Жеке тұлға және қарым – қатынас

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2
І. Тарау. Жеке тұлға және қарым . қатынас
1.1.Қарым . қатынас туралы жалпы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
1.2.Қарым . қатынастың «топ», «ұжым» деген ұғымдарымен
тікелей байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5.11
1.3. Қарым . қатынас мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12 .14
ІІ. Тарау. Балалардың жас ерекшелігіне байланысты
қарым . қатынастың дамуын зерттеу.
2.1.Сәбилік және ерте балалық шақтағы қарым .
қатынастың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.17
2.2. Мектепке дейінгі балалардың қарым . қатынасының
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.21
2.3. Жеткіншектер мен ересектер арасындағы қарым .
қатынастың дамып жетілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.24
2.4. Л.С.Выготскийдің «Жалпылап айт» әдістемесі арқылы балалар арасындағы қарым . қатынасты дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Зерттеудің мақсаты: Балалардың жас ерекшелігіне байланысты қарым – қатынастың дамуын зерттеу, яғни кез-келген адам дүниеге келісімен екінші бір адаммен қарым-қатынасқа түсуді қажетсінуі, мәселен, нәрестенің анасымен "тілдесу" қажетін қанағаттандырмау — біртіндеп оның қасаң сезімді, мейірімсіз болып өсуіне, кішкентайынан айналасына деген сезімінің азаюына әкеліп соқтыратыны байқалып жүруі, сөйтіп, басқалармен қарым-қатынасқа түсу қай жастағыларға болмасын, оған киім-кешек, баспана, ұйқы, демалу қандай қажет болса, айналадағы жұртпен араласып, дұрыс қарым-қатынас жасай білу де сондай қажеттігі, мәселен, адамды қамап, басқалармен араластырмай ұстау - жазаның ең ауыр түрі екендігіне шүбә келтіруге болмайьыны, өзгелермен қарым-қатынас жасау-бұл тіршілікке аса маңызды ақпарат (хабар) алмасу деген сөз екендігі, бала қарым-қатынас арқылы айналасындағы дүние жайлы мәлімет алуы, еңбек-пен тұрмыс дағдыларына машықтануы, адамзат жасап шығарған түрлі құндылықтарды меңгеруі осы жұмыстың басты мақсаты болып табылады.
Зертеудің міндеті: Баланың қарым-қатынас арқылы ақпарат алумен ғана шектелмеуі, оның шеңбері аса кең, бұл көп қырлы ұғым екендігі, спектакль көрсек те, лекция тыңдасақ та, телефонмен хабарлассақ та, дос-жарандармен сөйлессек те, осының бәрі қарым-қатынастың сан алуан қырлары екендігі, өмірдегі сан алуан тыныс-тіршілікте балалар бір-бірімен тікелей, жүзбе-жүз не жанама (хатжүзінде, радио, теледидар арқылы), не біреу арқылы қарым-қатынасқа түсуі, мәселен, мұның тікелей "бетпе-бет", телефон арқылы сияқты түрлерінде қаншама жанды жылытатын, немесе суытатын ерекше қуат бар десеңізші! Осындай қарым-қатынастың мән-мағынасы, олардың түрлі көріністері жеке адамдармен топтық ұйымдардың тіршілігінен жақсы байқалып отыруы осы жұмыстың басты міндеті болып табыады.
Зерттеудің әдістері: Балалардың жас ерекшелігіне байланысты
қарым – қатынастың дамуын зерттеуде психологияның әдістерін: әңгіме әдісін, анкеталық әдістерді қолдану.
Теориялық танылымы: Балалардың әртүрлі жас ерекшеліетеріне байланысты қарым-қатынастың тиімді үлгілерін табу.
Практикалық әдістері: Әртүрлі жастағы балалардың қарым-қатынасын бақылау және олардың дұрыс қарым-қатынас жасауын қамтамассыз ету.
1. Алдамұратов Ә.Қызықты психология.А,«Қазақ университеті»,1992 ж
2. Алдамұратов Ә., М. Мұқанов. Психология пәнінен лабораториялық практикалык сабақтар. Бірінші бөлім. А, 1978; Екінші бөлім.1979 ж
3. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, «Мектеп», 1976 ж
4. Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы, 2002 жыл.
5. Мухина В.З. «Детская психология» М. 1976г.
6. Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964.
7. Мұқанов М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
8. Люблинская «Детская психология» М. 1996г.
9. Линден Ю. «Обезьяны, человек и язык» Москва 1981год.
10. Обухова «Этап развития» детского мышленения» М.1992г.
11. Психология. Адамзат ақыл – ойының қазынасы ІУ. том А, 2005ж.
12. Петровский А.В. «Педагогикалық және жас ерекшеліктер психологиясы» Алматы, 1987ж.
13. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, 2001жыл.
14. Эльхонин «Детская психология» М.1979г.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
.............................................2
І. Тарау. Жеке тұлға және қарым – қатынас
1.1.Қарым – ... ... ...... «топ», «ұжым» деген ұғымдарымен
тікелей
байланысы...................................................................
................... 5-11
1.3. ...... ... ... жас ... байланысты
қарым – қатынастың дамуын зерттеу.
2.1.Сәбилік және ерте балалық шақтағы қарым –
қатынастың
қалыптасуы..................................................................
..........15-17
2.2. Мектепке дейінгі балалардың ...... ... мен ересектер арасындағы қарым –
қатынастың дамып
жетілуі.....................................................................
.22-24
2.4. Л.С.Выготскийдің «Жалпылап айт» ... ... ... ...... әдебиеттер
тізімі...................................................................27
Кіріспе.
Зерттеудің мақсаты: Балалардың жас ерекшелігіне байланысты қарым –
қатынастың дамуын зерттеу, яғни ... адам ... ... бір ... ... түсуді қажетсінуі, мәселен,
нәрестенің анасымен "тілдесу" ... ...... ... ... мейірімсіз болып өсуіне, кішкентайынан айналасына деген
сезімінің азаюына әкеліп соқтыратыны байқалып ... ... ... түсу қай ... ... оған киім-кешек, баспана,
ұйқы, демалу қандай қажет болса, айналадағы ... ... ... ... ... білу де сондай қажеттігі, мәселен, адамды қамап, басқалармен
араластырмай ұстау - ... ең ауыр түрі ... шүбә ... ... қарым-қатынас жасау-бұл тіршілікке аса маңызды
ақпарат ... ... ... сөз ... бала ... ... дүние жайлы мәлімет алуы, еңбек-пен ... ... ... ... ... ... құндылықтарды меңгеруі осы
жұмыстың басты мақсаты болып табылады.
Зертеудің міндеті: ... ... ... ... алумен ғана
шектелмеуі, оның шеңбері аса кең, бұл көп ... ұғым ... ... те, ... ... та, ... ... та, дос-жарандармен
сөйлессек те, осының бәрі қарым-қатынастың сан алуан қырлары екендігі,
өмірдегі сан алуан ... ... ... ... жүзбе-жүз
не жанама (хатжүзінде, радио, теледидар арқылы), не біреу арқылы қарым-
қатынасқа түсуі, мәселен, мұның ... ... ... ... ... ... жанды жылытатын, немесе суытатын ерекше қуат ... ... ... ... ... ... ... адамдармен топтық ұйымдардың тіршілігінен жақсы байқалып отыруы осы
жұмыстың басты міндеті болып ... ... ... жас ... ... – қатынастың дамуын зерттеуде психологияның ... ... ... ... ... танылымы: Балалардың әртүрлі жас ерекшеліетеріне байланысты
қарым-қатынастың тиімді үлгілерін табу.
Практикалық ... ... ... ... ... және ... ... қарым-қатынас жасауын қамтамассыз ету.
І. Тарау. Жеке тұлға және қарым – қатынас .
1.1.Қарым – қатынас туралы жалпы ұғым.
Адам ... тыс өмір сүре ... ... оның ... тек
айналасындағылармен қарым-қатынас жасау процесінде ғана ... ... ... адам белгілі мазмұнға ие болады. Адам санасының
дамуы қоғамның ... ... ... тыс адам өмірінің болуы мүмкін
емес.
Кез-келген адам дүниеге ... ... бір ... ... түсуді қажетсінеді. Мәселен, нәрестенің анасымен "тілдесу"
қажетін қанағаттандырмау — біртіндеп оның қасаң ... ... ... ... ... ... сезімінің азаюына әкеліп
соқтыратыны байқалып жүр. ... ... ... түсу — ... ... оған ... ... үйқы, ... ... ... ... жүртпен араласып, дұрыс қарым-катынас
жасай білу де сондай ... ... ... ... ... араластырмай
ұстау — жазаның ең ауыр түрі ... шүбә ... ... ... ... — бұл ... аса ... ақпарат (хабар) алмасу
деген сөз. Адам қарым-қатынас ... ... ... жайлы мәлімет
алады, еңбек пен тұрмыс дағдыларына машықтанады, ... ... ... ... ... Әрине, қарым-қатынас ақпарат алумен ғана
шектелмейді, оның шеңбері аса кең, бұл көп ... ... ... ... те,
лекция тыңдасақ та, телефонмен хабарлассақ та, дос-жарандармен ... ... ... бәрі — қарым-қатынастың сан алуан қырлары. Өмірдегі сан ... ... ... тікелей, жүзбе-жүз не ... ... ... ... не ... арқылы қарым-қатынасқа
түседі. Мәселен, мұның тікелей "бетпе-бет", телефон арқылы ... ... ... ... немесе суытатын ерекше қуат ... ... ... ... ... ... көріністері
жеке адамдармен топтық ұйымдардың тіршілігінен жақсы байқалып отырады
1.2.Қарым – қатынастың «топ», «ұжым» деген ұғымдарымен тікелей байланысы.
Қарым-қатынас "топ", "ұжым" деген ... ... ... ... ... ... жүріп, көздеген мақсат-мұратына жете алмайды, сондықтан
ол ылғи да басқалармен бірлесіп тіршілік етуі тиіс дедік. ... ... да ... ... өмір ... ... Ал, ... түрлері сан алуан.
Мәселен, мұның бірі - нақты (реалды) топтар. Бұл - ортақ ... ... ... ... ... ішінде, бір-бірімен қоян-қолтық араласып, іс-
әрекетке тұсетіндер. Топтар үлкен (макро), шағын (микро), ресми, бейресми,
формалы, ... ... ... ... ... референттік
болып бірнешеге бөлінеді.
Біршама тұрақты, құрамы жағынан саны онша көп ... ... ... ... отыратын ортақ мақсатқа ұмтылған адамдардың бірлестігі
"шағын топ" деп аталады. Осындай ... ... ... ... ... (оқу, ... т.б.) бағытталады. Мұндағылар бірін-бірі жақсы
біледі, топ алдында тұрған ... ... ... ... өзара қоян-қолтық
қатынаста болады. Шағын топ мүшелерінің саны екі-үш адамнан құралып, әрісі
30-40 адамнан аспауы тиіс,
Отбасы, өндірістік бригада, ұшақ пен ... ... ... ... қыстаушылар, мектептегі сынып сияқты бірлестіктер шағын ... ... ... кейбір оқушы мектепте жүргізілетін әртүрлі іс-
шаралардың бәріне де қатысады. Ол футбол коман-дасының, не пән ... не ... т.б. ... ... біреуіне ерекше ден қояды. Шағын
топтағылардың өзара қарым-қатынасына шек қойыл-майды. Әркім топтағы ... ... өз ... ... ... карай қатынасқа түседі, оның
бір мүшесі екіншісін жақын тұтады, бір-бірімен жиі ... ... ... сипат алады. Осындай шағын топтар формалы (ресми),
формасыз ... ... ... түседі.
Формалы топ мүшелерінің арасында белгілі құжаттардың талабына сәйкес әр
түрлі ... ... ... ... Ондай қатынастардан жетекшіге
бағыну, тиісті құқықты орындау, ресми орындардың алдындағы жауапкершілікті
сезіну ерекше көрінеді. Формалы топтарда ... ... ... теріс
эмоциялық әуен, яғни бір-бірін ұнатпау, сыйламау, менсінбеу, жауласу сияқты
құбылыстар да болуы мұмкін. Бұл жәйт ондағы ... ... ... ... оның ... болуына залалын тигізеді.
Формасыз (бейресми) топ - бұл ұнату, көзқарас бірдейлігін тану ... ... ... негізінде туады. Мұндай топ ... ... ... ... ... ... ... балық
аулау, аңшылықпен айналысу, отау ... ... ... болу ... ... ... Бұл топтарда бірін-бірі ұнату, біріне-бірі бауыр
басу ерекше байқалады. Егер мұндай қасиеттер топтан орын алмаса, онда ... ... топ ... қала ... деңгейдегі топтардың ішінде референттік топтың мәні ерекше. Бұл —
әр адамның жекелеген топтар-дың (кісі шамамен 10-нан астам топқа қатарынан
енуі ... ... ... ғана ... ... ... соны ғана ... тұтып, жүрек қалауымен таңдап алған тобы. Мұндай топқа енген адам
ондағы ... ... ... қолдан қана қоймай, ... ... ... ... жолында жанын пида етуге дейін барады.
Нақты топтардың жоғары дәрежеде ұйымдасқан түрі - ұжым ... ... ... ... ұйымшылдығының арқасында олардың мүдделерінің
бір-бірімен ұштасып, "бір жеңнен қол","бір жағадан бас" ... ... ... ... ... орнауы, онда "ырың-жырыңның"
орын алмауы, дамудың биік деңгейіне көтерілу — ұжымның басты белгісі. Кез
келген топтың көп ... ұжым ... ... ... да ... ... келеңсіз жағдайлардың орын тебуінен туындайды. Әр адам топта
қандай болмасын белгілі бір рөль ... ... оның бұл рөлі ... ... сен бір кез ... ... болдың дейік, біраз
уақыттан кейін сен енді ... ... ... ... Осы ... ... ... тағы өз алдына. Кісінің атқаратын ісі ... ... ... ... тез ... түсе ... ол ... ұжымға
ықпалы тиімдірек болады.
Адамның топқа ықпал ету дәрежесі оның жеке ... ... ... ... ... ... сезім, күшті ерік-жігер, қажыр-қайрат,
қабілеттілік осының бәрі ұжым игілігіне айналса, кісінің ... ... ... ... ... шеберлігі жеткілікті болса, ол соғұрлым топ ішіне ... ... де ... болады. Ал, адам өзін ұжымнан жоғары қойса, ... ... ... ... ... ... оның жұртқа ықпалы
төмендеп, бара-бара беделінен айрылатын болады.
Зерттеу нәтижесіне қарағанда, ... ... (35-40) ... тек ... оқушы ғана басқалардан айрықша ... ... ... ... ... біріншіден, олардың топ мүшелерімен қатынас ... ... ... яғни басқаның "жүрегіне жол ... ... ... жақын, белгілі болатындығында. Адам өз орнын жалбақтау,
жағымпаздану жолымен емес, өзінің табиғи болмысымен, ... ... ... ... адамның топ ішінде белгілі болуы оның басқалардың
жағдайын түсіне білуі негізінде қалыптасады ... ... ... ... ... өз білгенін басқалардан ... ... ... көмектесуге әзір тұрушылығымен де ерекшеленеді. Үшіншіден,
кісінің сырт ... мен ... яғни дене күші ... ... ... ... да, кей жағдайда оқушылар қара күшке ие,
жұдырық жұмсай білетін құрбыларын құрметтейді.
Топ мүшелерінің көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... гері жиі байланысқа түсетін, яғни ... ... ... ... істі қүлшына орындайтын жолдастық, достық
қатынастағы адамдар да болады.
Еңді бір ... ... ... ішінде ешкіммен жеке қатынасқа
түспей, яғни өзіне ылайықты серік таба алмайтындары да ... ... жек ... ... ... ... Оқушы топтарында
жекелеген балалардың өзгелермен ... ... ... топ ... ... ... ... себептері де сан алуан.
Мұндай оқушы сабақты ... ... ... ... оқуға талаптанбайды. Оның осы
немқұрайдылығы ұжымнан оқшаулануына себеп болады. ... ... ... кейде қолайлы қарым-қатынас орнатуға немқұрайлылығы олардың
жекелеген ... ... ... ... ... т.б.)
тоқайласып жатады.
Енді бір оқушылар өте кінәмшіл, сәл нәрсеге өкпелей қалатын, ... кінә таға ... ... келеді. Бұларға ұжымдағы әртүрлі оң
істер, олардың ... ұнай ... ... ... ... ... ішінде қатар-құрбыларының, ұстаздарының талап тілегіне, ақыл-кеңесіне
қарсылық көрсететін тілазар, қыңыр балалар да кездеседі. Олардың тағы ... ... ... көргенсіздігі. Топта, сондай-ақ, еңбек
сүймейтін, жалқау, өтірік айтуды әдетке айналдырған ... да ... ... өзінше орын алуға тырысып, осы жолда дөрекілікке, ... ... ... тыс уақыттарда өздері секілді балалармен
байланысқа түсіп, "көше" топтарында қабылданған мінез-құлықтың қоғамға ... ... ... ... ... яғни жетекшісіз болмайды. Кез келген топтың өздері сайлап
алған, не ... ... ... ... Топ ... ... ... де байланысты. Тәжірибелі ұстаз, өнегелі ... ... ... оларды пайдалы істі нәтижелі ... ... ... танып-білу, басқару мәселесі, ... ... де ... ... Бұл ұжымдағы ортақ істің табысты болуына
ондағылардың өз қызметінен рахат, ләззат ... ... ... ... ... жағдай. Топтағылардың бір-бірімен ... яғни ... ... ... ... болса, олар бір-бірінің
мінез-құлқын, қарым-қатынасын жатырқамай дұрыс қабылдаса — ... ... ... Ал, ... ... жоқ ... яғни ... екіншісі ұнатпаған жағдайда, тіпті ақылға сыйымды нәрсенің өзі де
қолдау ... ... ... түсінбейді. Топ мүшелері арасындағы
көзқараспен сенім бірлігі, ... ... ... ... ... себеп болады. Егер адам шамадан тыс қазымыр, тұйық, не
беймаза, тәкаппар, не өркөкірек болса, ... ... ... сыйыса
алмайды. Халқымыз "қырық кісі бір жақ, қыңыр кісі бір жақ" деп осындайларды
айтқан. Әсіресе, топ ... не оның ... ... ... қолайсыз
болып келсе, ондайда жағдай тіптен
қиын.
Топтағы "моральдық психологиялық ахуал" ... мұны ... ... деп те ... ... ... да мәні зор. Бұл ... мүшелерінің өз ара қарым-қатынасындағы ортақ тәртіп пен ... яғни ... мен оның ... бірін-бірі түсінісе
алуы, топтың үйреншікті ... ... онда ... пікірдің орнауы, т.б.
Топтың көтеріңкі көңіл-күйі ұжымдық міндеттің нәтижелі орындалуына қолайлы
әсер етеді. ... ... ... ... ... ынтымақ, өзара
сыйластық, ұжым мүддесін ... ... ... ауыр ... ... ... атқарылады. Мұндайда еңсені басар ауыртпалық сезілмейді, сары уайым,
жабырқау, түңілу, жалғызсырауға орын ... ... өмір ... ... ... ... іске, білімді терең меңгеру мен
саналы тәртіпке аса қажетті ахуал орнайды, қолайлы ... ... ...... ... ... көңіл-күйің бүгін нашарлап түр делік, оның да ... ... ... ... де, ... ... ... бір
нәрсені сұрап білгісі келеді екен. Сен ондайда өзіңді қалай ұстауың керек.
Әрине, қолайсыздықты сезінетінің анық. Сені ... ... ... ... ... ... түсіне қоймайды. Өйткені
оларда эмпатиялық қасиет (бұл арада адамның көңіл-күйін түсіне білу, оның
сүйініш-күйінішіне ... білу ... ... қалыптаспаған.
Сондықтан да эмпатиялық қасиетті өздеріңде үнемі дамытып ... ... ... бір ... Мәселен, сенің басқа оқушылардың сөзін ақырына
дейін тыңдай алуға төзімің жете ме, әлде сен оның сөзін ... ... ... ... тұра ма? Немесе жолдасыңның әңгімесі сені қызықтырмаса,
оны әрмен қарай тыңдай беруге тәзімің жете ме? Ия ... өзің ... ... ... ... аласың ба, мүны ... ... ... ... ... бұра ... ба? ... егер өзіңмен
әңгімелесушінің қылығы, айтқан пікірі сенің ой-пікіріңмен, көңіл-күйіңмен
сәйкес келмесе, мұндайда өзіңдегі реніш сезімін жеңе алар ма ... ... ... ... ... ... мұны ... жүзеге асыратыныңды тексер. Сенің ұжымда онша ... ... да ... ... Саған олармен де бір нәрсе жайлы
сөйлесуің қажет ... ... ... ... өлгі ... дұрыс қарым-
қатынаста болуға тырыс. Әңгімелескен сайын оларды еліктіріп, ... ... ... Бұл ... ... ... сияқты қасиеттер саған
ауадай қажет.
Біздің қай-қайсымыз ... ... ... ... үйірсек
келетінін байқап жүрміз. Бұл басқалармен тез тіл табысып кететін ... ... ... адамды өзіне тартпақ түгіл оның ... ... ... Мәселен, табиғатынан тұйық адамдар әңгімені өзіне аударғысы
келмейді, артық сөзге бармайды, тек ... ... жай, ... ... ара-тұра "Мен басқалармен қарым-қатынаста ... - ... ... ... жөне осы ... ... ... құруды,
бір-біріңе мінездеме беріп, оны ұжым ... ... ... ... дамыту үшін арнайы жаттығулар(сыныптағылармен үнемі
амандасып жүру, өзіңе ... ... ... ... тосыннан қойылған
сұраққа тез жауап қайтару, екеу ара, не ... сез ... ... ... ... ... әртүрлі қоғамдық жұмыс атқару, т.б.)
жасауды әдетке айналдырсаңдар, осы іспеттес ... ... ... ... басқалармен қарым-қатынаста өздеріңді қолайсыз сезініп, тумыстан
ұялшақ, тұйық ... ... ... ... ... ... жиі араласып, мұндай әрекетке бөгет ... ... ... ... ... тағы да ... ұжымдағы пікір талас кездерінде оқыған
кітаптарың мен көрген кинофильмдерің, спектакльдерің ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасаудың кез-келген мүмкіндігін
пайдаланған-дарың ... ... ез ... ... бес ... ... ... әңгімелескен кезде өзіңе нақты міндет қой, бүлардың
беделді біреуіне сауал қойып үйрен, тіпті болмаса, ... ... ... сыпайы қызметін әңгімелеп бер, жолдасыңның ... ... ... оның ... ... білуге тырыс, олармен
дүрыстап қатынас жасауды үнемі есіңнен ... Егер ... ... ... ... десе, онда шамаң келгенше өз мінез-құлқыңды
ширата түсуді ойлағаның абзал. Бір ... ... жеке ... ... ... ... (бірақ құр босқа жалпақтап жүрме)
ойластырып, осы ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетіңді дамытуға мүмкіндік аласың, ... ... ... ... ... ... ... байланысқа жол
табасың.
ІІ. Тарау. Балалардың жас ерекшелігіне байланысты қарым – қатынастың
дамуын зерттеу.
2.1.Сәбилік және ерте балалық шақтағы ...... ... ... қарым-қатынасының ролі. Нәрестенің "өмірі түгелдей
үлкендерге тәуелді. Үлкендер сәбилердің ... ... ... ... бір ... ... жағына
аударады. Үлкендер балапардың әр түрлі әсерленгіш қажеттілігін ... оны ... ... сәби ... көңілденіп қалады. Далаға
шыққанда үлкендердің көмегімен бала кептеген заттарды ... ... ... ... ... ... кейін ұстауға мүмкіндігі болады.
Негізгі есту және ... ... ... ... ... ... ... үлкендерге деген жағымды
эмоциялық көзқарасы, онымен қарым-қатынас ... ... ... ... ... бүкіл нәрестелік кезең бойына ұлғая береді.
Үлкендермен ... ... ... ... ... ... болуына
мықты әсер етеді. Егер бала қырсықтанып, ойнағысы келмесе, сол кезде қасына
үлкен кісі жақындаса-ақ болды, оның ... ... ашуы ... ... тағы да ... ... жаңа ғана жаратпай тастаған ойыншығымен
қайтадан ойнай бастайды. Туғанына төрт-бес ай ... ... ... болады. Сәби өз, үйінің адамдарын басқалардан ажырата бастайды,
таныстарына қуанып, ... ... ... ... дамуында зор маңызы бар эмоционалдық қарым-қатынас қажеттілігі
әрине, жағымсыз қылықтар жасауға да океліп соқтыруы ... Егер ... ... ... ... болуға ұмтылса, онда бала осығаң үйреніп кетеді де,
үнемі оған назар аударуды талап етеді, егер бір ... ... ... ... ... ... ... тәрбие әдістері үстінде,
нәрестелік шаққа тән тікелей қарым-қатынас (қайткенде де ... ... ... ... ... бір ... ойыншықпен
жасалатын қатынасқа ауысады да үлкен кісі баланың ... ... ... ... ... заттық дүниеге ендіреді, оның ... ... ... не ... ... сан алуан әдістермен
кернекі ... ... ... бағыттай отырып, оған ... жиі ... ... адам мен ... ... қимыл жасауы үлкен адамның нәресте қимылын
басқарумен, сондай-ақ сәби өзі орындай алмайтын ... ... ... ... ... ... С. Выготский баланың болмысқа деген қарым-қатынасы әуел ... ... ... деп атап ... Ол нәрестені осы мағынада
толық әлеуметтік тіршілік иесі деп атау ... ... оның ... ... жағдайда кәзге көрінсе де, ... де ... адам ... ... ұйымдастырылған дейді.
Үлкен адам баланың заттық дүниемен қарым-қатынас жасауында дәнекерші
болып көрінеді. Үлкен адам ... ... ... бала ... ... ... ... бастайды да, ал жанында үлкен адам болмаса, затқа
қызығуы жоғалады. ... ... ... ... ... ... кезде және бала үлкен адамды ... ... ... үлкенмен қарым-қатынасынын негізгі формасы бірлескен іс-
әрекетке айналады. Баланың әлеуметтік реакциясы бүкіл нәрестелік шақ ... ... ... ... бала ... адаммен қарым-қатынас жасауға
әрқашан дайын тұрады.
Қарым-катынас шеңберінде ... алғы ... ... болады. Екінші айда-
ақ былдырлаудың алғашқы белгілері ... ... ... жолымен одан
ана тілінің фонемалары көріне бастайды. Бір жастың аяғына қарай нәресте
кейбір сөздерді түсіне ... Бұл ... ... зат ... бала
басын бұруы немесе үлкендер атаған қимылды жасауы түрінде көрінеді. Дәл осы
кезде бала алғашкы сәздерді дауыстап айта ... ... ... ... жасау процесінде, бір жағынан, баланың қажеттіліктері пайда
болып, біртіндеп дамиды (олардың ішінде қарым-қатынас жасау қажеттілігі ... ... ... мәні бар), ... ж:ағынан, оларды
қанағаттандыру мүмкіндіктері ... ... ... ... ... барып оны тәрбиелеп, үйретеді деп
жорамалдау дұрыс ... еді. ... тән ... мінез-кұлықты барлық
психикалық касиеттер мен ... бала өзін ерте ... ... жүруге,
заттармен іс-әрекет жасауға, көруге, естуге, бақылауға. тануға, есте
сақтауға үйрету негізінде ... ... ... шақта баланы үйрету
көбінесе алдын ала ойластырылмаған, стихиялы сипатта болады
2.2. ... ... ... ...... ... ... баланың жеке басы дамуына құрдастар қарым-қатынас
жасаудан тиетін ықпал ... роль ... Ерте ... ... өзге
балаларға деген іш тартушылық мектепке дейінгі балада құрдастарымен қарым-
қатынас жасау ... ... ... жоқ ... алмастыруды
ұсынған анасына қарсы болған алты жасар ... бұл ... ... ... ал сен бала емессің»,'—деген сөздермен жақсы сипаттап берді.
Араласу қажеттілігі балалардың ойындарда, ... ... ... ... ... ... ... өзге балалармен үнемі бірге және әр түрлі қарым-қатынастарда
болатынын мектепке дейінгі қоғамдық ... ... ... ... Бұл ... бала ... мінез-құлықтың төңірегіндегі
ақылшылармен емес, өмір мен ... ... тең ... ... ... ... ... дағдыларын игереді.
Баланың жеке басының дамуына өз құрдастары тобының тигізетін ықпалы
алдымен кұрдастарымен араласу ... бала өзге ... ... ... нормаларын іс жүзінде қолдану бұл нормалар мен
ережелерді әр түрлі нақтылы жағдайларға икемдеу қажеттілігіне ... ... ... ... бірлескен қызметінде іс-әрекеттерді
үйлестіруді, құрдастарына қайырымдылық көрсетуді, ... ... ... жеке ... ... бас тарта білуді талап ететін жағдайлар
үнемі пайда болып отырады. Мұндай ... ... ... ... таба ... Әр бала құрдастарының праволарымен санаспай, өз
праволарын іске асыруға тырысатын кезде ... ... ... ... ... ... ... араласа және оларды жөнге сала ... ... ... ... ... ... ... пен бірлескен іс-әрекет балалардың ... ... ... етеді, ол балалардың мінез-құлық нормаларын біліп қана
қоймай, оларды-іс жүзінде пайдалана білу де мүлде қажет.
Балалар қоғамы ... ... жолы ... ... жеке ... ... ... мінез-құлық ережелерінің топта қалыптасатын
қоғамдық пікірі саналады.
Үш жастағы ... ... ... бір ... ... ... әлі ортақ пікір болмайды. Әдетте бір баланың пікірі екінші баланың
пікіріне ықпал етпейді. Ал ... ... ... өз ... ... аса ... тіпті егерде ол пікір өз әсерлері мен білімдеріне қайшы
келе тұрса да көпшіліктің ... ... ... ... ... ... (бір түрлестік) деп аталады. Конформдылық тәжірибеде
байқалады. Онын мысалы ретінде үстел үстіне жиыстырып қойған ақ және ... ... ақ ... деп айту үшін ... әдейі
көндіріп қоюды атауға болады. Келісімге қатыспаған ба-
ладан: «Пирамидалар қандай түсті?» — деп сұрағанда, ол екі
үш құрдасының пікірін тыңдап ...... де ақ ... - деп ... жастағы балаларда конформдылық едәуір төмендейді7
Мектеп жасына дейінгі балалардағы конформдылық өз ... ... ... ... ... табылады. Бірақ кейбір
балаларда ол бекіп алып, жеке басының жағымсыз қасиетіне"
айналуы мүмкін.
Балалардың өз құрдастарына беретін бағасы ... ... ... ... қайталау болып табылады.. ... ... ... ... ең ... бала кім?»—дегі сұрағанда, олар: «Біздегі
жақсы бала Лена, өйткені ол ... ... ... ... ... жақсы
бала Витя, өйткені; ол үнемі ... ... ... ... Баға беру біртіндеп неғұрлым мазмұнды бола бас-1 ... ... ... ... ... ... әлсіздерді
корғайтын т. с. с. балаларға жақсы бағалар беріле бастайды.
Төрт, бес жастан кейінгі балаларға өз тобы ... ... ... маңызды. Олар құрдастары тарапынан қолдау таппайтын кылықтардан бас
тартуға, олардың жағымды қарым-қатынастарына ие ... ... ... ... ... орны оған құрдастарынын қалай
қарайтындығымен сипатталады. Әдетте ... ... ... ... бала
болады: олармен көпшілік бала достасуға, сабақта қатар отыруға, оларға
еліктеуге олардың өтінішітерінің ықыласымен орындауға, ... ... ... ... қатар құрдастары арасында сүйкімсіз деп екі-үш ... ... онша ... ... ... қабылдамайды, ойыншықтарын да бергісі келмейді. ... ... осы ... ... орын ... Баланың өзгеге
танымдылығынық дәрежесі көптеген себептерге: оның біліміне, ақыл-ойының
дамуына, ... ... өзге ... қарым-қатынас орната
білуіне, сырт пішініне, қара күшіне және төзімділігіне т. б. ... ... ... орны жеке ... ... ... әсер
етеді. Баланың өзін қаншалықты сабырлы, қанағаттанғандық сезімде ... ... ... ... ... ... ... осы
орынға байланысты. Құрдастарды тарапыпан ... ... ... ... ... ... ... томаға-тұйық мінезді болып шығады.
Ерекше жоғары танымал ... ... тыс ... пен ... ... ... ... Тәрбиешіден балалар арасындағы қарым-
қатынасты, ... ... ... жағдай жасауға, топтағы әр түрлі баланың
алып отырған орнын теңестіруге бағытталған жұмыс талап етіледі.
2.3. Жеткіншектер мен ... ... ...... дамып
жетілуі.
Қарым-қатынастардың жаңа типінің қалыптасуы. Жеткіншектің ... ие ... ... ең ... ... ... ... қамтиды. Жеткіншек бұрын ынталана орындайтын талаптарға қарсыласа
бастайды; өзінің дербестігін ... және ... ... ... бала
секілді» қамқорлық жасап, бағып-қаққанға, бақылағанға,тіл алуды талап етіп,
жазалағанға, оның мүдделерімен, кезқарасымен, пікірімен санаспағанға, т. б.
ренжіп, қарсылық көрсетеді. ... ... ... анық ... ол өзін ... ... деген правосынан айыруға болмайтын
адаммын деп ұғынады. Ересектермен ... ... ... ... ересектермен қатынасындағы тең правосыздық жағдайын бейнелейтін)
типі жеткіншек үшін енді қолайсыз, оның ... ... ... ... ... келмейтін болады. Ол ересектердің праволарын шектейді де,
өз праволарын ұлғайтады, өзінің жеке басы мен ... ... ... ... ... ... яғни ... айқын
тең праволылықты талап етіп, оларға мұны мойындаттыруға ... ... мен ... әр түрлі формалары — ересектермен
қарым-қатынастардың бұрынғы типін жаңа, ... ... ... ... ... ... ... сезімінің және
төңірегіндегілердің оны мойындауын ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарындағы праволарының мүлдем жаңа
проблемасын туғызады. Жеткіншектік кезеңнің маңыздылығы мен ерекше ... жай сол, нақ осы ... ... адам мен ... ... балалық шаққа тән типінен ересек адамдардың қарым-қатынасына
тән, ... ... жаңа ... өту жүзеге асады. Бұл өту жеткіншек пен
ересектің ... ... ... жаңа ... қалыптасу процесі
ретінде болады. Ескі тәсілдерді жаңалары біртіндеп ығыстырады, бір-ақ олар
қатарласып та ... ... өзі ... де, жеткіншекке де көп қиындық
келтіреді. Ересектермен қарым-қатынастың жаңа нормалары — жеткіншектің
қалыптасып келе ... ... ... маңызды мазмұны.
Егер ересектің өзі инициатива білдірсе, немесе жеткіншектің ... оған ... ... ... құрса, қарым-қатынастардың жаңа
типіне өтудің сәтті ... ... ... ... шарты ересек адамның
жеткіншекке әлі бала деп қарамауы болмақ. Алайда бірқатар мәнді ... ... ... ... ... атап айтқанда, бұл
жағдайлар мыналар:
1) жеткіншектің қоғамдағы жағдайының өзгермеуі; ол мектеп оқушысы болған,
әлі де сол қалпында қала ... оның ... ... ... толық тәуелділігі, ата-анасы
мұғалімдермен қатар тәрбиешілер ролін атқарады;
3) ... ... ... ... және тексеріп отыру, бақылау әдеті
(қажеттігін ұғынған күнде де, бұл дағдыны бұзу қиын);
4) әсіресе бастапқыда жеткіншектің бет-әлпеті мен ... ... ... оның өздігінен іс-әрекет жасай алмайтындығы.
Осының бәрі ... ... ... ... тіл алуға тиісті баладай
қарауға мүмкіндік ... және ... ... мен ... қажет емес әрі жөнсіз дегенді ақтайды. ... ... ... ... ... ... ... келіп қана коймайды,
балалықтан ересектікке ... осы ... ... ... міндетіне де
қарсы ке-леду Жеткіншектің әлеуметтік есеюін дамыту болашақ ... ... ... ... ... ... өзі курделі про-цесс, уақытты талап
етеді және ... ... ... ... мен ... ... суре ... мүмкін бола-ды; ал бұл дербестікті қажетті әрі ... ... ... мен ... ... ... ... жағдайда ғана жеткіншек ересектерше іс-әрекет етуге, ойлауға, алуан
турлі міндеттерді орындауға, адамдармен қарым-қатынас жасауға үйрене алады.
Нақ осы ... де ... ... ... ... ... бұрынғы типін жаңамен ауыстыруды талап етеді.
2.4. Л.С.Выготскийдің «Жалпылап айт» әдістемесі арқылы балалар арасындағы
қарым – қатынасты ... ... ... ... қалыптасу деңгейін, қарым – қатынасын
анықтау.
Баларға топтама сөздер оқылып, оларды бір сөзбен қалай атауға
болатынын сұрайды.
Мысалы: кейлек, тон, ... ... ... ... ... бір ... ... айтуға болады?
Бала олар киім деген сөзбен белгіленетінін айтуға тиіс.
Тапсырмалар.
Тәрелке, тостаған, қазан, шәйнек.
Қыл қалам, фламастер, қалам, рушке.
Алма, алмүрт, шие, ... ... ... ... ... ... ... қарағай, тал, емен.
Үстөл, керует, шкаф, кітап сөрелері.
Өрік, жүзім, алхор, анар.
Орамал, бөрік, тақия, малахай.
Әмір, Уалихан, Жәнібек, Ұлан.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, балалар арасындағы қарым – ... ... яғни ... тыс өмір сүре ... ... оның ... тек
айналасындағылармен қарым-қатынас жасау процесінде ғана қалыптасады,
қоғамдық тәрбие арқылы адам ... ... ие ... Адам ... қоғамның дамуымен байланысты. Қоғамнан тыс адам өмірінің болуы ... адам ... ... екінші бір адаммен қарым-
қатынасқа түсуді қажетсінеді. Мәселен, нәрестенің ... ... ...... оның ... сезімді, мейірімсіз болып
өсуіне, кішкентайынан айналасына деген ... ... ... ... жүр. ... ... ... түсу — қай
жастағыларға болмасын, оған киім-кешек, ... ... ... ... ... ... жұртпен араласып, дұрыс қарым-катынас
жасай білу де сондай қажет. Мәселен, адамды қамап, басқалармен ...... ең ауыр түрі ... шүбә ... ... Өзгелермен
қарым-қатынас жасау — бұл тіршілікке аса ... ... ... ... сөз. Бала ... арқылы айналасындағы дүние ... ... ... пен тұрмыс дағдыларына машықтанады, адамзат жасап ... ... ... ... ... ... ... психология.А,«Қазақ университеті»,1992 ж
2. Алдамұратов Ә., М. ... ... ... ... сабақтар. Бірінші бөлім. А, 1978; Екінші бөлім.1979 ж
3. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, «Мектеп», 1976 ... ... ... ... ... 2002 ... ... В.З. «Детская психология» М. 1976г.
6. Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964.
7. Мұқанов М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» ... ... ... ... М. ... Линден Ю. «Обезьяны, человек и язык» ... ... ... ... ... детского мышленения» М.1992г.
11. Психология. Адамзат ақыл – ойының қазынасы ІУ. том А, ... ... А.В. ... және жас ... ... ... Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, 2001жыл.
14. Эльхонин «Детская психология» М.1979г.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке тұлғаның дамуы, тәрбиесі және қалыптасуында іс - әрекеттің және қарым қатынастың алатын орны38 бет
Жеке тұлғаның дамуында қарым-қатынастың рөлі3 бет
Отбасындағы қарым-қатынастың баланың жеке тұлғасына әсері32 бет
Танымдық іс-әрекет жеке тұлғаның дамуындағы қарым- қатынас рөлі22 бет
Ұжымдағы жеке тұлғалар арсындағы қарым-қатынастың ерекшелігі10 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь