Turbo Pascal жүйесінде жолдарды ұйымдастыру технологиясы

КІРІСПЕ
І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1 Турбо Паскаль бағдарламалау тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.10
1.2 Жолдар туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.13
1.3 Турбо Паскаль жүйесіндегі күрделі құрама типті
құрылымдар . жолдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13.16
ІІ ЕСЕПТІҢ ҚОЙЫЛЫМЫ (2.есеп)
2.1 1.есеп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

2.1.1 Есептің берілгені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17.18
2.1.2 Есептің алгоритмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18.19
2.1.3 Программалау бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.1.4 Есептің жауабы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2 2.есеп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2.1 Есептің берілгені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.21
2.2.2 Есептің алгоритмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21.22
2.2.3 Программалау бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.23
2.2.4 Есептің жауабы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
III ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.25
IV ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
Бағдарламалау тілі дегеніміз адам мен компьютердің (ЭЕМ) өзара байланыс жасау құралы. Бағдарламалау тілдері екі топқа бөлінеді: таза машиналық кодпен, не белгілі бір машина кодына арналып ассемблерде жазылған тіл – төменгі дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі – адам тіліне жақындалған BASIC, Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. көптеген бағдарламалау тілдері. Мемлекеттік бағдарлама бойынша осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual Basic тілдерінің бірін меңгеру ұсынылған.
Турбо Паскаль тілін пайдаланудың қарапайымдылығынан пайдаланушылар арасында кең орын ала бастады.
Паскаль программалау тілінің алғашқы нұсқасын 1970 жылы Стэнфорд университетінің информатика кафедрасының профессоры, швейцариялық ғалым Никлаус Вирт жасады. Оны Borland корпорациясының қызметкерлері жетілдірді (олардың құрған тілдері Turbo Pascal, Borland Pascal және Object Pascal деп аталды). Delphi жүйесінде Object Pascal программалау тілі пайдаланылады. Turbo Pascal стандартты паскальдың барлық құралдарын қамтитын және жаңа құралдармен толықтырылған, кеңейтілген нұсқасы (біз оны кейде Паскаль деп те атаймыз).
Келе-келе Турбо Паскаль 4.0, ТП 5.0, ТП 6.0, және ТП 7.0 нұсқаларының дүниеге келуі кәсіпкер қолданушының еңбектегі өнімділігін арттыруға мүмкіндік беруге, қолданбалы есептерді шығаруда қолдануға үлкен үлес қосты. Енді осы тілдің ерекшелігі бірсыпыра мүмкіндіктерге толы болып келетінін ерекше атап өту қажет.
Тілдің қарапайым құрылымына сан, идентификатор, тұрақты, айнымалылар, функция және өрнек ұғымдары кіреді. Программада амалдардың орындалуына қажетті мәліметтердің сандық, логикалық немесе символдық (литералдық) мәндік шамалары болады.
Тілдің алфавиті басқа тілдермен салыстырғанда құрылымы жағынан түсінікті, себебі оның әрбір амалы сипатталып отырады. Тілдің алфавитінің құрамына әріптер, цифрлар және арнайы белгілер кіреді. Сондықтан да қазіргі кезде Паскаль тілі кез келген саладағы күрделі есептерді шешу үшін пайдалануға болатын, кеңінен таралған стандартты программалау тіліне айналды.
Сондай-ақ, Паскаль тілінің графиктік және дыбысты басқару мүмкіндіктері толық қамтылған. Оқу құрылымының соңында программалар кітапханасы берілген.
Ал 1975 жылы стандартты Паскальдың компиляторымен Турбо Паскаль (3.0 нұсқысы) программалау тілі пайда болды. Содан бері Паскаль жалпы білімдік, кәсіптік-техникалық мектептерде және жоғарғы оқу орындарында «бірінші» программалау тілі ретінде қолданыла бастады.
Ақпаратты өңдеу жазылған есепті шығару алгоритмі бойынша жүзеге асады. Алгоритмді жазудың бірнеше тәсілі бар екені белгілі. Алгоритмді жазу тәсілдерінің ішінде компьютерде орындалатын программа түріндегі – оның программалау тілінде жазылуы ерекше орын алады. Программалау тілі – компьютерге арналған есеп шығару алгоритмін жазу үшін пайдаланылатын жасанды тіл. Программалау тілінде жазылған алгоритм программа, ал алгоритмді жазу процесі программалау деп аталады.
1. Ж.Қ.Масанов, Б.А.Бельгимбаев, А.С.Бижанова, Қ.Қ.Мақұлов “Turbo
Pascal” Алматы, 2004.
2. Фаронов В.В. Turbo Pascal: учебное пособие.-СПб.:Питер,2007.-367с.:ил.
3. Заурбеков Н.С., Жұмажанов Б.Ж. Алгоритмдеу және программалау тілдері. Оқу құралы.- Алматы, 2008.- 325 б.
4. Наумова А.Н. Компьютерные технологии оброботки информации.-М:Финансы и статистика,1995.
5. Халыкова К.З. «Программалау тілдерін оқыту – Паскаль тілі» (Оқу құралы), Алматы-2002.-209 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
| | |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... информатика» кафедрасы
Тақырыбы: Turbo Pascal жүйесінде жолдарды ұйымдастыру технологиясы
Тексерген: аға оқытушы
Миркасимова ... ... 1 курс ... Қуаныш
Алматы 2008
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1 ... ... ... ... ... ... ... Паскаль жүйесіндегі күрделі құрама типті
құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тілі ... адам мен ... (ЭЕМ) ... жасау құралы. Бағдарламалау тілдері екі топқа ... ... ... не ... бір ... ... ... ассемблерде жазылған
тіл – төменгі дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі – адам тіліне жақындалған
BASIC, Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. ... ... ... ... ... осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual
Basic ... ... ... ... Паскаль тілін пайдаланудың қарапайымдылығынан ... кең орын ала ... ... тілінің алғашқы нұсқасын 1970 жылы Стэнфорд
университетінің информатика кафедрасының профессоры, ... ... Вирт ... Оны Borland ... ... ... құрған тілдері Turbo Pascal, Borland Pascal және Object Pascal ... Delphi ... Object Pascal ... тілі ... Pascal ... паскальдың барлық құралдарын қамтитын және жаңа
құралдармен ... ... ... (біз оны ... ... ... атаймыз).
Келе-келе Турбо Паскаль 4.0, ТП 5.0, ТП 6.0, және ТП 7.0 ... ... ... ... ... ... арттыруға
мүмкіндік беруге, қолданбалы есептерді шығаруда қолдануға үлкен үлес ... осы ... ... ... ... толы болып келетінін
ерекше атап өту қажет.
Тілдің қарапайым құрылымына сан, идентификатор, ... ... және ... ... кіреді. Программада амалдардың орындалуына
қажетті мәліметтердің сандық, логикалық немесе символдық ... ... ... ... ... ... салыстырғанда құрылымы ... ... оның ... ... ... отырады. Тілдің алфавитінің
құрамына әріптер, цифрлар және арнайы белгілер кіреді. Сондықтан да қазіргі
кезде Паскаль тілі кез ... ... ... есептерді шешу үшін
пайдалануға болатын, ... ... ... ... ... ... тілінің графиктік және ... ... ... ... Оқу ... соңында программалар
кітапханасы берілген.
Ал 1975 жылы ... ... ... ... ... ... программалау тілі пайда болды. Содан бері Паскаль жалпы білімдік,
кәсіптік-техникалық мектептерде және жоғарғы оқу ... ... тілі ... қолданыла бастады.
Ақпаратты өңдеу жазылған есепті шығару алгоритмі бойынша жүзеге асады.
Алгоритмді жазудың ... ... бар ... ... ... ... ... компьютерде орындалатын программа түріндегі – оның
программалау тілінде жазылуы ерекше орын ... ... тілі ... арналған есеп шығару алгоритмін жазу үшін ... тіл. ... ... ... ... ... ал
алгоритмді жазу процесі программалау деп аталады.
Осы орта мүмкіншіліктері кең: Паскаль тілінде программалаудың негізгі
принциптері, ... ... ... негізгі элементтері мен
операторлары қарастырылған. Сонымен қатар, Паскаль ... ... ... ... ... ... ... жазулар, массивтер және
файлдық типтер) қарастырылған.
Есепті шешу алгоритмі деп жазбаша ... ... ... ... ... барысында есептің шешімін, не ... ... ... жоқ екендігі туралы жауап алуға болады. Жалпы жағдайда есептер әр
түрде бола алады. ... ... ... үйге қайту, жол айрығындағы
бағдаршамнан өту, шәй қайнату, тамақ ... және ... ... ... ... ... Мұндай есептерді шешу алгоритмдерін тұрмыстық
алгоритмдер дпе ... да ... ... ... көптеген өмірлік
тәжірибеден туындайтын әрекеттер, қоғам заңдары әртүрлі алгоритмдер
жиынынан ... ... ... шешу әдісі түсінігімен тығыз байлансыты. Әдіс
деп қатаң негізделген есепті шешу тәсілі мен оны ... ... ... ... ... ... анықтау мақсатында құрылған тәсілді
зерттеуді айтады.
Ал, алгоритм есепті шешу және ... ... ... ... ... Ол ... зерттеу нәтижесі бойынша құрылады, алгоритм есепті шешу
үшін орындалатын әрекеттердің қатаң жазбаларының ... ... ... Бұл ... шешу ... туындайды.
Алгоритмнің қасиетті сапаларының бірі – орындаушыдан шешу ... ... ... не үшін ... ... ... ... етпейді.
Орындаушыдан жазылған әрекеттерді оындай алуды және ... ... ... ... ... ... ... түрде
орындайды. ЭЕМ-ді, алгоритмді орындау құралы ретінде пайдалану мүмкіндігі
осыған ... ... да ... үшін жазылады. Ол адам, ЭЕМ және ... ... ... ... ... орындаушыға жазылған әрекеттер
түсінікті болуы үшін соның тілінде жүзеге асырылады.
Қосымша толықтырушы ... ... жеке ... ... ... жарлығын орындайтынды жарлық деп атаймыз. Алгоритм жарлықтар
тізбегі болып табылады. Орындаушы ... және ... ... ... ... ... ... жүйесі деп атаймыз. Сонымен
орындаушының барлық іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ЭЕМ үшін жарлықтар жүйесі – қосу, азайту, ... бөлу ... ... ... ... ... әр кезде де орындаушының
жарлықтар жүйесінің мүмкіндігіне байланысты жазылады.
I НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1 Турбо ... ... ... бағдарламалау тілі негізінен француз математигі Блез
Паскальдің құрметіне аталған. Нұсқауларды ... мен ... ... ... ... жүйелеп, берген ақпаратты өңдеуді іске
асыратын тізбені бағдарлама ... деп ... ... ... мен ... тізбесін жүйелеп жазу кезеңін
бағдарламалау дейміз. Бағдарлама жазуда «алгоритм» ... ... ... ... – орындаушыға белгілі бір мақсатқа, ... ... ... ... жүйеленген, әр қадамында бір әрекетті ... ... ... дейміз. Команда бірнеше операторлар қоспасынан
да тұруы мүмкін. ... ... ... құрғанда белгілі бір ЭЕМ
мен бағдарламалау тілінің мүмкіндіктерін ескеру ... Turbo ... ... мына ... ... ... ... Қазақ
әліпбиінің бас және кіші әріптері бағдарламалауда тек мәтіндерді өңдеу мен
түсініктемелер жазуда ғана қолданылады. Осы жоғарыдағы ... ... ... ... Turbo Pascal ... деп атаймыз. Бұл
таңбалардан бөлек таңбаларды бағдарлама жазуда ... ... ... ... 1984 жыл, ... осы ... қарапайым қолдануға
ыңғайлы Турбо Паскаль ... ... ... Жалпы компилятор
дегеніміздің өзі – тарнслятордың бір түрі, ал ... ... ... бір ... мен ... тілі ретінде арналып жазылған
бағдарлама, оның міндеті ... ... ... ... лезде
айналдыру.
Алгоритм – информатика пәнінің негізгі ұғымдарының бірі. ... ... қай ... ... ... білу үшін ... ұғымын
меңгеру керек.
«Алгоритм» сөзі мағынасы жағынан нұсқау, жарлық, рецепт, ереже,
тәртіп, заң, жоба ... ... ... ... ... сөзі Орта
Азияның ортағасырлық ұлы ғалымы – Махмуд ибн Мұса әл ... ... ... Ол өзінің «Арифметикалық трактат» деген еңбегінде
арифметикалық амалдарды орындау тәртібін ... ... ... ... ... геометриялық фигураларды салу ережесі, сөздердің
жазылуының грамматикалық ережесі және т.б., ... ... ... ... Алгоритм деп – алдын ала анықталған мақсатқа жету үшін,
есептің шешімін табу үшін ... ... ... және т.б.
берілген түсінікті нұсқаулардың тізбегін ... кез ... ... ... мына мағыналық қасиеттері
арқылы ажыратамыз. Олар алгоритмнің түсініктілігі, ... ... ... ... ... Берілген
орындаушы үшін алгоритмнің түсініктілігі деп – орындаушының жарлықтарының
жүйесіне, құрамына енетін іс-әрекеттерді ... мен ... ... ... айтады. Алгоритм ЭЕМ қабылдайтын және сол бойынша қажетті
амалдарды орындай алатын нұсқаулар ... ... ... – деп ... ... ... ... айтады. Оның бір жарлығының орындалуының соңы мен ... ... ... дәл, ... ... Алгоритм, әрқайсысы ЭЕМ-
дібілгілі бір қадам, әрекет жасататын нұсқаулардың тізбегінен ... ... ... алгоритмнің орындалуы аяқталды ма, не ... ... ... сол туралы дәл мәлімет болуы шарт, яғни алгоритмде
нұқаулардың ... реті ... ... ... ... ЭЕМ үшін әрбір
нұсқауды орындағаннан кейін келесі қай ... ... не ... ... көрсетілуі қажет.
Алгоритм – шектеулі қадамдарды орындап болған соң нәтижеге алып
келеді. ... ... ... соң есептің шешуінің аяқталуы, не
қандай да бір себептерге ... ... ... ... мүмкін
еместігі туралы мәлімет болуы мүмкін. ... ... деп оны ... ... ... шешу үшін ... ... айтады.
Турбо Паскальда амалдардың жазылуы төмендегідей:
|Амалдар ... аты ... ... ... |
| | ... | |
|+ ... |10+21 |10+21 |
|- ... |А-В |А-В |
|* ... |32 Х 5 |32 * 5 |
|/ ... |50 : 5 |50 / 5 ... |Бүтіндей бөлу | |18 div 9 ... ... бөлу | |22 mod 7 ... ... ... ... түріне қарай
алгоритмді жазу әдістерін ажыратуға болады. Орындаушының өзіне тән біліміне
байланысты арнайы ... ... ... ... арқылы
алгоритмдерді жазудың тәсілдерін ұйымдастыруға болады.
Мысалы, цирктегі құстар мен жануарларға алгоритмдер арнайы дауыстар,
іс-қимылдар ... ... ... алгоритмі, телевизор, магнитофонды
жұмыс істету алгоритмі арнайы пернелерді басу ... ... ... ... әртүрлі таңбалармен, белгілермен берілген алгоритмдер көп
кездеседі.
Орындаушы – адам ... ... ... көбінесе сөзбен жазылады. С
ө з б е н жазылған алгоритмдер, ... ... ... ... Сонымен бірге алгоритмдер арнайы таңбалар мен блок-
схемалар, формулалар, кесте түрінде, ... ... ... ... ...... ... фигуралар, нұсқаулар арқылы
орындалатын әрекеттер мен ... ... ... ... графиктік
схемалармен берілетін алгоритм. Алгоритмнің әр пункті геометриялық фигура –
блоктың ішінде бейнеленеді. Орындалатын ... ... ... оларға
әртүрлі геометриялық фигуралар сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Алгоритмді блок-схема түрінде жазғанда арнайы қабылданған мемлекеттік
үлгі бойынша мына блоктарды пайдаланады: алгоритмнің басы мен соңын элиппс,
алгоритмнің аргументтері мен ... ... ... енгізу мен
шығаруды паралелограмм, ақпаратты өңдеудегі, есептеулерді, тіктөрт-бұрыш,
шарттарды тексеру ромб фигураларының ішіне жазылады. ... ... ... байланысты олардың ішінде және жанына
түсініктеме сөздер жазылады. Олар ... ... ... ... ... ... графигтік тәсілі. Блок-схема деп,
бағытталған ... ... ... ... ... ... түрде жазуды айтады. Ал әрбір фигура ... ... ... ... ... ... фигурадан фигураға
алмасуды білдіреді. Блок-схемада алгоритмді басқару ... ... ... ... ... фигуралар блогтық-таңбалар, ал
байланыс-нұсқамлара ағын сызығы деп аталады. Ағын сызығы фигурадан фигураға
өту жолын көрсету, яғни ... және ... ... ... үшін ... блок-схеманың басы мен соңы болады. Барлық блоктар ағыны
сызықтармен байланысады. ... ... ... «соңы» - қызметші блоктардан
басқасында, ақпарат ағының бір кіру және бір немесе екі щығу ... ... ... ... ... ... әрі
көрнекті тәсілі болып табылады. Мұнда алгоритмді бейнелеуде неғұрлым ... үшін ... ... ... ... ... қойылмайды.
Алгоритмнің мынадай түрлері белгілі – есептеу алгоритмдер, диалогтық
алгоритмдер, ... ... ... ... ... ... алгоритмдері және т.б.
Алгоритмді жазудың бірнеше ... ... ... ... ... алгоритмдік программалау тілінде сызықты түрде және т.б.
Біз жоғарыда алгоритмді сөз ... ... ... ... Сол ... сипаттауды алгоритнің блок-схемасы деп атайды.
Алгоритмді программалау итілінде жазуды – программа деп атаймыз.
Программалау тілі деп, ... ЭЕМ үшін ... ... тілді айтамыз. Ал бағдарламалау деп ... ... жазу ... ... ... ... бар: ЭЕМ-ге арналған программалар,
станогты, роботтарды және ... ... ... ... сөз ... сипаттағанда, жазғанда әрбір жарлықты номірлеп
отырамыз, себебі, ол ... ... ... ... ... ... ... отыру үшін ыңғайлы болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... пайдаланатын боламыз. Бұл
жарлықтар алгоритмнің басын, соңын және одан әрі орындау ... ... ... ... үзуді білідіреді. «Соңы» жарлығынан бұл
жарлықтың ерекшелігі алгоритмнің орындалуын кенеттен үзу ... ... зажу ... кейде алгоритмдегі әрекеттердің кейбір
бөліктері - әр түрлі мәндер үшін ... рет ... ... ... ... ... бірнеше алгоритмді біріктіру арқылы ауқымды
меселені ... ... ... ... ... ... жағдайда
олардың біреуін негізгі алгоритм, ал ... ... ... ... ... Көмекші алгоритмдер негізгі алгоритмге қажетті дербес
нәтижелерді алу үшін қажет болады. Олардың ... ... ... ... Яғни ... ... ішінде көмекші алгоритмге сілтеме
жарлықтар жазылады. Кез ... ... ... ... басқа
алгоритм үшін көмекші алгоритм түрінде пайдалануға болады.
Көмекші ... ... ... алгоритмнің көлемі
кішірейеді. Көмекші алгоритмдерді пайдаланғанда мына жағдайды ескерген жөн:
• Көмекші алгоритмді шақыру алдында оның ... ... ... ие ... ... Көмекші алгоритмдердің шақырусыз өздігінен орындалмайтын болуы
керек.
Кез келген есепті ЭЕМ-де шешу бірнеше кезеңдерден тұрады:
1. ... ... ұғу, ... ... ... ... математикалық түрде қойылуы;
3. шешу әдісін таңдау немесе құру;
4. программасын құру;
5. программаның ... ... ... және ... өңдеу.
Жалпы айтқанда, аталған кезеңдерді орындау программаны құру, тексеру
және орындау әрекетін қамтиды. ... ... бөлу ... ... ... ... Ал бұған қосымша жалпы түрдегі және қажетті кезеңдерді
қарастыруға болады. ... ... ... шешу процесінде мынадай
кезеңдерді – ... ... ... ... құрылымын сипаттау,
программаны ықшамдау, тестілеу, құжаттау және т.б. орындай алады.
Есептің ... ... ... қойылуын ұғыну барысында алдымен
соңғы нәтижені «мақсатты ... ... ... ... және ... ... жалпы ыңғайлды табу: қойылған есептің шешімі бар ма және
оған тиісінше жалғыз ба» ... ... ... ... ... ... ... білу, нақты ЭЕМ-нің мүмкіндігін ... ... ... ... ... Бұл ... қойылған
есептің негізін терең түсіну талап етіледі. Есепті ... ... ... ... қарағанда қиынға соғады.
Формальдау. Формальдау қарастырылып отырғанқұбылыстың ережеге сай
математикалық моделін құруға алып ... ... ... нәтижесінде
берілген мәліметтердің спецификасы және көлемі анықталады, ... ... ... ... ... ... ... тобының
қайсысына жататындығы анықталады және сәйкесінше математикалық ... Бұл үшін ... ... ... ... ... және т.б. ... есептерін ұйымдастыра алуы
қажет. Бұл кезеңнен жеңіл өту үшін сәйкес пән саласынан ... ... ... ... жақсы білу керек, яғни машинада есептер шешуде
пайдаланылатын әдіс-тәсілдерді білу керек.
Көптеген күрделі есептердің толық қойылуы есептеу ... ... ... ... бұл ... ... керек. Қарастырып
отырған есеп үшін қай ... ... ... ал ... ... төмен екенін білмей – есепті сауатты ықшамдау
мүмкін емес. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... таңдаумен байланысты есептеуді ықшам түрге келтіретінін білу
өте қажет. Егер бар ... ... онда ... жаңа ... ... ... жасау қажет болады.
Шешу әдісін таңдау. Есептің математикалық тұжырымдалуы ... ... шешу ... таңдау керек. Жалпы айтқанда, кез келген әдісті қолдану
бірқатар формулаларды құруға және осы ... ... ... ережелерді тұжырымдауға алып келеді. Мұның барлығы есептеу
процесін машина ... ... жеке ... ... ... ... ... пайдаланушының өзінің білімі мен талғамы өте үлкен ықпал
жасайды.
Бұл кезең тіпті есепті шешу процесінің ең қажеттісі ... ... ... ... ... кез ... алынған нәтиже жуық мән
екенін есте ұстау керек. Егер дәл шешудің алгоритмі ... ... ... ЭЕМ ... ... мен ... ... ЭЕМ-де сандарды
өрнектеу – бейнелеу дәлдігінің шектелуіне байланысты қателіктер болуы
мүмкін.
Алгоритмді құру. ... ... ... ... ... ... бөлу, олардың рет ... ... ... ... ... да бір ... ... және соңынан тексеру,
яғни таңдалған әдісті жүзеге ... бола са соны ... ... асырылады.
Көптеген жағдайда қанағаттанатын нәтижені тез ала алмаймыз, сондықтан
алогритмді құру ... мен ... ... ... ... ... ... вариантын алу үшін талдау және нақтылау ... ... ... ... ... ... ... машинаға енгізуге мүмкіндік беретін және
келесі кезекте машина тіліне аударуға болатын формада ... ... ... ... ... есептің құрылған алгоритмін ЭЕМ-ге түсінікті болатын
тілге аудару ... ... ... ... ... тілі
Бейсик, Ку Бейсик, Паскаль, Си, және т.б. программалау тілдерінің бірі ... ... ... ... құру ... қатаң
көңіл бөлуді талап тетін, еңбекке толы процесс. Алғашқы кезеңдерде қаншама
ұтымды ... ... та ... ... ... ... ... не жауап бере алмайды, немесе дұрыс емес шешім береді.
Программа есепті дайындаған және программалаған адаммен ... ... ... ... ... мағыналық және
синтаксистік қателерін және т.б. табады. ... оң, ... ЭЕМ ... ... қалған қателер тікелей машинаның көмегімен табылады.
Нәтижені есептеу және өңдеу. Программа дұрыс нәтиже беретіндігіне
толық сенімді болған соң, ... ... ... ... ... аяқталған соң оның нәтижелерін практикалық іс-әрекетке
пайдалану кезеңі немесе нәтижелерді өңдеу ... ... ... ... – есеп ... ... пән туралы білімнің үлесіне жатады.
1.2 Жолдар туралы түсінік
Литерлік, символдық шамалар деп ... ... кез ... ... текстер болып келген шамаларды айтамыз.
Бос орын Паскаль тілінде ... ... ... ... ... ... енгізу керек. Паскаль тілінде ...... ... ... тізбегі, мысалы:
‘КИНОТЕАТР’, ‘SUMMA’, ‘-----’, ‘A*B’.
Апостоф ішінде апостроф екі рет алыну керек: ‘Д’’ ... ... ... символдық жолмен орындалатын амалдарға тоқталайық.
Символдық жол жолды өңдеуге арналған String – жол ... ... ... екі түрі бар. ... түрі – жолды өңдеуді бір
бөлікке, ал оның ... түрі – ... ... ... ... яғни ... ... жолдарды өңдейді. Мұнда да жол мазмұны CHAR типіндегі
сияқты апострофқа алынып жазылады.
Жолды өңдеуге ... ... ... ... – текстік жолдың ұзындығын анықтайды.
PROGRAM Kuanish;
Var
Words: String;
Begin
Write (‘сөз енгізіңіз:’);
Readln (Words);
Writeln:
Writeln (‘Бұл сөз’, ... ... ... кез ... ... ... кіші ... үлкен
әріпке көшіреді.
PROGRAM Kuanish1;
Var
Words: String;
I:Byte;
Begin
Words:=‘Фирма Microsoft’;
For I:=1 to ... ... ... Microsoft’ деген тексті енгіз/
End.
Copy (words, k, m) функциясы – ... ... бір ... ... ... ... words – ... бөлік тұрған жолдың аты,
k – көшірілетін бөліктің жолдағы орны, m – ... ... ... ... ... Word2, Word3: ... (Words);
Word1:=Copy(Words, 6, 5);
Writeln (Word1); ... ... сөзі ... ... 1, ... (Word2); ... ... сөзі шығады/
Word2:= Copy(Words, 8, 3);
Writeln (Word3); ... ... сөзі ... (word, words) – функциясы жолдың қандай да бір бөлігін іздеуге
мүмкіндік береді. Мұндағы: word – ... жол ... words – ... ... ... ... Search Stencil;
Begin
Position:=Pos (Search Word, Words);
If Position0
Then Writeln(‘бөлік’’ ‘Search Word,’ ’’ мына ... ‘‘ ... ... ... ... Search Word, ’ ’’ бұл ... жоқ ‘‘ ’’ Words’
‘‘’:);
End; { Search Stencil }
Words:= ‘Электрификация’;
Search Word:=‘кац’;
Search Stencil;
Search Word:=‘Кац’;
Search Stencil;
End.
******************************************************************
‘Электрификация’ сөзінде ‘кац ‘бөлігі 10 ... ... ... ‘Kац ... ... және Delete ...... бөлігін бір жолдан келесі
жолға қоюға және жолдан текст бөлігін өшіруге /алып тастауға/ ... ... ... ... ... ... ... қояды,
мысалы, Insert(Word1, Words, 4); - Word1 жолын 4-ші орыннан бастап Words
жолына қояды.
Delete процедурасы – ... ... ... көрсетілген орыннан
анықталған ұзындықпен өшіреді. Мысалы, Delete (Wors, 2, 3); - Wors ... ... 2 ... ... ... ... ... Kuanish4;
Var
Words: String[79];
Word1: String[20];
Begin
Writeln;
Words:=‘бағдарлама’;
Writeln(Words);
Delet(Words, 1, 3);
Writeln(Words);
Delete(Wors, 3, 3);
Word1:=‘A’
Insert(Word1, Words, 1);
Writeln(Words);
Word1:=‘лаң’;
Insert(Word1, Words, 2);
Writeln(Words);
End.
******************************************************************
бағдарлама
дарлама
дама
Адама
Алаңдама
******************************************************************
1.3 Турбо Паскаль жүйесіндегі күрделі құрама типті құрылымдар – ... осы ... ... ... ... типтерімен таныстық:
стандартты, саналатын, шектелетін. Мұндай типтер қарапайым есептерді шешуде
жиі кездеседі. ... де, бір ... ... тізбекке топтаудың
қолайлы екені белгілі – массивтер, символ жолдары, ... ... бір ... жазу ... ... болады. Сондай-ақ,
ұзындығы айнымалы болып келген бір типті шамалар тізбегін мәліметтер файлы
түрінде ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Сөйтіп, құрама типтер құрама оператор тәрізді, ... ... ... ... ... ... ... немесе құрылу әдісі
маңызды роль атқарады.
Осы кезге дейін қарастырылған программаларда біз тек ... ... ... ... Ал ... кездегі ЭЕМ-дердің және оларға жасалған
программаның символдық айнымалыларды ... ... ішкі ... ... ... толық мүмкіндігі бар.
Мұндағы көрсетілген ішкі құрылғы қатарына дисплей, ... ... ... ... ... ... ... алгоритмдік тілдегі арифметикалық өрнектерге сәйкес
келеді. Жолдық өрнек деп амал белгілері, ... ... ... ... ... құралған, ұзындығы 256 ... ... ... төмендегі амалдар пайдаланылады:
1. Жалғастыру амалы, ол қарапайым «+» ... ... ... ... және ... бір жол құру үшін ... өрнек ... Ауыл ... ... ... 1992 ... ... ... амалдары, олар: =, , >, >=, ... ... ... ... ол ‘:=« ... ... Оның қызметі
алгоритмдік тілдегі қызметімен сәйкес келеді.Бірақ мұнда, ... мән ... ... ... ұзындықтан артық
болса, онда артық символ алынып ... ... ... ... A:= ... ... ... B:string[3]; B:= ... ... ... ... ... ... ... типті
символдар да енуі мүмкін екенін программа мысалымен дәлелдеуге де болады.
Басқа алгоритмдік ... ... ... тілінде де текстік
информацияларды өңдеуге болады. Бұларға әр түрлі текстік құжаттарды өңдеу,
үйретуші комплекс ... ... ... және т.б. ... деп ... ... айтады. Паскаль тілінде жол символдар
тізбегінен құралады. Әдетте ... ... тек ... ... ... ... ... көп есептерде символдарды өңдеу емес,
жолдарды өңдеу қажет болады. Турбо Паскаль тіліндегі программада жолдық
тұрақтыларды ... ... ... бар. ... ... деп енетін
символдардың тізбегін айтамыз. Символдардың саны 256-дан аспауы керк, 0-255
араолығындағы артпайтын апостроф ішіне алынған символдар ... ... ... ... ... ... ... болса, оны екі бірдей
апострофпен алмастырамыз.
Басқа ... ... ... тілінде де жолдық айнымалылар
пайдаланылады. Жолдық айнымалылардың типін көрсету үшін тік ... ... ... ... көрсетілген string қызметші сөзін пайдаланамыз.
Егер қандай да айнымалы өзінің типінде ... ... ... оның ... бір ... ғана мәндерін қабылдайтын болса,
онда оны шектелген типтегі айнымалы дейді.
Турбо ... ... ... ... ... ... ... осы тұрақтылардан тұратын айнымалылармен жұмыс істеу ... тек әр ... ... ... ... саны ... аспаса
болғаны. Олардың жолдық тұрақты, жолдық айнымалы не қысқаша жол деп атайды.
Мысалы:
a1:= ‘Қуаныш’,
stud:= ... ... ... оң ... мәтіндер жолдық тұрақтылар, a1, stud
– жолдық айнымалылар, иденитификаторлар.
Жолдың типі оң жағына ашу, жабу тік жақшалары қойылып, олардың ... ... ... үшін ... ... ... сан енгізілген жол қызметші
сөзі арқылы анықталады. Оны программаның TYPE ... VAR ... ... ... type ... a1:jol1;stud:jol2;
2. var a1:string[5];stud:string[17].
Бұлардағы string[5], string[17] – жолдық типтер; jol1, jol2 – осы
типтерге берілген ... а1, stud – ... ... Бірінші түрдегі
сипатталудың мағынасы мынадай: а1-дің типі jol1, ал jol1 - ... ... ... ... ... ... а1:string түрінде сипаттау да
мүмкін. Бұл кезде а1 үшін жадтан 255 ... орын ... ... жолдармен түрлі әрекеттер жасап, өңдеуге арналған ... ... ... ... ... ... ... – жолдың ұзындығын есептейді. Стринг жолдық айнымалының не
оның мәнінің орнына пайдаланылған символдар ...... мен ... ... ... ...... белгісі 1 символынан бастап екінші бірі белгісізіне
символдық үзіндісін кесіп не ойып алады.
Төртіншісі – ... ... ... үзіндісін іздейді де, жолдың
басынан есептегенде ... ... ... нөмірін анықтайды, үзінді
табылмаса, оны0-ге тең деп нәтижелейді.
Жолға қатысты мынадай процедурал да бар:
... ... ... ... ... пайдаланып, адамдардың аты-
жөндерін алфавит бойынша көмпьютер арқылы реттеп, қағазға басып шығару қиын
емес.
Паскальда түрлі типті элементтерден құралған күрделі ... ... ... орын алады. Ұзындығы 255-тен аспайтын мұндай деректердің
әрқайсысын жазба не жазу деп, жазба ... ... ... ... ... алдында жазбаның, өрітердің, типтің атауларын оқуға ыңғайлы
етіп, түсінікті түрде таңдап алған жөн.
Басқа атаулар сияқты ... аты да ... «8-ге ... ... ... ... операторларда өріс айнымалыларын толық
түрде жазу күрделі программаларды оқуға қиындық келтіретіні сөзсіз. Оны
оңайлату үшін ...... ... операторларын енгізіп қойса
болғаны.
Ескерту. Кей кезде жазба өрісін де басқа өрістерден тұратын жазба
ретінде ... ... ... ... ... өрісіне оның
өзінің ішкі өрісі етіп “адресі”, ... ... т.б. ... ... ... ... ерекшеліктері:
- Бос орын Паскальда символ орнына ... ... ... бос ... ... ол ... ... READ
көмегімен енгізіледі.
- Бір айнымалыға бір ғана символ меншіктеледі.
- Басты ерекшелігі Enter ... да, оны бос орын деп ... ... мәндерді енгізгенде арнайы стандартты функцияны
пайдаланамыз. Ол қолайлы және ... мәні ... соңы ... ... ... дегенді білдіреді.
II ЕСЕПТІҢ ҚОЙЫЛЫМЫ
2.1 1-есеп
2.1.1 Есептің берілгені
1-есеп.
Пернетақтадан енгізілген орыс тілінің жолдық ... ... ... құру ... UpCase ... орыс тілінің
алфавитімен бірігіп жұмыс ... ... ... ... ... ... енгізілген деректер жартылай толық шрифтімен
берілген).
Мәтін жолын ... басу ... ... ... можно приступить к изучению С
Жоғарғы регитсрге түрлендіретін жол:
ИЗУЧИВ ПАСКАЛЬ, МОЖНО ПРИСТУПИТЬ К ... ...... ... бағдарламаға аты жазылады. Program түйінді
сөзінен кейін бағдарлама шартына байланысты өзіміз ... ... атты ... әріптерін пайдаланып жазамыз.
Var – құратын бағдарламаға қажетті ... ... түрі ... ... және ... ... шама ... көрсетіледі. Әр түрлі
шамалар бөлек-бөлек жазылып, ... ... ... бірнешеу болса
аралары үтірмен бөлінеді де одан соң қос нүкте ... ... ... ...... ... ол ноль, бүтін, оң, теріс сан мәндеріне ие
болады. ... ... ... ... ... бүтін
сандардан тұрады, string – жолдық шама.
Begin – бағдарлама ... яғни ... ... жету ... ... ... жазылады. Соңында end; қойылуы тиіс. Мұні
операторлық жақшалар деп атаймыз.
Writeln – бұл параметр курсорды жаңа ... ... Write – ... ... ... файл ... ... ақпаратты логикалық
құрылғыға беруді қамтамасыз етеді. Write – ... аты, ... ... ұғымды білдіреді.
Readln - өрістерге қол жеткізуді қамтамасыз ететін арнайы класстар
механизмі, ол қасиеттерін ... ... ... саналады. Readln
– символдар, жолдар, сандарды енгізуді қамтамасыз ... – көп ... шешу үшін ... ішінде бірі жатқан күрделі деп
аталатын циклді (қайталануларды) пайдалануға тура ... ... ... ішкі цикл толығымен сыртқы циклдың ... Ішкі ... өзі де ... ішкі ... қамтуы мүмкін.
Сase – қайталау операторы.
End – программа соңы, аяқталғанын білідіреді.
2.1.2 ... ... Edit Search Run Compile Debug Tools Options ... ... ... ... {matin ... ... {jol ... ... {ondelip jatkan simvol ... writeln('matin jolin engizip basy ... ... ... ... for i:=1 to len ... case st[i] ... ... ... ... writeln('Jogargi registrge auistiru ... ... ... ... Help F2 Save F3 Open Alt+F9 Compile F9 Make Alt+F10 ... Программалау алгоритмі
2.1.4 Есептің жауабы
2.2 2-есеп
2.2.1 Есептің берілгені
2-есеп.
Пернетақтадан енгізілген ... он ... ... ... ... ... Он ... сан болмаған жағдайда сәйкес
анықтама беру. ... ... ... ... Яғни ... ол: 'ne' ... табылады. Осы сөз арқылы пернетақтадан
енгізілген санның он ... емес ... біле ... error
then write ('ne');
writeln('on altilik san bolip ...... ... ... аты ... Program ... ... бағдарлама шартына байланысты өзіміз таңдап алған атты ... ... ... ... – құратын бағдарламаға қажетті барлық айнымалылар түрі көрсетіліп
жазылады. Аттары және олардың қандай шама ... ... Әр ... ... ... біртектес шамалар аттары бірнешеу ... ... ... де одан соң қос ... қойылады. Содан кейін түрі
сипатталады.
Integer – сандық шама, ол ... ... оң, ... сан мәндеріне ие
болады. Сандық айнымалы, -32768...+32767 интервал ... ... ... string – ... ...... ... Логикалық тип мәні жарияланған
тұрақтылардық бірі болуы мүмкін (False – жалған, True – ...... ... яғни ... нәтижеге жету үшін
пайдаланылатын ... ... ... Соңында end; қойылуы тиіс. Мұні
операторлық жақшалар деп атаймыз.
Writeln – бұл параметр курсорды жаңа жолға ... Write – ... ... ... файл ... ... ... логикалық
құрылғыға беруді қамтамасыз етеді. Write – ... аты, ... ... ... ... - ... қол ... қамтамасыз ететін арнайы класстар
механизмі, ол қасиеттерін жариялағанда резервтелген ... ... ... символдар, жолдар, сандарды енгізуді қамтамасыз етеді.
For – көп есептерді шешу үшін бірінің ішінде бірі жатқан күрделі ... ... ... ... тура келеді. Мұндай
программаларды құрғанда, ішкі цикл ... ... ... ... Ішкі ... өзі де ... ішкі циклдерді қамтуы мүмкін.
IF-THEN-ELSE – тармақталуы бар процестерді ұйымдастыру үшін шартты
оператор пайдаланылады. Тармақталу белгілі бір ... ... ... ... ... ... – цикл ... While-әзірше, do-орындау – қызметші сөздер.
Do соңына нүктелі үтір қойылмайды. While операторы параметрлер ... ... ... және ... ... ... ... сол
күйінде шығарады.
End – программа соңы, аяқталғанын білідіреді.
2.2.2 Есептің алгоритмі
File Edit Search Run Compile Debug Tools Options Window ... ... joldin on altilik san ... tekseru}



║Program ... ... ... i:integer; ... otirgan simvol ... ... {jolda duris emes simvol ... writeln('On altilik sandi engizip basu ... ... ... ... joldi jogargi ... auistiru}

║ for i:=1 to ... do ... ... ... while (i='0') and ... and (st[i]

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өрнектер5 бет
Turbo pascal6 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal - жоғары деңгейлі программалау жүйесі22 бет
Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау ортасын пайдалану43 бет
Turbo Pascal 7.0. программалау тілі10 бет
Turbo Pascal бағдарламалау тілі8 бет
Turbo pascal бағдарламамалау ортасы. спрайттар28 бет
Turbo Pascal бағдарламасындағы графикалық режим9 бет
Turbo Pascal бойынша электрондық оқу әдістемесі14 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь