Қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдемелер туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3
1 Тарау. ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДЕГІ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ.
1.1 Қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдемелер теориясының ұғымы, мазмұны және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

6
1.2 Қылмыстық іс жүргізудегі ақиқаттың сипаты мен мазмұны ... ...
13
1.3 Дәлелдемелердің түсінігі және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
22
1.4 Дәлелдемелердің сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
34
2 Тарау. ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІҢ ТҮСІНІГІМЕН ҚАЙНАР КӨЗДЕРІНІҢ АРАҚАТЫНАСЫ

2.1 Дәлелдемелердің қайнар көздерінің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... .
45
2.2 Дәлелдемелердің қайнар көздерінің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
47
2.3 Дәлелдемелердің түсінігі мен қайнар көздерінің арақатынасы ...
76
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
79
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
82
Соңғы жылдардың экономикалық, әлеуметтік-саяси өзгеріс нәтижелері заңдардың өзгерілуі және жетілдірілу қажеттілігіне әкеп соқты. Сондықтан қазіргі кезге дейін заңдардың өзгерілуі және жетілдірілуі жүзеге асырылуда. 2007 жылы 7 ақпанда Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың "Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында" Қазақстан халықына Жолдауында былай деген: "Қазақстан халқы, әлемдік қауымдастықтын ажырамас бөлігі ретінде, демократиялық қоғам және құқықтық мемлекет құру жөніндегі шешімін Конституциялық түрде бекітті. Қоғамның құқықтық саласын терең реформалау қажеттілігі мынадан туындап отыр, қоғамның экономикалық және саяси жүйесіндегі жүргізіп жатқан құрылымдық өзгерістерге сай жаңаша оған құқықтық инфроқұрылымды талап етеді.. Сондықтан да, құқықтық реформа республикадағы саяси және экономикалық өзгерістермен бірге жүру керек, кейбір жағдайларда бұдан да алдыға қарай асуы, себебі оларды реттеп отыру үшін қажет. Соңғы жылдары қабылданған құқықтық мәселелерге байланысты заң актілері, республика азаматтарының бостандығы мен құқықтарын қорғауға және заңдылықты нығайтуға бағытталған. Бірақ та қоғамды демократиялық мемлекетке айналдыру, әділсоттылықты жүзеге асыруда ізгілікті сипатқа ие болады, қылмыстылықпен күресудегі ролі мен маңызы еш кемітпейді, сот тергеу органдарының жауапкершілігін күшейте отырып, олардың істерінде заңдылықды сақтау негізінде қабылданған шешімдерінің сапалылығы мен қажеттілігін арттырады". Жоғарыда аталған өзгеріс нәтижелері қылмыстық іс жүргізу заңын өзгерту қажеттілігіне әкеп сокты.
Қылмыстық іс жүргізу құқығының қалыптасуы уақытқа созылып және белгілі бір жүйе талаптарына сай болуға тиіс.
Жұмыстың мақсаты. Қылмыстық іс жүргізу заңы әлі жетілдірілмегендіктен, оған қосымша өзгерістер еңгізу қажет екенін көрсету. Сондықтан алдында орын алған қателіктерді алдын алу үшін жиналған құқық қолдану тәжірибесін ескеруінің қажеттілігін көрсету.
ҚР Конституциясының 14 бабында былай делінген: "Бәрі заң мен сот алдында тең, кез-келген тұлға оған қатысты, оны кінәлі деп табатын соттың шешімі занды күшіне енбеңінше кінәлі деп табылмайды". Осыған сәйкес сотталушының кінәсі ор бір белгісі бойынша тек жан-жақты, толық және объективті істің мән-жайларының зерттелуінің нәтижесінде толық дәлелденген болса, ал дәлелдеу дәлелдемелердің негізінде жүзеге асырылады.
- қылмыстық іс жүргізу құқығының маңызды және өзекті "Дәлелдемелердің қайнар көзі" тақырыбына тоқталып ашу;
- дәлелдемелердің қайнар көздері теориялық және тәжірибелік маңызын көрсету. олардың түрлері теориялық маңызы зерттелетін объектілерге жүйелі түрде қарастыру негізін анықтау;
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.
2. ҚP Қылмыстық істер жүргізу кодексі. (13 желтоқсан 1997 ж.)
3. ҚР Қылмыстық кодексі. (16 шілде 1997 ж.)
4. ҚР Прокуратура туралы. ҚР заңы. (21 желтоқсан 1995 ж.)
5. Қазақстан Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы Конституциялық заңы. (25 желтоқсан 2000ж.)


Арнайы әдебиеттер.

1. Арсеньев. В.Д. Вопросы общей теории судебных доказательств М., 1964 г.
2. Альперт С.А. Участники советского уголовного процесса (конспект лекции) Харьковь., 1965 г.
3. Актуальные проблемы доказывания в советском уголовном процессе М. 1981 г.
4. Балакшин В. Истина в уголовном процессе // Российская юстиция. 1998 №10
5. Банин В.А. Предмет доказывания в советском уголовном процессе. Гносеологическая и правовая природа. Саратов, 1981
6. Белкин Р.С. Собрание, исследование и оценка доказательств. М.1966г
7. Белкин А.Р. Теория доказывания. М., 2000. С. 140.
8. Бедняков Д.И. Непроцессуальная информация расследования преступлений.М., 1991г.
9. Божьев В.П., Лубенский А.И. "Источники доказательств по УКЗССР и др. соц государств М. 1981 г.
10. Вышинский А.Я. Теория судебных доказательств в советском праве. М, 1950 г.
11. Владимиров А.Е. Учение об уголовных доказательствах Спб., 1911г.
12. Винберг А.И., Шавер Б.М. О значении вещественных доказательствах. Криминалистика М, 1950 г.
13. Васильев Л.М., Громов В.П. и др. Гарантии истины в советском судопроизводстве и ее критерии. Ростов-на-Дону, 1991
14. Горский Г.Ф., Кокарев Л.Д., Элькинд Н.С., Проблемы доказательств в советском уголовном процессе Воронеж, 1978 г.
15. ДавлетовА.А. Уголовно-процессуальное познание. Екатеринбург, 1994
16. Демидов И. ОРД и уголовный процесс // Законность., М. 1993, №8
17. Дорохов В.Я. Понятие доказательств в советском уголовном процессе М, 1964г
18. Дорохов В.Я. Протоколы следственных и судебных действий как виды доказательств //Сов.гос. и право. 1979 №13
19. Игнатьев Д.Б. Документы как доказательства по делам о налоговых преступлениях: Автореферат дисс. канд. юрид. наук. Краснодар, 2001. С 15.
20. Кокарев Л.Д., Кузнецов А.И., Уголовный процесс: доказательства и доказывание В., 1995г
21. Костаков А.А. Допустимость доказательств Л., 1991г.
22. Казиняк Г.С. Понятие доказательств и место показаний среди других источников доказательств (Вопросы правоведения) Вып.5.
23. Каз. Ц.М. Доказательства в советском уголовном процессе С, 1960г.
24. Карнеева Л.М. Доказательства и доказывание при производстве расследования. Горький, 1977
25. Кузнецова Н.А. Собирание и использование документов в качестве доказательств / Автореферат, дисс. канд. юрид наук. М., 1996
26. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халықына Жолдауы "Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында" Егемен Қазақстан 19.02.05 ж.
27. Қазақстан Республикасының құқықтық концепциясы. ҚР Президентінің Жарлығымен мақұлданған 20.09.02 ж.
28. Козлов А.С. Вопросы теории и практики познания в юрисдикционной деятельности //Актуальные проблемы теории юридических доказательств.Сб. науч.трудов.Иркутск, 1984
29. Кокорев Л.Д., Кузнецов Н.П. Уголовный процесс: доказательства и доказывание. Воронеж, 1995
30. Левченко О.В. Общеизвестные факты в уголовно-процессуальном доказывании // Правоведение 1996, № 6
31. Лупинская П. Допустимость доказательств: пора обеспечить единство судебной практики // Российская юстиция 1998, №11
32. Лупинская П. Решения в советском уголовном судопроизводстве. М., 1976
33. Михеенко М.М. Доказывание в советсокм уголовном процессе.Киев,1984
34. Мотовиловкер Я.О. Показания и объяснения обвиняемого, как средство защиты в советском уголовном процессе М.,1956 г.
35. Мотовиловкер Я.О. О допустимости средств доказывания и достоверности доказательств в советском уголовном процессе// Актуальныеп роблемы доказывания в сов. уголовном процессе., М., 1981
36. Матусевич И.А. Изучение личности обвиняемого в процессе предварительного расследования преступлений М, 1975 г.
37. Пашкевич П.Ф. Объективная истина в уголовном судопроизводстве.,М., 1961
38. Пиголкин А.С. Обнаружение и преодоление пробелов в праве / Сов. гос-во и право, 1970. № 3. С. 57.
39. Ракитов А.И. Философские проблемы наук: системный подход. М., 1977. С. 157-159.
40. Рыжаков А.П. Уголовно-процессуальное доказывание. М., 1997. С. 23-24.
41. Решетников И.В. Доказательственное право Англии и США. М., 1999
42. Смородинова А., Зайцева С., Громов Н., Соотношение доказательств и фактов в уголовном процессе // Российская юстиция 1998, №11
43. Селиванов Вещественное доказательства в советском уголовном процессе М, 1971 г.
44. Строгович М.С. Курс советского уголовного процессе TIM, 1968г.
45. Строгович М.С. Избранные труды. Том 3, теория суд. док. М., 1991г.
46. Теория доказательств в советском уголовном процессе / Отв. ред. Жогин Н.В. М., 1972
47. Толеубекова Б.Х. Уголовно процессуальное право РК, 1998г.
48. Трусов А.О. О допустимости и относимости доказатесльства /Советская Юстиция № 4, 1990г.
49. Треушников М.К. Допустимость доказательств по уголовным и гражданским делам. Актуальные проблемы теории юридических доказательств. / Иркутск, 1984г.
50. Танасевич В.Г. Общая характеристика документов как доказательств / Теория доказательств в советском уголовном процессе . М., 1986
51. Фаткулин Ф.Н. Общие проблемы процессуального доказывания. 1979г.
52. Францифиров Ю.В. Доказательства и доказывание по уголовному делу: проблемы теории и правового регулирования. Тольятти, 1998
53. Чельцов М.А. Советский уголовный процесс / Госюриздат, 1962г.
54. Шейфер С.А. Собирание доказательств в советском уголовном процессе. Саратов, 1986. С. 33-34.
55. Шептулин А.П. Диалектический метод познания. М., 1983
56. Шифман М.Л. Основные вопросы теории доказательственного права.М.,1976
        
        ЖОСПАР
|Кіріспе | 3 ... ... | |
|1 ... ... ІС ... ... ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ | |
|МАҢЫЗЫ. | ... ... іс ... ... теориясының ұғымы, мазмұны | |
|және |6 ... ... | ... Қылмыстық іс жүргізудегі ақиқаттың сипаты мен мазмұны........ |13 |
|1.3 ... ... және |22 ... | ... Дәлелдемелердің |34 ... ... | |
|2 ... ... ... ... ... АРАҚАТЫНАСЫ | |
|2.1 Дәлелдемелердің қайнар көздерінің түсінігі |45 ... | ... ... қайнар көздерінің |47 ... | ... ... ... мен ... ... ... ... |76 |
|Қорытынды |79 ... ... | ... ... |82 ... | ... ... ... ... ... нәтижелері
заңдардың өзгерілуі және жетілдірілу қажеттілігіне әкеп соқты. Сондықтан
қазіргі кезге дейін заңдардың өзгерілуі және ... ... ... жылы 7 ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
"Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси ... ... ... халықына Жолдауында былай деген: "Қазақстан халқы, әлемдік
қауымдастықтын ... ... ... ... ... және құқықтық
мемлекет құру жөніндегі шешімін Конституциялық түрде бекітті. Қоғамның
құқықтық ... ... ... қажеттілігі мынадан туындап отыр,
қоғамның экономикалық және саяси жүйесіндегі жүргізіп ... ... сай ... оған ... инфроқұрылымды талап етеді..
Сондықтан да, құқықтық реформа республикадағы саяси және ... ... жүру ... кейбір жағдайларда бұдан да алдыға ... ... ... ... ... үшін ... Соңғы жылдары қабылданған
құқықтық мәселелерге ... заң ... ... азаматтарының
бостандығы мен құқықтарын қорғауға және заңдылықты нығайтуға бағытталған.
Бірақ та қоғамды демократиялық мемлекетке айналдыру, ... ... ... ... ие ... қылмыстылықпен күресудегі ролі мен
маңызы еш кемітпейді, сот ... ... ... ... ... ... заңдылықды сақтау ... ... ... мен қажеттілігін арттырады". Жоғарыда аталған
өзгеріс нәтижелері қылмыстық іс жүргізу заңын өзгерту ... ... іс ... ... ... ... созылып және
белгілі бір жүйе талаптарына сай болуға тиіс.
Жұмыстың мақсаты. Қылмыстық іс жүргізу заңы әлі ... ... ... ... ... ... көрсету. Сондықтан алдында орын
алған қателіктерді алдын алу үшін ... ... ... ... ... көрсету.
ҚР Конституциясының 14 бабында былай делінген: ... заң мен ... тең, ... тұлға оған қатысты, оны кінәлі деп табатын соттың
шешімі ... ... ... ... деп ... Осыған сәйкес
сотталушының кінәсі ор бір белгісі бойынша тек ... ... ... ... ... ... ... толық дәлелденген
болса, ал дәлелдеу дәлелдемелердің негізінде жүзеге асырылады.
- қылмыстық іс жүргізу құқығының маңызды және ... ... ... ... ... ашу;
- дәлелдемелердің қайнар көздері теориялық және тәжірибелік маңызын
көрсету. олардың түрлері теориялық маңызы ... ... ... ... негізін анықтау;
- дәлелдемелерге қатысты қайнар көздері дәлелдеу процессінің қиындығы
және көп ... ... ... ... ... дәлелдемелердің құрылымы мен мазмұнының алуан ... ... ... қайнар көздері тәжірибелік маңызы дәлелдемелерді жинау,
зерттеу және бағалау ерекшеліктерін айқындау;
- дәлелдемелердің қайнар көздері ... мен ... ... "жақсы", "нашар" деген пікірдің қателігін көрсету;
- қылмыстық іс ... ... ... алдын ала бекітілген күші
болмайды" деген ережені ... ... орай ... ... сотпен іс бойынша анықталған дәлелдемелерді бағалау
кезінде қорытындылық ережелерді сипатау.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... Л.М.Карнеева, Е.Е.Ерешев, Г.Ж.Сүлейменова
және т.б. ғалымдардың ғылыми жұмыстары негіз болды.
Жұмыстың тәжірибелік қажеттілігі ... ... ... сот ... өте маңызды, өйткені тұлғаның қылмыс ... ... не ... ... бекітуге мүмкіндік береді.
1 Тарау. ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДЕГІ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІҢ ТҮСІНІГІ ... ... іс ... ... ... ұғымы, мазмұны және
маңызы.
Дәлелдеу құқығы дәлелдеме теориясының құрамдас бөлігі болып ... С. ... атап ... ... ... ... ... олардын теориялық негіздерін, заңдық регламенттін, ... ... ... түрлі жүйелерді, даулы теориялық
проблемаларды және т.б. қамтиды"1.
Қылмыстық іс жұргізу құқығындағы дәлелдеме теориясының орнын ... Г. М. ... ... деп ... ... теориясы қылмыстық
процесс ғылымынын бір бөлігі болып табылады, ол бөлік анықтауда, ... ... және ... ... ... ... арналған, кез келген ғылыми
теория сияқты оның ішкі тұтастығы және тиісті ғылым ... ... ... бар. ... дәлелдеу тұтас алғанда былай қылмыстық
процестен оқшау қала алмайтыны ... ... ... да ... ғылымынан тысқары қала алмайтыны түсінікті. Олар бөлік пен ... ... ... ... ... заң ... ... ретінде қылмыстық іс жүргізу кұқығы
кұрамдас элемент ретінде дәлелдеме теориясын да қамтиды. ... ... ... дәлелдеу кұқығының ғылыми-теориялық базасы болып табылады.
Дәлелдеу теориясы мынадай мәселелерді талдайды:
- таным процесінің бір түрі ретінде объективті ... ... ... осы ... танымның негізі және шындықтың өлшемі ретінде көрінетін
қоғамдық тәжірибенін өзгеше нысандары туралы;
- ... ... ... және ... ... таным объектісінің
(дәлелденетін тақырыптың) ерекшелігі мен мазмұны туралы;
- қылмыстық сот ісін жүргізудегі дәлелдемелер ұғымы, олардың түрлері мен
жіктелуі туралы;
- дәлелдемелерді ... және ... ... ... ... туралы;
- соттык зерттеудің объективтілігіне кепілдіктер беру туралы.[2]
Дәлелдеме теориясының мазмұны ... ... ... үшін шешуші
болыл табылады. П. С. Элькиндтің ... ... ... құқығын
дәлелдемелерді жинақтаудық, тексерудің және бағалаудың мақсатын, мазмұнын,
тәртібін, ... және ... ... ... қылмыстық іс жүргізу
нормаларының жүйесі, сондай-ақ осындай бағалаудан туындайтын кұкық қолдану
органдары қорытындыларының ... мен ... деп ... ... ... ... ... түсіну оның өзіне тән белгілерін
тұжырымдауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен кұкықтық реттеу тақырыбы қылмыстық іс
жүргізуді ... ... ... ... ... аталған кұқықтық қатынастарды дәлелдеу құқығымен реттеу тәсілдері
қылмыстық іс жүргізу тәсілдерін, ... ... ... және ... ... ... ... шықпайды,
яғни дәлелдеу құқығының нормалары қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... және дәлелдеу мәселелері бойынша ... ... ... іс жүргізу құкығы мақсаттарыньщ бір бөлігімен
сәйкес келеді және әрбір ... іс ... ... қол ... сот әділдігін жүзеге асыруды қамтамасыз етуді көздейді;
- қылмыстық іс ... ... ... дәлелдеу құқығы алғашқысы
сияқты құрылымдық тұрғыдан Жалпы және Ерекше бөлімдерге ... ... ... ... да қылмыстық іс ... ... ... ... құқығын дамытудың кейбір деңгейге дейін дербес сипаты болады,
мұнын өзі қылмыстық іс ... ... ... жаңа ... және қолда барды терендету процесіне дәлелдеу ... ... ... ... болып табылады;
- дәлелдеу құқығы нормаларының құрылымы тұтас алғанда ... ... ... ... ... сәйкес келеді, сонымен бірге
дәлелдеу құқығының жекелеген нормаларының ерекшелігі қылмыстық іс
жүргізу құқығы ... ... ... ... сот ісін жүргізуде дәлелдермен жұмыс істеу, әділ соттың ұзақ
жылдық тәжірибесі құқық қолдану ... орын ... ... ... Дәлелдеме және дәлелдеу проблемаларының жиынтығы
осы проблемалардын теориялық және практикалық аспектілерін ... ... ... ... ... Әуел баста бөлек-бөлек зерттеулер
түптеп келгенде тұтастық және жүйелілікке тән ... ... ... ... ... теориясының мәні түрінде тусіндіріліп келді.
Атап айтқанда М. Л. Шифман дәлелдеме теориясы мен дәлелдеу ... бір ... ... Ол ... деп ... ... сот iс үшін мәні болатын
фактілерді дәлелдеу мен бағалаудың ... ... ... принциптері,
сондай-ақ оларды қолданудың практикасы дәлелдеме теориясы немесе ... дел ... ... ... ... ... теориясының
мәнін осылайша түсіну негізіне біздің ... ... ... ... ... ... бірінің авторы, академик А. ... ... ... Ол 1946 ... ... ... деп ... туралы ғылым немесе дәлелдеу құқығының теориясы, жалпы көпшілік
мақұлдағандай, бүкіл сот құқығының басты, орталық теориясы болып табылады.
Бірқатар процессуалистер процессуалдық ... осы ... ... ... соншалық, бүкіл процесті дәлелдемелермен пайдалану өнеріне
әкеліп тірейді".[5] Тұтас алғанда қылмыстық іс ... ... мен ... арасында генетикалық байланыстың бар екендігін тани отырып, А.
Я. Вышинский сонымен бірге дәлелдеме ... мен ... ... айырмашылықты кермеді, ол туралы оның ... ... ... ... ... ... құқығының теориясы" термині осы заманғы ғылымда "дәлелдеме
теориясы" мен "дәлелдеу құқығы" үғымдарының ... жол ... өзге ... ... ... ... құқықтағы кез келген
бағыт фундаменталдық-теориялық және нормативтік-қолданбалы екі аспектінің
езара байланысын көздейді. Сонымен, дәлелдеме теориясының ... ... ... ... бір ... ... ... екі аспект
түрін де қарауға болады: 1) дәлелдеу құқығының теориясы; 2) дәлелдеме
құқығының ... ... ... әдістемелік ерекшелігі бар мұндай
бөлу нормативті регламент түрінде көрінетін міндетті ... ... ... ... келе ... ... ... жүйесінен
тұратын факультативті бөлігін ажыратуға мүмкіндік береді. Мұндай қарым-
қатынас ... ... ... кең ... мазмұнына
байланысты заңды да. Міне, осы ... П.С. ... ... іс жүргізу құқығы ғылымының жалпы міндеттерінен дәлелдеу құқығы
теориясының ... ... ... өзгеше міндеттері
белінуі мүмкін"1.
Дәлелдеу негізіне іс ... ... ... жататын-дығы туралы
ережені тану шывдықка қол жеткізу ... ... ... айқыңдауды
объективті түрде талап етеді.
Танымның философиялык проб лемаларын ... ... ... философиялык дербес белікке айналды.
Таным теориясының негізіңде біздің санамыздан тыс және тәуелсіз ... ... тану мен ... ... туралы мәсе-
лелергедиалектикалық-материалистік көзқарас жатыр. ... бір ... ... ... ... ... ай-кындаудағы партиялық
көзқарастың талас тудыратыньша кара-мастан осы заманғы дәлелдеу теориясъшың
іргетасын құрайтын біркатар қорытьшды ... ... ... шындьік
үшін тану кажет.
Дәледдеме теориясының таным теориясымен байланысы ... ... ... ... ... шеңберінде жүргізілетін кылмыстык іс
жүргізу танымыньщ ал-ғашкы әдістемелік негізін білдіреді.
Гносеология — жеке ... ... мен ... ... кезкелген саласында қолданылатын әмбебап ... ... ... дәлелдеме теориясына да тікелей қатысы бар.
Осындай әдістемелк кілт ... осы ... ... ... ... А. Давлетов былайдепжазды: "Қылмыстык іс ... ... ... ... ... философия-лык және әсіресе кылмыстык іс
жүргізу зандылыктарды ... ... ... ... Таным қызметін
реттейтін кылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... айнаддыратын призма
сипатында көрінеді. Кылмыстык процессуалдык танымның белгілі бір ... ... ... ... ен ... оның философиялык алғы шарттары
болады, сосын осы ... ... ... ... ... ... ... орнықкан, бірақ ерекше (кылмыстык іс ... ... ... ... ... құкыкта объективті түрде пайда болған ... ол ... аса ... ... Теория —
кылмыстык іс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... бірге қылмыстық іс жүргізу қьізметінің ажырамас
белігін кұрайтын таным процесі, ой ... ішкі ... және ... егжей-тегжейлі реттелуі мүмкін емес. Нормативтік реттеу саласъшан
тыс кадатынның бәрі де "кұкыктык терезе" немесе "кұқықтық ... ... ... ... ... ... ... және сезсіз. Оларды
толыктыру әмбебап әдістемелік кілттің негізінде ... ... ... ... кілт ... біз гносеологияны немесе таным
теориясын қараймыз. Методоло-гияның осы аспектісін сипаттай ... А. ... ... деп атап ... "танымның диалектикалык әдісі тиісті ғылымда
қолданылатын жеке әдістер аркылы өзгере отырып ... ... ... диалектикалық әдісі талаптарьшда Дербес ... ... ... теориясының тап өзі. Философияда таным ... ... ... ... (гр. epistemologia - ... ... ... ... ... ... әмбебаптығьш сөзбе сез түсінбеу
керек. Методологиянъщ негізгі ережелерін ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруді көздейді. Қыдмыстық сот
ісін жургізуде шындыкқа ... ... ... ... ... объектісінің такырыбы бізді қоршаған әлем емес және тіпті же-
келеген құбылыстар мен ... да ... ... тақырыбы-нан бір ерекшелігі
сот ісі бойынша зерттеу ... ... ... ... ... ... байланысты фактілердің азды-көпті белгіленген тобымен
шектеледі... ФактІлерді зерттеудің ерекше әдістері, ерекше ... ... ... жүзеге асыратын нысандар мен шарттардық ерекшелігі де ... ... ... ... ... ... да ол ... ештеңе де
емес, таным қызметінін бір тұрі болып ... ... оның ... ... ... ... теориясын зандармен және ойлау нысандарьшен
толыктырады. Кез келген саладағы ұйымцы та ну ұшін кажетлі ойлаудың жалпыға
ортақ ... мен ... ... ... ... Тап ... логика "ұғым", "пайымдау", "ой корытындысы", "анықтама", ұғымы-
ның қалыптасуыныя "ережесі не принциптері" және т.т. ... ... ... ... логика танымның диалектикалық теориясынын
құрамдас бөлігі бола отырып, бір мезгілде дәлелдеу теориясының элементін ... ... ... теориясымен байланысының жанама түрдегі
сипаты қылмыстық іс жүргізу ... және ... ... ... ... таяқ ... етіп ... әмбебап сипаты туралы мәселеге кайта оралсақ, қылмыстық
іс бойыншашындықты анықтау процесінде қалыптасатын әр түрлі жағдайларды
қамту үшін ... ... ... ... тар ... айту ... мы-нада, "формальды логика алынған корытындылардың ғана емес,
олардың негізіне қаланған логикалық ... ... ... ... мәселелермен айналыспайды. Формальды логика кандай жолмен
танымнан білім туындайты-нын, толық емес жәнедәлемес білімнен ... ... ... ... түсіндіруге мүлде дәрмені жок.". Формальды ло-гиканың
осы шектеуділігі: 1) тұтас ... ... ... ... мен ... ... 2) іс ... дәлелдемелерін
жинау, бекіту, тексеру және ... ... ... бар ... ... есебінен толығады.
Соңғы онжылдықтарда дәлелдеу теориясының мәнісіне анықтық енгізуге,
оны анағұрлым нақты белгілеуге жекелеген ... ... ... А. А.
Давлетов "дәлелдемелер теориясы" деген қылмы-стық процестің ... ... ... ... соңғы жетістіктерді ескере ... және ... іс ... таным теориясы" деп аталуы мүмкін деп
есептейді.
Заңдық таным тәсіпдерінің гносеологиялық табиғатын және оның жүмыс
істеуінің ... ... А. С. ... мынадай ойға әкелді: қүқық
қорғау қуқық қолдану қызметінің түрі ретінде ... ... ... ... орны ... ... ... теориясын
пайымдаудың орындылығына себепші болады1. А. С. Козловтың түжырымдамасын
қабылдаған жағдайда төмендегідей ... ... ... ... дәлелдеме теориясы" — тектік сипаттағы
анағүрлым кең ... ... іс ... ... ... -- ... үғым және ... пайдаланылатын дәлелдеме теория-сының"
мазмүнына құрамдас элемент сипатында енеді.
Тұтас алғанда қылмыстық іс жүргізу танымы проблемаларын талдап ... ... ... ... 1) іс ... методологиялык негізді жоққа
шығаратын тар ... ... 2) ... сот ісін жургізудің
практикалық танымдық қызметінен қол үзуге әкелетін, ... ... ... және ... ... ... ... артық теорияландыру. Екі бағыт та таза күйінде зияиды. Методологиялық
иегіздеудің жеткіліксіздігі нормативтік ... ... ... етеді және
керісінше. Осыған байланысты Л. М. Карнеева былай деп атап ... ... ... ең ... оның ... ... ... қажетті
жуйелілік пен анықтаудың болмауы өзімен бірге бірқатар зиянды салдарларға
әкеліп соқтырады: оның әрі ... ... ... заңдарды жетілдіруге
жәрдемдеспейтіні былай турсын, заңдарды қол-данудың ... ... ... ... іс ... ... сипаты мен мазмұны.
Қылмыстық іс жүргізуде дәлелдеудін мақсаты ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – танушы
субъектіні объектінің барабар бейнелеуі, адам мен оның санасынан тыс ... оны тап сол ... ... ... сот ісін ... ... ... қателеспеуіне кепілдік ... Бул ... ... ... ... ... ұрындырады. Шындыққа қол
жеткізбеу салдарының көрнекі құралы ретінде "гомель ісі" мысал бола ... іс ... 1981 жылы ... мен ... ... түрде "өлтіргені
үшін" бес кінәсіз адам сотталды. Екі жылдан кейін тап сол ... тағы ... ... ... Бұл ... ... К. атты ... үшеу және
олардың екі баласы ... ... Бұл ... жоғарыда аталған кісі
өлімдерінің арасында тағы да 11 ... ... ... - ... ... көз ... салдары. Шындыққа
қол жеткізу максатын ескермеу соттың сот ... ... ... функциясын
қандай да бір мағынадан айырады.
Дәлелдеудін мақсаты ретінде шындықты айқындаудың процессуалдық
құқықтық табиғаты болады. Қылмыстық сот ісін жүргізу міндеттерінің бірі
ҚІЖК-нің 8-бабында ... тез және ... ашу деп ... Одан ... ... істің мән-жайын жан-жакты, толық және объективті
зерттеу үшін соттың, прокурордың, тергеушінін, анықтаушының заңда кезделген
барлық ... ... ... ... ... Шындық ұғымының
өзі міндеттер мен принциптерге арналған тарауда да аталады. Атап айтканда
ҚІЖК-нің 24-бабында былай ... "сот ... ... ... және өз ... ... іс бойынша ақиқаты анықтау үшін
кажетті шаралар қолдануға ... ... ... ... ... ... ... қарау қажет, мұның өзі оған айрықша маныз береді.
Бұл ережелер өзінің мәнісінде ... ... ... ... орын ... ... ... мақсат етеді, ал зерттеудің
объективтілігі - іс бойынша ... алу және ... ... және алдын ала тон пішпей адалдық таныту. Сонымен, осы ... ... ... қол ... білімнің тану объектісіне сәйкес
келуі қажеттігін ескертеді. Объект туралы білімнің объектінің шынайы
белгілеріне сәйкес келуі шындық ... ... сот ісін ... ... ... бейнесін ойша қалпына келтіру арқылы шындыққа қол жеткізіледі. Осы
шындық дәлелдеме теориясында материалдық шындық деп ... М. ... ... ... ... ... тергеудегі және шешілу
үстіндегі істің жай-жапсары туралы, қылмыстық жауапкершілікке тартылған
адамдардың кінәлі екендігі немесе ... ... ... ... мен ... ... ... толық және дәлме-дәл келуі деп
анықтайды.[7] Және әрі қарай ол әз ойын ... ... ... ... деп ... М. С. Строговичтің пікіріне В. Д.
Дороховтын анықтамасы да ... ... ... ... ... ... объективті шындықты дұрыс бейнелейтіи адамзат білімдерінің мазмүны және
ол субъектіге, адамға, адамзатқа тәуелсіз деп түсіндірді. Атап ... ...... өзі ... ... болмысты дұрыс танудың
нәтижесі. Ол объективті, өйткені онын мазмұны бейнеленетін объектіге ... ... сот ісін ... ... объективті шындықты әлдекайда
кеш түсіну объективті шындықты ... ... ... ... және ... шындықты зерттелетін фактілер мен жағдайларға
субъективтік пайымдаудың толық және ... дәл ... ... ... ... айтылғандардан көрініп тұрғанындай зерттеушілер тұтас
алғанда дәлелдеудің мақсаты шындықты анықтау деп түсінеді және ... ... түрі ... ... ... ... езі ... көзқарас
түрғысынан өте маңызды, оның екі жақты ... ... ... ... ... ... Шектеулі білімнен анағұрлым терең
және дәл білімге ерлеу ... ... ... ... ... ... тарихи, экономикалық, әлеуметтік сипаттағы
танымның шектеулілігімен алдын ала ... ... ... ... онда кез ... ... шындықты абсолюттік білімнің
элементтері болады, Бұл орайда ... ... ... ... ... қамтыған және танымның одан әрі даму барысында
жоққашығарылуы мүмкін емес білім деп ... ... ... ... ісін ... қол жеткізілетін шындықтың сипаты туралы мәселені шешу
дәлелдеме теориясы үшін принципті түрде маңызды ... ... ... ... ... қол ... болатынын жактап Н.
С. Алексеев, И. Д, Перлов, П. А. Лупинская, М. А. Чельцов, М. С. ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізуге болады деп И. Б. Михайловская, В. С, Тадевосян, Л. Т. ... ... ... ... В. Я. ... В. ... А. И. Трусов аралық жағдайды қолдады, олар ... ... бір ... әрі ... әрі салыстырмалы түрде шыға алады деп
есептеді. ... ... да ... орын ... ... сот ... шындықтың мәніне олар шешуші ықпал жасай алмады.
Қылмыстық процесте қол жеткізілетін шындықтың екі ... ... ... сипаты туралы көзқарас мынадай түсініктер ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге болады деп тану
қылмыстық сот ісін жүргізуді жүзеге асыратын ... ... ... де ... ... ... болады деп есептеуге негіз береді.
2. Абсолюттік және салыстырмалы шындықтың арақатына және өзара
байланысы жеткізілетін ... ... да ... ... ... ... ... қол жеткізу
мүмкіндігін жоққа ... ісі ... сот ... және шынайылығына, яғни сот ... ... ... ... келтіреді.
4. Дәлелдеуде салыстырмалы шындыққа қол жеткізуді жоққа шығару
диалектика ... ... ... ... өзі ... ... мен ... мәнісін ғылыми тануда методологияны
жоққа шығаруға не адамның әлемді тануда меңгере алмайтын шегі
бар екендігін тануға әкеледі.
5. ... ... ... ... салулар мен рұксат беру
жүйесінде көрінетін тергеу мен сот органдары ... ... ... терендігіне, көлеміне өзінің
ізін қалдырады. Бұл ... бір ... іс ... ... екінші жағынан құқықтық нұсқамалардың
шеңберімен шектелген. Осы белгіленген шеңбердін ... ... ... ... сипаты бар және сондықтан ол
абсолюттік болып табылады. Тал осы ... одан ... ...... ... ретінде шындыққа қол жеткізу бұрын қолданылып
жүрген ... ... ... жоқ. Бұл ... ... сот ісін ... мәнісінен жанама түрде туындайды. Осыған орай ... бул ... ... қылмыстық процеске тән емес деп ... ... П. С. ... былай деп қарсылық білдіреді: "Заң
шығарушының қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... ... тиіс, өйткені "мақсаттар" мен "міндеттер"
уғымдарының реңк өзгешелігі олардың мазмұнындағы айырмашылықта ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, осы категория
оның философиялық ұғымында зерттелген кезде... "мақсат" ұғымын ... ... қол ... ... ... ... де орын алды. Жекелеген авторлар қылмыстық процесте шындыққа қол
жеткізілмейді, дұрысында анықталады деп есептеді. Осы ... ... ... ... елеусіз сияқты көрінеді, дегенмен шындықтың мақсат
екендігін назарға алатын ... онда ... ... ол ... қол ... Егер де ... ... ҚІЖК-нің 24-
бабының 3-бөлігінде орын алғанындай "қылмыстық істер ... ... үшін ... ... ... ... ... болсақ, онда мақсатқа
тузілімнің немесе тіпті міндеттің мағынасын беруден бас тартқан қисынды.
Құқықтық мағынасына зиян ... ... ... ... ... баса
қылмыстық-құқықтық баға беру объективтік шындықтың мазмұнына ... ... Оған ... Н. А. Пьянов уәкілетті адамның (органның) бағалау
қызметінің таным процесімен генетикалық өзара байланысы ... ... ... ... Бағалау қызметі әрекетті бағалаумен қатар жүреді.
Сондықтан, бағалау-қылмыстық процестегі ... ... ... ... ... 60-шы ... басында "материалдық шындық"
терминінің орындылығы туралы мәселе ... Оны ... ... ... ... ... шындық ұғымын буржуазиялық
құқықтағы формальды шындық үғымынан шектеуге ... ... ... Осы ... ... ... ... үғымын жиі қолданады,
дегенмен, бүл орайда "объективтік ... және ... ... мағыналық бірлігін жалпы көпшілік мақұлдаған деп есептелінеді
(бұл туралы М. С. ... В. ... С. С. ... П. Ф. ... П.С. Элькиндтін,
еңбектерінде айтылған), Оның үстіне шындық "объективтілік"ұғымы мазмұнымен
байланыссыз түсіндірілуі ... ... іс ... ... ... ... шындықты анықтау
іс жүргізу кепілдіктері ретінде көрінетін ерекшелігі бар ... ... ... ғана ... болады. Дәлелдеме құқығьшда олардың
бірнеше турлері бар1.
қылмыстық іс жүргізу құқығы қатынастарына қатысушы-
лардың тұрлі топтарының іс жургізу жағдайын ... ... ... сот ісін ... ... жүйесі;
қылмыстық іс жургізушілік нысандарын зандық тұрғыдан көздеу;
белгілеу іс жүзінде іс ... ... ... ... ... ... қалыптасатын құқықтық мәртебелерді шектеуді
білдіреді.
Мәселен, куәгердің міндеті тек қана шындықты ... ... ... ... тергеушінің шақыруы бойынша келуден жалтарса немесе бас
тартса, сондай-ак ... ... ... берсе кылмыстық жауаіжершілікке
тартылады.
Бұл заң ережесі ерекшелігі бар сипатта тергеу мен ... ... ... туралы шынайы, объективті ақпарат алуына кепілдік береді.
Біз карастырып отырған түрдің маңызды кепілдігі айыпталушының ... ... ... өзін ... ... ... таңьглған
айыгт бойынша түсінік беруге; кор-ғаушы алуына; қарсылық білдіруге немесе
шағымдар түсіруге және т.б. ... ... ... жүзеге асыру
істің нәтижесіне мүдделі әзге де адамдардың еркі мен тілегіне ... ... ... ... ... елеулі кепілдігі сот ... ... ... больш табылады, ол сот межілісін шындықты
анықтауға бағыттауға және қаралып ... іске ... ... ... ... қоюға міндетті.
Қылмыстық іс жүргізу құқығы кездерінін нормаларымен бекітіпген
қылмыстық сот ісін жүргізу принциптердің ... ... ... ... ... ... ... өзі іс бойынша
принциптер жүйесін объективті шындыкты анықтау-дың екі ... деп ... ... ... Сот ... тек соттың
жүзеге асыруы, судьялардын тәуелсіздігі және ... ... ... ... дәлелдемелерді езінін ішкі сенімі бойынша және занға
сәйкес бағалауы, кеңесу бөлмесінің құпиялылығы, сот ... ... ... ... ... де ... ... жол бермеу (Қазақстан
Республикасы Конституциясының 77-бабы) судьяға қол сұғылмаушылық ... ... ... істі толык, жан-жақты, объективті
және алаламай қарауға және оны мәні ... ... ... бар сот ... қамтамасыз етедІ.
Процеске қатысушылардың құқықтары мен занды мүдделерін сақтау мен
қорғауға ... ... ... іс бойынша шындыкты анықтаудың
тағы бір елеулі кепілдігі болып табылады. Принциптердің осы тобына: ... ... және ... ... ... ... айыпталушы
ретінде жа~ уапқа тартуға жол ... ... қол ... ... қол ... азаматтардын жеке емірін қорғау; ... ... және ... ... ... айыпталушыға және сотталу-шыға корғану кұкығын қамтамасыз ету;
күш қолдану, қатер тоңдіру және әзге де зансыз ... ... ... іске ... ... да ... жауаптар алуға тый-ым салу; процеске
қатысушылардың және озге де ... ... ... ету; зан ... аддында баршаньщ теңдігі; кез келген күдіктенушілікті ... ... езі ... ... ... келісімінсіз корғаушыньщ зандық
көмек керсетуіне байланысты ... ... ... ... ... (зайыбы-на) және жақын
туысқандарына қарсы, ... дін ... ... ... ... ... ... беруіне тыйым саду жатады.
Іс бойынша шындықты анықтау кезіндегі ... ... ... идеялар, негізге алынатын ереже-лер ... ... ... ... ... бекітілмегендігі, іс жүргізу нормалары
жүйесінен туындайтын-дығы болып табылады, бұған коса процесс принциптерінін
же-келеген нормаларда толык емес ... ... ... ... ... ... оған тікелей қатысьг бар кұкық нормасы емес,
процесс принцип! сот әділдігі мақсатта-рьша, тұлғаның ... мен ... ... кол ... ... ... ... заң жүзінде көздеу объективтік шындыкты
аньщтауға жәрдемдесетін жағдайлардьт камтамасыз ... ... ... мұндай сипатында жалпы іс жүргізу ньтсаны және іс бойынша шындыкка
кол жеткізу мақ-сатын кездеп жасаған ерекшелігі бар ... бой ... ... бар ... ... ... іс ... сипатына кара-
мастан үкімді жокқа шығарудьщ ... ... ... ... ... ... егер іс ... заңсыз кұрамында каралса; егер үкімді
қабылдау ... ... ... кұпия-лылығы бүзылса, егер судьялардың
бірі үкімгеқод қоймаса, онда үкім жокка шығарылуы тиіс. ... ... ... ... үшін ... бойынша үкімнің әділеттілігі және жасалғ-
ан іс-әрекеттін ауырлығына сәйкес келетіндігі туралы жағдай-Дық да ... ... ... ... ... жоққа шығарудын құкыхтык
салдары заңның барлық нұсқамаларын сақтай отырьш істі жаңадан карау ... ... ... ... ерекшелігі бар іс жүргізу
нысаны заттык айғақтарды іске тігу мен сақтау ... ... ... ... ... тағайындау, сотга куәгерлерден жауап ... ... ... мен ... ... ... тәртібі және
басқалары жоға-рыда аталған топқа жатады.
Әділ ... іс ... ... ... ... ... айту
мүмкінемес, олжалпыкөпшіліккемәлім. ... ... ... оның мәні ... ... ... кез.келген көлемде іс жүргізу
нысанын бұзу жүргізілген тергеудін, объективтілігіне және іс ... ... ... ... ... ... Мұндай күдік ту-ындаған
жағдайда кылмыстық іс бойынша объективті шындық-тьш аныкталатындығына деген
сенім өз өзінен жоғалады.
Сот ісін жүргізудің сатылары мен ... ... ... ... ... не ... іс жүргізу нүсқамалары сақ-талған жағдайда ... ... ... ... орын алуы ... деген мағынада іс бойынша
объективті ... ... ... ... Мәселен, айып тағу адамның
кінәсін дәлелде-месе мүмкін емес, кассациялық іс жүргізу бірінші инстанция-
ның соты іс бойынша үкім ... ... ... Бұған коса жаңа
кезендегі іс жүргізу оның адцыңцағ ы кезеңнің занға ... ... ... ... Та-лаптан ауытқу олардың сипаты мен мазмұнына
байланысты әр түрлі ... ... ... ... мәжбүрлеу шараларынын жүйесі түлғаның субъективті
құқықтарын қорғай отырып, қылмыстық сот ісін жүргізу анықтаудың ... ... ... ... ... ... органының немесе
тергеушінің шақыруы бойынша дәлелді себептерсіз куәгер келмеген жағдайда
оны айдап әкеледі; адам ... іс ... ... ... ... ... деп жорамалдауға негіз болған ... оған ... ... ... ... ету ... почта-
телеграф хат-хабарларьш және т.б. пайдалануға тыйым сальшуы мүмкін.
Процессуалдық мәжбүрлеуді қолдану фактілері ғана ... оны ... де ... ... ие ... ... куәгерге тергеушінің
шақыруы бойынша келу міндетін және дәлелді себептерсіз осы міндеттемесін
бұзса ... ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізудін институттар жүйесі, оның
құрылымы мен ... ... іс ... ... ... ... түрде
анықтауға бағытталған.
Іс бойынша шындықты анықтаудың кепілдіктері ... іс ... ... ... көп ... ... мазмүн беріліп, іс-қимыл,
акті, процедура сияқты нысандарға орын қал-мады. Басқаша айтсақ, ... ... ... ... қабылдан-ды. Тұтас алғанда бүл мәселе қылмыстық
процеске тән, бірақ бүл бірден бір белгісі ... ... ... ... ... жүргізушілік актінің ажырамас ... ... ... ... ... ... орын мен ... көрсету, оның басталуы мен
аяқта-луы, хаттама жасаған адамның қызметі және аты-жөні, іс-қимылға ... ... ... ... сияқты міндетті түрдегі реквизиттер
болуға тиіс. Хаттаманың міндетті реквизиттерін сақтауды бүзу — ... ... көзі ... ... ... деп ... мәжбур
етеді. Түрақты қалыптың ... ... ... ... ... ... тән. Сот және ... қүжаттарының іс жүргізушілік түрақты
нысаны — кепілдік ретіндегі іс жүргізушілік нысанның элементі.
Сонымен бірге іс жургізушілік нысан дегеніміз — ... ... ... негіздің үйлесімі. Сот ісін жургізудің бір сатыдан екінші сатыға
жылжуға, бір кезеңнен екінші ... өтуі ... іс ... ғана ... ал оның ... бір ізге ... белгілері бар түрақты
қалыптағы іс жүргізушілік актілер, ... ... ... ... ... дәлелдеменің мазмүны мен нысанының
диалектизмімен кепілдік беріледі. Дәлелдеу тәсілі өзінің мазмұнына барабар
болуға тиіс. Бүл ... ... ... — іс ... кепілдік ретінде
көрінетін нысан ғана. Мәселен, ... ... ... ... жауап алу хаттамасын жасау жөніндегі талаптарға сәйкес ... ... ... ... ...... ... байланысты. Сараптық зерттеудің мәні өзгеше түрде ... ... ... ... нысанында бейнеленеді. Істі сот-тың қарау
барысында дәлелдеудің негізіне алынған сарапшының ... ... ... және ... ... ... ... көрініс
табатын болады. Міне, осыдан қылмыстық процестегі ... ... ... ... ... ... ... ретінде нысан ... ... ... ... ... ... бар. Атап ... ҚІЖК-
нің Пб-бабында заңсыз жолмен алынған дәлелдемепердің қүқықтық күші жоқ ... Іс ... ... заң- сыз ... ... деп ... ... ; туралы таласуға болады, өйткені
құқықтық күші болмауынан ... ... ... мен ... ... ... ... онда емес. Заңды белгілеудегі маңызды нәрсе
дәлелдемелер алудың міндетті процедуралық жолы, яғни ... ... ... ... ... ... іс жүргізушілік нысан болып табылады.
1.3 Дәлелдемелердің түсінігі және ... ... ... іс ... ... 115 ... негізінде анықтаушы, тергеуші прокурор, сот осы кодексте белгіленген
тәртіппен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... бұл әрекетті
жасағандығын немесе жасамағандығын және айыпталушының кінәлілігін не кінәлі
емес екендігін, сондай-ақ істі ... шешу үшін ... бар өзге де ... ... ... түрде алынған фактілі деректер қылмыстық іс
бойынша дәлелдемелер болып табылады", деп берілген.
Қылмыс оқиғасы өткен шақта ... ... ... мен ... қылмыстық
істің жағдайы мен фактілі мән-жайларын тікелей ... ... ... бар ... факт ... тиісті және осы фактінің толықтығы,
жағдайлары толық дұрыс анықталуға қажет.
М.С. Строгович айтқандай: "Қылмысты ашу және қылмыскерді әшкерлеу, ... ... ... ... ... ... ... жасаған
адамды заңды жауапкершілікке тартуға мүмкіндік береді, оның кінәлілігін
анықтайды, оған ... ... ... ... іс ... дәлелдемелер болып кез-келген фактілі деректер,
заңмен белгіленген тәртіп негізінде анықтама органы, ... және ... ... ... ... ... болмауы осы әрекетті жасаған адамның
кінәлілігін жөне істі ... шешу ... ... да ... ... ... былай анықталады: куәгердің айғағымен, жәбірленушінің
айғағымен, айыпкердің ... ... ... ... ... жоне сот ... ... және басқа да
кұжаттар, кино-фото-материалдармен, бейне-аудио жазуларымен анықталынады.
Осы фактілі деректер іс бойынша зерттеліп отырған ... мен ... сот пен ... үшін ... ... ... ... дәлелдемелер
құралы болады.
Сот iсi бойынша дәлелдеу дегеніміз - дәлелдемелер арқылы жасалған
қылмыстың бейнесін қалпына келтіру ... ... да, сот ... ... ... ... ... ойлармен ғана емес, ең алдымен барлық фактілермен дәлелденеді.
Осы кез-келген фактіні соттық ... ... тану ... ... оның ... деген қасиетін анықтау талап етіледі. Мұнымен оның осы
қарастырылып жатқан іспен байланысын айтамыз, ... ... ол осы ... ... ... ... ... мүмкін.
Дәлелдеме ұғымының екі жақты сипатты болады: а) тектік сипаттағы
философиялық ұғым; ә) түрлік сипаттап іс ... ... ... ... ... дәлелдеме дегеніміз – шындықты
анықтаудын процесі (әдісі), ... ... ... ... ... ... да бір пайымдаудың шынайылығын айқындайтын
кез келген рәсім, бұл кейбір қисыңды пайымдауларды, сондай-ақ кейбір табиғи
кұбылыстар мен заттардың сезім арқылы ... ... ... ... ... - бұл шынайы алғышарттардан дәлелденетін ... ... ой ... ... ... түсінік дәлелдемені екі мағынада камтиды: а)
дәлелдеме – шындығы анықтаудың процесі не ... ә) ... – тану ... ... ... іс ... құқығы үшін статистикалык объект деген дәлелдеме
ұғымының екінші мағынасы тән, қылмыстық сот ісін ... ... ... түрі ... ... ... процесінің өзі "дәлелдеу"
терминімен белгіленеді, оның мақсаты туралы дербес тарауда айтылады.
"Дәлелдеме" ұғымының қылмыстық іс жүргізуінін мәнін формальды ... ... ... ... ... А. И. Трусов былай деп жазды:
"...Сот дәлелдеуде жалаң ойлармен ғана ... ең ... ... ... ... А. И. ... ... дәлелдемелердің мынадай негізгі
белгілерін негіздейді:
соттық дәлелдермен іс жүзіндегі деректерді білдіреді;
жалпы кез ... іс ... ... ... ... ... нақты көмегімен жағдайды айқындауға септігі тигендері,
қылмыстык, істі ... шешу үшін ... ... ғана ... дәлелдемелер
бола алады;
соттық дәлелдемелер арқылы заңда көзделген ... ... яғни ... бір ... ... анықталады немесе жоққа
шығарылады.[10]
Р. С. Белкиннің пікірі бойынша ... ... ... ... дәлелдеудің, яғни шындықты анықтаудың мақсатына қол
жеткізудің құралы ретінде қызмет ... - ... көз ... ... ... бірге "дәлелдеме
шындықты жасаудын құралы емес".[11]
Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің мәні ... ... ... тану процесімен өзара байланыска түскен кезде дәлелдеме -
қылмыстық іс ... ... аса ... ... бірі ... табылады
деп айта аламыз. Дәлелдеме сот әділдігінің басты сипаты. Сот ісін жүргізуді
жүзеге асыратын ... мен ... ... ... іс бойынша шындықты
анықтауға және осы арқылы істі әділетті ... ... ... ... үкім ... ... ... жоқ.
Келтірілген түйінді жағдайлар қылмыстық процесте дәлелдеме ұғымын
заңды түрде бекітудін ... ... ... Және ... ... ... ... дәлелдеменің белгілері мыналар болып табылады :
- дәлелдемедердің ҚІЖК-не сәйкес жолмен алынуы;
- дәлелдемелерде анықталатын жағдайларға қатысы бар іс ... ... ... ... және солардың негізінде қылмыстық, жазаға
жататын әрекеттің бар ... ... ... ... ... анықтауды анықтаушының, тергеушінін, прокурордың және соттын
ғана құқығына беру;
- жасады деп айып тағылып отырған әрекетте адамнын кінәлі екендігін
не ... ... іс үшін ... бар іс жүзіндегі дерек көздерінің ... ... ... ... ... ... айыпталушының,
жәбірленушінің, куәгердің жауаптары; сарапшы қорытындысы; заттай айғактар;
іс ... ... және өзге де ... ... тізбені кеңейтіл түсіндіруге болмайды.
Қылмыстық іс жүргізу құқығы ғылымында соңғы уақытқа дейін дәлелдемені
құқықтық категория ретінде түсінуде ... ... ... ... ... ... ... екі жақты табиғаты бар категория. Бір ... ... ал ... ... фактілердің көздері. Бұл ілім "дәлелдемені екі
жақты түсіну" деген атақ алады.
Осы көзқарасты негіздей отырып М. С. ... ... дел ... ... екі ... бар. ... бул, ... қылмыстың
болғандығы немесе болмағандығы, оны жасаудағы ... бір ... ... осы ... ... ... байланысты болатын
істің басқа да жағдайлары анықталатын фактілердің бір ... ... ... ... ... ... ... олардан тергеу мен
сот іс үшін маңызы бәр ... ... ... ... және сол арқылы осы
фактілер анықталады".[12]
Негізінен М. С. Строговичтің көзқарасы өзінен бұрынғы А. Ривлин, ... және М. ... ... ... олар ... ... деп тану екі ... негізсіз қарама-қарсы қоюға әкеліп соғады
деп тұжырымдады: "дәлелдеменің күрделі және сонымен бірге ... ... ... ... мен осы іс ... ... ... амалдары
арқылы алуды" айтып отыр.
Демек, екінші көзқарас іс жүзіндегі деректерді және олардың іс жүргізу
көздерінің бірлігіне ... Бул ... М. К. ... Я. ... М. А. ... П. А. ... және ... қолдады.
Іс жургізу дәлелдемелерінің мәнісін ғылыми пайымдаудағы үшінші ... ... ... іс ... ... белгілеген көздерден алған іс
жузіндегі деректерді дәлелдемелер ретінде танудан турады. ... ... ... өзара байланысты, бірақ сәйкес келмейді.[13]
Ф. Н. Фаткуллиннің ... ... "іс ... ... ... ... ... бір-біріне қарсы қоюға болмайды. Олар табиғи
түрде өзара байланысқан, өзара тығыз байланыста ... ... бұл ... әрқайсысының дербестігін жоққа шығармайтын диалектикалық
байланыс".[14] Бүл ой ... ... ... ... ... Е. А. Матвиенко былай деп ... ... ... ... ... алу -осы ... дәлелдеме ретінде пайдаланудың
қажетті шарты. ... ... ... ... ... өзі дәлелдемеге
айналмайды, оның тәбиғи құрамдас бөлігі бола алмайды".[15]
Үшінші көзқарасты нақтылай отырып Л. М. Карнеева былай деп атап ... өзі ... ... туралы мәліметтер дәлелдемелер болып
табылады. Дәлелдеуте қатыссыз, ... ... ... іс жүзіндегі
деректер - объективті болмыстың фактілері, объективті шындық". Әрі қарай ол
былай деп жазады: "Объективті ... ... ... ... сарапшының, айыпталушының немесе сезіктінің санасынан көрініс тапқан
фактілер дәлелдемелер болып табылады. Олар процесс ... ... ... ... ... ... сипатында көрінеді,өйткені
санада көрініс тапқан факті объективті ... ... ... ... ... ... ғана".[16]
Л. М. Карнееваның, Ф. Н. Фаткулиннің және басқаларының ... ... ... дұрыс деп ойлаймыз.
Дәлелдемелерді олардың көздерімен теңестіру:
- қылмыстық іс жүргізу ... ... ... мазмұны бойынша (іске қатысы. сенімділігі жене т.б.) дәлелдемелерді
жіктеуге мүмкіндік қалдырмайды, мүның өзі ... ... ... ... рөл ... ... өзі ... мазмұны мен ақпараттың құндылығын есепке
алмастан адамды айыптау ушін ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау үшін іс жүзіндегі негіз
белгіленген көздерден алынған тікелей мәліметтер болып табылады.
Әділеттілік ушін ... айта кету ... өз ... ... ... "Сот ... ... 1969 жылғы 30 маусымдағы және "Қылмыстық істер
бойынша сот сараптамасы туралы" 1971 ... 16 ... ... ... ... ... көздерін санамалап негіздеуді
түсіндірді және талап етті.
Сонымен, "дәлелдеме" категориясының мазмұны іс жүргізу
мағынасында екі жағдайдан қалыптасады: 1) ... – бул іс ... 2) іс ... деректер өздерінің көздерімен тығыз байланыста
болады, бірақ олармен сәйкес келмейді және дербес сипаты болады.
Л. М. Карнееваның пікіріне қайта ... ... ... ... ... ... түсіну де бір ... ... үш ... ... А. ... М. С. Строгович, Р. Г. Домбровский жақтайтыі бірінші
бағыт іс жузіндегі деректерді фактілер ретінде ған; түсіндіреді,
Бүл түсінікке қарама-қайшы Л. Д. ... П. С. ... Ф. ... ... туралы мәліметтерді де, тергеуші және сот ... ... ... де іс ... ... ... ... біз жоғарыда атап өткендей, Л. М. Карнеева фактілердің
өзін емес. фактілер туралы ... ғана іс ... ... ... ұсынады.
Соңғы көзқарас мынадай тусініктер бойынша дұрыс.
1. Қылмыстық сот ісін ... ... тыс ... ... ... жүзіндегі деректер - өткен уақытта шын мәнінде орын алған оқиғалар
туралы ақпарат, яғни бүл ... ... ... ... тән ... қылмыскер мүлік ұрлады делік. Факт ретін де ұрлық, ... бен ... тыс өз ... жеке ... ... ... ... органдарына белгіл: болған сәттен бастап
тергеушінің ... сөз жоқ, ... ... ... қалпына келтіру және оны
іс жүргізушілік жолмен бекіту міндеті туындайды.
Өткен уақыттың бейнесі таным, яғни адам ... ... табу ... ... мүмкін. Бірақ осы өткен уақыт бейнесін тергеуші де сот та
тікелей қабылдай алмайды. Бұл жерде ойша ... ғана орын алуы ... ... айғақтар фактілер болып табылады деген пікір қате...
Мәселе ... олар ... ... бұйымдары болып табылатындықтан
қандай да бір фактінің орнына жүрмейді, бар болғаны өткен ... ... ... ... ... Қылмысқа байланысты фактілерді қабылдаған ... ... ... де ... олар өздері қабылдаған оқиға туралы ... ... Бұл ... ... ... да аз рөл ... (құлағының
нашар естуі, көз жанарының әлсіздігі, мінез-құлқының ырықсыздығы, қорқыныш,
қиялға берілу бейімділігі және тт.). ... бәрі олар ... ... өз ізін ... ... ... сондай-ақ бірыңғай фактілер және фактілер туралы мәліметтер ретінде
түсінуге мүмкіндік бермейді (фактілер туралы ... ... ... келмеуі мумкін).
Дәлелдемелердің жарамдылық белгісі болып табылады және ол ... ... ... ... ... ... олар аркылы
фактілерді анықтаудан немесе кері қайтарудан тұрады.
Қылмыстық істі шешу үшін ... ... ... ... ... екі ... ... бөлу керек. Біріншіден, дәлелдемелер
іске маңызды бар болып табылатын, фактілер жөніндегі ... ... ... ... Осы ... ... тергеу мен сот органдары іс
бойынша анықталуға ... ... ... ... ... және осы
фактілерді анықтайтын құралдар болып табылады, яғни дәлелдемелер ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... ... фактінің қайнар көзі ретінде болады, ол тағы да басқа ... ... ... ... ... ... істер бойынша, аныкталуға
жататын фактілер бір-бірімен қабаттасып жатады, мысалы ... бір ... бір ... ... ретінде, белгілі бір қайнар көздер
бойынша анықталмайды, өйткені оның әрекетін ешкім ... ... да, ол ... ... ... алмайды. Егер де іс бойынша
фактілерді анықтауға болатын ... ... ... яғни ... ... бір ... істегені жөнінде, ондай жағдайда басқа
фактілерді анықтауға болатын кайнар көздер ретінде болуы ... ... ... ... ... ... бір шешімдер шағыруға болады.
Осы жерден дәлелдемелердің екі мағынасы туып отыр: дәлелдеме, ол анықталуға
жататын фактілер туралы мәліметтердің қайнар ... ... ... ... ... факті жөнінде шешім жасауға болатын фактіні білдіреді.
Дәлелдемелік факт кез-келген дәлелдеме жанама ғана емес, тікелелей ... ... ... бар. ... ... ... ... ол мынандай түрде тікелей дәлелдемені бейнелейді: "егер
куәгер өзінің айғағында айыпкер жасаған кісі өлтірудің куәгері болса, ... ... және ... кейін, осы көрсетуді дұрыс деп тапса, яғни ... ... ... әрекеттерін бақыласа, бұл жерден тура және
тікелей осы іс ... ... ... ... ... ... әрекетін куәгердің, бақылауы, тікелей дәлелдеменің, ... ... ... ... ... қайнар көзі.[17] Сонымен,
қылмысты жасағанды ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. Осы мысалдан мынаны көруте
болады. Профессор Гродзинский "дәлелдемелік факт ... ... ... береді.
Куәгердің қылмысты бақылаған фактісі осы қылмыстың дәлелдемесі
болмайды.дәлелдеме ретінде ... және ... осы ... ... хабарлаған куәгердің сөзі, яғни көрсетуі. Куәгердің қылмысты
бақылау ... ... ... ... ... құру ... ... Куәгер осы факті ... ... беру ... ол ... керек, бұл қабылдау (бағалау) куәгердің ... ... ... ... ретінде қалыптасу кезеңі.
Барлық дәлелдемелер тергеу және сот ... ... ... ... ... жағдайларда осы дәлелдеменің дәлелдемелік
күшін анықтау керек. Сондай-ақ ... осы ... ... деректердің
сапалығы , дұрыстылығы да жатады. Дәлелдемелік фактіге оның негізгі фактіні
қалай дәлелдейтіндігін ... ... ... да, ... ... ... ... дәлелденген деп мойындайды. Қандай
болмасын мәлімет қайнар көздерін немесе сол ... ... ... іс бойынша қайнар көзді немесе фактінің қорытындысын бағалауды ... ... бұл ... ... ... деп ... ... Егер,
мысалы, айыпталушының жасаған белгілі бір әрекеттеріне ... ... бір ... нұсқасы - ол осы іс бойынша дәлелдеме болады,
бірақ та, бұл фактіғе байланысты ... ... ... да, ... ... дәлелдеме деп бағалау керек, кейбір жағдайларда ол бұл
көрсетуді ... деп ... ал кей ... дұрыс емес деп оны
кабылдамайды. Осындай жағдай дәлелдемелік фактіге де байланысты, қатысты.
Сонымен, дәлелдеме - бұл ... күш ... ... және
тергеумен жекелеген жағдайларда анықтап, осы дәлелдеменің сипатынан шыға
отырып, оның ... ... және ... ... ... бағалауға жатады.
Дәлелдеменің ұғымын анықтауға ... ... ... бар. Атап ... В.Я. Дорохов былай дейді: "фактілі ... ... ... ... бір ... ретінде оның екі қажетті элементі
бір бірінен ажырамас бір бүтін ретінде болады".
"Қайнар көздер және ... ... ... алған кезде, дәлелдемені
құрамайды. Мысалы, куәгердің көрсетуінде осы іс ... ... ... ... ... ... таным құралы болып қызмет ете алмайды.[18]
"Демек фактілі деректердің кайнар көзі және ... ... өмір сұре ... ... да фактілік деректер мен қайнар
көздердің арасындағы үзіліс олардың болмауына байланысы екі жақты ... ... ... ... - ... Дорохов.
Тікелей және жанама дәлелдемелердің құрылымың қараған кезде Дорохов өз
пікірін білдірген: "Строгович былай дейді, дәлелдемелік факт тек ... ғана ... ал ол ... де жоқ, онда ... ... ... ... фактіні анықтайды, бұл жерде екі ... ... ол ... ... ... ... фактілі
деректерді ұқсастырады, объективті шындықтағы фактілерді және ... ... ... ... ... ... ... қайнаркөз деген ұғымдарды ұқсастырады, яғни дәлелдеменің бір элементі
ретінде қалдыратын.
Екінші бұл ... ... ... ... ... жөніндегі
екі жакты ұғымды алады, демек фактілер дерек қайнар көзі мен дәлелдеме
ұғымын ұқсастырады. ... ... ... ... және ... алу кезінде, мысалы, куәгердің көрсетуі, оның ... ... ... ... айыпталушының қалай шыққанын, ең алдымен ... ... және ... осы факт ... бола ма ... ... ... дәлелдемеге қажетті белгіге ие ... ... жол ... ... ... осы ... іс бойынша дәлелдемелердің көрсетуі деректерін мойындау сұрағы
дұрыс шешіледі.
Дәлелдемелер ұғымының анықтамасы Қазақстан ... ... ... ... ... оның екі ... маңызы мынадан көрінеді, фактілі
деректер ұғымы ретінде дәлелдемелер қамтылады: анықталған, ... ... көзі ... және дәлелдемелер дәлелдеуші негізгі факт,
дәлелдемелік факт ретінде көрініс ... ... ... ... ... фактілер, фактілі
деректер. Ол ... ... ... ... іске жата ... қатыстылық
белгісі болуы керек. Дәлелдемелер, сонымен қатар, белгілі бір заңмен
белгіленген ... деп ... ... ... ... ... Республикасының ҚІЖК-нің 125-ші бабының 2-ші бөлігі), яғни нақты
қылмыстық іс бойынша жол берушілігі болуы керек. Бұл ... ... ... 116-ші ... ... ... ... жолмен
алынған дәлелдемелердің заңдық күші болмайды.
Сонымен қатар дәлелдемелердің негізгі белгілері ретінде белгіленген
фактілер, фактілі деректер өз орны ... ... ... ... болуы керек. Бұл мынаған байланысты, кылмыстың оқиғасы өткен шақта
болғандыктан анықтама, ... және сот ... бұл ... ... ... тікелей қабылдай алмайды.
Дәлелдеменің екі мағыналығынан қашып құтылуға болмайды, дәлелдеменің
түсінігін тура шектеуге ... ... ... көзі ... ... көзі ... түсінік ретінде.
Қылмыстық істе барлық фактілік дәлелдемелер тек қана дәлелдеме арқылы
айқындалады. Осыған орай дәлелдемелердің ... ... ... ... және сотқа аса зор. Осыған байланысты іс бойынша
дәлелдемелердің түпкілікті дәлелдену міндеттелігі және оның ... ... ... ... ... ... ... барлығына мәлім
екендігіне және басқа да белгілерге қарамастан дәлелденуі ... Тек ... ... қылмыстық іс бойынша шығарылатын үкімге негіз
болып табылады.[20] Дәлелдемелер болған ... іс ... ... ... ... ... табылады. Қылмыстық іс бойынша шешім
шығаруға негіз болып табылатын дәлелдемелерді қарастырғанда оның екі жағын
көруімізге ... ... іс ... ... бар ... ... ... көздері ретінде болады. Тергеу мен сот осы ... ... іс ... анықталуға жататын деректер туралы ... жоне осы ... ... сол ... анықтау құралы болып табылады.
Мысалы, куәнің жауабынан айыпталушы жәбірленушіге дене ... ... бұл осы ... ... ... қайнар көзі болып отыр, яғни дене
жарақатын келтіргені туралы дәлелдеме. Сондай-ақ дәлелдемелер көп ... ... ... ... ... ... сол ... арқылы
анықтаумызға мүмкіндік береді. Қылмыстық істер бойынша тәжірибеде көп
кездесетін ... ... ... ... ... бір әрекеттері
жөнінде ешкім оны осы әрекеттерді жүзеге асыру барысында көрмегендіктен
мәліметтер алатын ... ... жоқ. ... ешкім оны куәландыра
алмайды, бірақ егер анықтауға жататын осы факті жөнінде қайнар көз ... ... ... және ... ... фактіні аныктауға мүмкіндік
беретін фактіні анықтауға болады. Жоғарыда келтіріп кеткен мысалға айтылған
мәселені қосатын болсақ онда ... ... ... біз ... ... арқылы қол жеткіземіз. Айыпталушының қылмыс оқиғасы
болған жерде ... ... ... ... үйінен табуы
айыпталушының кінәлігі туралы қорытынды ... ... Осы ... ... ... ... кезде оның кінәсі туралы,
қылмысқа қатысты екендігі жайлы және айыпталушымен осы ... ... ... шығаруга негіз болады. Осыдан дәлелдеменің екі ... ... ... ... мән-жай туралы қайнар көз ретінде
және дәлелдеме факті ретінде және осы факт арқылы екінші факт аныкталынады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... мен қылмыстық заңда көзделген ... ... ... ... ... ... ... әдісі және баска да мән-жайлар);
қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... ... ... салынган әрекетті жасаудағы кінәлілігі,
оның кінәсінің нысаны, жасалған әрекеттің ... ... ... және ... ... ... ... сипатына әсер етені мән-
жайлар; айыпталушының жеке басын сипаттайтын мән-жайлар;
жасалған қылмыстың зардаптары;
қылмыспен келтірілген зиянын сипаты мен мөлшері;
әрекеттің ... ... ... ... ... жазадан босатыға әкеп соқтыратын мән-жайлар
жатады.
Кәмелетке толмаған адам жасаған қылмыстар ... іс ... ... ... ... ҚР ҚІЖК 418 ... ... қатар қылмыс жасауға ықпал етуші мән-жайларда қылмыстық іс бойынша
анықтауға жатады. Осы ... атап ... ... ... дәлелдеу процессінде шешуге мүмкіндік береді.
1.4 Дәлелдемелердің сипаты.
Іс бойынша объективті шыңдықты анықтау ... ... бет алды ... ... Іс ... ... белгілі
бір дәлелдемелерді тергеудің және соттың қабылдауы, оларды нақты қылмыстық
іс бойынша ... ... ... қатыстылығы туралы мәселені
шешуге негізделген. Дәлелдемелердің қатыстылығын - олардың жөне дәлелденуге
жататын ... ... ... ... ... деп түсіну
қабылданған, осыған байланысын қылмыстық іс бойынша белгілі бір ... ... ... ... үшін ... ... ... өлшемі сипатында мыналар көрінеді:
- дәлелдеменің ізделетін фактімен байланысы;
- нақты дәлелдермен анықталатын мән-жайдың іс үшін маңызы;
- тап осы мән-жайды ... үшін ... ... ... ізделетін фактімен байланысының маңызы мынадан көрінеді:
осы өлшемге сүйене отырып, "тергеу мен сот қылмыстық істерді ... ... ... ... қолынан өтетін іс ... ... ... ... шешу үшін қажетті деректерді тандап ала алады".
Келесі екі өлшем өзара байланысты жөне бір құбылыстың әр түрлі
жақтарын білдіреді.
Дәлелдемелердің қатыстылығы туралы ... шешу үшін ... ... ... ... ... (дәлелдемелер ізделегін фактілерді
растауы немесе жокқа шығаруы мүмкін). Қатыстылық - дәлелдеменің мәнділігіне
ықпал ететін ішкі ... ... ... бірге осы айтылған белгінің
сыртқы ... ... ол істі басы ... ... ... ... қарсы бар материалдарды іске шоғырландыруға мүмкіндік
береді.
Дәлелдемелердің іске жіберілуі дегеніміз - ... олар ... мен ... заңдылығы көзқарасы тұрғысынан дәлелдемелердің
жарамдылығы, толықтығы. Дәлелдемелердің іске жіберілуін қамтамасыз ... ... ... мынадай элементтерін бөліп көрсету қабылданған:
- дәлелдеудің тиісті қатысушысы;
- заңда көзделген дәлелдеме көзі;
- заңға сөйкес тергеу ... ... ... ... ... қатыстылығы мен іске жіберілуі арасыңдағы арақатынасты
айқындай отырып, В. Д. Арсеньев былай деп жазды: "Егер қылмыстық іс жүргізу
дәлелдемелерінің ... ... іске ... ... іс ... ... осы іс бойынша іске жіберілуін
айқындайды".[21]
Дәлелдеудің тиісті ... ... ... мазмұнының негізінде
дәлелдеп көрсету айыпталушыға аударуға қатысты қылмыстық іс жүргізуге тыйым
салады. ... бұл ... ... бөрі де дөлелдеуі тиіс дегеңді
білдірмейді. Заңда дәлелдеу ... ... ... жүргізетін
адамға, прокурорга жүктеледі. Бұл ... ... ... тек ... ғана ... ... түрде жинауға және нақты іс
бойынша ... ... сот ісін ... ... ... ... шешуге
құқық берілгендігін білдіреді. Істі сот ... ... ... ... ... ... тігу мәселелерін сот шешеді.
Заңда көзделген дәлелдемелер көзі іс жүзінде қолда бар көздің ҚІЖК-нің
115-бабының 2-бөлігіңде көзделген тәсілдердің ... ... ... Бұл орайда заң шығарушы істің мән-жайын дәлелдеу үшін ... кез ... ... ... ... ... белгілейді.
Алайда белгілі бір жағдайларда мән-жай қатаң түрде белгілі бір көздерден
анықталуы ... ... ... ... ... қаза ... аныктау, дене жарақатының сипаты мен ауырлығын анықтау,
айыпталушының, ... және ... ... ... ... сот ... ... жолымен мүмкін болады. Осы жағдайларда
анықталатын фактілер дәлелдемелірінің ... бір ... ... ... ... ... қатысты талаптардьщ осы
категориясына адамның жасы туралы ... ... ... ... болған немесе АХАЖ-дың (азаматтық хал акгілерін ... ... ... жағдайда сезіктінің, айыпталушының,
жәбірленушінің жасын ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемелерді алу тәсілі – іс жүргізушілік
нысанының тағы бір ... ... ... ... ... тергеуші, прокурор жөне сот заңда белгіленген тәртіппен
куәгерлер, ... ... ... алу үшін ... ... беруі үшін кез келген адамды іске тартуға; кәсіпорындардан,
мекемелерден, ... ... ... ... мен ... іс
бойынша қажетті іс жүзіндегі деректерді анықтауға жәрдемі тегін ... ... ... ... ... ... Дәлелдемелерді
сезікті, айыпталушы, қорғаушы, айыптаушы, сондай-ақ жәбірленуші және ... ... ... ... ... және ... ... сондай-
ақ кез келген азамат, көсіпорын, мекеме және ұйым беруі мүмкін.
Бұл ереже дәлелдеу тәсілдерінің тізбесімен ұштаса келіп дәлелдеменің
екі ... ... ... 1) ... ... ... 2) ... іс-қимыл жүргізуі нәтижесінде.
Дәлелдеме алудың басқа жолы жоқ. ҚІЖК-де ... және сот ... ... егжей-тегжейлі көрсетілген.
Дәлелдеме алуға жәрдемі тиген заңға сөйкес тергеу ... ... – іске ... ... ... ... Заң ... іс-қимылын жүргізудің екі деңгейдегі төртібін көздейді: а) жалпы; ә)
жеке. Барлық тергеу іс-қимылдарына қатысы бар жалпы ... ... ... ... ... ... негізделген. Осы деңгейге тергеу
істерін хаттамалау, ... ... ... ... ... талаптар
жатады. Жеке деңгейнің жекелеген (нақты) тергеу ... ... ... ... дәлелдеменің іске жіберілуі – оның факті туралы мәлімет көзі
ретінде осы фактіні анықтаудың құралы бола алу қабілеті және осы ... іске ... – іс ... ... ... ... жүрген занда іске жіберілу категориясы жоққа шығару
әдісімен шешіледі, оның ... ... ... ... ... ... іске ... болмайтындығы анықталатын белгілер регламеттеледі,
ал іске жіберуге болмайтын қайшы келмейгіннің ... да іс ... ... ... іске ... болатындығын тану үшін негіз
ретінде қарау керек". ҚІЖК 116-бабында: "Іс ... ... егер ... ... ... бұза ... ... қатысушыларды олардың заңмен
кепілдік берілген қүқықтарынан айыру ... ... қысу ... ... ... өзге де ... бұзу ... деп атап көрсетілген.
Жоғарыда ... ... ... ... ... басқа деректер
дәлелдемелер алудың процедуралық талаптары, іс материалдарына талаптары
сақталған ... ... деп ... үшін ... бар, іс жүзіндегі деректерді алу кезінде жол берілген
ҚІЖК-нің талаптарын бұзу деп мыналар есептеледі:
- күш қолдану, ... ... ... арбау, сол сияқты өзге де заңсыз
іс-қимылдар;
- қылмыстық процеске қатысушы адамға ... ... ... сондай-ақ дұрыс емес түсіндіру салдарынан туындаған оның
өз қүқықтары мен ... ... ... ... ... жоқ ... ... іс-қимылын жүргізуі;
- қарсылық білдірілуі тиіс адамның іс жүргізуге қатысуы;
- іс ... ... ... ... ... іс ... ... белгісіз көзден не сот мәжілісі
анықтауы мүмкін емес көзден алынуы;
- дәлелдеу барысында осы заманда ғылыми білімдерге ... ... ... ... ... егер осы деректердің көздері қылмыстык іс
материалдарының тізімдемесіне ... ... ізге түсу ... ... соттың үкімін жөне өзге де қорытынды шешімін ... ... заң ... ... Осы ... тыйым салуды қолдану үшін
төмендегі іс жүргізуде маңызы зор жағдайлар да ыкдал етпейді:
- сезіктінің, айыпталушының, жәбірленушінің жөне ... ... ... ... ... ... алу, ... қолданылып
жүрген процедуралық нұсқамаларға сәйкес хаттамаларда бекіту;
- сарапшының өз қорытындысын қылмыстық процесті жүргізуші ... ... ... ... жасауы, сараптаманың барлық
белгіленген ережелерді сақтай отырып жасалуы;
- қылмыстык процесті жұргізуші органның тиісті қаулысына ... ... іске тігу және ... ... процедура сақталған жолмен
алу, осы өрекетке қатыстылығының белгілері болуы;
- тергеу жөне сот ... ... ... және өзге ... ... ... ... іс жүзіндегі деректердің заң белгілеген көздерін қылмыстық іс
материалдарының тізімдемесіне еңгізбеу дәлелдемелерді іске ... ... ... ... ... ... ... түрде бұзу деп қарау қажет.
Біздің көзқарасымызша, қаралып отырған зандылықты бұзудың ... ... ... салдары да болуға тиіс. Қылмыстық іс бойьшша
тізімдемеге қажетті материалдарды еңгізбеуді ... ... ... онда ол ... ... ... ... осы тізімдемені
қайта жасау туралы нұсқау беруге құкылы. Егер занды бұзушылықты ... ... ... ... бар қылмыстық іс өзіне ... ... ... анықтаса, онда ол ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... үшін өзінің жазбаша нұсқауларымен
бірге істі тергеушіге, анықтау ... ... ... ... Егер
заң бұзушылықты судья (сот) анықтамаса, онда ол ҚІЖК-нің 300-бабының
негізінде өзінің ... ... іс ... ... дәлелдемелерді істің материалдарынан алып тастауға құқылы.
Дәлелдемелер ретінде іс жүзіндегі деректерді іске ... ... ... күші жоқ ... ... ... бола ... сот;
2) қылмыстық ізге түсу органдары;
3) тараптар.
Сот, қылмыстық ізге түсу органдары дәлелдемелердің құқықтық күші жоқ
екенін және ... ... ... ... ... ... оларды алу кезінде занды бұзушылыққа жол
берілгендігі анықталса дәлелдеу тақырыбының кез ... ... ... тану ... қаулы шығарады. Тараптар соттың немесе қылмыстық
ізге түсу органдарының алдында өз өтініштерін мәлім етеді. ... ... ... ... адам ... ... немесе бас тарту
туралы қаулы шығарады. Тараптардың өтініші қанағаттандырылған жағдайда іс
жүзіндегі ... ... ... ... жол берілмейгіндігі туралы
қорытындыны бекітетін дербес қаулы шығарылады.
Дәлелдемелердің қатыстылығы уғымына түрлі ғылыми мектептер түрлі
мазмұн ... ... кең ... ... көзқарастар болып табылады:
1. Дәлелдемелердің қатыстылығының талаптар мен дәлелдемелерден көрініс
табатын, қылмыстық іс жүргізу заң нормаларында бекітілген ерекше құқықтық
белгілері ... ... ... ... ... ... ... Ц. М. Каз былай деп атап өтеді: "Дәлелдемелер ретінде іске қатысы
бар фактілерді ғана пайдалану туралы заң ... ... ... деп ... ... қатыстылығы олардың ізделетін фактілерді айғақтау
қасиетімен анықталады. Мәселен, И. Б. ... ... ... ... іс үшін ... бар ... тікелей немесе
жанама түрде анықтайтын қабілеттілігін білдіреді деп ... ... ... мен дәлелдеу
тақырыбына жататын ... ... ... деп ... ... болуы зерттелетін оқиғаның іс жүзіндегі ... ... ... келтіруге мүмкіндік береді. Осындай
көзқарасты Г. М. ... де ... жөне ... Д. ... ... ... ... сәйкес келеді.
Соңғы көзқарасқа қолдау білдіре отырып, Ф. Н. ... ... ... ... мен ... ... ... объективті түрде бар себеп-тергеу, кеңістік-уақыт, ... ... ... кез ... басқа да нысанды байланыс расталған
жағдайда, осы іс ... ... ... ... ... мәнісі
бойынша бағаланады және тиісті іс жүргізушілік қорытындылар мен іс ... ... ... ... мынадай түсініктер бойынша қолайлы болып табылады:
- дәлелдемелердің қатыстылығы ... іс үшін ... бар ... қабілетін білдірмейді, өйткені дәлелдемелердің бәрі ... ... ... емес ... сарапшы-лардың ықтимал
немесе балама қорытындылары);
- дәлелдемелердің қатыстылығы үшін ... мен іс ... ... ... кез ... ... тек қана ... елеулі
байланыстысы маңызды;
- кездейсоқ, маңызы шамалы байланыс алдын ала тергеу органдары ... ... бар іс ... ... ... күшінен айырады.
Әдебиетте дәлелдемелердің іске жіберілу ... мәні ... ... ... Я. О. ... ... деп ... "сот ісін жүргізу
нысандарының бәрі де бүлжытпай сақталуы тиіс деген қорытынды ... ... кез ... ... ... ... іске
жіберілмейтіндей етеді деген ұғымды білдірмейді". Әрі қарай ол былай ... ... ... ... ... ... ... деректердің
сенімділігіне күмән туғызбайтын сот ісін ... ... ғана ... Егер ... ... ... ... сенімділігіне күмән сақталғанның өзінде... олар ... ... ... іске жіберілмейтіндігіне әкеліп соқпайды.
Керісінше жағдайда барлық дәлелдеу тәсілдерін іске жіберілмейді деп ... ... ... еді, ... іс ... ... ... жөне олар іс
бойынша барлық қалған ... ... ... ... ... күдік туғызбайтын дөлелдеу тәсілдері болмайды... Дәлелдеу тілінің
іске ... ... ... шешкен кезде бұмалау фактісінің өзі
емес, заң нұсқауларына сәйкес дәлелдеу тәсілін іске ... ... ... жол ... ... ... ... маңызы болады".[25]
Я. О. Мотовиловкердің пайымдауларының ұғымды жағы мынадан көрінеді:
іске ... ... ... ... ... кез
келген іс жүргізу нысанын бұушылық емес, дәлелдеменің мәнісіне ықпал
ететінін ... ... ... ... ... да егер ... ... хаттамасында оны жүргізудің күні қойылса, бірақ оның басталуы ... ... ... ... ... ... деп ... етеді),
бірақ қалған барлық талаптар сақталса – бұл дәлелдемені іске жібермеу
туралы қорытынды жасауымыз ... ... іске ... ... мөселе теріс шешілген жағдайда
үйымдық-құқықтық салдар ретінде істі ... ... ... ... ... ... туындайды. Осындай құқықтық жағдайларды талдай келіп
И. И. ... ... ... ... "Іс ... ... кез келген
бүзу мүндай дәлелдеу тәсілін қылмыстық ... ... тыс ... ... қызмет істейді және бүл орайда жол берілген бұрмалаушылықтың
деңгейі мен сипатының маңызы ... Л. Якуб ... ... ... ... ұстанады. Оның көзқарасы бойынша
іс жүргізушілік нысанды бұрмалаушылықтың кез келгені, олар мәнісі бойынша
бағалағанға дейін ... ... ... алып ... ... бола
алмайды.
Проблема мәніне деген соңғы екі көзқараста мәселені шешпейді жөне
негіз ретінде құбылыстың сыртқы ... ғана ... оның ішкі ... құрылымын есепке алмайтын механикалық теорияға бейім сипатын көрсетеді.
Іс жүргізушілік нысандардың дәлелдемелердің мазмұнымен ... ... іске ... ... ... ... ... көзқарасты талап
етеді. Жөне осы мағынада біз үшін Я. О. Мотовиловкердің көзқарасы дұрыс, ол
былай деп ... 1) іске ... заң ... ... ... ғана өз өзінен жоққа шығарылуы мүмкін (мәселен,
куәгердің, жәбірленушінің және т.б. субъективтік ой-пікірлеріне ... ... ... ... ғана сүйеніп, адамның ... ... 2) іс ... ... ... ... ... ақтайтын немесе жеңілдететін мәліметтері бар
дәлелдемелерге қатысты іске ... ... ... тек қана оң шешілуі
тиіс (керісінше жағдайда айыпталушының заңды ... мен ... ... ... жасалады); 3) өзге жағдайларда дәлелдемені жоққа
шығару фактілер туралы қолда бар ... ... ... ... ... ... алып тастаудың негіздері туралы ережені
дамыта отырып, С. А. ... ... ... ... аударуға тұратын мынадай
ой білдіреді: "қолданылатын танымдық тәсіл жеткілікті түрде ... ... ... өте аз мөлшерін бейнелеуді қамтамасыз етіп, оны іс ... ... үшін ... ... ... жағдайда дәлелдеме іске
жіберілмейді деп танылуы мүмкін. Мәселен, іздерді қарап, ... ... ... ... ... ... ... іздердің
көлемі мен белгілері туралы жауап алу, із қалдырған ... ... бола ... іске ... ... әдебиетте бір мәнде
түсіндірілмейді: бір жағынан іске ... ... ... мен ... ... ... ... жағынан дәлелдеу қызметінің принципі
ретінде (мәселен, А. Г. Прохоровтың ... ... ... ... іс ... ... іздейді (А. Г. Калпин). ... ... ... бір ... бар, ол М. К. ... ... ... ... да ... іс жүргізушілік нысан тарапынан, яғни
дәлелдеу тесілі тарапынан ... ... ... ... отыр".[27]
Сарапшының ықтимал қорытындыларының да іске ... ... ... Ю. К. Орлов былай деп жазды: "Өзінің логикалық табиғаты
бойынша сарапшының-ықтимал қорытындылары ... ... ... Кез ... ... ... ... олар негізделетін кейбір
ықтималдылық үлесімен ғана қуаттайды. Егер ... ... ... ... ... ... аударсақ, оларды қолдану
арқылы дәлелдеудің логикалық схемасы кез ... ... ... ... ... ... ... ҚАЙНАР КӨЗДЕРІНІҢ АРАҚАТЫНАСЫ.
2.1 Дәлелдемелердің қайнар көздерінің түсінігі.
Дәлелдеме көздері немесе дәлелдеу тәсілдері ҚІЖК-нің ... ... ... ... және мыналарды камтиды: күәгердін
жауап беруі, жәбірленушінің жауап беруі, ... ... ... жауап беруі, сарапшның ... ... ... ... ... және өзге де ... ... мағынасында дәлелдеудің көздері деп деректердін тікелей
көздерін, сондай-ақ ... ... ... ... барысындағы тексеру
мен пайдалануды түсіну керек.
"Көз" ұғымын кең ауқымды мағынада түсіндірудің ... ... ... ... ... ... деп ... көзі белгісіз немесе
сот мәжілісінде анықталуы мүмкін емес ... ... ... және жәбірленушінің жауаптары дәлелдемелер сипатында қызмет ете
алмайды. Бұл ереже көз фактілер туралы мәлімет ... деп ... ... ... сипатында сақтаушылар емес, оларда ... ... ... көздерінін тізбесіне қатысты ғылыми әдебиетге әр түрлі
көзқарастар калыптасты, олардың мәні ... ... ... ... ... П. П. ... дәлелдемелердің дербес
кездері ретінде азаматтық талапкердің жауаптарын, азаматтық ... ... ... ... ... ... А. С. Ландо
осыған ұқсас көзқарасты білдіреді, ол көздер тізбесін кәмелетке ... ... ... ... ... ... деп ... Д. Арсеньевтің пікірі бойынша заттық айғақтар көздер бола алмайды,
әйткені олар дәлелдеу тәсілдері мен дәлелдеме ... ... ... ... Ол ... ... ... қатысты олардың
"алғашкы көздері", яғни олар табылған және ... орын ... ... ... ... ... мәні ... көзқарастарға сыни талдау
жасау П. П, ... пен А.С. ... ... ... және ... ... және заң ... қабылдап алуға тұрады деп есептеуге
мүмкіндік береді. В. Д. ... ... ... да, ... бар. Іс ... ... ... көздері заттың өзі емес, іс үшін
маңызы бар іс ... ... ... яғни дәлелдеме бола
алатындай заттын. қасиеттері деген Р. С. ... мен А. ... ... да ... көрінеді. Сараптамалык зерттеуге арналған
үлгілерге қатысты айтатын болсақ, онда М. М. Михеенконың ... ... ... айғактар да, ерекше түрдегі ... де, ... де ... табылмайды. Бұл көзқарас Н. А. Селивановтың пайымдауымен
сәйкес келеді, ол былай деп жазды: "Затты заттық айғақ деп тану осы ... ... ... ... байланыстың болуын көздейді. Ал
салыстырмалы үлгілерге қатысты мұндай байланыс ... ... өзі ... ... жаткан оқиғамен емес, тергеумен байланысты және ... іске ... ... белгілі бір субъектіні немесе объектіні
сипаттайды. Салыстырып қарауға көмектесе отырып, мәні жәнінен үлгілер таным
құралдары ретінде ... ... және осы ... ... ... ... ... отырып, сарапшы пайдаланатын құралдармен, кұрылдармен
және баска да тетіктермен, сондай-ақ зерттеуші ... ... ... ... кездерде бар анықтамалық және ғылыми деректермен
салыстыруға ... ... ... ... ... іс ... заңы ... іс-қимыл хаттамаларын атайды. Бірақ қандай да бір нақты
қимылды заң ескертпейді. ... ... ... ... ... табылатын тізбе бөлігіндегі ғалым-процессуалистер арасында әр
түрлі көзқарас орын алған. В. Д. ... ... іс ... ... кез ... ... ... хаттамалары ішінара дәлелдеме
көздері болып табылады деп ойлайды. Оған керісінше Ф. Н. Фаткуллин мен ... ... ... ... ... ... тергеу іс-қимылдарынын
хаттамалары ғана дәлелдеме көздері болып табылады деп есептейді. ... ... ... дәлелдеме мақсатына анағұрлым сәйкес келетін
сияқты, өйткені жекелеген тергеу іс-қимылдарының қосымша ... ғана ... ... ... жинақтау тәсілдерін құрамайды (мәселен, мәйітті
сойып көру оны ... және ... ... ... ... жағдайлар жасауға бағытталған). Өзінің кезқарасын жақтай отырып, В.
Я. Дорохов былай деп жазды: "Хаттамалардың дәлелдеу маңызы ... ... ... іс ... ... болып табылатын тергеу
және сот іс-қимылының хаттамаларьша қатысты ғана қойылуы мүмкін".[28]
Сонымен, дәлелдемелер ... ... ... ... және ... ... ... өзі тиісті емес көздерден және тиісті ... ... ... ... ... осы сипатында шыға
алмайтындығы іс жүргізушілік құқығының ережесіне сәйкес келеді.
2.2 Дәлелдемелердің қайнар көздерінің ... ... ... ... ... ... күші ... егер олар
қылмыстық істер жүргізу заңының талаптарына сәйкес алынса. Нақтырақ ... ҚР ҚІЖК 82, 119 ... Куә ... ... ... іс ... бір ... мәлім болған әркандай түлға шақыртылып жауап алуынуы
мүмкін. Куәнің берген айғағы - осы қылмыс бойынша жауап бермейтін ... ... ... ... бекітілген және істелген іс бойынша
фактілі деректер туралы мәліметтер.
Куәнің берген айғағы өзінің мәнінде іс ... ... бар ... туралы
жеке қабылдаушылықтар және әрекеттер жайлы мәліметтер негізінде құрылуымен
анықталынады. Яғни оқиға жайлы білуі ... ... ... ... мәлім болуы. Сондықтан куәні ауыстырылмас тұлға ретінде
қараймыз.
Қылмыстық іс жүргізу ... куә ... ... беру ... іс
үшін маңызы бар қандайда болсын мән-жай белгілі болуы мүмкін кез ... ... ... ... ... істі ... судья
2. сезіктінің, айыпталушының қорғаушысы, сонымен қатар
жәбірленушінің, азаматтық талапкердің және ... ... ішкі ... ашу кезінде белгілі болған мән-жайлар
туралы діни қызметші
4. өзінің жасы толмауына не ... ... ... орай іс үшін маңызы бар мән-жайларды
дұрыс түсінуге және олар ... ... ... ... ... ... ... бар жағдайлар туралы мәліметтерді куә өндірістен
тыс, тексеру әрекеттерінен немесе қылмыстық іс козғалғаннан ... ... Іс ... ... ... жағдайлар, дәлелдеу пәніне кіретін
және дәлелдемені дұрыс бағалауды қажет ететін ... ... ... ... ... табылады.
Жәбірленушінің көрсетуі.
Жәбірленушінің берген айғақтары куәнің берген айғақтары ... ... ... іс ... ... бар ... ... тікелей істен,
басқаларынан немесе іс құжатарынан мәлім болған ауызша ... куә ... ... ізге түсу органының лауазымды иелерінің
талабы бойынша шын көрсетулер беріп және ... ... ... ... ... Егер де, жәбірленуші хабардар болған қайнар көзін көрсете
алмаса онда ол хабарлама ... ... ... ... ... ... беруден бас тартқаны үшін және жалған
айғақ ... үшін ... ... ... ... ... айғағы куәнің айғағымен ұқсас, бірақ та ... ... бар. Ол ... ... ... ... куәга қарағанда
процессуалдық жағдайы ерекше және оның құқықтары кең. ... ... ... ... ретінде алмастырмас тұлға, ал оның ... ... ... көзі ... ... онда ол ... ретінде
істе жүрмейді.
Қылмыстық іс жүргізуде жәбірленуші ретінде танылады, егер оған қатысты
қылмыс ... ... дене ... ... зиян ... деген нсгіз
болса. Тұлға жәбірленуші ретінде танылу мүмкін, егер де оған ... ... ... ... ... есі ... емес адам ... болса.(ҚР ҚІЖК
75 б).
Айыпталушының көрсетуі.
Айыпталушының берген көрсетуі тағылған айыптың мазмұнын құрайтын
жағдайат туралы ... ... дәл ... ... ... ... алған іс бойынша басқа да жағдайлар. ... ... оған ... қылмыстық ізге түсу органмен айыпталушы
ретінде тарту туралы қаулы ... ... ... оған ... ... ... ісі ... іс қозғалса және анықтау органының басшысы мен айыптау
хаттамасы бекітілсе. (ҚР ҚІЖК 69 ... ... ... сатысында жауап алуға айып тағу, ал
сотта айыптау қорытындысын ... ... ... ... ... ... ... оған қатысты тағылып отырған қылмыс фактісі
жөнінде өз әрекетін түсіндіретін анықтамасынан ... ... ... ... ... айыпталушының берген көрсетуі екі жақты
процессуалдық сипатка ие болады; ... ... - ол ... ... ... ... - ... айыпқа карсы қоргану құралы ретінде.
Осыған байланысты заң ... ... ... ... ... ... фактісі туралы хабарлама және қорғану кұралы ретінде.
Сонымен ... ... ... занмен белгіленген тәртіппен
алынған, айыпталушы ретінде танылған тұлганың ауызша ... ... ... ... құрайтын мәлімдемелер туралы. Сондай-ақ іс
бойынша оған мәлім болған ... ... және істе бар ... ... ... ... белгіленген тәртіппен алынған және бекітілген тұлғаның
ауызша хабарламасы. Осы хабарлама және оған мәлім басқа да мәлімет ... және оған ... айып ... ... ... шарасы
қолдануына негіз болғаны.
Сезіктінің берген көрсетуі айыпталушының берген көрсетуімен көптеген
ұқсастығы бар. Соның ішінде:
бұл жеке ... ... ... ... ... дұрыстылық ... ... ... ... ... сияқты болып
келеді;
сезіктінің берген көрсетуі тек қана ... ... көзі ... ... ол сонымен қатар заңды ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, сезіктінің берген керсетуі айыпталушының берген
көрсетуінен субъекті, пәні, көрсету ... ... ... Егер ... ... жасады деген сезікпен қылмыстық іс ... және ... ... ол ... жарияланып немесе ұстау әлде ... ... ... ... ... ол сезікті ретінде танылады.
Сонымен қатар жеке дәлелдеме ретінде эксперттің қорытындысын жатқызуға
болады.
Қылмыстық іс ... ... осы ... ... ... ... қайнар көзі болып табылады.
Кейбір жағдайларда, мысалы, ... ... ... ... ... үшін ... ... азаматтық жауапкерден жауап
алу қажет болады, бірақ ол тұлғалардың көрсетулері бөлек ... көзі ... ... ... ... бұл ... жойылып, заң шығарушы ҚІЖК 115
бабының 2 б. ... ... ... ... айғақтарын
дәлелдемелердің бөлек қайнар көзі ретінде белгілейді деп ойлаймыз.
Заттай дәлелдемелер.
Заттай ... ... ... егер олар қылмыс қаруы болды деп
ойлауга негіз болса, ... ... ізі ... немесе қылмыстық
әрекеттің объектісі болса. сондай-ақ акша мен өзге де бағалы ... ... ... ... мән-жайын белгілеуге, кінәлілерді
табуга не айыпты жоққа шығаруға немесе жауаптылыкты жеңілдету ... ... да ... аталған ҚІЖК-де көрсетілген бапқа анализ жасап кететін
болсақ, онда заттай дәлелдемелерге ... ... ... ... заттар;
өзінде қылмыстық ізі сақталып қалған заттар;
қылмыстық әрекеттің объектісі болған заттар;
кінәлілерді ... ... ... ... ... ... ... құрал болуы мүмкін басқа да заттармен құжаттар.
Қылмыстық іс жүргізуде заттай дәлелдемелердің ... өте зор, ол ... ... және ... ... техниканың дамуымен әрі қарай
бағыт алады. Заттай дәлелдемелерді көп ... ... ... деп ... Себебі, олар қылмыс жөнінде көптеген ... ... ... ... та, айта ... ... ... жерді қарау хаттамалары және
баска да жазба дәлелдемелері заттай дәлелдемелермен қамтылып кетеді. Заттай
дәлелдемелер деп айтатын себебіміз, ... факт ... ... ... ... ... іс ... маңызды факт жөнінде мәліметтер белгілі бір
объектіден бастау алады, яғни белгілі бір ... ... ... ... ... бұл жерде объект танылады. Осы дәлелдемелер арқылы ... іс ... ... құрылып, дәлелдеу процессі жүзеге асырылады.
Заттай дәлелдемелердің ... жеке ... осы ... ... ... дәлелдемелердің, соның ішінде заттай дәлелдемелердің
қалыптасу ... ... ... ... қажет.
Заттай дәлелдемелердің баска дәлелдемелер сияқты өзіне тән
белгілерімен ... ... ... ... ... ... В. Я.
Дороховтың пікірі бойынша заттай ... ... тек ... ... және заттың жағдайын тергеушімен, сотпен және
баска да процеске қатысушылардың тікелей қабылдауын жаткызады. ... ... және ... тән касиетін қабылдау мүмкін емес ретте, ... ... ... ... ... ... маңыздылығының тұрғысынан қарайтын болсақ онда дәлелдемелер
арасында санаулы артықшылығы жоқ, дәлелдемелердің өзара ерекше белгілері
бар. ... ... ... ... ... ... қажет.[29]
Заттык айғақтар туралы айта ... Ф. Н. ... ... ... "Іс жүзіндегі акпараттың сактаушысы материалдык объектілер болып
табылатын, ал акпараттың езі ... тыс ... ... ... ... ... деп аталуы мүмкін. ... ... ... ... мен өнімдері, қоғамдык кауіпті әрекеттің іздері бар
заттар, кылмыстык жолмен болған ... және т.б. ... Бұл ... ... ... бар ... туралы тиісті ақпарат қылмыстық істі тергеу және
соттык карау кезіндеткелей сезіммен қабылдауға болатын материалдық "іздер"
мен накты ... ... ... және ... ... ... та, ... та манызы бар.
Теориялық маңызы ... ... ... ... ... ... негізі болып та-бьшады. Қызмет ретінде ... ... мен әр ... іс жүргізупшш дәлелдеуге тартылатын объек-
тілердіңшексіздігіне, ... ... мен ... ... ... дәлелдемелерге қатысты бұл ете ... ... ... ... ... айта келіп А. А, Хмыров
былай деп атап өтеді: (дәлел-демелерді жіктеу) "оларды жинаудың, ... ... ... ... ала ... ... ... іс жүргізушілжрежимін, сондай-ақ оларды пай-даланудың
жолдары мен әдістерін, ... ... ... ... ... ... істің мән-жайын жан-жакты, толык және объективті түрде
зерттеуге ... тиіс және ... ... ... ... ... дәлелдеуге жататын іс жагдайларының қайсысы жеткілікті
тұрде толық ... ... әлі де ... не косымша
нақтылануға мұқтаж екенін білуге кемектеседі.
Жеке және заттық дәлелдемелер ... ... ... ... және осы тетіктің акпаратты сақ-таушысымен байланысьш
аныкгайды. Егер акдараттың кәзі адам ... ... ... ... сарап-шы корытындысы), онда ол жеке ... Егер ... ... мен ... ... бұл ... ... жауап беруін тіркемеугетиіс, онда олар заттық дәлелдемелерге
жатады.
Дәлелдемелердің дәстүрлі жіктелуі түтас ... осы ... ... ... ... сақтап қалып отыр. Ғылыми жетілдірулер негізінен
жіктелетін объектілердің мазмунына қатысты.
Мәселен, Ю. К. ... ... бір ... ... заң да ... (әрекетсіздікті) жәсаған фактісі туралы тікелей куәлан-дырған
жагдайда тікелей дәлелдемелер ретінде есептеуді ... Оның ... ... беру ... ... термино-логияға да сәйкес келеді,
практикалық терминологияда ... ... ... ... да ... ... ... бір қылмыс жасағанын ... ... Оның ... ... ... ... қазіргі көзқарас
жағдайында қарама-қзйшы жағдай ... оның бір ... ... ... ... ... ... болғанынә қарамастан қылмыс
жасаған адам анықталмағаны былай ... ... да бір ... ... ... ... да бір айғак жоқ болып шығады.
Жанама дәлелдерге қатысты ... бул ... кең ... ... орын әлған. Мәселен, М. Е. Евгеньев ... ... . ... болғандығын немесе белгілі бір адамнын, оны жасаған кінәлілігін
анықтауына байланысты жіктеуді үсынды;:. Бұл көзқарасқа Г. М. ... ... ол ... деп ... ... оқиғасына жататын жанама
дәлелдеме көпшілік жағдайлар-да ... ... ... де ... ... {өйткені оқиға оның іс-әрекетінің нәтижесі) және керісінше"1.
Жанама ... ... М. М. ... ... ... ол ... дәлелдемелер бірегей тұтас дүние болып ... ... ... жүргізілуі мүмкін емес дел есептеді2.
Жанама дәлелдер мәнісіиің көп қарсылығы XX ғасырдың 40-шы жылдарының
ортасындә кеңес ғылымында "айғақтар теориясы" де-ген ... ... ... ... ... ... ... этимологиялық негізі
болды: айғақ әлдекімді әлденеде әшкерелейтін зат па, әлде жағдай ма? ... ... ... ашу ... білдіреді. ал өтірігін ашу, демек
әлдекімнің әлденеде үят қылығын ашу3. Сонымен айғақ ... ... ... мүның өзі "айғақ" және "жанама дәлелдеме" терминдерін
бір синонимдік қатарға қою себептерінің бірі ... ... ... А. Я. ... әділетті түрде атап өтті: "Жанама дәлел-
демелер туралы ... ... ... ... ілімнің бірқатар
маңызды проблемалары өзара байланысты, олар: айғақты қүрайтындардың
сенімділік ... ... және кіші ... арақатынасының
проблемасы; айғақтардың туйісуі немесе үйлесуі проблемасы: ... мен ... ... ... проблемасы; сот
дәлелдемелері ретінде айғақтардың сапасы мен маңызы ... ... ... ... ... ... хаттама дегеніміз — іс жургізущілік
қужат, онда аныктаушы ... ... ... ... ... мәжілісінде
және басты сот талқылауында орын алған ... іс ... ... ... ... ұғым сот ісін ... әр ... құқыктық қатынастарды реттейтін бірқатар өзге де нормаларда
өзінің дамуын тапты. Атап ... ... іс ... ... және сот құжаттары деп белу байқалады. Құжаттардың хаттамаларға
қатынасы ... ... ... екенін ескерсек, хаттамаларды іс жүргізу
процесін ... ... ... жөне сот ... ... ... корытыңды жасаймыз. Кезендік белгілері ... ... ... ... бар және олардың мән-танымдык
қырына байланысты ерекшелік ... ... ... ... және сот ... хаттамаларының арасындағы айырмашылықты
айқындау манызды. Оның маныздылығы іс ... ... ... ... ... ... белгілейтін анағұрлым маңызды
сипаттарды ... ... ... түседі. Мәселе мынада: ҚІЖК-інде
"хаттама" туралы түсінік берілмеуімен ... сот ... ... кез
келген хаттамаға қойылатын жалпы талаптар туралы нормалар жоқ. ... ... ... ... ... ... 203-бабы) және сот
істерінің хаттамадарын (ҚІЖК-нің 328-бабы) калыптастырудың тәртібін егжей-
тегжейлі ... ... бар. ... коса заңда жекелеген тергеу іс-
әрекетінің хаттамаларын жасауға түсінік ... ... ... ... қою ... ... ... 234-бабы, жауап алудъщ хаттамасы туралы
К.ІЖК-нін, 218-бабы жәнет.б.), алдьтн ала ... ... емес ... ... жасалатын айыптау хаттамасының мазмұнына дербес түсініктеме береді.
Тергеу және сот іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... іс-кимылы, оның ішінде жекелеген тергеу
іс-әрекеті дербес хаттамамен ресімделеді;
сот тергеуі уақытысында жүргізілетін барлык сот іс-қимы-
лы сот мәжілісінің бірыңғай ... ... ... ... ... ... алдында оларды жасау туралы каулы міндетті
түрде қабылдануға тиіс {мәселен, тергеу сараптамасын жүргізген
жагдайда).
Алдын ала тергеу кезеңіне мынадай хаттамалар жатады: сезіктіні ... деп ... ... ... алу; ... және ... ун ... тындау; оқиға бол-ған жерді қарау; куәландыру; жауаптарын ... ... ... ... ... ... және алу; куәгерден жауап
алу; бетпе-бет жүздестіру; тану және тану кезінде жауап алу;
'Такырыпкд катыстьг тергсу іс-әрекеіі мен ... ... ... қажет. Алғашқылардың хаттамалары уәкілетгі адамның ... ... ... іс ... камтиды (кылмыстық іс қозғау, алдын ала
тергеуі), екіншілерінің хаттамалары фактілер ... және ... ... тергеу іс-әрекетінің (жекелеген) барысы мен нәтижелерін
білдіреді сондықтан тергеу іс-әрекеттерінің хаттамаларын одан әрі ... ... ... ... ... деп түсінеміз.
Іс жүргізушілік үнемдеу мақсатында әр түрлі іс ... ... ... мен ... бір ... ... дұрыс, бүл
орында осы іс-әрекеттердің бірі — екіншісінен туыңдап жатса, не ... бір ... ... іс жүргізу мүмкін болмаса ғана ... алып қою іс ... ... ... ... емес, өйткепі тяп ... ... ;шып ... ... объектілер габылады. Тщг,' кезінде
табылғам объектілер міңдетті Іүрде тексерілуге жаіады. ... ... ... бір ... екі немесе одан да көп іс жүргізушілік дербес
тергеу іс-әрекеті жүргізіледі. Мұндай жағдайларда ... ... ... бір ... ... ... ... мұндай хаттамалардың қалай
деп аттнуындығында ғана. Бір кызығы, ... өзі ... ... жасауды
көздейді, мәселен, тінту мен алып қою жүргізілген кезде, тану мен ... ... алу ... ... ... ... жариялагап және айыпталушы мен оның қоргаушысын іс
материалдарымен таныстырған ... ... ... аду; ... ... ... қаулысына қол қоюдан айыпталушының бас тартуы;
айыпталушыдан жауап алу; ... ... ... ... түсіндіру; айыпталушыны және оның қорғаушысын іс материалдарымен
таныстыру; жәбірленушіні, азаматтық талапкерді, азаматтық жауапкерді ... ... ... ... ... басқа да процессуалды
іс-әрекеттердің ... ... ... оньщ ішінде ҚІЖК-де
көрсегілмегендері де бар. Оған, мәселен, ... ... ... ... хаттамасы жатады. Осыған байланысты В. Т. Томин былайдеп
әділетгі ... атап ... ... ... мынадай ереже жұмыс істейді,
егер қылмыстық істі ... ... ... ... және ... мен ... ... істі шешу үшін маңызды болса, оңда ... ... ... ... ... ... хаттама жасаудың
құкықтык негізі бар деп ойлаймыз, бұл жерде хаттаманың ... ... сот ісін ... барысында жасалатын әрбір процессуалдық іс-
әрекет баяңдалуға тиіс іс ... ... ... ... дейінгі қызмет барысында хаттамамен рәсімделетін процессуалдык
іс-әрекеттердің мазмұны құжаттарды қосымша турлерге саралауға ... 1) ... ... ... ... ... ... 2) сот ісін жургізуге қатысушылардын іс ... ... ... ... ... ... Бірінші
косымша түрге жекелеген тергеу іс-әрекеттерінін хаттамалары ... ... ... ... мәйітті сойып көру, телефон және өзге де ... ... ... үшін ... алу, тінту, алып кою, тергеу
сараптамасы, окиға болған ... ... ... ... ... Екінші қосымша түрге айыпталушынын айыпталушы ретінде
жауапқа тарту туралы каулыға қол қоюдан бас тартуы, ... ... ... ... ... ... және ... іс материалдарымен ... ... ... және азаматтык жауапкерді материалдарьшен таныстыру хаттамалары
жатады. ҚІЖК-де бекітілген жекелеген хаттамаларды ... ... ... ... ... кез келген
хаттамаларды жасауға орынды ... ... ... ... ... Біз ... талаптар ретінде мы-наларды санаймыз:
Хаттамаларды жасау уақыты ҚІЖК-нің 203-бабына сәйкес
тергеу ... ... ... ... сәйкес
басты сот талкылауының хаттамасы тікелей тергеу немесе сот
іс-әрекеті барысында жасалады, ал мұндай мүмкіндік болмаған
жағдайда тергеу іс-әрекетінің хаттамасы тергеу жасалғаннан
кейін кідіріссіз ... Бұл ... ... ... өте ... ... ... кағазға түсірілген ақпараттың толық бол-
мауьша, объективті болмауына әсер етуі мүмкін.
Хаттаманы жазу тәсілі. ... ... ... ... ... керек. Тергеу іс-әрекетінің барысы мен
нәтижелері нысаналы бланкілердекөрсетіледі. Мүньщ өзі хат-
тамалар жасауға кететін уакытты елеулі түрде қыскартады ... ... ... ... ... ... сот ісін ... мәдениетін көтереді.
Хаттамаға ескертулерді іс-әрекетке катысушылар ез қолы-мен жазуы
мүмкін. Стенографиялауға жол беріледі, бұл ... ... ... ... ... ... жүргізген кезде үн таспаны және видео ... ... ... Үн ... ... ... сөз ... түрде
хаттамаға тіркелугетиіс.
3. Хаттаманың мазмұны. Хаттамада процессуалдық іс-әрекет
жүргізудін орны мен күні; іс-әрекетке қатыскан адамдардын
тізбесі ... ... ... ... ... ҚІЖК-
нің үйғарымдарына сәйкес олардың деңгейіне қарамастан іс
жүзінде орьш алған ... ... ... ... тиіс; адам-
дардың жауаптары, әдетте, сөзбе-сөз хаттамаға енгізіледі. Со-
нымен бірге сөзбе-сөз жазу дорекі, басы артык сөздерді ... ... ... ... ... іс
жүpгiзyшiлік іс-әрекетке қатысушылардың бәрін де таныстыру
қажетті ереже болып ... ... езі ... ... ... кол коюымен рәсімделеді. Бұл орайда қол қоюды жүргізу мыналарға: 1) іс-
әрекетке қатысушыларға процессуалдық құқыктары мен міндеттерін ... ... ... хаттама мазмұнын таныстыруға байланысты болуы мүмкін.
Хаттамаға енгізілген барлық өзгерістер мен толықтырулар ту
ралы хаттамада арнайы ескерту ... ... ... ... жүргізу кезінде орындалған фотосурет негативтері
Мен суреттер, кино таспа, диапозитив, жауап алудың ... ... ... мен ... тіркелуі мүмкін. Мұндай қосымшалардьщ
сипаты, мазмұны ту-ралы хатгамада міндетті түрде көрсетіледі.
Тергеу және сот іс-әрекеттері хаттамаларының сот ісің ... ... ... ... мәнісімен айқындалады, не атқаратын рөлі мен іс
жүргізушілік функциялардың өзара байланысынан ... ... ... ... ... құқықтық салмаққа байланысты, ейткені
про-цессуалдық құжат тұтас алғанда өзгеше құқықтық қатынас-тардың формальды
көрінісі ... ... ... ... Н. Г. ... мынадай
пікірімен келіспеу мүмкін емес, ол ... деп атап ... ... іс ... ... ... іс ... қызметтің
нысаны болып табылады... сондықтан олар тұтас алғанда және ... ... ... ... ... бо-лады және белгілі бір ролдер мен
функцияларды орындайды". Тергеу жөне сот іс-қимылының хаттамалары ... ... және ... өзге де қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... талдай отырып, жауап алынған адамның іс ... ... ... жасауға болады, Егер сонғысының орнъшакуәгер сөз ... оңда ол ... да ... ... ... жауап бергені үшін
қылмыстык жауапкершілікке тартылады. Егер жауап алынатын адам айыпталушы
болса, онда ... ... беру ол үшін ... емес, кұқық болып табылады.
Құқықтык қатынастарға қатысушылардың мәртебесіңдегі мұндай айырмашылықтар,
олардың занды құқықтарын жүзеге асыруы мен ... ... ... істі
жүргізу кезіндегі зандылық принципшін сақталуы туралы пайымдауға мүмкіңдік
береді.
Тергеу және сот іс-әрекеттері ... ... ... ... ... ... үшін ... жасау-ды жүзеге асыруға
жәрдемдеседі. Бүл, әсіресе мерзімдерді бұзу елеулі құқықтық салдарларға
әкеліп ... ... аса ... ... ... ... ... ұстаған уақыт-тағы хаттама жасалған күн адамды камаудан босату
туралы ... ... ... аса ... ... бірі ... және сот іс-әрекетінің хаттамалары куәландыратын рөл аткарады,
өйткені олардың мазмұны процессуалдық іс-әре-кет барысын ... ... және оның заң ... ... ... ... бағалауға
мүмкіндік береді.
Тергеу іс-әрекетінің хаттамалары мазмұнын соттың зерделеуі судьялардын
ішкі сенімін калыптастыруға жәрдемдеседі, мұнын өзі ... мәні ... және ... ... ... ... шарты болып табылады.
Сот іс-әрекетінің хаттамалары апелляциялық және ... ... ... сот ... ... зандылығын
айқындауға мүмкіндік береді.
Ресей империясының 1864 жылғы ... сот ісін ... ... ... ... ... іс-әрекеті туралы жеке хаттама жасалуға
тиіс деп көрсеткен. Бастылары ретінде ... ... ... жерде жауапты
тексеру, тергеу сараптамасын қоспағанда бүкіл тергеу іс-әрекеті ... ... ... ... және ... ... ... өзге құжаттарда, оның ішінде өзге тергеу ... ... ... ... ... ... ... ала тергеу барысында тек қана үш түрлі іс
жүргізуші құжаттарды: хаттамалар ды, ... және күн ... ... 1с жүзінде сотқа дейінгі жасалған барлық өзге іс жүргізушілік
құжаттардың құқықтық ... ... Сот ... ... ... сүйене отырып, тергеушілер кейде іс үшін маңызды ақпаратты
тергеу іс-әрекетінің ... ... ... П. В. ... бойынша қараудың немесе тінтудің хаттамаларында мәнісі бойынша
іс-әрекетке қатысушылар-дың бірінің түсінігі болып ... ... өзге ... іс-әрекеттерінің хаттамаларында —жауап алудың тақырыбы
мен негізін қурайтын ... ... ... ... ... 470-бабына сәйкес тергеу іс-әрекетінің хатта-масына
барлық қатысушылар қол қойған және сауатсыздар үшін ... ... ... ... сенім білдіретін адамдары" қол қойған. Осындай ... ... ... ... жоқ ... ... қол қоюын жүргізу
құжатты іс жүзінде заңдық күшінен айырды, өйткені құжат ... ... ... Бұл ... қылмыстық іс жүргізу заңдзры сот ісін
жургізуге қатысатын сауаты жоқтардың бұрын орын ... ... ... ... орнына қабылдаған болатын.
Өзге де құжаттар.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің (ҚР ҚІЖК) 123-
бабына сәйкес, құжаттар, егер олардағы ... ... ... ... ... ... ... мәліметтердің қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... іске ... және
онда оның сақталуының бүкіл мерзімі бойында сақталады. Алынған және ... ... ... ... есеп беру үшін және өзге де ... ... ... жағдайда, олар заңды иесіне қайтарылуы ... ол іс үшін ... ... уақытша пайдалануға ұсынылуы не ... ... ... іс ... ... ... мен "материалдар" ұғымының
ұқсастығы туралы айтылады. ... ... ... ... бекіту
туралы ғана емес, сонымен қатар, жазбаша және өзге ... ... ... да ... ... ... ҚР ҚІЖК-нің 123-б. 2
б. сәйкес, құжаттар жазбаша да, өзге ... да ... ... мүмкін.
Құжаттар жазбаша да, өзге нысанда да көрсетілген мәліметтерді қамтуы
мүмкін. Құжаттарға, сонымен бірге осы ... ... ... алынған, талап етілген немесе табыс ... ... ... материалдары (түсініктеме және басқа да көрсетулер,
түгендеулер, ... ... ... ... ... ... ... фото және киносуреттер, дыбыс және
бейнежазбалар да жатады.
Осы түрдегі құжаттар мен материалдардың барлығы, және ... ... ... сот ісін ... ... ғана ... сонымен қатар, қылмыстық іс
қозғалғанға дейін де ... ... ... ... тергеуші,
анықтаушы талап ететін құжаттар мен материалдар түрі заң шығарушымен ... ... ҚР ... 181-б. 2 бөлігінің мазмұны ҚР ҚІЖК-нің 123-
б. 2 бөлігінің ережесіне ... ... ... ... анықтаушыға берілуі талап ... ... ... ... ... немесе ауызша нысандағы
құжаттар және материалдар ретінде ... ... ... ... ревизорлар мен аудиторлардың ... және ... ... ... ... ... қылмыс белгілері туралы
мәліметтерді толықтыратын, ревизорлық және аудиторлық мекеменің қаржылық-
шаруашылық қызметі үшін ... ... ... ... ... алып ... болмайды.
Ревизия және құжаттық тексеру актісі, түсініктеме - ҚР ҚІЖК-нің
117-бабында ... ... ... үшін ... бар мәліметтерді
дәлелдемелер ретінде қолдануға мүмкіндік беретін, ҚР ҚІЖК-нің 115-бабының,
2 бөлігіндегі "өзге де құжаттардың" бір түрі ... ... іс ... ... ... ... органның лауазымды
тұлғаның немесе ұйымда басқару функцияларын атқарып отырған тұлғаның
хабарламасын ... ... ... беру туралы талабын заң
шығарушы қылмыстық іс бойынша ... ... ... мен ... ала ... ... ... жинау тәсілдерінің
барлығы кеңінен қолданылады.[31]
Дәлелдемелер ретінде жол берілетін өзге құжаттарды жинау ... ... және осы ... ... ... және ... ... талабына бағына отырып, заң шығарушы осы әрекетке ерекше
құқықтық нысан ... ... ... ... ... ... ... танымдық қызмет құрылымы туралы ұғыммен сай
келеді. А.И. Ракитовтың пікірі бойынша, зерттеу операциясы - ... ... ілім ... ... ... ... ... жиынтығы зерттеудің соңғы мақсатын қамтамасыз ететін зерттеу
рәсімін қалыптастырады.[32]
Заңмен көзделгендей (ҚР ... 125-б), ... ... ... ... ... ... элементі ретінде, құжаттар
дәлелдеу құралы ретінде қолданылуы үшін, дәлелдемелер жинау оларды ... және алу ... ... ... ... ... ... белгілі құжаттарды жинаумен қамтылса, ал құжат-дәлелдемелерді
табу оларды жинаудың бастапқы және ... ... ... ... ала іздеусіз (ізге түсу) табу жәбірленуші, ... ... ... ... азаматтық жауапкердің жәек олардың
өкілдерінің құжаттарды, заттарды беру кезінде орын алады.
Қылмыстық іс ... ... ... жол берілетін
құжаттарды және заттарды жинау болған оқиғаның мән-жайын, ... ... оның ... ... ... және оның салдарын белгілеу және
жаза тағайындау үшін қажет. ... ... ... ... ... ... оның сипатын белгілеу қажет, яғни, дәлелдемелер ... ... ... мен ... ... табу ... қайта құрылады.
Жедел-іздестіру шараларын жүргізу сөзсіз тергеуші және соттық
кезекті процессуалдық ... ... яғни ... ... ... ... ... сондай-ақ, процессуалдық құрал көмегімен
құжаттар табылып, және ... ... ... ... қол ... ... ескере отырып, бұл ... ... ... және құжаттар жинаудың негізгі бөлігі
ретінде қарастырылмайды. ... ... ... қоса ... ... ... емес ... нысаны ретінде қызметі
процессуалдыққа ... ... ... алу ... ... және өзге де процессуалдық
әрекеттерді (тінту, алу, оқиға болған жерді қарау, құжаттарды беру және
талап ету, ... алу және т.б.) ... ... ... ... ... ... Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1994 жылғы кыркүйектің 15-інде
қабылдаған жедел-іздестіру ... бірі ... ... ... ... ... және ... көздейді (2-бап). Жедел-іздестіру
қызметін мынадай оргавдар жүзеге асырады: а) ішкі ... ... ... ... ... б) ... ... әскери барлау
органдары; в) Қаржы министрлігінің ... ... ... г) Қазақстан
Республикасы Президентінің күзет қызметі (жедел-іздестіру қызметі туралы
Заңының 6-бабы).
ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... және оны ... ... табу мақсатын-да анықтау органдарына
қажетті жедел-іздестіру шараларын қабылдау жүктеледі. Осы ... ... ... ... ... ішкі ... ... Заң күші бар Жарлығында дамытылды. Мәселен, аталған Жарлықтың 10-
бабында былай деп жазылған: ... ... ... ... Заңына сәйкес кылмыстардың алдьш алуға және ... ... ... ... ... ... ... сондай-ак қыл-
мыстық-атқару зандарымен белгіленген бас бостандығынан айыру орындарында
режимді сактауға бағытталған іс-шараларды ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыруға құқылы ішкІ ... ... мен ... ... ІшкІ ... белгілейді". Одан әрі аталған Жарлықтың 11-ба-бына (1-бөлім, ... ... ... ... ... қызмет адамдарының атынан ішкі
істер органдары "қылмыстық ... ... ... және жедел-іздестіру
матери-алдары бойынша қажетті зерттеу жүргізуге кұқығы бар", тал-данып
отырған ... ... ... ... ішкі ... оргаңдары "заңда
көзделген жағдайларда және тәртіппен қылмыстык іс жүргізу ... ... ... ... оларды жүргізуге мамаңдарды тартуға,
дерек ... ... мен ... үшіи ... ... ... ... Республикасы Президентінің "Қазақстан Респуб-ликасының
ұлттык ... ... ... Заң күші бар ... да ... ... регламент бар. Мәселен, осы Жарлыктың 13-бабына
сәйкес ұлттык кдуіпсіздік органдары өздеріне жүктелген ... ... ... және ... ... ... жүргізуге" кұқығы бар,
Өзге де анықтау органдары қызметі ... ... ... ...... ... қызметін жүзеге асыру құкығы
жоғарыда келтірілгендерге үксас жалпы ережелер шектерінен ... ... ... ... жолымен алынған
дәлелдемелер мен процессуалдық емес ... ... ... ... ... ... қажет:
анықтау органдарының жедел-іздестіру қызметін жүзеге
асыру кұқығы бар органдардан айырмашылығы;
процессуалдық емес ақпараттың мәні.
I. Қолданылып жүрген қылмыстық іс ... ... ... ... ... істер органдары;
ұлттық қауіпсіздік органдары;
әділет оргавдары;
салық полициясының органдары;
кеден органдары;
әскери полиция органдары;
шекара бөлімдерінің командирлері;
әскери болімдердін командирлері;
- Қазақстан Республикасынын дипломатиялык ... ... және ... ... ... ... ... қарсы кызмет органдары;
- геологиялық барлау ... ... ... кемелерінін
капитандары.
Сонымен, анықтау органдарының тізбесі "Жедел-іздестіру қызметі туралы"
Заңмен ... ... ... ... ... ... ... толық көлемде сәйкес келмейді. Бұдан мынадай ... ... кез ... ... ... ... жүргІзуге
күқылы емес, сондай-ақ осындай күқығы бар әрбір орган ... ... ... Муны ... ... ... ... "Жедел-іздестіру кьізметі
туралы" Заңнын 6-бабына сәйкес ішкі істер органдары жедел-іздестіру
қызметін ... ... ... бірі болып табылады. Ішкі істер
органдарының жүйесін мыналар кұрайды: Қазақстан Республикасынын Ішкі істер
министрлігі; оған ... ... ішкі ... ... және ... органдарының көлік, қалалық, аудандык, қалалардағы ... ... ... ... және ... ... ... ме-кемелер мен ұйымдары. Әрбір санамаланған субъектілердің
кұрылымы — ... ... ... да бір ... бір ... ... және көмекшІ аппараттардын, болімшелердін (оперативті,
тергеу, кадр және т.б.) курделі жүйесін ... Ішкі ... ... ... ... ... да осьшен түсіндіріледі, оған сәйкес
жедел-іздестіру ... ... ... ... ішкі ... орган-дары
болімшелері мен қызметкерлерінің тізбесін Ішкі ... ... ... ... ... қызметімен айналы-суға кұқығы
бар басқа да органдарға тән. ... ... ... ... ... ... ... туралы" Заңның 6-бабында ішкі істер
органдары аталады, мұның өзі мұндай құқық желейже ... ... ... ... ... ... Бұл ... "Жедел-
іздестіру қызметі туралы" Занның 12-бабының ... бір ... ... ... ... жүргізуге қүкығы бар
қызметтердін, бөлімшелердін, және қызметкерлер санаттарының тізбесін жедел-
іздестіру қызметін жүргізуші ... ... ... ... ... аталған тізбеден ҚІЖК-нің 65-бабындэ
белгіленген белгілер түсіп ... ... ... ... ... жүзеге асыра алады, мәселен, сотқа құрмет ... және ... ... тәртібін бұзушылыкқа байланысты қылмыстяр туралы істер
бойынша әділет органдары анықтау жүргізеді және т.т.
Талданып отырған ... ... ... ... табьглатын Қорғаныс министрлігінің әске-ри барлау органы, Казақстан
Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... ... ... Жедел-іздестіру кызметін жүзеге асыратын
аныктау органдары мен ... ... ... ... ... мен
жедел-іздестіру кызметінің максаттары мен міндеттеріне байданысты, Ал
шындығында жедед-іздестіру ... ... ... тізбесі
кылмыстық сот ісін жүргізу мақсаттарынан тысқары жатыр. Мәселен, "Жедел-
іздестіру қызметі туралы" Заңның ... ... ... ... мы-наларды
көздейді:
а) козғалған қылмысты істің болуы;
ә) жедел-іздестіру қызметін жүзеге асырушы органдарға келіптүскен:
әзірленіпжатқан, жасалыпжаткан ... ... ... алу, ... және сот органдарынан немесе кылмыстық жазадан жалтарып
жүрген адамдар;
азаматтардың хабарсыз кетуі және ... ... ... шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың арнайы қызметтерінің
барлау-бүлдіру әрекеттері туралы ... ... ... ... істер бойынша
тергеушінің жазбаша тапсырмалары және Ігрокурордың нұсқау-
лары, ... ... ... кұқықтық көмек беру туралы шартқа (келісімге) сәйкес
халықаралық құқык қорғау ... және гяет ... ... ... органдарының сауал салулары;
г) коғам, ... ... мен оның ... және
қорғаныс әлеуетін нығайту мүддесіне орай барлау акпаратта-
рын алу қажеттігі женіндегі хабарламалар негІз болады.
Сонымен, анықтау максатына жедел-іздестіру шараларын жүргізу ... ... ... ... жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыру аныктау
міндеттерін шешуге ғана ... Бүл ... ... қылмыстың алдын
ала тергеу ны-саны ретінде түсіндіріледі, анықтау тиісті органдар мен лауа-
зымды адамдардъщ кылмыстық іс ... ... ... ... ол ... ... арыздар мен хабар-ларды карауға және шешуге,
қьілмыстық істі ... ол ... ... жүргізуге, тергеушілердің
тапсырмасы бойынша Іздестіру және тергеу іс-кимыддарын жүзеге ... ... ... ... ... кабылдауға бағытталған.
Осыған байланысты жедел-іздестіру қызметінің маз-мұньшың маңызы аз емес.
"Жедел-іздестіру қызметі ... ... ... ... ... ... — азаматтардың емірін, денсаулығын, кұкықтарын, бостандык-
тары мен занды мүдделерін, меншікті қорғау, шет ... мен ... ... кызметтерінің қылмыс-ты қол сүғуынан, сондай-ақ барлау-
бүлдіру әрекетінен қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекетгік органдар" өз кұзыреті
шегінде Қазақстан Республикасының Конституциясына, осы ... ... ... да зандары мен калыптық құжаттарына сәйкес жүзеге
асыратын ... және ... ... ... және ... ғылыми негізделген жүйесі".
Жедел-іздестіру қызметінің занды түрде бекітілген ұғымына түсінік беру
оның дәстүрлі доктриналдық ... ... ... ... А. ... ... ... мазмұнына мынадай ұғым береді: белгілі
бір адамдар мен объектілерді бақылау, ... және ... емес ... жинау, іздестіру, торуыл және бөгеттерді үйымдас-тыру, ... ... ... мен үй-жайларды тек-серу, қаңдай да бір оқиғаның
куәгерлерін анықтау және т.б. жөніндегі арнайы ... ... ... Р. С. ... де ... Ол ... деп түсіндіреді:
"Жедел-іздестіру қызметі дегеніміз—процессуалдық емес ... ... ... — Б. Т.) ... жатқан немесе жасалған кылмыстарды
анықтауға, қылмыскердің тұлғасы мен ... ... оньщ ... ... ... ... — дәлелдеу акларатының ықтимал
иелерін белгілеу және олардың амандығын камтамасыз етуге бағытгал-ған ... ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асыратын субъектілерінің тізбесі сәйкес келіп кана
қоймайды, сонымен бірге ... ... мен ... іс-
шараларының ұғымда-рын ішінара қосып жіберуге жол беріледі .
Жоғарыда айтылғандардан мьшадай ... ... ... ... ... ... де анықтау жүргізу кұқығы ... ... k ... ... ... ... тіркелгендері ғаш осындай міндетті жүзеге
асыра алады. Бұл жағдайдың ... тық сот ісін ... ... ... үшін ғана алы ... іс жүргізушілік емес ақпаратты, әскери
барлау, ... және ... ... нығайту мақсатында жина-латын
өзге де іс жүргізушілік емес ақпараттан сарала^ қажеттілігіне байланьгсты
маңызы бар.
"Жедел-іздестіру кызметі ... ... ... жалпы және арнайы
жедел-іздестіру іс-шараларынын тізбесі ... ... ... ... бет алды ... ... ... шешу үшін
(қылмыстық сот ісін жүргізудің) "Жедел-іздестіру кызметі туралы" ... ... ... төмендегідей арнайы жедел-іздестіру іс-ша-ралары жүргізілуі
мүмкін:
а) ішкі істер органдары — сотталғандардың ... ... және ... ... ... ... бақылау жасау;
телефонмен және озге де сейлеулерді тындау; компьютер жүйелерінен және өзге
де тех-никалыққұралдарданхабарламалардыалыптастау,байкау, ... ... ... (дыбыс-бейне жаз-баларды, кино-сурет
түсірілімдерін және ... ... ... материаддар мен заттарды
пайдалана отырып байқау; тұрғын және басқа жайларға, үйлерге, ғимараттарға,
жер учаскелеріне, көлік және езге ... ... кіру және ... ... қауіпсіздік органдары — почта бакылау; байланыстын почта-
телеграф арналарында сырткьі белгілері бойынша жедел-іздестіру; телефонмен
және езге ... ... ... техникалык арналарынан,
компьютерлік жүйелерінен және өзге ... ... ... ... ... соның ішінде арнаулы техникалык кұралдарды ... ... ... ... және ... техникальщ
кұралдарды), материал-дар мен заттарды пайдалана отырып байкау; тұрғын және
басқа жайларға, үйлерге, ғимараттарға, жер учаскелеріне, көлік және ... ... кіру және ... ... ... органдарына катысты айтатын болсақ, оларға жалпы жедел-
іздестіру шараларын ... ... ... ... ... мынялар
жатады:
— азаматтарға, кызмет адамдарына сұрақ қою, олардан акпа-рат алу;
азаматтармен ... және ... емес ... ... оларды жедел-
іздестіру қызметіне пайдалану;
кылмысты ортаға кьізметкерлерін енгізу;
кылмыстық кызметті ... ... ... кәсіпорындар мен үйымдарды пайдалану;
жеткізілімдерге жедел бакылауды жүзеге ... ... ... ... алу ... мекемелер, кәсіпорындар және ұйымдар жөнінде аныктамалар
жинау және ... мен ... ... үшін ... ... мақсатындағы сатып алу;
іздестіру иттерін қолдану;
белгілері бойыншатұлғаларды іздестіру жәнетендестіру;
занға қарсы әрекеттерді табу, ... емес ... ... алу, ... алдын ала зерттеу;
кылмыс жасап жатқан немесе жасаған адамдардың ізіне
тұсу және оны ұстау;
ұсталған адамдарды жеке тексеруді ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін заттары
мен кұжаттарын альт кою, сондай-ақ тұрғын ... және өзге де ... ... ... ... ... қарулы кылмыскерлерді ұстау жөніндегі операцияларды
жүргізу;
- жедел кылмыстық есепке алу және кьілмыстык ... ... ... сот ісін ... максатгарынақол жеткізу үшін жүргізілетін
осы іс-шаралардыңнегізгі белгісі олардын ... емес ... атап ... ... іске ... өлшемі оларды
алудың және қылмыстық іс материалдарына қосудың іс жүргізушілік нысандарын
сактау болып табылады. Бұл нені ... ... ... ... туралы" Заңында көзделген іс жүргізу жолы-мен
альшған процессуалдық емес акпараттьщ өзін ... іске ... ... ... пайда-лануға болмайды. Бұл ереже "Жедел-
іздестіру кызметі туралы" Заңның ... ... ... "жедел-
іздестіру қызметі үрдісінде алынған материалдар тергеу жұмыстарын әзірлеу
және жүзеге асыру, кьілмыстардың алдын алу, ... ... Және ... ... ... жүргізу үшін. сондай~ақ кылмыстық іс
жүргізу заңдарына ... олар ... ... қылмыстык іс бойынша
айғақтар ретінде пайдаланылуы мүмкін" делінген. ... ... ... ... алынған материалдар, оларды қылмыстық Іс
жүргізу зандарында көзделген нысанға келтірілгенге дейінше оларды ... ... ... ... ... ... кұкыктың салдары
болмайды, жеке және занды тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын және занды
мүдделерін шектеу үшін ... ... ... ... ... барысында алынған ақпаратты
дәлелдемелер ретінде іске жіберудің ... ... ... ... ... тұрғысынан мы-налар болыптабылады;
мүңдай акпаратка занда көзделген іс жүргізу нысаньш беру;
тиісінше әйгілеуге жататын іс ... емес ... ... ... ... ... жалпы жене арнайы сигатташ
жедел-іздестіру іс-шараларын өткізу жолымен алу (11, 12-баптар)'.
Іс жүргізу яғни, дәлелдемелік және іс ... ... яғни ... ... ... алынған акпараттардьщ ара жігін
айырудың өлшемдері ретіңде мыналар алынады2:
—дәлелдемені (іс жүргізу акдаратьш) ... іс ... ... ... алу және Іс ... ... емес өзге көздерден алу;
—дәлелдемелер тобынан іс жүргізу жолымен алынған акпаратты алып тастау
үшін қүлфіктык негіздердің болуы.
Жалпы жене арнайы жедел-іздестіру іс-шараларының тһбесі ... ... және ... ... ... ... ... тиісті түрдс
жүргізбеген жедел-іздестіру іс-шаралары, ... оның ... іс ... емес ... іс ... жолмен дөлелдеуде
пайдаланылуы мүмкін материалдар тобынан алып тасталынды. Сірә, осы жағдай-
да, заң шығарушы, ... ... ... ... ... ... іс-шараларын саралауды негіздеудін бірі
ретінде ... ... ... ... ... ... органдары
сотталғандардың хат-хабарларына цензура ... ... ... ... іс- шараларын жүргізуге құқылы емес, ішкі істер органдары посылка
жене бандерольдер түріндегі ғана ... жөне ... ... жүзеге
асырупі құқылы, ;іл үлттық қауіпсіздік органдары почта кез ... ... ала ... және т.б.
Бұл проблемаға Д. И. Бедняковтың, А, Д. Соловьевтің, А. ... В. Я. ... В. ... А. Р. ... және ... зерттеушілердің еңбектері арналған. Бұл мәселенін өзектілігі "Жедел-
іздестіру кызметі ... Заң ... да әлі ... дейін сақталып отыр.
Дәлелдемелер тобынан іс жүргізу жолымен алынған акпаратты алып тастау
үшін кұқықтык негіздер болғанның өзінде ол іс ... ... ... ... ... сөз емес1. Қылмыстык сот ісін жүргізуден алып тасталған
ақпарат-тьщ тағдыры қүкыктық негізге ... әр ... ... ... сипатындағы акпаратты алып тастаудың кұкыктық негіздері
ретінде мыналар көрінеді:
көзі белгісіз мәліметтерге ... ... ... ете ... ... ... ... міндеттерін орындауына байла
нысты айыгггалушыдан (сезіктіден) өзіне мәлім болған істің мән-
жайы туралы ... ... ... ... ... ... кәсіподак пен басқа да қоғамдық
үйымдардан) жауал алуға тыйым салу;
іс үшін маңызы бар құбылысты дұрыс ... ... ... ... ... жай-күйі
көтермейтін және олар туралы дұрыс ... бере ... ... ... ... алуға тыйым салу;
жеткілікті түрде анык немесе толык болмауы не қоры-
тындының негізделмегендігі себептеріне байланысты сарашпы
корытындысын ... ... ... арасындағы пікір алшақтығы жағдайында ... ... ... еместігі;
сот ісін жүргізугекатысушылардын карсылығын біддіруге
әкеліп соғатын жағдайлардьщ бар болуы;
езінің келісімінсіз адамнан өзіне, жүбайына (зайыбына)
және жақын туыскандарына ... ... ... ... ... білдіретін діңдестеріне карсы жауап алуға
тыйым салу;
дайындалып жатқан немесе жасалған ... ... ... ... ... алдын ала тексе-
руден кейін кьілмыстык іс козғайтын себептерге ғана жаткызу.
Сонымен, іс ... ... ... да ... ... ақпарат, акпарат йегерінің іс жүргізушілік жағдайыньщ ерекшелігіне
байланысты заң белгілеген шектеу-лерге сәйкес дәлелдеме ретінде танылмайды.
Тұтас алғаңца мүндай акпаратты жедел-іздестіру ... ... ... ... шешу ол акпаратты қылмыстык сот ісін жүргізуден
шығарып тастау туралы
Іс жүргізушілік емес ... ... ... сот ісін
жүргізуден тысқары тұрған кез келген акдарат емес, жедел-іздестіру қьвметі
мақсаттарына крл жеткізу үшін ... бар ... ... ... ... ... ... ауытқудан зардап шегетін адамнан
алынған ақпараттың жедел-іздестіру қызметі үшін ... ... ... емес.
Сонымен бірге Д. И. Бедняков атап көрсеткеніндей "дәлел-демелік және
іс жүргізушілік акпарат арасында еңсерілмейтін шекара жок, ... ол ... емес ... ... ... іс жүргізушілік
(дәлелдемелік) болуы мүмкін не кейбір іс жүргізушілік шешіңдерді қабылдаған
кезде және тергеу іс-кимылы тактикасында пайдаланылуы мүмкін".
"Жедел-іздестіру қызметі ... Заң ... ... ... ... ... күші жоқ ... ҚІЖК-нің ережелік түсіндіруі жэңа,
қосымша сипат алды. Бүрын көрсетілгендей "Жедел-іздестіру қызметі туралы"
Занның 11. 12-баптарына сәйкес қылмыстық сот ісін ... ... ... үшін ... ... ... ... ақпараты заң
белгілеген жедел-іздестіру шараларын жүргізу жолымен ғана ... ... ... болмайды. Тиісті түрге кереғар, яғни "Жедел-іздестіру қызметі
туралы" Заң ... ... ... іс ... емес ... ... ... сот ісін жүргізудің мақсаттарына да, жедел-
іздестіру ... ... да ... ҚІЖК мен ... ... ... Заң ... біз қарасты-рып ... ... ... ... ... екі ... сипатталады. Бір жағынан тек қана ... сот ісін ... ... қылмыстық іс жүргізу талабы
олардың өтуінің ... іс ... ... ... Және осы
мағынасында кез келген ... ... іс ... ... ақпарат
іс жүргізушілік нысан алған уақытқа дейін заңды деп ... ... іс ... ... ... ... іс ... жатпайтын
ақпарат дәлелдеу мақсаттары көзқара-сы түрғысынан заңсыз болыл табылады.
Екінші жағынан, "Жедел-іздестіру ... ... Заң ... жедел-
іздестіру іс-ша-рәларын өткізу нәтижесіиде алынған іс жүргізуге жатпайтын
ақпарат тікелей мағынасында ... ... ... ... оны алу ... ... ... Қылмыстық процесс үшін бүл өте ... ... ... туралы" Заң қылмыстық іс жүргізу қүқығы
көздерінің бірі болып табылады.
Сонымен бірге, бүл жерде ... жоқ. ... ... Зәңның көзқарасы бойынша заңсыз болып табылатын іс жүргізуге
жатпайтын ақпарат ресмилену. яғни ... ... алу ... өз
өзінен жоғалтады және жедел- іздестіру түрғысы-нан да, қылмыстық іс жүргізу
түрғысынан да мағынасы болмағандық-тан ... ... ... ... қызметі туралы" Заңның көзқарасы бойынша заңды болыл табылатын іс
жүргізуге ... ... ... ... ресмиленген және
дәлелдеме мәртебесін алған уақытқа дейін ҚІЖК-нің көзқарасы ... ... ... ... ... ... әңгіме іс жүргізу және іс жүргізуге
жатпайтын ақпарат ... ... ... ... мен ... ... ... үшін ҚІЖК-нің Пб-бабының 4-бөлігіндегі түжырымдаманың өзі біршама
дәл емес сияқты: "Заңды бұзу арқылы ... ... ... күші ... ... Егер "дәлелдеме" — осы тер-миннен туындайтын барлық
салдарларымен бірге ерекшелігі бар ... ... ... онда ... көзқарас түрғысынан заңсыз жолмен алынғанның, бәрі де
дәлелдемелерге ешқандай ... жоқ. ... ... ... ... заңсыз жолмен алынғ-ан деректер дәлелдеме ... ... ... ... ... да ... ... да болады дегендей ой
қалды-рады. Бірақ бұл қүқықтық ... Не ... бар және ол ... ... сәйкес келеді, не қандай да бір мәліметтер, ... ... олар ... ... ... Демек. заңсыз жолмен әлынған
дәлелдемелер туралы айтуға болмайды.
Жедел-іздестіру жолымен алынған дәлелдемелер мен іс ... ... ... ... ... практикалық үлкен маңызы
бар. Әңгіме шығу тегі ... ... ... байланысты іс
жүргізуге жатпайтын акпарат туралы болғанда бұл ... ... ... ... сот ісін ... ... техникалық кұрал-дарды қолдану
кьілмыстык іс жүргізу күкығының әр ... ... ... ішкі ... ... ... Жарлыктың 11-бабында ішкі істер
органдарының өздеріне жүктелген ... ... үшін ... ... ... емес ... ... оның ішінде азамат-тарды еріктІ
негізде бірлесіп жұмыс істеуге тарта отырып, іс жүзІндегі деректерді жинау
және ... үшін ... ... ... ... ... асыруға;
суретке түсіру, ды-быс жазу, кино және бейне түсірілім жүргізуге; анықтау
барысында ғылыми-техникалық зерттеу жүргізуге кұкығы бар екендігі ... ... бұл ... ҚІЖК-нін 129-бабында нақ-тыланады, ол
бойынша қылмыстық іс жүргізу заңында көздел-ген ... ... ... ... ... жазба жолымен алынған кез
келген іс жүзіндегі де-ректер қылмыстық іс ... ... ... Және әрі ... ... іс қозғалғанға дейін, сондай-ақ алдын
ала тергеу немесе жедел-іздестІру іс-шараларын ... ... ... ... және бейне, дыбыс-бейне жазбаларды пайдалана ... іс ... ... дәлел-демелер болып танылатыны айтылады.
Телефонмен сөйлесуді және өзге де ... ... ... ... бүл ... ... процедурасын КІЖК-нің 237-бабы реттейді.
Сонымен бірге занда киносурет ... және ... ... пайдалана ... ... ... ... ... іс жүргізу құралдарына байланысты ... ... ... ... ... туындайды: аталған техникалық
құралдарды қолдану арқылы ақпараттың ... у ... ... іс ... дейін, алдьш ала тергеу немесе жедел-іздестіру іс-
шараларын жүргізу барысында) бұл акпараттың сенімділігі айғақ ... ... ... — маманның қатысуымен дыбыс жазбала-рьш тыңдау
аркылы қамтамасыз етіледі Керісінше жағдайда мұндай ... (іс ... ... ... ... ... ізделетін жедел-іздестіру акпаратын анық-таушыга немесе
тергеушіге ... ... ... өзі ... ... ... беру ... қылмыстық іс жүргізу ... ал іс ... ... ... ... ... ... Дәлелдемелерді сот ісін жүргізуге тартудың практи-калық
орындылығы, сондай-ақ ... ... іс ... та-лаптарды есепке алу
кино-сурет түсірілімдерді, бейне, ... ... ... ... ... жедел-іздестіру кызметкерінін тергеу органьша беруінің
мынадай тәртібін ұсынуға мүмкіңдік береді.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... жүргізуге рұқсат берген жедел-
іздестіру бөлімінін бастығы іс-шараларды өткізгеннен ... ... ... ... оған ... ... коса
тіркеледі. Материалдарды зерттеу жедел-іздестіру бөлімінің ... екі ... ... ... қүқык береді: 1) материалдарды
жедел-іздестіру есебіне алудың тиісті ісіне ғана ... 2) ... ... ал ... көшірмелерін жедел-іздестіру есепке
алу ісіне жіберу.
Аталған материаддарды ... беру іс ... ... ... ... Материалдарды беруді тіркейтін мұндай үйымдық ... ... ... ... ... ... берген
егжей-тегжейлі рапорты1 бола алады. Мүндай құжатта, ... ... ... кәрсетілуге тиіс:
техникалык кұралдарды пайдаланудың мақсаты;
техникалык кұралдарды қолдануды жүзеге ... ... ... күрал қашан, кай жерде, кандай жағдайяарда
кодданылады;
аппаратураның, алмастыру тетіктерінің түрі (объективтер,
микрофондар) және таспалар, сондай-ақ бар ... ... ... ... ... қолданылған адам (адамдар) туралы қысқаша деректер;
— тіркелген акпараттың кыскаша ... ... ... түріне байланысты рапортка фонограммасы бар
таспа, бейнетаспа, фотокиноматериалдар коса ... ... ... бар
рапорт ілеспе хатпенен бірге тергеу бөлімінің бастығының атына жіберіледі.
Рапорт пен ... хат ... ... есепке алу ісінде сақталады.
Қолданылып жүрген қылмыстық іс жүргізу зандарына рапорт сияқты құжат
тән ... ... (фр. rapport) — ... ... түрлі мәселслер бо-йьшша
оскеря қьпметкердің бастықкд шінішііі айтқгш кезде жарғылық нысап бойынша
ауызпіа немесе ... ... ... ... жағдайда рапорт
өтініштің ролін орындайды және осы түрінде ұйымдық-процессуалдык актілерге
жатқызылуы мүмкін.
2.3 ... ... мен ... ... ... іс ... дәлелдемелер іс бойынша маңызы бар ... үшін ... ... ... ... ... және ... нысанның біріккен түрі болып табылады.
Процессуалдық әдебиеттегі "дәлелдеу амалы" ... ... ... Тек ... ... дәлелдемелердің қайнар көздерін атау
үшін қолданылады.
ҚІЖК 115 б. 2 б. берілген дәлелдемелердің қайнар көздерінің ... ... ... көзі ... ... ... заттай дәлелдеменің
қайнар көзі болып заттай дәлелдемені қарау хаттамасы және сол ... ... ... ... ... дәлелдемеледі табатын
тұлға беп белгілейді. Дәлелдеменің қайнар көзі дәлелдеменің ... ... өте көп ... Мысалы жәбірленуші, сарапшы, айыпталушы,
сезікті өз айғақтарын тек өздеріне сай нысанда беріп, әр ... ... ... ... беретін тұлғалардың өздерін ... ... ... көзі деп ... ... дәлелдеменің анықтамасына бұл
тұлғалар кірмейді. Осы тұлғалардың процессуалдық жағдайын дұрыс реттемей,
олардың ... іс ... ... ... мүмкін емес болады.
Заттай дәлелдемені "тасушы" (носитель) болып тергеуші, ... ... ... берген тұлғалар болады. Заттай дәлелдемені ... ... ... ... ... ол іске тіркелінген заттың
дәлелдемелік күші болмайды.
В.Д. Арсеньевтің пікірі бойынша тергеу ... ... ... ... бетіне түсірінген жазулар дәлелдеменің қайнар көзі
болады деп ... Сол ... ... ... ... бөлек
қорытындыда белгіленген дәлелдеменің көзі ... ... ... ... ... тексеру үшін тергеушіні, қатысқан куәгерлерді ... ... ... ... негізделе отырып, В.Д. Арсеньевтің
көзқарасы қате деп ... ... ... анықтау үшін заң олардың қайнар көздер
анық болуын талап етеді. Егер де қайнар көзі ... ... ол ... ... жарамсыз болып табылады.Қайнар көздің белгілі болуы, ол
мәлеметтің қалай қалыптасқанын тексеруге мүмкіншілік береді.
Дәлелдеменің өзі және ... ... ... ... ... ... – кибернетика растайды. Адам есту, көру, түсіну мүшелері арқылы
сыртқы ... ... ... ... дәлелдеме ретінде
қолданылады.
Қылмыстық процессуалдық дәлелдеме жалпы ... ... ... "Белгі" деп оқиғаның ... ... ... ... ... әр ... физикалық процесс болып табылады. "Белгі" тек ... ... ... ... ... және ... ... арасындағы
арақатынасты көрсетеді.
Кез келген мәлімет материалдық түрде (магнитофондық ... ... ... болуы қажет. Материалдық нысансыз
мәлімет болуы мүмкін емес.
Тұлғаның есінде ... ... ... белгіленеді. Тұлғаның
психикалық қабылдауына байланысты адамның ... ... ... жүке
жүйесінің ерекшеліктері әсер етіп, объективті емес ... ... ... және ... ол ... ... шынайы болмыстағы материалдық объектіні сипаттауға болады.
Материалдық объект тұлғаның ол туралы ойы оған ешқандай әсерін тигізе
алмайды.
Қылмыстық ... ... ... ... ... іс ... ... фактілі деректер болып табылады.
Куәнің, жәбірленушінің, сезіктінің, ... ... ... және өзге де қайнар көздер олар іс бойынша маңызы
бар мәліметтің сөз арқылы қалыптасқан материалдың нысаны деп ... ... ... ... іс ... ... жататын мән-
жайлардың тізіміне , құқықтық талаптарға , алу, сақтау ережелеріне сәйкес
болуы ерекше ... ... ... ... ... "екі ... "екі мағыналы" деп
атайды.[37] Оның пікірі бойынша, дәлелдеменің қайнар көзі және дәлелдеменің
өзі ... болу ... Жеке ... ... маңызын, қажеттілігін жояды.
Өзге авторлар дәлелдеме және дәлелдеу заты бірге екенін айтады.[38]
Бірақ, дәлелдеу заты және дәлелдеме, бір ... зат және ... ... ... қайнар көздері және дәлелдеменің өзі бір бірімен тығыз
қатынаста болып, бөлек болуы мүмкін емес, себебі ... ... ... ... ... іс жүргізудегі аса көп көңіл бөлетін маңызды
сұрақтарды ... ... ... және ... ... көздері
қылмыстық іс жүргузіде аса зор орын ... Осы ... ... ... заң ... сүйіне ғана қоймай, тәжирибелік ... да ... ... ... мен сот ... жинақталған тәжірибе
дәлелдемелерді анықтауға маңызды құрал болып табылады. Сонымен ... ... ... ... және ... бір ... іс
бойынша ішкі сенімге қажет болып саналады. Тәжірибені тануға және бағалау
қорытындыларын тексеруге ... сәті ... ... ... және
жеке практикалық тәжірибесіне байланысты.
Дәлелдемелердің жіктелу тақырыбына арналған осы жұмысты қарастырғанда,
келесідей қорытындыларға келдім:
Біріншіден, бұл ... ... ... және ... ... ... ... істер жүргізу кодексінде
және заң ... ... ... ... ... ... ... және олардың лауазымды иелері ... ... ... ... ... көзделген әрекеттердің
болғандығы немесе ... ... бұл ... ... жасамағындығы және айыпталушының кінәлілігін немесе ... ... ... істі ... шешу үшін ... бар өзге де ... заңды түрде алынған іс жүзіндеті деректерді түсінеміз.
Екіншіден, іс ... ... және бар ... ... ... болу үшін олар қатысты,жарамды, дұрыс және жеткілікті болуы тиіс,
яғни белгілі бір мән-жайларды негізделген, ... және ... ... болуы қажет.
Үшіншіден, әр қандай дәлелдеме зан талаптарына сай ... ... ... ... мен ... ... және кылмыстық іс жүргізуде қолданылуы
занда корсетілген тәртіпте жүргізілуі тиіс.
Төртіншіден, делелдемелердің қайнар көздерінің ерекшеліктері.
Жоғарыда тізбіктелген ... ... ... ... мына
жайды айтып кетпеуге болмайды, Дәлелдемелердің жіктелуі қылмыстық іс
жүргізуде ... орын ... ... ол ... ... ... ... ерекшеліктерін алдынала аныктайды, дәлелдемелердің бөлек түрлерінің
процессуалдық режимнің және оның қолдану жолдары мен ... ... ... тигізеді.
Жоғарыда аталған дәлелдемелердің жіктелуінің қорытындылай келе ... ... ... ... ... ... қалыптасу
механизімін сипаттайды және осы ... мен ... ... ... ... Егер ... тұлғадан алынатын болса
(айыпталушының, сезіктінің, жәбірленушінің, куәнің ... ... ... онда ол жеке ... ... Егер де акпарат заттарда және құжаттарда сақталса
онда олар ... ... ... Қүжаттарға
байланысты ескеретін жай ... ... ... ... ... ... ... маңызына байланысты да қорытындылай кеткен жөн.
1. Дәлелдемелер дәлелдеуге байланысты жалғыз құрал болып табылады
2. Дәлелдеу процессінің, дәлелдемелер ... сот ... ... ... ... ... ретінде болады. Осы мән-
жайларға және дәлелдемелердің маңыздылығына байланысты қылмыстық істерді
тергегенде және шешкенде ... ... ... аса көп ... ... ... ... отырып, қылмыстық іс
жүргізудегі әрбір ... ... ... ... ... ... іс бойынша әділ шешім шығару және істің ... ... ... ... ... асырылады. Қылмыстық іс жүргізудегі
дәлелдемелердің маныздылығы жоғарыда көрсеткен белгілерінде көрініс тауып
отыр.
Қылмыстық ... ... мәні ... ... ... тану процесімен өзара ... ... ... ...
қылмыстық іс жүргізу құқығының аса маңызды сипаттарының бірі болып ... айта ... ... сот ... ... ... Сот ісін жүргізуді
жүзеге асыратын адамдар мен органдардың бүкіл қызметі іс ... ... және осы ... істі ... ... бағытталған. Дәлелдемесіз
нақты адамға үкім шығаруға кұқықтық негіз жоқ.
Әділеттілік үшін атап өту ... ... ... ... көп ... ... қандай да бір негізі немесе белгісі
бойынша дәлелдемелерді толық жіктеу мүмкін емес.
Қазіргі таңда республикада қылмыс саны едәуір ... одан әрі ... ... түр. ... ... бұл мемлекеттегі қылмыстық жағдайымен
қоғамдағы жаңа ... мен ... ... ... ... ... үшін ... басшысы Н.Ә. Назарбаев ұсынған қылмыспен
күресудің радикалды бағдарламасы ғана емес ... ... ... ... базасы қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Нормативті құқықтық актілер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.
2. ҚP Қылмыстық істер жүргізу ... (13 ... 1997 ... ҚР Қылмыстық кодексі. (16 шілде 1997 ж.)
4. ҚР ... ... ҚР ... (21 ... 1995 ... ... Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі
туралы Конституциялық заңы. (25 ... ... ... Арсеньев. В.Д. Вопросы общей теории судебных доказательств М., 1964 ... ... С.А. ... ... уголовного процесса (конспект
лекции) Харьковь., 1965 ... ... ... ... в советском уголовном процессе М. 1981
г.
4. Балакшин В. Истина в уголовном процессе // Российская юстиция. ... ... В.А. ... доказывания в советском уголовном процессе.
Гносеологическая и правовая ... ... ... ... Р.С. ... ... и оценка доказательств. М.1966г
7. Белкин А.Р. Теория доказывания. М., 2000. С. 140.
8. Бедняков Д.И. ... ... ... ... ... В.П., Лубенский А.И. "Источники доказательств по УКЗССР и др.
соц ... М. 1981 ... ... А.Я. ... ... ... в ... праве. М,
1950 г.
11. Владимиров А.Е. Учение об уголовных доказательствах Спб., 1911г.
12. Винберг А.И., Шавер Б.М. О ... ... ... М, 1950 ... ... Л.М., ... В.П. и др. Гарантии истины в советском
судопроизводстве и ее ... ... ... ... Г.Ф., ... Л.Д., ... Н.С., ... доказательств в
советском уголовном процессе Воронеж, 1978 ... ... ... ... ... ... Демидов И. ОРД и уголовный процесс // Законность., М. 1993, №8
17. Дорохов В.Я. Понятие доказательств в ... ... ... ... ... В.Я. Протоколы следственных и судебных действий как виды
доказательств ... и ... 1979 ... ... Д.Б. ... как ... по делам о налоговых
преступлениях: Автореферат дисс. канд. юрид. наук. Краснодар, 2001. ... ... Л.Д., ... А.И., ... процесс: доказательства и
доказывание В., 1995г
21. Костаков А.А. Допустимость доказательств Л., 1991г.
22. Казиняк Г.С. Понятие доказательств и ... ... ... ... доказательств (Вопросы правоведения) Вып.5.
23. Каз. Ц.М. Доказательства в советском уголовном процессе С, 1960г.
24. Карнеева Л.М. ... и ... при ... ... ... ... Н.А. Собирание и использование документов в качестве
доказательств / ... ... ... юрид ... М., 1996
26. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан
халықына Жолдауы "Қазақстан экономикалық, ... және ... ... ... ... Қазақстан 19.02.05 ж.
27. Қазақстан Республикасының құқықтық концепциясы. ҚР ... ... 20.09.02 ... Козлов А.С. Вопросы теории и практики познания в ... ... ... ... ... науч.трудов.Иркутск, 1984
29. Кокорев Л.Д., Кузнецов Н.П. Уголовный процесс: доказательства и
доказывание. Воронеж, 1995
30. ... О.В. ... ... в ... // Правоведение 1996, № 6
31. Лупинская П. Допустимость доказательств: пора обеспечить единство
судебной практики // Российская ... 1998, ... ... П. ... в ... уголовном судопроизводстве. М., 1976
33. Михеенко М.М. Доказывание в советсокм уголовном процессе.Киев,1984
34. Мотовиловкер Я.О. Показания и объяснения ... как ... в ... ... процессе М.,1956 г.
35. Мотовиловкер Я.О. О допустимости ... ... и ... в ... уголовном процессе// Актуальныеп ... в сов. ... ... М., ... ... И.А. ... личности обвиняемого в процессе
предварительного расследования преступлений М, 1975 ... ... П.Ф. ... ... в уголовном судопроизводстве.,М.,
1961
38. Пиголкин А.С. Обнаружение и преодоление пробелов в ... / Сов. ... ... 1970. № 3. С. ... Ракитов А.И. Философские проблемы наук: системный подход. М., 1977. С.
157-159.
40. Рыжаков А.П. Уголовно-процессуальное доказывание. М., 1997. С. ... ... И.В. ... право Англии и США. М., 1999
42. Смородинова А., Зайцева С., ... Н., ... ... и
фактов в уголовном процессе // Российская юстиция 1998, №11
43. Селиванов Вещественное доказательства в ... ... ... 1971 г.
44. Строгович М.С. Курс советского уголовного процессе TIM, 1968г.
45. Строгович М.С. Избранные труды. Том 3, теория суд. док. М., ... ... ... в ... уголовном процессе / Отв. ред. Жогин
Н.В. М., 1972
47. Толеубекова Б.Х. Уголовно процессуальное ... РК, ... ... А.О. О ... и ... ... ... № 4, 1990г.
49. Треушников М.К. Допустимость доказательств по уголовным и гражданским
делам. Актуальные проблемы ... ... ... ... 1984г.
50. Танасевич В.Г. Общая характеристика документов как ... ... ... в ... ... ... . М., 1986
51. Фаткулин Ф.Н. Общие проблемы процессуального доказывания. 1979г.
52. Францифиров Ю.В. Доказательства и ... по ... ... ... и ... ... ... 1998
53. Чельцов М.А. Советский уголовный процесс / Госюриздат, 1962г.
54. Шейфер С.А. Собирание доказательств в советском уголовном ... 1986. С. ... ... А.П. ... метод познания. М., 1983
56. Шифман М.Л. Основные вопросы теории доказательственного права.М.,1976
-----------------------
[1] Теория доказательств в советском уголовном процессе. М., 1973.
[2] ... А. И. ... ... ... ... М., 1960. ... Горский Г.Ф., Кокорев Л.Д., Элькинд П.С. Проблемы доказательства в
советском уголовном процессе. Воронеж, 1978. С. ... ... М. Л. ... ... ... ... ... права. М., 1956, С. 3.
[5] Вышинский А. Я. Теория судебных доказательств в советском ... ... С. ... ... И ... истина: проблемы, дискуссии, предложения М 1990. С.
181.
[7] Строгович М. С. Курс ... ... ... М., 1968, Т. 1. ... Горский Г. Ф., Кокорев Л. Д., Элькинд П. С. ... ... ... ... ... ... ... Строгович М.С. "Материальная истина и судебные ... ... ... ... М., 1955 г., с. ... ... А. И. ... теории судебных доказательств. М., 1960.
[11] Белкин Р. С. Собирание, исследование и оценка доказательств М., 1966.
[12] Строгович М. С. Курс ... ... ... М., 1968. Т. ... ... А., Альперт С., Бажанов М. О доказательствах в ... ... ... законность. 1963. №9.
[14] Фаткуллин Ф. Н. Общие проблемы процессуального доказывания. Казань,
1976.
[15] Матвиенко Е. А. Уголовный процесс ... ССР. ... ... ... Л. М. Доказательства и ... при ... ... ... M.M Гродзинский "Улики в советском уголовном процессе", М., 1945 ... ... ... в ... ... процессе". М. 1973 г.
[19] Дорохов В.Е. "Понятие доказательств в советском уголовном процессе",
М. 1964 ... ... ... ... в советском уголовном процессе"
М.198І
[21] В.Д. Арсентьев Вопросы ... ... ... доказательств в
советском уголовном процессе, М.,1964
[22] Каз Ц.М. Доказательства в советском уголовном процессе.Саратов, 1960
[23] ... ... ... в ... ... ... право 1988 , 12
[24] Фаткуллин Ф. Н. Общие ... ... ... ... Мотовиловкер Я.О. О допустимости средств доказывания и достоверности
доказательств всоветском уголовном процессе. М.,1981
[26] ... С.А. ... и ... ... ... в ... ... М.,1972
[27] Хмыров А.А. О классификации косвенных доказательств // Вопросы борьбы
с преступностью Вып.32. М.,1980
[28] ... Н. А. ... ... М., 1971. С. ... ... доказательств в уголовном процессе" Горский. Кокарев,
Элькинд. Воронеж, 1978
[30] Фаткуллин Ф. Н. Общие ... ... ... ... ... С.А. ... доказательств в советском уголовном процессе.
[32] Ракитов А.И. Философские проблемы наук: системный подход. М., 1977. С.
157-159.
[33] ... А.Р. ... ... М., 2000. С. 140.
[34] Шейфер С.А. Собирание доказательств в советском уголовном процессе.
Саратов, 1986
[35] ... Н.А. ... и ... ... в качестве
доказательств / Автореферат, дисс. канд. юрид наук. М., 1996
[36] В.Д. Арсентьев Вопросы общей теории ... ... ... уголовном процессе, М.,1964
[37] И.Д. Перлов Уголовное судопроизводство в СССР. М., 1959
[38] М.С.Строгович Курс советского уголовного процесса. Т.1 ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдемелер13 бет
Қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдемелердің түсінігі, маңызы және жіктелуі29 бет
Қылмыстық іс жүргізудегі жанама дәлелдемелер27 бет
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі заттай дәлелдемелер және дәлелдеу құқығының түсінігі54 бет
Дәлелдемелер теориясындағы дәлелдемелер және дәлелдемелердің қайнар көздерінің түсініктемелерінің ара қатынасы81 бет
Қылмыстық іс бойынша дәлелдеме ретіндегі сот сараптамасының қорытындысы53 бет
Қылмыстық іс жүргізу15 бет
Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің ұғымы мен маңызы76 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь