2005 жылдарға арналған бағдарламасы. Алматы 2001ж 16-б

20. Психологическая наука и образование. 1998 г.№3-4,38-46 с.

21.М.Жұмабаев.Педогогика.Ана тілі 1992ж.

22.2003-2005 ауыл жылына арналған бағдарлама


23.Т.Баймолдаев,Қ.Ахметұлы Тәрбие тағлымы

24.Сухомлинский.В.А. ’’Педогогический альманах свободное воспитание ‘’1993г

25.Білім берудегі менеджмент 2002ж №-3 12-15 б

26.Қазақстан мектебі 1994ж №9-10, 3-5 бет.

27.Ауыл мектебі 2003ж.№4.7-9 бет

28.Амоношвили.Ш.А. «Педогогика наших дней» Краснодар 1989г
        
        Ж О С П А Р
1. КІРІСПЕ
І тарау
1.1. Қазақстанда білім беру жүйесінің ... даму ... 12 ... ... беру ... ... тарау
2.1.12 жылдық білім берудің принциптері
2.2. 12 жылдық білім беру жүйесіндегі оқушы тұлғасын қалыптастыру
2.3. 12 ... ... беру ... бағытталған басқару
ІІІ тарау
3.1. Ауыл мектебін басқарудың проблемалары мен оны шешудің ... Ауыл ... ... і р і с п ... еңсесін көтеріп, егемендігімізді алып, көк байрағымызды көк
аспанға ... ... ... ... қол жеткізгенімізге
міне15 жыл толды. Осы 15 жыл ... біз ... ... қол ... ... ... өзге ... отарлау саясатынан арашалап,қазақ халқының
яғни ана тлімізді, дінімізді, мәдениетімізді, тәуелсіздік алғаннан ... ел ... ... ... арқасында әлеуметтік-
экономикалық және мәдени дамуымызға байланысты өзгерістер әкелді ... ... қол ... ... ... ... ... нәрсе
ол – білім. Білімсіз ғылым дамымайды, ғылымсыз ел экономикасы өркендемейді,
халықтың әлеуметтік-экономикалық тұрмыс дәрежесі де дамымайды.
Білім беру ұйымының, дербес ... ... ... ... мектеп пен
кәсіптік мектептердің үздік нәтижелерге қол жеткізуі ... ісін ... ... ... Бүгінгі таңда басқару ісі маңызының
өлшеусіз артып отырғандығын күнделікті тіршілігімізден анық байқап отырмыз.
Қазақстан ... ... ... ... ... XXI ... деңгейінде білім беру мен кәсіптік даярлау жайлы айта
келе былай дейді: « XXI ғасырда білімін дамыта ... ... ... анық. Біздің болашақтың жоғары технологиялық және ғылыми қамтымды
өндірістер үшін кадрлар қорын жасақтауымыз ... Осы ... ... әрі алысты барлап, кең ауқымда ойлай білетін осы заманғы
басқарушыларсыз біз инновациялық ... кұра ... ... өзі ... ... ... бірге білім беруде де басқару ісін ұтымды жүзеге
асырудың ел экономикасын нығайтуда қаншалықты маңызды ... ... ... ең ... білімдік жүйелерді басқаруды
ұйымдастыру құрылымын құру және оны пайдалануға бағытталатындығы ... беру ... ... ... - оның ... барлығы
бірдей басқаруды ұйымдастыру құрылымын тиімді етіп құра ... ... бұл ... ... көзқарас тұрғысынан шешуге әруақытта
ұмтыла бермейтіндігі. Мұны олардың қандай жаңа басқару ... ... және бұл ... құзыретіне нелер жатады,
араларындағы қатынастардың сипаты ... ... ... жауап беруді
маңызды деп есептемейтіндігінің салдары деуге болады. Бұл өз ... ... ... қол ... ... ете ... ... мен бір сарынды басқаруға әкеп соғады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... дамытудың бағдарламасында айтылғандай оның басты
міндеттерінің бірі - білім беру ... ... Сол ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауында: «осы заманғы білім беру жүйесінсіз әрі ... ... ... ... білетін осы заманғы ... біз ... құра ... - делінуі басқарудағы менеджменттің ролінің
бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып жатқан ілгерілеу саясаты
қоғам өмірінің барлық саласында түбегейлі ... ... ... ... ... ... мәселелердің ішінде жас ұрпаққа білім
беруді әлемдік деңгейге ... ... орын ... ... түрлі бағыттағы
өзгерістерге сәйкес білім берудің ... ... ... әлемдік
жинақталған тэжірибеге және қол жеткен табыстарға сын көзбен саралай ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу
мәселесінде жаңа тиімді жолдарын табу -12 ... ... беру ... осы ... білім беру ең негізгі міндеттердің бірі болып
саналады.
Жалпы білім берудегі басқару ... ... ... ... еңбектерімен танысып, олардың оқытудың әдістері туралы ой-
пікірлерлінің ғылыми тұжырымдарын ... ... ... орай ... төмендегі мәселелерді шешуге тырыстым:
1. Білім беру жүйесінің кешегі мен ... ... ... блім ... ... ... ... Басқару саласының нәтижеге бағытталғандығы
4.12жылдық білім берудегі ауыл мектептерінің негізгі мәселелері
5.Ауыл мектептері 12жылдық білім беружүйесіне көшуге ... ... ... ... ... Ғалым методистерінің еңбектері
2. Қазақстан Республикасы халыққа білім беру ... ... ... оқулықтардың материалдары
4. Баспасөз бетінде жарияланған педогогикалық , методикалық материалдар.
5. Газет-журнал беттерінде жарық көрген әдеби-методикалық материалдар
12жылдық ... ... беру ... ... ауыл ... атты ... жұмысы, кіріспе, 3-тараудан, қорытынды, пайдаланған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарау
Өткенді білмей ... ... ... түсіну
мүмкін емес.
М.Горький
Қазақстанда білім беру жүйесінің қалыптасып, даму тарихы.
Қай елдің болмасын өсіп өркендеуі, өнуі, дүниеде өзіндік орын ... ... ... ... ... даму ... тікелей байланысты.
Қазақстандағы білім беру жүйесінің ... мен ... ... құрылу кезеңінен бастап ұзак уақыт бойы ... ... ... және ... өзгерістердің көрсеткіші болып
табылады.
Білім беру ... ... ... ... біте қайнасып және оның
түбегейлі ... ... ... ... ... ... атап өтуге болады. Әр түрлі тарихи ... ... ... ... аз ба, әлде көп пе ... ... ... әсерін тигізіп отыр.
Қазакстандағы білім беру жүйесі өзінің калыптасуы барысында екі кезеңді
басынан кешті (ХҮ-ХҮІІІ ғ.ғ).
Өз мемлекетіміздің ... ... ... бұған дейінгі дәуірлердің
логикалық, жалғасы болып табылатын рухани мәденистінің дамуы үшін маңызы
зор. Оның ... ... пен ... арқылы жүзеге асырылған ағартушылық,
білімділіктің дс алатын орны аз емес. Көрсетілген оқу ... ... ... ... ... әр ... ... салалары
бойынша білім берілді (діни, ... ... ... ... Осы оқу ... ... ... меи сипатына ислам
мәдениеті айтарлықтай ықпалын тигізді. Әжептәуір ауқатты ... ... ... ... басқа да мұсылман әлемінің, мәдени
орталықтарына оқуға жібсрді. Өкінішке орай, білім берудің шығу көзі, ... ... ... ... ... ... пен медресе тарихы
Қазақстандағы тарихи-педагогикалык ғылымда объективті және толық ашылмаған.
Қазақстандағы білім берудің дамуының екінші кезеңі — (XVIII—XX г. ... ... ... империясының құрамына ену кезеңімен байланысты. Тарихи
сабақтарды ескере келе, қазіргі ... ... ... беру
жүйелерінің даму жолдары мсн XIX гасырдың екінші жартысы мси ХХ ғасырдың
бірінші ... ... беру және ... ... ... салдар
туралы қалыптасып қалған көзқарастар мен дағдыны қайта бағалап, ... ... ... ғасырдың екінші жартысындағы реформа, капиталисгік қарым-катынастың
қарқынды дамуының басы патша үкіметін халыққа білім беру саласында өзінің
іс-шараларын ... ... ... ... бірге бұл кезең Шығыс
мұсылан халықтарының Еуропалық ... ... ... жаңа өрлеу
кезеңімен әйгіленеді. Бұл қозғалыс тарихта «панисламизм» деп аталды.
Бүгінгі ... ... мен ... өзара тарихи байланысының дамуы,
экономика, мөдениет пен гылымнын өлемдік ... бет ... ... ... ... ... ... калуды көтермеуі, ғылыми-
білімнің түрлі салаларында ... ... ... ... екенін дөлелдеуде. Сондьщтан өр ... ... мен ... ... ... жүйесін, мөдениет моделін
салыстырмалы түрде окып-үйрену қызығушылык тудырады. ... ... ... ... ... ... өту қезеңінде,
республикадагы білім беру салаоының ... ... беру ... ... басу ... ... мөдениет пен ұлттык мөдениетті біріктіре ... ... ... ... Сол себептен білікті мамандар өздерінід
шетелдік өріптестерінің көсіби ... ... ... мен ... ... ... ойлы ... өз үлтының
-]менталитетіне сөйкестен-діруге, өз іс-төжірибелерімен ұқсастыктары мен
айырмашыльж-тарын айқындауга үмтылыс білдіріп, алгашқы ... ... ... бірі - ... беру саласы болып табылады. XXI ғасыр
табалды-рығын аттаган сөтте білім беру ... ... ... ... беру ... ... ... бірден-бір мөнді,
динамикалык элементі болып келеді. Дегенмен де, барлык өлемде де білім
саласы кандай да бір жаңаша, кандай да бір ... ... ... ... ел ... де өр елдің білім беру саласы кандай да
бір мөлшерде казіргі цивилизацияның талаптарына сай жауап бере алмауда. Сол
себептен де ... беру іоін ... ... ... ... де ... беру ісін реформалау өлеуметтік
саясаттың маңызды кұрамды бөлігі болып табылады. Оган ... ... жөне ... ... ... кірісуде. Реформалау көп
аспектілі (салалы). Олар білім беру іоін баскаруды ... қүру жөне ... ... ... орталык өкіметке қайта қарап бөлумен,
оку орындарынын жаңа типтерін кұру, оку-төрбие ... ... ... ... ... ... не ... күру бала-
бакшадан жоғары оку орьщдарына дейінгі білім жүйесінің барлык ... ... ... ... ... ... ... жүріп жатқандыктан, соңғы кездерге дейінгі дардарыстан шыгудың
альтернативгі жолдары ... жаңа ... жаңа ... ... бірі - білім берудің жана
жүйесінің ... Бұл ... ... ... ... ... байланысты. Білім беру саласының барлық. жағына жаңаша
көзқарас, жаңаша карым-катынас, (білім мазмұнын жетілдіру, жаңа ... ... ... жаңа буын беру ... мен оку-өдістемелік
кешендерге көшу, т.б.) ұлттық менталитет, тіпті жаңаша ойлау калыптасуда.
Бұрынғы ... ... ... кездесетін жағымсыз қасиеттер катарына жататын
(үнемшілдік, езіндік «мен», т.б.) қасиеттер нарық жағайына байланысты ... және ... ... орта ... ... ... дағдыланған,
т.с.с.
Дегенмен де, жаңарту үрдісі үлкен қиындыктарға ұшырауда, ... ... және ... ... ... ... ... ілесе алмайды. Барлық жердегі не барлық кезде де реформалау
терең ... ... ... ... Олар эмпирикалық үрдісте білім
берудің жаңа ... ... ... ... ... сынақпен не кайта
жөндеу қиынга түсетін қателермен ... ... ... ... емес.
Әрине, бүгінгі күнде республикамызда білім беру саласындағы жүріп жатқан
реформалау сондай - деген ой ... ... Бүл ... жалпы казіргі
кездегі білім беру ісінің даму тарихына сөйкес туған ой.
Әр адамның күнделікті тіршілік ... ... бет ... ... XXI ... ... өмірінде жаңа дәуір басталғандығының ... тұр. ... ... ... ... жету ... ... қоғам тіршілігінің сан қырларында ... ... бірі ... ... ... қызметінің сыбағалы салмағы
бойынша ерекше болып табылатын сала - ... беру ... ... ... ... қоғамның бір жеке мүшесінің тағдырына ... ... ... қатар білім берудегі істердің кешендігімен еліміздің ертеңгі
күндегі болады. ... әр ... ... назарынан тыс қалмайтын келелі
де, көкейкесті мәселенің бірі жалпы білім берудегі 12 жылдық ... ... ... ... ... Назарбаев: "Бүгінде 12 жылдық ... ... ... оған көшу ... сапасының артуын өздігінен
қамтамасыз етпейді, білім берудің ... ... ... қайта қарау талап
етіледі жэне мүлы бүгіннің өзінде жасау қажет "- деп атап ... ... ... беру ... ... ... ... білім беретін мектептер
алдында үлкен міндетгер түфғандығын білдіреді. Оның ішінде бірінші кезекте
атқарылатын ... бірі 12 ... ... ... ... ... экспериментгерді тиімді ұйьмдастыру жэне ... ... ... 12 ... ... мәселесі мен
болашағы
12 жылдық мектеп жүйесіне көшу - бүгінгі ... ... беру ... бірден-бір жолы болып отыр. Әлемдік деңгейде білім беру ... ... ... ... беру ... 12 және 13 ... ... Мысалы,
Ұлыбританияда 12-13 жыл, Франция, Испания, Польша, Жапонияларда —12 жылдық,
Италия, Швеция, Германияда 13 ... ... беру ... ... ... жылы ... білім проблемасы бойынша өткізілген
конференцияда, Европалық Кеңес қабылдаған декларацияда әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... көздеп отырғанын жазады. Егер кейбір
еддерде орта білім беру 12 ... кем ... онда ... ... жоғары
білім беру жүйесінен қамтамасыз етілуі қажет екеніне тоқталады. Сондықтанда
Қазакстандық аттестат пен ... ... ... сай болу
қажеттігі туындайды. Бүгінгі ұрпаққа жаңаша білім беруіміз, әлемдік білім
беру стандартына ... ... ... ... өзі ... етіп отыр.
Сондықтанда, бүгінгі таңда жалпы 12 жылдық білім беру жүйесіне ... ... ... ... ... ... қоса ... де
маңызды орын алады
Кез келген келелі мәселенің ... оны ... ... ... ... ... іске асуы бір ... емес бірнеше кезеңнен тұратын
ұзақ процесс. Осы тұрғыдан алғанда бүгіндер жалпы білім беретін мектептің
12 ... ... ... ... ... ... пайымдау сәтінде
тұрғандаймыз.
Алғаш жалпы білім беруді 12 жылдық оқуға ... ТМД ... үшін ... ... ретінде көтерілгенмен, бертін келе ... оны ... ... ... ... ... ... бұл мәселе бойынша кешенді ғылыми зерттеулер жүргізіліп белгілі
дәрежеде дайындықтар жасалуда. Ал біздің республикамызда бұл ... ... ... ... ... ... болып, жарияланып қойылды. Алайда бүл
шешімнің батыл болғанмен, мезгілсіз екендігін көпшілік қауымның ... ... ... ... жай, ... ... мәселені
шешуде асығыстық танытпау керектігін арнаулы ресми орындардың сезінгендігі.
Ендігі жерде 12 ... ... ... ... ... оның біз ... дәрежеде қажет екендігін түсінуге мүмкіндік туып отыр.
Сонымен біздің елімізде 12 жылдық оқуға ауысу қажеттігі бар ма? ... ... беру үшін оны ... ... алғы ... ... ... өркениетті елдер қатарына ұмтылуға
байланысты әлемдік білім кеңістігіне кіру ... туып ... Бұл ... ... ... ... даму үрдісінің басты сипатына сай бола білу.
Олардын ен бастылары:
білімнің әр бір адам тағдырындағы ... ... үшін оның ... ... ... ... құбылыстарынан туындаған дағдарыстан
шығарудың басты бір құралы білім болу үшін оның ... ... ... беру ... ... басқарудың басымдылығы мен оған
қатысушы субъектілердің ... ... ... жою үшін демократизациялауды жүзеге асыру;
әр баланың білім алудағы өз қабілеті мен ынтасына сай туындаған ... ... үшін ... ... ... ... еліміздің әлеуметтік-экономикалық деңгейін көтеру үшін білім
беру жүйесін, оның ішінде жалпы білім беруді жаңа сапалық деңгейге көтеру
қажет ... ... ... ... еліміздің болашағына үлес косып. оның
жаңа биікке ... дара ... ... ... ... ... тұлға болуға жетерлік білімінің негізін калауға мектеп қабырғасында
оқылған жылдары жағдай ... ... ... ... ... ... туады. Бұл деген:
білім беруді қаржыландыруға жаңаша принциппен қарау;
- ... беру ... ... оқу орындарын инвестициялау ... ... ... ... ... ауыл жағдайындағы мектептердің материалдық-
техникалық базасын күшейту.
Білім саласына бүгін жұмсаған рухани-материлдық күштің еліміздің ертеңгі
өркендеуінің ... ... ... Оңтүстік Шығыс Азия елдерінің
тәжрибесі. Мысалы, Япония, Қытайдағы жалпы білім беру құрылымы ... ... ... олар өзіндік ерекшелігі бар «білім берудің
азиялық моделі» деп танылуда. Өз ... ... ... ... ... ... бұл ... бірнеше ерекшелігін атауға болады.
Олар: 1) ... ... ... бағытталған мемлекеттік
стратегая «адам капиталын» дайындауға ... ... 2) ... ... ... мол қаржыландырылу нәтижесінде жүзеге асты; 3) жаппай білім беру ісі
жеделдету оның ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі «экономикалық ғажаптарға»
(«экономическое чудо») ... ... ... ... ... ... жағынан біз үшін көңіл койып, зейін аударарлық ... жаңа ... ... ... қатынастардың қоғам
тіршілігінің барлық салаларында орнығуы кең өріс алып тұрған жағдайда білім
берудің құрылымы мен құрамындағы ... жана ... ... ... ... ... беру жүйесі үшін бұл деген:
— көп ... ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмысын ... кез ... ... ... ... сан ... жағдайына бейімделе алатын дара ... ... ... ... қызығушылығы мен ынтасына сай білім сұранысын ... ... ... ... ... алумен ұштастыру.
Төртіншіден, ғылыми-техникалық прогресстің темпін, оның адамзат дамуына
қосқан үлесін жөне бұл үрдістің алдағы ... ... ... ... ... оны білім беру ісінде ескеру. Ол деген:
жалпы білім берудегі тарихи ... ... ... деңгейін
сақтау;
аса қабілетті балалардың танымдық мүмкіндіктеріне сай білім ... ... ... ... ... ... баулу арқылы өз
мүмкіндігін сезінуге, ашуға, өз бетімен білімін толықтыруға үйрету;
мектеп түлектерінің ... ... мен ... мүмкіндіктері бойынша
халықаралық талаптарға сай болуға бағытталған білім беру.
оқу ... жаңа ... ... жетістіктерін енгізу.
Аталған алғы шарттар жалпы білім беру жүйесін жаңа ... ... Бұл ... ... болып қалған әрекеттер ауқымынан әлде
қайда кең мәселелер.
Егемендік ... ... ... білім беру саясатында аталған
үрдістер белгілі ... ... ... іс ... ... ... Өздеріңізге белгілі бүгіндер 1-5 сыныптар деңгейінде мектептің жаңа
құрылымы, жаңа мазмұн, жаңа буын ... ... ... Әр ... тыс ... бұл ... ... кемшілігі болғанмен, ұмытылып
отырған өркениеттік деңгейге жетудегі заңды ... ... ... ... ... ... ... білім беруді гуманизациялау,
дифференцияциялау мәселелерін 11-жылдық мектептің жаңа құрылымы ... ... ... бір ... шешуге тырысып, азда болса тәжрибе
жинақтап тұрмыз. Әрине бұл ... біз ... ... ... ... ... жаңа талаптарды өз еліміздің жинақтаған жетістіктерімен
ұштастырдық. Соның нәтижесінде мазмұны бойынша негізінен ... ... жаңа ... мазмұны тұжырымдалып, оның тұрақты жене жылжымалы
бәліктері нақтылады. Саралау ... ... ... ... ... жаңа ... сай мектептің де құрылымы жаңарды. Басты жаңалық
жалпы білім берудегі бі
Біріңғайлықтан көп нұсқалыққа (әр ... ... ... білім алу) көшудің
тұжрымдамалық және нормативтік мүмкіндіктері жасалды. Алайда бұл мектеп
құрлымына, білім ... ... ... ... ... ... ... беру идеясына сай келгенмен, пәндер санын
қысқартып, оқу жүктемені азайта ... ... оның ... ... ... ішінде мұғалімдер қауымы, ата-аналар, жалпы қоғамдық көзқарас
ондай күрт өзгеріске дайын емес ... айту ... ... ... ... ... ... жағдайда әр пән мазмұны жаңартылып жаңа
буын оқулықтар жасалғанмен, оқу материалдар көлемі көптеу болып тұр. ... ... әлі де ... зиян ... факторлар баршылық. Білім
беру саласындағы жаңартулар эволюциялық жолмен жүретіндігін ... ... ... ... деуге болады. Демек сапалық өзгерістердің
келесі кезеңдері алда тұр. Осы тұрғыдан алғанда XXI ғасыр — адам ... жаңа ... ... ... ... ... ... екенін мойындау
керек.
Олай болса мәселенің мән-жайына үңіле отырып, сол 12 жылдық оқуға өтудің
дайынығын жасау ... Бұл ... 5-6 ... ... ... ... ... аталған мәселені шешуде дұрыс акцент қоюдан бастаған
жөн. Басқаша айтсақ мәселені сынып санынан емес, болашақ ... ... ... ... жөн. ... ... идеология — әр адамның білім
жүйесінің әр түрлі деңгейде алған білімі тек оның жеке ... ғана ... ... ... ... деп түсінуде.
Осы идеологияны бізден бұрын түсініп шешуге ұмтылған елдер тәжрибесіне
үңілсек оған сай ... ... ... іс ... ... формасы
негізінен 12 жылдық оқуға тіреледі. Сондықтанда шетел тәжрибесінде басты
мәселе сынып ... ... ... 6-18 жас ... алатын білім
мазмұнында. Осыған байланысты Лиссобон ... 12 ... ... сөз жоқ. ... балаға 6-18 жас аралығында берілетін білімнің ... асу ... 12 ... ... ... ... елдер тәжрибесімен
дәлелденді.
12 жылдық оқуға өту біздің Республика үшін де көкейкесті мәселе. Ал оның
енгізілуі бірден емес, алдын ала жасалған ... ... ғана ... аталған шарттардың әрқайсысының астарында жатқан әрекеттерді
жүйелі, кешенді түрде жүзеге асыру нәтижесінде біздің елде ... 6-18 ... ... беру ... ... ... бекіткен білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында 12 ... орта ... көшу ... 11 ... 12 ... ... етуге дайындық кезеңінде дамыған
елдердің білім жүйелерінің даму тәжірибесін пайдаланып, еліміздің ... ... және ... дамуынын бағыт-бағдарын ескере
отырып, білім саласында ... ... ... мүмкіндігі туындап отыр.
Осы бір тарихи сәтті дұрыс пайдаланбасақ, онда білім ... ... ... жылдары қазіргіден де төмендей түсетін болады.
Ең басты міндет — 12 жылдық мектептің білім ... ... ... болу үшін бір ғана ... келтірейік. Жапонияда 9 сыныпта 12 пәннен
дәріс берілетін болса, біздің елімізде олар — 17. Сол 12 ... ... ... ... ... ... технология жөне үй
шаруашылығы, дене тәрбиесі пәндері бар және ол ... 1 ... ... Ал ... ... және дене ... ... 15 пәннің
барлығы да — нақтылы пәндер. Жапониядағыдай топтастырылған және пәнаралық
пәндер оқытылмайды. Бұдан қандай ... ... ... ... ... ... кезінде қалыптасқан пәндік оқыту жүйесінен шыға алмай келеміз,
ал дамыған елдер ол жүйені мүлде қолданбайды. ... елі өз ... ... ... үзбей оқыту негізінде қаншалықты ұлттық
тәрбие ... отыр ... Ал ... ... қазақстандық
патриоттық тәрбие көрсеткіштері жыл өткен сайын төмендеп бара жатканын
жүргізілген әлеуметтік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру керек. Екіншіден, 12 жылдық
білім ... ... ... және ... оқу орындарында оқытылатын
жалпы білім беретін барлық пәндердің мазмұны мен орта мектепте оқытылатын
пәндердің мазмұнын ... ... ... ... Себебі, бір жағынан, жоғары
және арнаулы оқу орындарында өтілетін көптеген пәндерді мектепке түсіріп,
екінші жағынан, қазіргі ... ... ... ... берілетін
көптеген артық материалдарды алып тастау керек. Сонымен бірге, ... ... ... яғни ... және пәнаралық пәндермен ... ... бар жаңа ... де ... ... 5-6 ... жалпы бағдарлы сыныптар больш есептеледі.
Олардың міндеті — әр оқушының қабілетін анықтау. 7 ... ... ... ... ... үш ...... мектеп, реал мектеп және
гимназияның бірінде оқуларын жалғастырады. Олардың оқу жоспарлары бір-
бірінен өзгеше болып ... 10 ... ... ... балаларды кәсіптік
оқу орындарына түсуге, 12 ... реал ...... ... ... ал 13 жылдық гимназия — университеттерге түсуге дайындайды.
Гимназияның жоғары сыныптарында (11-13 сыныптар) ... ... және ... өздері таңдайтын күрделі курстар жүйесі енгізіледі.
Университеттерге ... ... ... ... ... ... алған барлық құжаттарының көшірмелері
мен белгілі бір ... ... ... өз ойын ... ... ... университет талапкерлерді қабылдау үшін олардың жіберген
құжаттарымен ... ... ... комиссиясын құрады. Қабылдау
комиссиясы талапкерлердің гимназияда таңдаған мамандықтарын терең меңгеруге
қажетті пәндерді қандай деңгейде ... ... ... ... ... ... ... жүйеміз бойынша 8-9 сыныптары
бағдарлау циклы болып есептеледі. Бағдарлау циклы 2 бағыттан — жалпы ... және ... ... ... Бұл ... білім
мазмұндары әртүрлі болады. Олар ... ... ... ... ... ... жылдык лицей (10-12 оқу жылдары) жалпы жөне технологиялық білім
болып бөлінеді. 2 сыныпта (10 оқу жылы) ... және ... ... 6 ... ... мектептен кейін оқушылар 5 жылдық орта
мектепте оқиды. Орта мектеп кешенді, гуманитарлық, ... ... ... және ... ... ... болып бөлінеді.
Жоғары орта мектепте (12-13 сыныптар) бағдарлы білім беріледі. Бағдар
бойынша оқытылатын пәндер саны 4-6-ға ... ... және ... күш ... ... меңгеруге бағытталады. 13 сыныпта оқитын барлық ... ... ... ... келетін университеттермен ... ... ... ... ... ... Тест орталығынан белгілі ... түсу үшін ... балл ... ... ... және олардың
орындалу сапасына қойылған талаптар айтылған бақылау тестерін алады.
Осындай іс-шаралар екі айда бір рет ... ... ... оқу ... ... ... ... өзінің қайда оқитынын толық
анықтайды.
Канадада оқушылар 6 жылдық бастауыш мектепті бітіргеннен кейін ... ... орта ... бір ... ... жалғастырады.
Канаданың жақсы мектептерінде оқушылар ағылшын тілі жөне ... ... ... ... болғандықтан, Американың ... ... ... екінші курсқа қабылдайды.
Жапонияда 6 жылдық бастауыш мектептен кейін оқушылар 3 ... ... ... ... ... 6 ... бастауыш мектепті бітіргеннен кейін
орта білім алу үшін ... реал ... ... ... басқа да
мектептердің түрлі бөлімдерінде оқуларын жалғастырады. Соның ... ... ... (6 жыл) және ... ... (5 ... ... ғана жоғары оқу орындарына емтихансыз ... ... ... болсақ, бұл елдерде 7 сыныптан бастап дифференциалдық білім
беру іске асырылып, оқушылардың өздеріне пәндер таңдау ... ... ... өз ... мен ... карай өзінің білімін дамыту
траекториясын жасайды. 10 ... ... ... пәндер көлемі азайып,
профильдік және ... ... ... ... ... ... әрбір мамандыкқа талапкерлер қабылдағанда, ең алдымен,
олардың осы мамандықты терең меңгерулеріне ... ... ... алған білімдерінің сапасын ескереді. Сондықтан, бірде-бір дамыған
елде біздің еліміздегідей Ұлттық бірыңғай тест (ҰБТ) ... ... ... елдерінің 80-ші жылдарға дейін жүріп өткен 52 (білім беру
саласында) және қате санаған жолын біз ... ... ... Біздің
мектепті реформалаудың үш бағыты іске асырылды.
Бірінші бағытта орта білім ... ... ... ... ... жай орта ... ... берілетін болып бөлінді. Не
үшін солай істедік, неге ескіні жаңғырттық, еш ойланбадық.
Екінші бағыт - жана пәндерді көбейту ... жол ... орын ... ... бұл шара ... реформаны қажет еткен ауруын одан сайын
асқындырып отыр.
Үшінші бағыт — ... ... ... бұл мектептердің ұлттық
бейнесін жоғалтып, оны ... ... ... ... ... ... әкелді.
Бұл жағдай Ресейде басталғанын оның ғалымдары өкінішпен айтудаСондықтан да
қазіргі таңдағы қоғамның ... ... ... ... ғылым мен
демографиялық саяси тұрақтылық ... ... да ... ... рет ... ... ... халықтың әл-ауқатының
көтерілуі білім-ілімсіз елестету мүмкін емес.
Бірақ Батыс Европа елдерінде де, бұрынғы Кеңес елі ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде білім саясатында көзге
ілінбеген маңызды аспектілердіи бірі — ... ... ... әлеуметтік, этникалық жағдайларына байланысты екені белгілі.
Сөйтіп, толық орта білім беру мерзімінің және ... ... ... ... ... ... алмай, тіл аспектісін, пайда табу ... ... ... ... пәннің мәртебесін, табиғат сыйлаған
адами түйсікті қалпына келтіретін ұжымдық бірігу негізінде оқушының, білім
іс-әрекеттерін, рөлін және ... ... ... ... ... жаңа
моделін жасау асшыстық болар еді.
Егер Батыс елдерінде білім саласындагы жетістіктер өте ... ... ... ... жасауға мәжбүр. Ол елдерде ... ... ... ... ... ... деп мойындауына
тура келіп отыр.
Сондықтан әр тараптан білім беру арқылы жан-жақты адами тәрбие ... ... ... ... ақиқат.
Жай ғана реформалар арқылы ондай мектеп жасау мумкін емес. Қанша жақсы
болғанымен ... мен ... ... мол қаражат, тамаша білім
ғимараттары, компьютерлендіру, білім мекемелерін күрделі жөндеулерден ... ... ... да ... жаңа ... жақсы иәтиже бере
қоймайды. Мектептің жаңа моделі көлемді әрі сапалы білім беруді мақсат етіп
қоймай, әрбір оқушыға өз ... ... ... ... ... ... логикалық ойлау әдістерін, жаңа ақпаратты сын тұрғысынаи жете түсіне
білу әдістерін ... ... ... ... ... керек.
Келесі мәселе, жалпы және толық орта білім беру ауқымдарын белгілеу, оны
іске асыруға қажетті пәндердің ара жігін ашу. ... ... ... ... арқылы жастардың ақыл-ой әлеуетін белгілі деңгейге
жеткізу, ал толық орта ... ... ... ... ... кеңейту
және бастауыш кәсіби білім) сараланған пәндер арқылы берілуі керек. Бірақ
интегративтік ... және ... ... ... және ... ... ... келуін қадағалау қажет.
Тіл, әр тараптан білім алу арқылы жан-жақты дами ... ... ... ... және ... ... т.б. аспектілер басшылыққа
алынып жасалған оқу ... - ... ... ... ... ... бағдарламаның, теориялық материалдардың қазіргі күйін
төмендетпей толықтыру және оны ... ... ... ... ... ... арқылы жасалуы, соның негізінде қазіргі
окулықтарды теориялык материалдар мен ... ... ... ... кітабына және әр түрлі денгейлік материалдары бар ... ... ... ... ... ... тағы бір ауқымды мәселесі - оқушының объектілік
жағдайдан субъектіге айналуы, яғни бала ... өзі ... ... ... ал ... объект болуы.
Таным үрдісін дұрыс ұйымдастыруда оқыту тәсілдерін қолдану кезеңдерін
дәл басу қажет. Дьяченко ... ... ... басты себебі
жеке (дербес), оқыту тәсілі, ал казіргі ... ... ... ... ... ... ... қарқынды оқыту жүйесі» көпшіліктің қолы
жететін бір ғана мектеп ... ... зор ... жасайды, әрі тегін
халықтық элиталар мектебіне айналған демократиялық мектептер туындар ... ... ... ... ... орта ... қалыпты балалар - 8-9 жылда;
Дамушы орташа балалар — 10-11 жылда;
Дамуы төмен, жұмыс қабілеті нашар балалар 11-12 жылда аяқтауына толық
жауап бере ... ... ... ... ... үшін ... аудан
орталықтарында 12 жылдық интернаттар жұмыс істегені ... әр ... ... ... ... мини-цехтар ашу,
бастауыш кәсіби білім беру ісіне үлкен тиянақ болар еді, ... ... ... еді ... ... ... бар ... мектеп үшін оқу
комбинаттарын ашуға, ол үшін босап қалған ... ... ... ... ... ... өте ... бітіріп, оқу орнына түспеген жігіттер мен қыздарды жұмыспен
қамтамасыз ету үлкен мемлекеттік іс болуы керек, ... ... ... ... өндеп, дайын өнім шығару саясаты, ата-аналардың
өздері ... үшін ... ... ... ... ... ... зор
қамкорлық болар еді.
Тағы бір мәселе - ... мен ... ... қор ... ... осындай
қорға түсетін салықтарды төлеуде біркелкілік жоқ. ... ... ... ... ... да ... ондай салықтардан
жалтаруда немесе мүлде төлемейді. Ата-аналар өтірікті-шынды ... ... ... мөлшері әр түрлі. Оның орынды жұмсалуы да күмәнді.
Осынын бәрін білім корына жіберуді ... ... ... еді. ... ... ... ... оқулық және тегін білім беруді оңды шешуге ... ... 12 ... білім берудің принцптері
Қазақстан Респуликасырың Конституциясында жазьлған ... ... ... ... ... адамдарға деген қажетін қағаттандыру, оқыту,
білім беру жүйесінің алдына баланьң жеке ... мен ... ... жол ашу, ... ... қалыптастыруын қойып
отыр.
Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауында «Біздің жас мемлекетіміз
өсіп, жетіліп ... ... ... бен ... ... ер ... Олар өз ... жауапты да жігерлі, білім өресі биік,
денсаулығы мықты өкілдері болады» ... ... жай ... сөз ... ... беру ... орай ... беру мазмұны, мақсаты қайта қаралып,
түбегейлі жаңарту үстінде.
«Орта білім берудің мақсаты жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында
алынған білімнің, ... ... ... ... ... ... ... іске асыруға, өзін-өзі дамытуға жэне өз ... ... ... ... ... қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру»
- деп, Қазақстан Республикасы 2015 ... ... ... ... ... атап көрсетілген.
Бүгінгі таңда еліміздегі білім беру ісі балалардың жас ерекшелігіне сай
бағытталуы, ортаның ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық дамуы мен жалпы дамуына дайындығы
мәселелерінің бірлігін шешуі керек.
Сондықтан да ... ... ... ... түбегейлі өзгеріп,
білімнің қоғамды қайта жаңғыртуға қосар үлесі ... ... ... ... жеке ... оның ... мақсат-
мүдделеріне, шығармашылық тұрғыдан қарауды талап етеді. Білім берудің
әлемдік ... ... ... ... ... көтеруде 12 жылдық білім
беруге көшудің мүмкіндігі мол.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында атап айтқандай, білім
беру ... ... ... ... ... және дене ... ... оқыту, тәрбиелеу мен өзіндік іс-қабілетін дамыту барысына жағдай жасау
арқылы ақыл-ойын ... ... ... ... алдында тұрған міндетке
сәйкес, білім беру жүйесін ... ... XXI ... ... білім
беретін мектепте оқушының жеке өзін үйлесімді дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... мән беріліп, қоршаған ортамен қарым-қатынас
жасауда баланың рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... орістетуге негіз қалау қажет.
«XXI ғасырдағы бастауыш ... ... ... ... ... ... дамыту басты орын алады, Ал мұны ... ... ... оған ... арту, әділ болу, оның ... ... ... ... аудару арқылы ғана орындалады.
Бастауыш мектепте оқытудың басты мақсаттары мыналар:
баланың жас ерекшеліктері мен жеке мүмкіндіктеріне
сәйкес, оны тұлға ... ... ... беру мен ... ... оқу ... ... жэне бақылау, өзіндік бақылауды ... ... ... ... және адамгершілік, танымдық іс-
әрекетке, өз бетімен оқуға және өзін-өзі тәрбиелеуге дайындау.
Білім беру мен ... ... жету ... оқу ... - бастауыш мектептің негізгі міндетіне айналады.
Баланың дара тұлғасын ... ... ... міндеттерді шешуді талап
етеді:
патриоттық, азаматтық позицияны, адамгершілік мұраттарды, баланы ертеңгі
күнге емес, алдағы күнге бағдарлау ... оның ... ... ... баланын жас ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып,
қоғамның әлеуметтік талаптарына сәйкес білім алудың ... ... ... өмірдің түрлі жағдайында өз ... ... ... ... ... ... ... одан әрі білім алуға және өз
бетінше оқуға дайын баланың жалпы ... мен ... ... ... ... оқитын баланың өзіндік, творчестволық
қабілетін ... ... ... 4 ... (1-4 ... сақтай отырып, білім
берудің жаңа үлгісіне көшуге бағытталған.
1-сыныпқа мектепке дайындығы әр түрлі деңгейдегі және ... ... бәрі ... ... емес алты жастағы балалардың келетінін ескеріп,
бұл бағдарламаға ... ... ... бірқатар
құрылымдық және мазмұндық өзгерістер енді. Бағдарлама мазмұны екі ... ... бұл ... ... дайындалу негізінде алты жасар
баланың психикалық-физиологиялық күйі, сөйлеу, ойлау, физикалық және ... ... ... ... көшу ... ... заттар мен қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... негізделген
жадының, зейінін, ойлауының, ... ... ... ... ... ... кезең («Таным мен даму»), мұның мақсаты әрбір пән бойынша
білімді, іскерлік пен дағдыны, нақты білімді өз бетінше игеру мен ... ... ... табылады.
Бағдарламаның екінші бөлігінің мазмұны оқу пәнінің негізгі міндеттерін
- білімді, икемділік пен дағдыны игеруді, оларды өз ... ... ... пәндік мазмұны алған білімді творчестволықпен жүзеге
асыру мүмкіндігіне бағытталған.
Қазақстан Республикасы Білім жэне ... ... ... ... 5 ... 12 жылдық оқыту (бойынша эсперименттік мектептер
қатарына ... ... оқу ... 12 ... ... ... ... өткізу жұмыстары басталды.
Сонымен бүгінгі таңда облыста 8 ... оның 7 ... ... ... ... орыс ... жүргізілуде. Үстіміздегі оқу жылында 12 жылдық
мектептің 2-сыныбы эксперименттен ... ... ... ... базасы толық жабдықталған, алты жасар
балалардың жас ... сай оқу ... және ойын ... талапқа сай безендірілген. Эксперимент өткізіліп жатқан мектептерде
экспериментатор - мұғалімдер ретінде жоғары ... ... ... мамандар таңдалып алынды. Олар 12 жылдық бағдарламада Алматы
қаласында екі рет, ... ... ... ... ... ... ... сауаттылық) бойынша орыс, казақ тілдерінде
қайта даярлау ... ... ... ... ... ... оқу ... әдістемелік нұсқаулармен
қамтамасыз етілді. Бұл берілген құралдар мұғалімдер жұмысына өз ... ... 12 ... ... берудің негізгі принциптері
|Рухани-адамгершілік қасиеттерді пайдалана отырыш баланың жас ... ... жеке ... ... оған ... ... |
|үйлёсімді білім беру мен тәрбиелеу," |
| | | | ... ... | ... |
| | | ... ... ... | ... |өр - | | ... ... | ... . |
| ... | | ... | ... |
| | | ... ... ... | ... |
| | | |мүм- ... ... | ... | | |е ... | | ... ... | | ... |
| | | |жас |
| | | ... | | |рін |
| | | ... ... |Оқушыларды| |Білімді |
| |ң | | ... ... | ... | | |ру ... ... ... |гін | | ... ... | ... |
|негізінде |ана | | ... ... | ... ... | | | ... ... ... |
|қарапайым |ігін | | ... | ... ... | | | ... | | | ... шешу | | | ... оку жьлындағы 12 жылдық оқу бағдарламасы ... ... ... Талдықорған қаласы, Ломоносов
атындағы № 5 мектепте «Бір жылдық ... ... ... ... семинар өткізілді. Эксперимент өткізіп жатқан барлық
мектептердің директорлары, оқу-тәрбие жұмысының «орынбасарлары, ... ... ... ... мұғалімдер барлығы 38 адам ... ... ... ... облыстық теледидар, радио арқылы облыс
көлеміне таратылды. Арнайы газеттерге де «Эксперимент ... ... ... ... орыс ... жарияланды.
1-экспериметті сыныпқа балаларды қабылдағанда ... ... ... қабілет ерекшеліктеріне диогностика жасалу қажет.
Балалардың бәрі бірдей ... ... даму ... ... ... ... ... әр түрлі. Кейбірі әріптерді таныса,
енді бірі ... ... ... Кей бала ... ... ... оқиды. Осының бәрі оқу жұмысын қалыптастыруда ... ... де, ... ... ... негізгі бағыты еліміздегі
оқыту үрдісінде 12 жылдық білім беруге көшу мен білім сапасын ... ... ... ... ... көшу ... ... оқыту мен
тәрбиелеуде оны қорғау, сақтау жэне ... ... ең ... ... атап ... ... оқыту процесі балалардың денсаулығына кері
әсер етпейтіндей ұйымдастырылуы қажет.
Жаңа бағдарлама, білім стандарты, жаңа ... яғни ... ... - ... бәрі осы мақсатқа жету үшін жасалуда.
6 жасар баланың қызығушылығы, білімге деген кұштарлығы жоғары ... ынта мен ... ... ... ... өшіріп алмай, оның әрі
қарай түсуіне көп көңіл бөлуі керек. Ол үшін ... әрі ... ... әрі ... кез келген ситуациядан жол тауып шыға ... ... ... ... ... ... әдіс - ... іс -әрекет бала
ойымен, ойынымен, қабілетімен ... ... ... ... жемісті болады.
6 жасар бала - ойын баласы. Сол себепті сабақты ... ойьн ... ... Ойын ... ... ... ... ұйымшыддыққа,
құрбысының пікірімен санасуға, дұрыс ойлауға және мәдениетті сөйлеуге
тәрбиелейді, ... ... ... ... қызығушылығын дамытады. Әрбір
сабақта ... ... ... ... ... ... ... отырылуы керек. Сабақ үстінде балалардың сұраққа толық,
дұрыс жауап беруіне үнемі мән берілуі қажет.
Бала ... ... өзін - өзі ... ... ... ... үшін өз ... дәлелдей алуға машықтандыру да үлкен маңызға ие.
Сабақ үстінде ... ... тыс ... ... ... сәттері баланы жалықтырмайтындай, мағыналы қимылды және ... ... ... Бұл ... ... балалардың шаршауын тежеуге,
жүйкесінің, бұлшық еттерінің демалуына, ойлау қабілеттерін ... ... ... ... баланың мектепке келген күннен бастап даму деңгейі мен
тәртібін, ата-аналардың ... мен ... ... ... ... ... керек. Соның нәтижесінен «мұғалім - оқушы - ата-ана» ... ... ... ... оның оқу сапасын, ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген жұмыстар тек сабақ процесінде ғана болмай,
сабақтан тыс ... ... да өз ... ... жатуы қажет. Әр түрлі
мерекелерге, даталы күндерге байланысты тәрбие сағаттары мен ертеңгіліктер,
сынып сағаттары сайыстар, топ ... ... ... ... ... ... жылдық білім беру тұжырымдамасында жалпы білім берудің басты мақсаты
белгіленіп, әлемдік білім стандартына сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... дамыған шығармашыл жеке тұлғаны
қалыптастыруды міндеттеп отыр. Ендеше, жүргізіліп жатқан эксперименттің бір
жылдық қорытындысына ... ... ... ... жас ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере
отырып, құрылған бағдарламаны оқушылар толық меңгеріп ... ... ... оқу ... ... оқу ... арттыруға
мүмкіндік берді. Ата-аналар 12 жылдық оқу бағдарламасымен толық ... ... Бес ... оқу жүйесі окушылардың танымдық қабілетіне,
денсаулығына тиімді екені анықталды.
12 жылдық білім беруде ... ... ... алты ... ... 4 жыл ... орта ... алғашқы
сатысын анықтайды. Әлемдік тәжірибелерді зерттеу12жылдық ... ... ... ... бері ... ... болатындығын
дәлелдеп отыр. Мемлекеттік білім беру жүйесі ... ... ... ену оқушының күнделікті оқу жүктемесін ... ... ... бос ... жеке ... мен ... ... жағдай жасап қана қоймай, оқу пәндері бойынша оқу
материалын тиімді ... ... оны ... ... және ... ... дағдыларды жинақтауына мүмкіндік береді.
12 жылдық білім беру моделін сынақтан ... ... ... және ... қауымы тарапынан кең қолдау ... ... ... Осы ... эксперимент ... ... да ... ... ... беретін болады.
Салыстыру үшін ... ... ... ... орташа
көрсеткіштер мынадай:
|Пәндер ... ... ... 1 ... |75% |95% 1 ... ... тілі |70% |93% 1 ... ... |78% |92% 1 ... |76,25% |94% I ... ... ... ... жүмыстары да жүргізіліп
отыр: салауатты өмір салтына құнды қарым- ... ... ... мен көруінің нашарлауына алдын-ала емдеу ... ... ... мен ... ... ... ... сәйкес оқу процесі ұтымды құрылып, тиімді
тамақтану ұйымдастырылды.
Республикада жүргізіліп ... ... ... ... ... - ... қаласы Ломоносов атындағы №5 ... ... ... ... ... Бұл ... ... балалардың мектепке бейімделуі жөнінде үлкен жұмыстар атқарды.
Атап айтсақ, оқушылармен жеке психологиялық зерттеулерді, ... ... ... атқарып отырды. Мұғалімдер эксперименттік
сыныптар оқушыларының білімі, білігі жэне ... ... эсер ... ... ... ... асырды, онда оқушылардың жеке
ерекшеліктері, дайындық деңгейлері, оқу ... ... және ... көрсетілген. Талдықорған қаласы №19 ... ... ... ... А.К.Балабаева оқу
материалдарына толық , сапалы талдау жүргізді.
Алматы облысы Райымбек ауданы О.Жаңабаев атындағы орта ... оқу ... ... ... есеп ... ... мектептер жұмысына тоқталатын болсақ, Талдықорған
қаласы № 5 Ломоносов атындағы орта мектепте ... ... ... ерекше мән беріледі, ал Еңбекшіқазақ ауданы Абай атындағы орта
мектепте білім-білік дағдыларын қалыптастыруға және оны ... ... ... ... ... ... зерттеу жолдарын
жүргізуге арналған ... ... ... ... ... ... ... кейбір нәтижелері көрсетілген.
2.2 12 жылдық білім беру жүйесіндегі оқушы тұлғасын қалыптастыру
Бүгінгі заманымыздың талабына сай ... ... ... ... ... жөніндегі мемлекетіміздің стратегиясын жүзеге
асыруда басты міндеттер ауыл ... ... ... ашылып
көрсетілген.
Жеке тұлғаға бағытталған ... мен ... ... ... ... таңдай білу және тиімді жолдарын шешу көзделеді. ... ... ... ... ... түрлі әдіс тәсілдерді пайдалана отырып, оқушыларды жан ... ... ... ... ... денгейі, қабілеті, қызығушылығы.
Пәндер, үйірмелер, сынып сағаттары, танымдылық-тәрбиелеу шаралары
арқылы салауатты өмір салтын уағыздау- білімді, дені сау, ... ... ... ... Олай ... ... жүйесінде
озық — педагогиканы қолдану өмір — талабы.
Ауыл ... ... ... ... ... ... барынша таза
сақтайтын әлеуметтік топ болып сақталу керек, жастарды ... ... ... ... күні Қазақстан ұрпақты алмастыруға қабілетті,
білікті толқын тудыруға міндеттіміз. ... ... ... - ... ... ... ... қала берді өз жеке бастары, ата-
аналары үшін ... ... ... пен ... адал ... пен
намысшылдықты, білімпаздықты саналарына сыналып енгізу.
Білім стандартының жаңашыл талаптары жеке ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруын іс
жүзінде асыру, ... ... ... ... мектеп өзінің атқаратын рөлін жеке тұлғаның үйлестірімді дамуы үшін
жұмыс жүйесін жасау керек
«Ауыл мектебі» бағдарламасын жүзеге асыру жолында , жеке ... ... ... ... мектептегі тәрбие
жұмыстарында халық педагогикасынан тәлім-тәрбие принцптерін жүйелі біртұтас
түрде негізге ала отырып, ... ... ... орын ... көріністері – жауынгерлік. имандылық, адамгершілік, еңбек, дене
эстетеикалық тәрбие ... ... ... ... Қазақстандағы
жалпы білім беретін мектептегі оқу-тәрбие процесін өзіндік ұлттық айшық,
ерекшеліктерін айқындайтын халық педагогикасының тәлім-тәрбие ... ... ... ... бағдарлама. Бағдарламаның
негізгі мақсаты - ... жаңа ... ... ... ... ... бірнеше творчествалық бағыттан құрылған халық дәстүрі,
әдет-ғұрыптары, тарихи, этномәдениеті элементтерін ... ... ... ... ... ... процесс саласын жинақтай қамту қаралған. Сыныптан
тыс іс-шаралар: ... ... ... ... ... оқушылардың, ұмысын
ұйымдастыруды дұрыс жолға қойып біліммен ұштастыру.
Сыныптан тыс іс-шаралар: үйірме жұмыстарына қамту арқылы дарнды
оқушылардың, ... ... ... ... ... біліммен ұштастыру
Сол себептен жеке тұлғаның үйлесімді дамуын төмендегі ... ... ... ... ... оның ... ... күшейтіп, сол арқылы алған білімі баланың
өзіндік қызмет әрекетін нақтылай түседі.
Оқыту мазмұнының жетекші әдіснамалық принциптері ... ... ... ашу, ... ... ... ... сабақтары өздерінің
мазмұнына қарай ықпалдасқан деп саналады. Мысалы, ... ... ашу» ... ... оқу, ... тіл ... қарапайым грамматика сабақтарының
мазмұны жинақталған; ал «Математика» пәнінде ... ... ... қатар, алгебра мен геометрия туралы да мәліметтер баяндалған,
2. Пәнаралық байланыстар принципі
Бұл принципті жүзеге ... оқу ... ... ... тіл, әдебиет, музыка, бейнелеу өнері, математика, дене ... ... ... ... ... ... ... жүйелі пайдалану ақыл-ой әрекеттерін
қалыптастыру процесінің тиімділігін ... ... ал бір ... ... пән ... ... ... тұтастығы, құбылыстардың өзара байланысы
туралы ұғымның орнығуына жәрдемдеседі.
3. Ғылымилық және жас ... ... алу ... ... ... ... ... сүзгіден өткен
қазіргі ғылымдағы айқындалған қағидалар ғана ұсынылады да, ... жол ... ... ғылымда қолданылатын терминдер енгізіледі.
Әсіресе, теориялық-практикалық материалды таныстырудың ... ... аса ... ... ол ... жас ... ... мүмкіндіктеріне, олардың ес, зейін,
дене дамуының ерекшеліктеріне жауап беруге тиіс. Мысалы, ... ... алты ... бала ... ... ... оқуға
дайын, оның ми жасушаларының құрылысы ересек
қамтамасыз етіп, оның адамгершілік және эстетикалық мәдениетін де дамытуға
жәрдемдеседі.
4. Бала ... ... ... оқыту мен тэрбиелеудің деңгейлік
принципі.
Әр баланың даму деңгейі әр түрлі. Сондықтан ... ... ... олардың бір-біріне ұқсамайтынын ескеруге бағытталған. Әр бала
өзінің даралығымен қызық, ал мұғалімнің міндеті - дара ... ... ... мен ... ... ... ... - әрбір оқушыны тұлға ... ... ... бұл ... - барлық балаларды бір мезгілде, бірақ
түрліше оқыту мен ... ... ... да, ... ... ... ... керек. Сондықтан оқытудың мазмұны, формасы мен әдістері
әр ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне
қарай таңдаса, оқыту процесі бірте-бірте дамудың жоспарланған деңгейіне
жетуді қамтамасыз ... ... ... ... тану ... ... кедергілерді жеңуге оңды алғы шарттар жасайды.
Әр түрлі деңгейде оқыту принципі дара жаттығулар ... ... ал ... ... ... ... деңгей және қарапайым
тапсырмадан ойлы да жемісті тапсырмаларды шығармашылықпен шешу ... ... ... ... бақылап отыруға жэне оның өзіндік
даму жолын қиындықты жеңу қарқынын қадағалауға ... ... ... ана ... сүйену принципі.
Екінші (үшінші) тілде оқыту «Тіл білімінің» жалпы білім беру саласында
ерекше орын алады. өйткені ол ... ... ... ... ... қалыптастыруды
Екінші тіл ретінде қазақ (орыс) тілін оқытқан кезде дәріс берудің
саналығы мен ... ... ... оқу ... ... ... деңгейін арттырады, сөйтіп екінші тілді үйретудің ... ... ... туғызып, оқушылардың танымдық белсенділігін
күшейтеді, тілге қабілетін арттырады.
6. Нәтижелі шығармашылық ... ... бала ... ... ... ... қиялы ертегідегі
дүниеге оңай ауысады. Балалардың дәл ... ... ... қабілетінің жетілуіне негіз ... да, ... ... ... «шығаруына», сурет салу мен ... ... ... туғызады. Оқушылардың дүниеге бейнелі түрде
және сын көзбен қарауын ... ... ... ... ... XXI ғасырдағы бастауыш мектептің бағдарламалық талаптарын жүзеге
асырудың ... ... ... ... ... жұмысын бастамас бұрын 12 жылдық білім беруге
қатысты материалдар мен зертгеулерді оқып танысу ... Атап ... ... ... беру ... «Мемлекеттік білім беру стандарты», ... ... ... көшу ... ... ... ... принциптерді алатын болсақ, ол
кестедегі көрсетілген негізгі бағыттарды белгілейді.
Жалпы бастауыш білім берудің басым ... ... ... бай, ... ... ... ... қалыптастыру;
ақпарат беруге бағытталған ... ... ... ... құрайтын парадигмаға
көшу: оқи білуге үйрету;
білімнің қызметтік, ... ... ... өмірге шығуды қамтамасыз ету;
- заңдылықтарды және логикалық байланыстарды ... ... ... кіріктіру;
- жалпы оқу біліктері мен дағдыларын қальштастыру.
Жалпы оқу біліктері мен дағдыларының мазмұны:
бақылау ... ... және ... ... және ... ... ... жэне
ерекше белгілерді салыстыру және табу;
іс-әрекет жоспарын құра білу;
монологиялық пікір ... ... ... ... ... ... окушылардың жан-жақты
интеллектуалды, эстетикалық дамуына жэне табиғат құбылыстарының бірлігі ... ... ... ... өзара байланыстар туралы түсініктерінің
қалыптасуына мүмкіндік жасайды.
Біліктілікті қалыптастыруға бағыттылық оқушыға ... ... ... ... ... етіп ... оқушының білімді өз бетімен іздену
дайындығын қамтамасыз етеді.
Базистік оқу жоспары - жалпы ... ... беру ... нормативтік-құқықтық акт. Ол бастауыш мектептегі оқу пәндерінің
тізімін, оларды оқытуға берілген оқу ... ... және оқу ... ... анықтайды.
2.3. 12 жылдық білім беру нәтижесіне бағытталған басқару
Қ.Р.Президентінің 2004 жылғы № 1453 ... ... ... ... ... ... 2005 – 2010 ... арналған
мемлекеттік бағдарламасында» білім беруді дамытудың негізгі 4 бағыттары
көзделген, ... ... ... 6 жастан басталатын әрі жоғары саты оқушыларын бейінді және
жоғары оқушыларын бейінді және кәсіпке ... ... ... ... ... орта білімге көшу.
- оқушыны әлемдік стандарт деңгейіне сай ... ... ... ... ... мәдени тұлғаны қалыптастыратын, өзін-өзі тәрбиелей алатын,
өзін-өзі дамытуға мүмкіндігі бар кәсіби білім беру бағдарламасын ... ... жеке ... ... ... ... ... алатын тұлға;
- шығармашылық пен еңбектенетін қоғамдағы нарықтық ... ... ... іске кірістіре алатын функционалды сауатты
болашақ маман даярлауды көздейді.
12 жылдық білім берудің басым бағыттарының бірі – ... ... ... Тұлғаға бағытталған жаңа көзқарасты қалыптастыру –
бүгінгі күні алда ... ... ... ... ... ... ... – бұл педагогикалық іс-
әрекеттің методологиялық жаңа бағыты, яғни баланың ... дара ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамуын
қамтамасыз ететін өзара ... ... ... ... және ... ... Жеке ... дамытуға бағытталған 12 жылдық мектеп
оқушыға ғылым негіздерін үйретіп қана қоймай, әр ... ... ... ... ... ... бос ... тұлғалық
ерекшеліктерін зерттеу басты мақсат болып табылады.
Егер 12 жылдық білім құрылымы және ... ... ... онда жас ... ... еңбекке, еңбекқорлаққа дайындауға
шығармашалаған арттыруға, өзін-өзі білімдерін, тілін, салтын, мәдениетін
сондай-ақ басқада ... ... ... ... ықпалын тигізіп, жан-
жақты дамуын қамтамасыз етеді.
Біздің 12 ... ... ... ... ... ... орта ... білімнің тәжірибелік бағдарлануы, ... ... ... ету;
- функционалдық, шығармашылықтағы жоғары маман;
- Кәсіби бәсекелестік қабілетті жоғары жеке тұлға;
Қоғамдық өмірдегі осы өзгерістер жеке ... ... ... ... ... бат бұру арқылы білім беру
ұйымдарын басқаруды ... ... ... ... ... ... бірі – нәтижеге бағытталған басқару.
Нәтижеге бағытталған басқару – бұл бүгінгі күнгі басқарудағы ... ... ... ... Тимо және ... ... Олар ... нәтижеге бағытталған басқаруға мынадай ... ... ... ... – бұл ұжым ... ... анықталған нәтижеге
жетуге ықпал ететін басқару жүйесі».
Нәтижеге бағытталған басқару – білім берудің сапасын ... ... ... Ал, ... беру ... ... дегеніміз басқару жүйесінде
басшының атқаруға тиісті барлық әрекеттерді, міндеттерді толық орындауы» -
дейді ... ... ... беру сапасын басқаруда ең алдымен мақсат қойылады, күтілетін
нәтиже, оны алу жолы ... іс ... ... беру ... ... беруді басқару мына бағыттар арқылы жүзеге асқаны өте тиімді,
олар:
1. Сапалы білім ... ... ету. ... оқу ... мен ... ... ... сақтау;
2. Білім беру үрдісін сапалы ұйымдастыру. Білім беру сапасын арттыру
мақсатында оқытудың ... ... ... ... және ... пәндер
шеңберінен тысқары, оқушылардың сұранысына, олардың ерекшелігіне, жеке
басына бағыттау;
3. Білім беруде сапалы орта ... Ол үшін ... ... қауіпсіз,
гигеналық талапқа сай, қолайлы жағдай тудыру.
4. Кәсіби білікті, білім беруге ынтасы мол, қызығушылығы ... ... ... ... ... ... ... кәсіби өсуіне жағдай жасау, мүмкіндік тудыру.
5. Сапалы оқушылар қауымын ... Бұл ... ... ... ... психологиялық және әлеуметтік дамуы мақсатындағы жұмыстарды
жүйелі жүргізу.
Нәтижеге бағытталған басқару үрдісіне тоқталайық. Себебі 12 ... көшу ... ... ... нәтижеге бағытталады.
Кесте № 1
|Ұмтылу ... ... ... |Іс ... |
|негізгі |бағытын, басты |
|мақсаты неде?|идеясын |
| ... ... ... ... мақсатын, |
|нәтижеге |стратегиясын, |
|жетеді? ... ... ... ... ... ... ... анықтау. |
|мүшесі ... ... мен ... қоюы ... |нәтижені алудың |
|нәтижеге |жолын анықтауы ... ... ... |
| ... ... ... ... сай, басқару жұмыстары менеджмент негізінде
атқарылады. Ю.А.Конаржевский: «Менеджмент – адамдардың қатынас ... ... ... әдісінің ерекше түрі, басқару орталығы, әкімшілік
билігі», - деп ... ... ... ... ... ... ... мақсаты.
Менеджмент сөзі әуелі Америкада өткен ғасырдың 50 – 70 жылдары өмірге
келе ... бұл ... ... авторы – американ инженері Ф.Тейлор.
Менеджмент дегеніміз – басқарудың жаңа философиясы, ... ... ... ... ... мамандығының әлеуметтік мәнін ... ... ...... ... ... ... беталысы бойынша басқарушы, дем ... ... ... ... ... өз қызметкерлерінің
шығармашылығын, іс-тәжірибесін дамытуға ... деп ... ... 2 түрі бар. Ол ... ... мен ... басқару. Бұл басқарудың айырмашылығына тоқталатын болсақ :
|Дәстүрлі ... ... ... ... |
|Нәтижеге жетуге бағытталуы нақты |Нәтижені алуға байланысты ізденіс ... ... ... түсініксіз. |үрдісі, яғни: |
| |- ... ... ... |
| |- ... ... |
| |- ... бақылау ... |
|- ... ... ... ... ... ... |
|байланысты белгіленген шаралар |жасалынады, яғни ... алу ... ... сол нәтижені алудың |үрдісі белгіленеді; ... ... ... ... ... яғни|
|- барлық топтар мен жеке ... ... ... ... ... тығыз байланыс|-стратегиялық басқару позициясы; |
|жоқ; ... ... мен жеке |
|- ... ұмтылысқа көңіл |қызметкерлер түгел ескеріледі; |
|аударылмайды; ... ... ... ... |
|- жоспарлауда күтілетін нәтижеге |-жоспарлау негізінде күтілетін |
|бағдарлау ... ... ... ... бар; ... ... жоқ; ... түрдегі ынталандыру және |
|- жұмыс уақытын пайдалануды дұрыс ... ... ... ... ... ... ... жасалынады |
|сапасының төмендігі. ... ... ... ... ... |- ... ... ... ... іс шаралардың орны; ... ... ... ... ... ... ... кезеңіне байланысты оқу жылы, |-нәтижеге қарай әрекетшіл басшы; |
|тоқсаны т.с.с; ... ... оқу ... ... ... ... ... т.с.с; ... ... ... ... ... ... қарай бөліну; ... ... ... |-біз ... ... ... есеп т.с.с; ... ... ... ... ... (бұл ... |-нәтижені бақылауға байланысты |
|функция жиынтығы); ... ... ... |
|-жоспар орындалды; ... ... ... ... ... ... ... |міндеттер; ... ... ... ... |-біз ... мына нәтижені алу үшін |
|-біз тырысып жатырмыз; ... |
| |-біз ... ... ... ... ... ... бар; |- ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... басқару арқылы;|
|қолдану; ... ... ... ... ... ... емес (даму |-үнемі көңіл бөлу арқылы; ... ... ... ... деңгейлер |
|-іске үстірт қарау; ... |
| ... пен ... ... ... ... жүреді. ... ... ... ... |- ... ... күні бұрын |
|-қызметкерлердің жұмысының негізінде|анықталды; ... ... ... ... деп ... ... бақылау жүргізіледі; |
|есептелінеді; ... ... ... ... ... ... ... үстірт жалпылама|бақылау болады; ... ... ... терең талдау |
|-қайтсем де жетем деген талпыныс |жасалынады; ... ... ... үшін ... ... кезеңге қабылданған шешімдер|белгіленеді; ... ... жоқ.; ... және олқылық болашықта |
| ... ... ... ... ... ... ұрпақ қолында десек, сол ұрпақ тәрбиесі мемелекет,
мектеп, ұстаз.
Қазіргі кезде мектеп ... жаңа ... ... ... ... ...... байланысты. Ал мектептегі реттеуші күш – мектеп
директоры.
Мектеп директоры – ... ... ... ... ... оқу,
тәрбие жұмысының нәтижелігін іске асырушы.
Мектеп – кеме, білім – теңіз демекші басқарушы адам ... ... ... ... ... қуат көзі және оны ... өз ... шығармашылығын, іс-тәжірибесін дамытуға
ынталандырушы.
Нәтижеге бағытталған мектептің мынадай жеті міндеті іске асуы ... ... ... ... ... ... қою.)
2. Барды бағалай білу.
3. Ұжым тобыр емес – ... ... ... ... ... ... жағдай тудыру, еңбектендіру.
5. Кәсіптік шеберлегін жетілдіру.
6. Өзара ынтымақтастық.
7. Жұмысты ... ... ... ...... ... ал ... қалыптастыратын,
шәкірт бойына ұлттық таным, ... ... ... орын мектеп.
Мектепті басқаруда, зор жауапкершілікпен жүзеге асыратын тұлға мектеп
басшысы.
Қазіргі кезде мектеп басқарудың жаңа әдістері ... ... ... ...... ... Ал ... реттеуші күш – мектеп
директоры.
Мектеп директоры – мектеп иесі, басқарушы, ұйымдастырушы, барлық оқу,
тәрбие жұмысының нәтижелігін іске ...... ...... ... ... адам қандай болу
керек. Басқарушы, ұйымдастырушы, негізгі қуат көзі және оны ... өз ... ... ... ... бағытталған мектептің мынадай жеті міндеті іске асуы керек.
8. Жұмыла істеуге баулу. (Бырыңғай талап қою.)
9. ... ... ... Ұжым ... емес – ниеттес істің адамдары.
11. Қабілеттіне бейімдеп басқару, жағдай тудыру, еңбектендіру.
12. Кәсіптік шеберлегін жетілдіру.
13. Өзара ... Ш І Н Ш І Т А Р А ... Ауыл ... ... ... мен оны ... ... Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту
Тұжырымдамасының негізгі мақсаты — ... беру ... ... ... жаңа талаптарына сәйкес келетін білімді, кәсіби
біліктілігі жоғары ... ... қол ... ... ... білім мекемелерін қалыптастыру. Соған байланысты бүгінгі күні
ауыл жағдайындағы білім беру ұйымдарының жұмысын жақсарту, ... ... ... ету, басқарудың тиімділігін арттыру өзекті мәселе ... Бұл ... ... ... ... ... бүкіл қоғам,
үкімет көңіл бөліп отыр. Өйткені қазіргі кезеңде бүгінгі күніміз өткен шақ
болып, ал ... ... осы шақ ... ... ... ... күніміз жаңа
жағдайларға әкеліп отыр.
Осындай жаңа жағдайларға сай ауыл мектебі де өзгеруі тиіс, яғни ... ... ... сай ... ... өзгеруі немесе дәстүрлі
түрдегі мектеп жағдайындағы білім беруден көп деңгейлі үздіксіз білім беру
жүйесіне көшуге байланысты ... ... Бұл ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін. Олар:
- мектептің жеке бір ... ... ... ... бөліктердің жаңаруы көзделеді. Нәтижеге бағдарланған бұл ... ... жеке ... ... ... де, осы
нәтижелер жиынтығы жалпы мектептің жұмысының сапасына, оның ... ... ... ... ... мектептегі жаңа пәндер бойынша
бағдарламалар мен оның әдістемесін меңгеруге ... ... ... — бұл мектеп жағдайында бірнеше кешенді ... ... ... жетудің басты шарты – кешендердің ... ... және ... ... оған қатысушылардың
іс-әрекеттерінің үйлесімділігінің сақталуы. Атап ... ... ... ... ... ... негізгі білім беру
сатысында жеке ... ... ... ал орта ... ... бейімдік оқытуға ... жаңа ... ... ... ... ... ... - жеке ... ... жасалынған
жаңа жагдайлар;
- жүйелі ... бұл ... ... ... ... толық өзгеруі, онда оның ... ... ... ... ... ... деңгейлері,
бөлімдері, басқаруы, байланысы қамтылады. ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Өйткені,
жүйелі өзгеруде болашақтағы мектепке, ... ... ... ... ... ... соған сәйкес күтілетін мектеп
бейнесі құрылады, осы мектепке өтудің мерзімі, ... ... ... ... ... байланыстар, сабақтастық қамтамасыз етіледі.
Жоғарыда аталған ауыл мектебінің өзгерулерінің қайсысы ... ... ... да ... ... ықпал етеді, ал оны таңдау нақты осы
кезеңдегі ... ... ... ерекшелігіне байланысты. Бұл
өзгерістер стратегиясын таңдағанда, ең ... осы ... ... ... және оған әсер ететін факторлар мен ... ... ... ... қажет, осындай жағдайда мектеп өзгеріп, жаңа бір
деңгейге көтеріледі. Егер осы ... ... ... ... онда ... жүзеге асқаны. Бұдан шығатын қорытынды, ауыл ... ... ... ... ... ... ... екендігі жөне соның негізінде мектеп
білім берудің бұрынғы нәтижесінен де биік ... қол ... ... ... басшылары педагогикалық ұжым, ата-аналар,
қоғамдық ұйымдармен бірлесе отырып, ауыл мектебінің, дамуын жүзеге ... ... ... ... — бұл ... ... бір топ ... бірлескен іс-
әрекетінің үлгісі, оның негізінде ... ... ... ... ... осы ... ... болашақтағы күтетін жағдайы;
осы ... ... ету ... ... ... кезеңдері және т. с.с.
Осындай бағдарлама мекгептің дамуын жүзеге асырумен қатар, ұжымдағы қарым-
қатынастың, ... оның жеке ... ... ... болуына
септігін тигізеді, яғни бағдарлама - ұжымның өздігінен дамуының ... ... ... ... ... ... ... жаңа мақсатқа сай, ортаның жағдайына қарай тез бейімделуі,
соның негізінде өзгеруі;
Ұжым ... ... ... өзгерістерге сай басқаруы,
мектепке тиетін кері әсерді болдырмауы;
Ұжым мүшелерінің дербестігінің қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... болуы, өзара
жоғары сенімнің орнауы ... ... ... ... қою мен шешім ... ұжым ... ... ... ... өзгеріске сай жоспарлау,
басқаруға бүкіл ұжымның қатысуы.
Осындай ұжымды қалыптастыратуға мүмкіндік ... ауыл ... ... ... ... беру ... педагогтарының, соның ішінде
басшылардың мына талаптарды ескергені жөн:
- актуальдылық - бағдарламаның бұл көрсеткіші ауыл ... ... ... оның ... оң әсер ... ... - бұл ... мақсаты мен жоспарланган іс-
әрекетінде. тек ... ... ғана ... болашақтың, өзгермелі
өмірдін, талаптары мен ... сай келу ... - бұл ... сапалы нәтижеге жетуге ... ... пен оған ... жолын анықтайтын қасиеті;
нақтылылық — бағдарламаның ... ... пен ... ... құралының сәйкестік, мүмкіндік қасиеті;
жүйелілік — бағдарламаның белгіленген мақсатқа ... ... ... және оған ... ... үйлесімділігі;
бақылаушылық - бағдарламаның ... және ... ... ... ... ... төтеп беруі — бұл бағдарламаның қойылған мақсатқа
жетуге ... ... ... уақытылы анықтау қасиеті,
яғни аралық нәтижелерді анықтаудың арақашықтықтарының жақындығы.
Аталған ... ... ауыл ... ... ... ол ... бірініші, мектеп жайлы ақпараттық анықтама ... Онда ... ... ... ... жұмыс тәртібі, материалдық-техникалық
база, сабақтан тыс тәрбие жұмысы, мектептің тарихы, дәстүрі, социум туралы
мәлімет, байланысы, білім беру ... ... ... ... мен ... ... ... мектеп жағдайы ... ... ... ... ... нәтижеге бағдарланған. Мұнда, алдымен ... ... ... ... осы ... бойынша мектеп
жұмысының нақты нәтижесі ... ... осы ... ... барысында ауытқулар, нәтижеге әсер ... ... ... ... ... ... ... жаңа мектеп тұжырымдамасын құру. Бұл бағытта жаңа мектеп
құрылымы, оқу жоспары мен ... ... ... ... ... ... жұзеге асыруға ықпал ететін жаңа ... ... ... механизмі, сабақтан және ... ... ... жаңа ... құрылымы ұйымдастырылуы
белгіленеді. Сондай-ақ, ... ... ... ... құрылымы, механизмі, әдістері, мектеп
басшыларының ... ... ... ... негізінде жаңа деңгейге ... ... ... ... байланысты іс-әрекет
жоспары жасалынып, оның ... ... ... ... ауыл ... ... жүзеге асыру ондағы
басшылардың басшылық білім мен біліктілігінің жоғары болуын талап ... ... ауыл ... ... ... ... ұжымдағы
жетекшілік, лидер, дипломаты, тәбиеші ретінде ұжымды қалыптастыратын және
оның дамуына ... ... ... жөне ... ... ... ... түсінетін, бағалай алатын, білім үрдісіне үнемі жаңалық енгізетін,
бағалаушы, мекеменің болашағын ойлайтын, оз ... ... ... адамдар үшін тек үлгі болатын маман болуы қажет. Сондықтан,
осындай ауыл мектебі ... ... ... ... жолы
— олардың біліктілігін үздіксіз арттыру. Себебі оның барысында біліктілікті
арттыру жүйесі құрылымдарының: республикалық, облыстық біліктілікті ... ... ... кабинеттер, жергілікгі жердің ... ... ... ... ... ... ... проблема жүйелі түрде шешілуде.
Жоғарыда айтылған ойды қорыта келе, ауыл мектебіндегі білім ... ... ... ... ... дамуына байланысты.
Бұл мәселе жайбарақаттықты көтермейді. Соған байланысты әрбір педагогтың,
білім ұжымдары, білім беру ұйымдары басшыларының аталған проблемаға ... бере ... ... шешімін табуға өзіндік үлес қосуы - өмір ... ... ... ... болу өте ... Әрбір мектеп директоры,
оның орынбасары демократияландыру кезеңінде өз алдарындағы міндетті шешуде
үнемі өте көи ... ... ... мұғалімдер мен
оқушыларды, ата-аналар сұранысын қанағаттандыра алмайтындығын анық ажырата,
түсіне білуі қажет.
Сондықтан қазірде ... ... ... ... ... ғылымға,
озат тәжірибе мен жеке ізденіске сүйене отырып басқаруды ... ... ... байланысты мектеп басшысының басқарушылық қызметінде
төмендегідей тапаптарды басшылыққа алуды ұсыныс етеміз.
Басқару механизмі, ... ... мен ... ... ... ... ... басшылар өз өкілдігінің бір ... ... мен ... ... ... ... жүктеудің орнына барлық басқару міндеттерін негізінен ... ... ... ұсақ-түйек нәрселеріне дейін жете ... Ауыл ... ... ... және ұжым ... ... ... басқару жүйесінің
құрылымдық жобасы (схемасы), әрбір бөлімнің бір қалыпқа келтірілген
шығармашылық ... ... ... ... ... мектеп жұмысында
оңтайлы тәуір нәтижелерге қол жеткізуге ықпал жасайды.
Басшыға, өз жұмысында жақсы ... ... кері ... ... қалыпқа
келтіргені жөн, себебі өткен жұмыстардың, мектеп ... ... ... орындалғандығына талдау жасалынбаса, басқарушылық жарлық
берудің қажеті болмай қалады.
Кері байланыс алдымен информация ... ... меи оны дер ... ... Осы проблемаларды шешуде мектеп басшыларына екі түрлі
қиындық ұшырасады.
Бір мектепте, шешім, істің мән-жайына талдау жасалынбай, мұғалімдердің,
оқушы мен ... сол ... ... мәселеге сәйкес, ой-пікірлерін
есепке алмай қабылданады, ... оны ... ... ... ... ... кейде қарсылық тудырады. Бұндай шешімнің тиімсіздігі,
қажетсіздігі айдан анық,
Басқа ... ... ... ... ... жүйесі
жасалынады (күнбе-күнгі ауызша есеп, оқушылармен, мұғалімдермен және ата-
аналармен сауалнама жүргізу, айлық және ... ... ... реттілігі т.б.). Информация көп, кері байланыс ретке
қойылған сияқты, бірақ іс нәтижесі жақсармады.
Бұл мына себептен, күнделікті информация шектен тыс көп, ... ... оның ... оны ... ... ... ... оның шешімі
мектептегі оқу-тәрбие үрдісінің жайы туралы, талдаудың дәл ... ... ... тыс ... информация, оның жоқтығымен бірдей зиянды,
қажетсіз. Сондықтан ... ... ... ... мен ... ... ... болатын және орынбасарларыньщ іскерлігіне жинақталған іс-
тәжірибесіне сай өзі үшін ... ең ... ... ... алуы қажет.
Мектеп басшыларының назарын мынаған аударған жөн: ұжым мүшелеріне қолмен
немесе басылған ... ... ... алу ... мұғалімдермен,
тәрбиешілермен, оқушылармен кейбір проблемаларға байланысты тікелей жанды
байланыс жасамайтын, ... тыс ... жеке ... ... және ... ... нәтижесіне талдау жасау білмейтін не
жасағысы келмейтін басшыларға тән. Информацияның бұл көзі ... ... ең ... ... Нақты информация жинаудың кезеңі мен көлемі
жалпы мектепішілік жоспарда көрсетілуі тиіс.
Директордағы қосымша уақыттың ... кадр ... ... ... т.б. ... ... кемшіліктерді түзеттіруге жағдай жасап
қоймай, барлық басқару функцияларында түзету ... ... ... ... ... ... ... заманғы мектеп директорларына әрдайым әдістемелігінің жаңа
идеясын игеруге, шығармашылық жұмыс жасауға, қандай да бір ... ... ... талдау жасау үшін қосымша уақыт қоры болғаны қажет.
Уақыт қоры мен мәселені шешудің ... ... ... мен ... жеке
жұмыс жоспарына енгізілуі керек. Басшыларға қойылар талаптың бірі
басқарудың ... ... ... (өлшемін) дұрыс таңдау. Бір
кездерде білім беру ... ... ... ... жұмысын
олардың мұғалімдерді тексеру саны, қатысқан сабақтары мен сабақтан тыс
шаралар санына сәйкес бағалады. ... орай әлі де күні ... ... оқу-тәрбие жұмысының оңтайлы түпкі ... ... ... ... сандық көрсеткіштеріне бағытталған.
Мектеп директор, оның орынбасарлары барынша көп сабаққа, сабақтан тыс
шараларға қатынасуға, ... ... ... ... ... яғни осы ... ... белсенді басқарды деп істің
жайын ... ... ... кездеседі.
Ал негізінде кәсіби бағытта істі басқармай отыр. Олардың басқаруында
талдау, салыстыру, жұмыс тәжірибесіне таддау, ... әлі ... ... проблемалармен айналысатын шығармашылық ... ... ... ... нәтижесі. оқу үрдісіндегі пайдаланылатын
барлық жаңашылдық нәтижелері нашар талданып, зерттеліп жүргізілді.
Жекелеген мұғалімдердің жұмысындағы төмен ... ... ... ... жақсартудың шарасын талдау негізінде, оқушылардың білімін
жоғарлату арқылы оларды дамыту мен тәрбиелік деңгейін көтеру - ... ... ... ... ... осы болмақ.
Келесі талап мектепті басқарудағы адам факторын ... алу. ... ... мен ... ең ... ... көзқарастары,
мүддесі, ой-өрісі, икемі мен мүмкіндіктері, мәдени деңгейі, ... бар ... ... ... ... ... екендігін есте
ұстауы керек. Олардың барлығы ең алдымен мектеп басшысының жеке тұлғасы мен
мұғалімдер, оқушылар, ... ... ... ... ... ... ... емес.
Барлық басқарушылық іс-әрекетте мұғалімнің, оқушының, ата-аналардың жеке
бас ... еске алу ... ... ... үшін міндетті, маңызды қажет
нерсе - әдептілік, қарым-қатынас мәдениетін, ... ... ... ... бағыныштылармен өзара байланыс кезінде сақтау .
Қ о р т ы н д ... ... ... ... ... ... ... жан дүниесін орнықты түрде қалыптастыру ... беру ... ... бола бермек. Тұлғаны әлеуметтендіру арқылы ғана біліммен қоғамның
тұрақты даму ... ... ета ... білім моделінің басты
міндеттерінің бірі адамды бімді сол ... ... ... ... ... де ... етіп қалыптастыру ол тұлғаның адамгершілік рухани
ұстанымдары басшылыққа ... ... жас ... бойына дарытудың,
тәрбиелеу мен әлеуметтендірудің қазіргі азаматтық қоғамға Қазақстандағы
қоғамдық әлеуметтік ... ... ... мазмұнын
әдістер мен құралдарын дұрыс анықтау басты міндеттердің бірі. Білім берумен
рухани әлеуметтендіру үрдісін ... ... ... ... ... ұлттық идеяға, құндылықтарға негізделіп құрылып, ұлт мүддесіне
басымдылық бере отырып, дамытылуы тиіс. Жас ... ... ... ... мазмұны ұлтымыздың ұрпақ тәрбиесіндегі ... ... асыл ... ұлы ... ... гуманистеріміздің
классикалық, философиялық ой толғауларынан, яғни ... ... ... нәр ... ... таза ... ... құндылықтар мен үнемі
үздіксіз қанықтырылып отыруы тиіс.
Тарихтан белгілі жәйт :білім мен ... ... ... сала ... Бұл, ... оның ішеі ереншелігіне байланысты. Бірақ қоғам шындығы
барлық кезде консерваторлықты қолдамайды, ... ... ... ... ... үшін ... ... өзі жедел жаңаруы керек. ... ... ... ... ... ... реформаны жүзеге
асырғанын мақтанышпен айта аламыз. Бүгінгі бакалавр-магистр-доктор үштік
жүйесі, кредиттік жүйе, білім ... ... қана емес ... ... оған ... ... жеке меншік оқу ... ... алуы ... ... ... ... білімі,соның ішінде жоғары ... ... ... ... ... бірсыпыра міндеттерді шешуі тиіс. Атап айтқанда:
-университет жан-жақты өрістеп, қәзіргі ... ... ... және ... ... айналуы керек;
-жоғары мектеп ғылымға, соның ішінде іргелі ғылымға көп көңіл бөлуі
қажет;
-ғылымның жаңа бағытын, ... ... мен ... ... ... ... тың ... зерттеу
жүйелі кірісуі тиіс;
-ақпараттық ашықтықтың, әлемдік білім мен ғылымға ықпалдасудың биік
деңгейін орнықтыруы абзал.
-әлемдік ғылымдағы және ... ... жаңа ... ... ... ... қажет;
-оқу ордасының ішінде және айналасында зерделі орта,үлгілі қарым ... ... ... ... және ... ... корпаративтік этика орнықтырғаны жөн;
- университетің айналасында ғылыми-техникалық ... ... ... айрықша ғылыми техникалық және экономикалық
кеңістік қалыптастыруы қажет;
- маман даярлау мен ... ... ... ашу ... ... ... ... ой мен істің бірлігінен туындайды Жоғары мектеп
үшін оқу ... мен ... ... қажеттілік болса,жастардың қоғамдық
белсенділігі,отаншылдығы сондай ... ... ... ... ... ... ... бөлуі,отаншыл бағыттағы
түрлі жастар ұйымдарының пайда болуы-осының айғағы.
Білімді ел,білікті ел-қашанда жастарына қамқор ел.Олай болса, ... ... ... білім шаңырағында ғылыми ортаны көріп тәлім
алған мәдениетпен ... ... су ... ... тұрмыстың
қиындығына төзе білген жас буын сөзсіз бәсекеге қабілетті ел азаматтарының
қатарын молайтпақ. ... ұлы ... ... ... бай ... және оның
келешегі баянды екені даусыз.
Дипломдық жұмысымды қортындылай келе XXI ғасырда билік күшінің ... ... ... ... шағы ... ... талабы- шәкірт білімінің тереңдігі. ... ел болу бұл бір ... ... ... ... ... тәрбиелеу ол бір жетістік.
Қазіргі кезде білім жеке тұлғаға, қоғамға және мемлекетке сенімділікпен
тұрақты ... ... ... ... ету ... ... биік ... азаматы М.Шаханов ағамыз Бала жүрегі
кішкентай күй сандық. Ол сандықтың кілтін тапсаң ғана ашылады. Мұғалімнің
қолында сол кілт ... ... ... кілт әр ұстаздың қолынында болса
екен деймін.
П а й д а л а н ғ а н ә д е б и е т т е ... ҚР ... ... ... ... ... - 2030» бағдарламасы
3.Н.Ә.Назарбаев «Казақстан экономикалық, элеуметтік жэне саяси жедел
жаңару жолында» атты Жолдауы. Алматы 2005ж.
4Т.М.Баймолдаев Менеджмент - ... ... ... ... ... ... бойынша басқару. Алматы, 2001.
6.Мемлекеттік Білім бағдарламасы. Егемен Қазақстан 2004ж.
7.ҚР «Білім беру тұжырымдамасы».
8.12 ... ... ... ... ... 2001 ж.
9.В.П.Симонов Педагогикалық менеджмент. Москва, 1997 ж.
10. Қазақстан мектебі 2005ж. №1-4-7
11. Гусинский Э.Н., ... Ю.И. ... в ... ... 2001. 224 ... В.В. Образование и личность теория и практика
проектирования педагогических систем М., Логос. 1999. 272 с.
13.Битянова Н.Р. ... ... ... ... ... ... ... 1998. 48 с.
14.Кұдайбергенева К.С. Научно-педагогические основы
профессиональной ... ... ... ... ... РИПК СО, 2003. 15 с.
15. Наука Казахстана ... ... ... Ж К ... ... ... ... XVIII-первой
половины XIX в в Жангир хан (1801-1845) Алматы 2001г 341с
17.Асылбеков М Х Жаркенова А М Население ... в ... ... XX
в в (1897-1917гг) Алматы 2001г 7с
18.Қазақстан Республикасы Жалпы орта білім беруді ... ... ... ... орта білім. Алматы 2002ж 55-56 бет
19. Ауыл мектебі . ... ... ... ... ... ... 2001ж 16-б
20. Психологическая наука и образование. 1998 г.№3-4,38-46 с.
21.М.Жұмабаев.Педогогика.Ана тілі 1992ж.
22.2003-2005 ауыл жылына арналған бағдарлама
23.Т.Баймолдаев,Қ.Ахметұлы Тәрбие тағлымы
24.Сухомлинский.В.А. ... ... ... ... ... ... 2002ж №-3 12-15 б
26.Қазақстан мектебі 1994ж №9-10, 3-5 бет.
27.Ауыл мектебі 2003ж.№4.7-9 бет
28.Амоношвили.Ш.А. ... ... ... Краснодар 1989г
-----------------------
Нәтижені анықтауүрдісі
Жағдайға (ситуацияға) қарай басқару үрдісі
басқару
үрдісі
Нәтижеге бақылау үрдісі
Нәтижені бағалау
Қоры-тынды
Сыртқы, ішкі ... ... және ... нәтижеге жеттік:
- жоспарға сай ма?
- немесе кездейсоқ па?
Іс әрекетті қолдайтын қандай нәтиже алынды:
- жоспарға сай ... ... ... мен ... нәтижеге жеттім?
Іс шара:
-күнде-
лікті
-тоқсан-
дық жоспар-
ларға енгізу
-жылдық жоспар
да есепке алу.
стратегиялық жоспарда есепке алу
Шығарма-шылық іс әрекет
Басқару әдісі мен тәсілдері

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетіндегі білім беру жүйесін жетілдіру18 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Жылдық білім беру жүйесіндегі информатика рөлі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь