Шәкәрім Құдайбердіұлы шағармашылығындағы дүниетанымдық мәселелер

1. Кіріспе
2. Ш. Құдайбердіұлының дүниетанымдық көзқарастарының бастау көздері.
3. Шәкәрім жырларындағы шығыс шайырларының желісі.
4. Қорытынды.
5. Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Қазақ даласының Ресейге қосылуы ХІХ ғасырдың орта тұсында аяқталды.
Осыдан бастап қазақтар қай жағынан болсада да Ресейге тәуелді күй кешті. Бұл кезде Ресейде капиталистік қоғам өркен жайған болатын. Капитализм Ресейге ғана емес, Кавказда, Орта Азияда, Сібірде, сонымен қатар қазақ даласында да қалыптаса бастаған еді. Ресейде болып жатқан экономикалық өзгерістер, саяси оқиғалар, мәдени даму үрдістері азды – көпті болса да қазақ даласына жетіп жататын.
Патшалық Ресей шет аймақтарындағы халықтарды аяусыз қанады, барлық жағынан дамуына кедергі жасап, соған тікелей күш жұмсады. Бұл жағдай ұлттар арасындағы араздықты қоздырды. Ресейге қараған басқа халықтар сияқты, қазақтың да тілі, ұлттық мәдениетіне зорлық келді, қорланды.
Қазақ халқының рухани дамуы патшалық Ресейдің орыстандыру саясатының жасында әдістерімен жетелеп отырды. Патша өкіметі қазақ өлкесінде ғылым мен білімнің дамуына, ұлттық мәдениеттің өркендеуіне көңіл аударған жоқ. Патшаның жоғары лауазымды шенеуніктерінің бірі ресми құжаттардың біреуінде былай деп жазды: «Мен қырғыздарды (қазақтарды) орналастыру, оларды оқытып ағарту, оларды Еуропа халықтары шыққан сатыға шығару сияқты мүсіркегіштердің мейірбандық әурешіліктерімен шұғылданбаймын. Мен қырғызлардың (қазақтардың) өмірбақи малшы, көшпелі болып қала беруін, олардың ешқашан егін екпеуін, ғылым тұрмақ қолөнерден де мақрұм қалуын жан – тәніммен тілеймін». Бұдан қазақ халқының тағдыры патша үкіметінің « қайраткерлері» үшін немқұрайды мәселе болғанын айқын аңғарамыз.
Ресей патшалығы өзіне бодан халықтар арасына «астам», «алдамшы» идеологияны кеңінен таратып, соны жүзеге асырды. Тек орыс ұлты арасында ғана емес, бодан халықтардың арасында да сол идеологияны қолпаштап, өз бастарының амандығын ойлаған ұлт өкілдері де шыға бастады.
1. Айтбаева А. Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармаларындағы діни және
дүниетанымдық мәселелер Кан.дисс.-Алматы – 1996
2. Тілеуханова А.Т. Шәкәрім шығармаларындағы шеберлік пен таным бірлігі: ф.ғ.кан.дисс. – Алматы – 1995
3. Әбдірасымова Г.З. Шәкәрім Құдайбердіұлы философиясындағы адам мәселесі:
ф.ғ.кан.дисс. Алматы. 1998 – 148 бет.
4. Әбдіғазиұлы Б. Шәкәрім шығармашылығының дәстүрлік және көркемдік негіздері: ф.ғ.кан.дисс. – Алматы, 2001 – 338 бет.
5. Әмірғазин С.Т. Исламның қазақ халқының рухани дәстүріне ықпалы: ф.ғ.кан.дисс. – Алматы , 1997 – 140 бет.
6. Жұмағалиев З.Т. Шындық және көркем әдебиет. Қарағанды, 1993 – 216 бет.
7. Шәкәрім Құдайбердіұлы Иманым. – Алматы: Арыс, 2000 – 321 бет.
8. Мұсылмандық шарт – Алматы: Қазақстан Мерей, 1992 – 78 бет.
        
        Шәкәрім Құдайбердіұлы шағармашылығындағы
дүниетанымдық мәселелер.
Жоспар
1. Кіріспе
2. Ш. Құдайбердіұлының дүниетанымдық көзқарастарының бастау көздері.
3. Шәкәрім жырларындағы шығыс ... ... ... Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Қазақ даласының Ресейге қосылуы ХІХ ғасырдың орта тұсында аяқталды.
Осыдан бастап қазақтар қай жағынан болсада да ... ... күй ... ... ... ... қоғам өркен жайған ... ... ғана ... ... Орта ... ... ... қатар қазақ
даласында да қалыптаса бастаған еді. ... ... ... ... ... ... ... даму үрдістері азды – көпті болса да
қазақ даласына ... ... ... шет аймақтарындағы халықтарды аяусыз қанады, барлық
жағынан дамуына ... ... ... ... күш ... Бұл жағдай ұлттар
арасындағы араздықты қоздырды. Ресейге қараған басқа халықтар ... да ... ... ... ... ... ... халқының рухани дамуы патшалық Ресейдің орыстандыру саясатының
жасында әдістерімен жетелеп отырды. Патша өкіметі қазақ өлкесінде ғылым мен
білімнің ... ... ... ... ... аударған жоқ.
Патшаның жоғары лауазымды шенеуніктерінің бірі ресми ... ... деп ... «Мен қырғыздарды (қазақтарды) орналастыру, оларды оқытып
ағарту, оларды Еуропа ... ... ... ... ... ... әурешіліктерімен ... ... ... ... ... ... болып қала беруін,
олардың ешқашан егін ... ... ... ... де мақрұм қалуын жан
– тәніммен тілеймін». Бұдан ... ... ... ... ... «
қайраткерлері» үшін немқұрайды мәселе болғанын айқын аңғарамыз.
Ресей ... ... ... халықтар арасына «астам», «алдамшы»
идеологияны кеңінен таратып, соны ... ... Тек орыс ұлты ... ... ... ... арасында да сол идеологияны қолпаштап, өз
бастарының амандығын ... ұлт ... де шыға ... Осы ... ... жазықсыз жандар жапа шекті, көптеген ... ... ... ... қызмет ете алмады. Елінің мүддесі, халқының
қамы жолында бүкіл ғұмырын сарп еткен ... ақын – ...... ... ... ... сөздің биік бәйтерегі болған Шәкәрім
Құдайбердіұлы мен ... ... ... Аймауытұлы сияқты арыстардың
ойшыл да өршіл шығармалары отаршылдық түнегінде ... ... ... қана ... ... ... Олардың азаттық идеясын таратып,
«оян қазақ» деген ұран тастап, теңдік пен тәелсіздік туын ... ... ... тәуекелмен тік көтергені бүкіл алашқа аян.
Жалпы, адамзат тарихында күллі дүниені қүрт өзгерткен асулы кезеңдер
болады. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... ... ... мол ... ... тұрғанын дәл аңғарған қазақ халқының көкірегі зерделі
ұлдары ұлт тағдырына басқаша қарап, оның хал – ... ...... мен ... ... дамудың жолдары мен болашағы туралы тереңнен
тербеп, саналарын сарықты, іс - әрекеттерін де сол ... ... ... ...... ... ақындық, журналистік
қызметтерімен, көркем ... және ... ... ... ... ... ізденістерімен қалың бұқараның ұлттық санасын,
отаншылдық сезімін қайрай ... ... оқу – ... ... ... ... ... Туған халқын отарлықтың тұзағынан,
қанаушы өкіметтің құлдығынан құтылуға, елдің тәуелсіздікке ие ... ... ... ... жаңа жолына түсінуіне ақыл – ой, дарын –
қабілеттерін, күш – жігерлерін, бүкіл саналы ... ... « ... ... төрінде жарқыраған үркер шоғырындай
зиялылар қауымының бел ортасында, соның ... ... ... ... ... ... ... пен ақниет азаматтықты дәріптеген өлеңдері,
имандылық пен инабаттылыққа шақырған сыр сөздері, елдік пен ... ... ... дауылпаздай дабылдап, қалың шарасыздық пен
табансыздықтан тауы шағылып, жігері жасыған ... ... ... ... ... ... ... оздырды. Қоғамды танып, дәуірді бағалауға
таразы өлшеміндей нысанаға айналды. Ақын сөздері алты ... ұран ... ... ... ... ... төңірегінде көбірек
зерттелді. Көрнекті ғалымдарымыз бен зерттеушілеріміз, ... ... ... мен өмір жолын әр тұрғыда талдап, қалың оқырман қауымға
бішама таныстыру ісін атқарды. ... ... ... ... ... ... Х.Сүйіншәлиев, Ш.Елеукенов,
М.Базабаев, М.Мағауин, ... ... т.б. ... ... сөз ... ... ... шығармашылық мұрасын игеруге тарихи
- әдеби жағынан бағдар жасалынды, ал ... ... ... ... ... ... Ж.Әбділдин, Қ.Әбішев, Г.Ақмамбетов,
М.Бурабаев, Д.Орынбеков, М.Хасанов, Қ.Шүлембаев, Қ.Салғарин сияқты ғалымдар
көптеген еңбек ... ... ... ... ... Ахат ... ... еңбектері де елеулі.
Әйтседе, Шәкәрім Құдайбердіұлының дүниетанымына, оның ... ... ... ... тоқталып, толық және жан – ... ... деп айта алма ... ... Шәкәрім шығармашылығындағы
дүниетаным мәселесі ... ... ... діни және дүниетанымдық
көзқарастарына жете, түпкілікті талдау жасалмаса да, оған жол ... ... ... кандидаттық диссертациясы біршама көмек берді.
Десек те, Шәкәрәм мұрасы әлі де кең құлашын жая қоймаған алғашқы зерттеулер
мен мақалалардағы ой-толғамдармен ... ... ... кезек – ақынның бай шығармашылық әлемін әр ... ... ... ... ... ... мәнін, көркемдік құдіретін,
тарихи маңызын терең талдау. ... ... ... рухани өміріндегі
дара тұлғасын таныту. Терең ойлы ... тән ... ... ... Шәкәрімнің әдебиет пен поэзияда ғана емес, қоғамдық ой-жүйедегі
орынын анықтау.
1-тарау: Құдайбердіұлының дүниетанымдық көзқарастарының
бастау көздері.
ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ... басы – ... ... ... ... ... мағыналық тереңдеу, мәнді ой түйіндеу, ... ... ... ... ... ... ... кезеңі еді. Бұл
кезде бұрын әлі қалыпқа түсіп бітпеген, ... ... ... ... ... ... бір текті стильдік тілдік оралымдардың сапалы
көркемдік әдіске айналу дәуірі басталса, ал қазақ ... ... ... ... ... ... одан әрі жандана,
жаңара түсті. Бұл үрдіс ең ... ... оның ... ... ... ... ... көрінді. Ауыз әдебиетіндегі
философиялық ой, ... ... ... ... ... ... ... ұштасқан күйі жазба әдебиет
үрдісінде көрініс тапты. Ал, сол ... ... ... ... ... аша түсу ... ... таусылмас игілікті
сыбағасы.
Зерттеушілердің де, әдебиетші ғалымдардың да алдағы нысана-бағдары
ақынның ... ... әр ... ... Шәкәрім
шығармашылығының тақырыптық желілері, оның поэзиясының көркемдік ... және ... ... ... пен ... ... ... поэзиясының Батыс-Шығыс классикалық поэзиясымен сабақтастығы,
Шәкәрім өлеңдерінің түрлік, ... ... ... шығармашылығындағы
ұлттық дәстүр мен ақынның дара ерекшеліктерін ... ... ... саралау, ғылыми жүйеде зерттеу болуы тиіс.
Қандай біртуар тұлға болса да, ол ең алдымен, өз ... ... ... ... өз ... ... ... арқау етеді.
Замандастарының мұңын мұңдап, жоғын жоқтайды. Халқының мәдени, ... өзі өмір ... ... ... ... жетелейді. Сол
замандағы қоғамның тыныс-тіршілігі мен халқы көтерілген рухани биікті өткен
тарихпен салыстырып барып, ел-жұртының қаншалықты ... ... ... ... Өткен тарихты санасында сүзіп, өмір сүрген
дәуірінің қыр-сырына қанығып, болашаққа ... ... Көне ... ... дәстүрінің прогресшіл жақтарын өз уақытына қайта жаңғыртып
жеткізеді, өз дәуренімен байланыстырып барып, болашаққа жол ... ... пен ... ... ... – заман мен заманды
жалғаушы, ел ... ... ... арқылы қайта жаңғыртушы басты
тұлғалар. Олардың туындыларының үлкен бір қыры – ... ... ... танымы, оның үстіне, ақын не жазушы өз шығармалары арқылы
заманды жалаң көрсетіп, ... ... ... ... көркем суреттеп,
оқушысына жан-жақты әсер беруші. Осы ... ... ... ... ... ... таным, саналық жолдар көркем туындының
бөлінбес бір саласы ... қоса ... ... жолы ... ... ол ең ... ... кейін барып, шежіреші- тарихшы, ... ішкі ... ... ... көсемсөзші. Ең бастысы ... ... өмір ... болған қоғамдық-тарихи құбылыстар арқылы өмір сырына ... ... ... бірге, Шәкәрім ғұлама ойшыл, үлкен тәрбиеші. Ол
шығармасын тек ... ... ... ... ... ұласуын, арғы заман
мен бергі заманның саналық, сапалық ... ... ... ой-
түйіндері арқылы үнемі даралап суреттеп отырады. Кейіпкерлер іс-әрекеті де,
ойлау жүйелері де, көбіне саналы тіршіліктің ... ... ... Және ... бағытталу автордың әдейі иіп әкелген ... ... мен ... ... ... ... ... терең «жұмбақ»
шумақтардың ... ... мәні ... ... ... ... салтты сынаушы ғана емес, халықтың өмірі мен ... бойы ... ... ... ... Шәкәрімнің танымдық көзқарасының қалыптасу тамыры
шығады. ... бір ... жете ... Оның өмірлік философиясын білу
үшін, алдымен сол халықтың тарихы мен ауыз әдебиетін білу ... ... де ... көне ... жан-жақты білу, оған қазақтың ауыз
әдебиеті, ертедегі арман-тілегі, аңыз ... әсер ... ... ... мақал-мәтелдері, шешендік шиырлары ауыздан-ауызға жетіп, жұрттың
рухани жетілуіне өз ықпал-әсерін тигізгені анық. Адамгершілік, бауырмалдық,
бір-біріне қамқорлық, ... ... ... да ұлттық
дәстүрімізге тән құндылықтар.
Шәкәрім өзінің атасы Құнанбай қажының тәрбиесін көрген. «Мені адалдық
жағынан тәрбиелеп, ақыл ... ... әкем – ... ... ... ... ... адалдық жағын үйрететін». «Елге адал еңбек етсең, адал болсаң,
абыройлы боласың. Елге ... ... да ... «Көпті сыйласаң өзің
сыйлы боласың», - ... ... ... ... жиі айтқан.
Адалдық борышың –
Халқыңа еңбек қыл.
Ақ жолдан айныма,
Ар сақта, оны біл.
Талаптан да өнер мен білім үйрен.
Өнерсіз білімсіз,
Болады ақыл тұл.
Ата ... ... ... қызықтырған ауыз әдебиеті болды. Ондағы
айтылған халықтың мұң-мұқтажы, халықтың тіршілікке деген көзқарасы Шәкәрім
дүниетанымын, ... ойын ... оның ... ... көзқарасы
халықпен ортақ, бірге болды. Шәкәрімнің қай шығармасында болмасын ... ... ... ... ... ... көпшілік қауым бар, ол
халық екенін, халық санасының қай кезде де ... ... ... қиыншылығы ел-жұртты тұрмыстық жағынан да, рухани жағынан және
мәдени ... да ... ... екенін түйіндей барлап, елдің елдігін
сақтайтын сара жол халық пейілі екенін ... ... ... ... ... халық, ұлт образы астарында ең бірінші адам
образы тұр. Шәкәрім адамтанушы. «Үш ... ... ... ... ... ... ақыл ... көреді» дейді. Сонда адамның бұл өмірдегі
орыны, ... ... ... ... өмір сүретін жанға арналу керек. Ал, жаны
таза адамның, тәні де таза болады. Ойшыл бергіні емес арғыны ... ... ... шын ... кім екендігін танытқысы келеді.
Мысалы: Адам бір боқ көтерген ... ... ... ... ...... - ... шәкәрімнің Абаймен үндестігі, ұстазы Абайдан алғаны. Мұнда айтары
тәннің уақытша екенін, бұл өмірдің ... үшін адам бар ... ... тән ... үшін ... ... қылықтарды, озбырлықтарды жасайтыны, ал
сол тән өлгенде тіптен жиіркенішті болатынын айта келе жан ... ... бір адам ... ... ... ... мен ұжданы соның азығы
екеніне әбден нанса, оның жүрегін ешнәрсе қарайта алмайды». Сндықтан ... ... ... ... ... ... тәжірибені көбірек
жақтайтын ойшылдарды, мысалы Кантты сынайды.
Әрі қарай «Үш анықтан» алуға ... ... ... көп қой!
Р.S. Шәкәрім. Шығармалары. Алматы 1988 ж. қараңыз!
ІІ-тарау: Шәкәрім жырларына Шығыс ... ... ... ... мен ... келте танымның тісі батпайтын ... сыр ... - ... туынды ретінде қарастыруды қанағат қылмайтын
рухани мұра. Бұған, әсіресе, ғұмырының ... ... ... ... ... соң ... өмір жолындағы шешуші кезеңге аяқ
басады. «Ақылы саудың ойына ... ... ... ... ... ... «...қатты адасқан, дау сабасқан діншілер мен пәншілердің»
пайғамбарын парықтап, ақыл ... ... ... ... ... ... жырақта, Шыңғыстауды жалғаз
паналауға мәжбүр ... Бұл – тек қана ... ой ... ... ... емес, пайғамбарлар мен әулие-әнбиелерден үзілмей үрдіс болған ... ... ... ... ... ... ... қадамы еді.
Әбу Саид, Бухари, Муслим сынды ғұламалар баян еткен хадисте былай делінеді:
«Пайғамбардан:
- Адамның ... ... ... ... ... Құдайдың жолында малы мен жанын аямай туралыққа ұмтылған жан, деген
жауап қайтты.
- Ал, ең ... кім?, ... ... кім ... ... мекендесе, Құдайынан қорқып, жұртқа жамандық
қылмаса, сол адам – ең асыл жан», - деп жауап берді»
Жапанда жалғыз жаттым елден ... аң ... ... ... ... ұнатамын,
Елімді ел қылмасын ерте сезіп.
Жауға қатын, жақынға жалмауыздар
Жалықпай көк малтасын жүрсін езіп.
Зауал жылдардың дүлей дауылы ... ... ... ... ... ... ... иман шоғының қоламталанып қалмауын мақсат
етіп, Шыңғыстауда бөлекше баз кешкен ақын осындай жолмен рухани мұрасының
бүгінгі күнге ... басы ... ... ... болды.
Сонымен Шәкәрімнің арман қылған асылы, алуға асыққан асуы ... ... ... ... жерде творчествомен айналысуы ма», әлде
бүркіт салып, аң аулап жүріп ара – тұра ... пен ... хат ... ... бабамыз дидарына ғашық болған Жар, жарығына ұмытылған Шам,
шұрайы мен ... ... ... ... ... гүлі өзі жырлайтын
«жүрегінде сипаты бар ... ... сұлу шын ... яғни Алла ... ... ...... шайырлары желісін үзбей келген ізгілік ілімінің,
Исламның ішкі ... ... ... ... ... Әр сөзі Құран
аяттарымен астасып жататын ақын жырларындағы кәміл ... үнін есту ... ... ... дін ... мен Ислам даналығынан, пайғамбар
хадистері мен Ибрахим Әдһам, Зун Нун Мисри, ... ... Омар ... ... ... ... ... Әмір Хұсрау Деһләуи, Муслихуддин
Сағди, Қожа Ахмед Йасауи, Шамсуддин Хафиз, Низами Гәнджәуи, Әлішер ... ... ... ... толы ... таныстығы болуға керек.
Шәкәрім шығармаларын сопылық әдебиет өкілдерінің туындыларымен ұштастырудың
керегі қанша деген ой тууы бек ... ... ... дәуір бойы
құлағымызға толассыз құйылған суфизм турасындағы ат үсті ... ... күн ... ... Исламнан бөлек ағым ретінде көрсетіліп
келген бұл жолдың керісінше соңғы ... ділі ... көп ... ... ... ... ... әділ билік құрған төрт халифтің
дәуірі өткесін таққа таласқан мұрагерлік құқық ... ... және ... ... ... өз кезегінде сансыз ... ... ... діні ... ... ... үшін ... жиынтығына айналып
кетті де, ішкі рухани маңызы тысқары қала ... ... ... Хақтың
жолын жалғастырушы, мансап пен ... тақ пен ... бас ... Алла ... ... ... ... ізгілік ілімін таза жүрек
тағылымы мен көркем мінез – құлық тәрбиесін таратып жер – ... ... ... ... деп те, ... деп те, ... деп те ... «ишан», «мақсұм» деген дәреже берді. Мұндай ұстаздар әрбір жерде
мектептерін ашып, ... ... ... аты ... шайырлардың әр –
қайсысы белгілі ұстаздан тәрбие көріп барып ұлағатқа ие ... ... ... ... ... ... ... жалған
сопылардан айырмашылығы – мұндай «анық асық әулиелердің» еңбектері қолдан
түспес қымбат дүниелерге айналды. Өйткені әрбір жан бұл ... ... сай ... ... соны теңеулерге таңдай қақса, философ бағалы ... ... ... терең мазмұнына тәнті болса, өнертанушы ... ... ... Мінсіз Құдайға ғашық мұндай құлдардың махаббаты да мінсіз,
айтқан ... де ... ... ... ... сырлы ұғымдарды Шәкәрім ... ... ... ...... тілінде жатық берілуі. Енді ... ... ... ... ... пайғамбардың аузынан шыққалы бері
шайырлардың шабытына арқау болған бұлбұл мен райхан гүлі бейнелері. Күні –
түні ... ... гүлі таң ата ... ашқан сәт сайрап қоя беретін
бұлбұл Жаратушының пәк, ... ... бір ... ... көзі шалған сәт
Иасауише айтқанда «рақс уа самағ ұрып», яғни сырт ... ... ән мен ... ... Құдайды пәктеу жырын – зікірді ... қоя ... ... ... ... айтқанда «аңқымасы естен айыратын, алайда ұстайын
десең тікені алақанға кіретін Райхан гүлі» ... ... ... ... ... – тірісінде нәпсісін өлтіру және бұл дүниелік тынысы ... бір ... ... Алла ... жұмбақталған символын білдіреді.
Көбелек пен Шам бейнелері де осымен тамырлас мәнді теңеулер. Мұнда жанып
тұрған Шам ... Нұр ... ... аяттарда аян етілген шаммен
астастырылады. Румидің Тілінде шебер өрнектелген ... ... ... ... үш көбелек үш түрлі рухани дәрежедегі адамның болмысын
көрсетеді. Біріншісі шамды ... шиша деп, ... ... тұрған білте деп
ұғады. Сырттай бақылаудан аса алмаған бұлар Хақты тани алмайды. Тек үшінші
көбелек ... ... ... ... ... тұтаса тұқылы қалмай жанып
кетеді. Оның бұл әрекеті Шамды, яғни ... ... ... ... ... ұшқынының ұлы махаббат Иесінің алып ... ... ... ... ... тән ... түп – ... тез танықыш
ықшам тіл мұндай ұғымдарды бір – екі шумақпен – ақ ... ... ... ... асық боп,
Нұрлы гүлге айтты зар.
Көбелек те Шамды алам деп,
Отқа түсті боп ... ... ... түк те ... ... ... Асықтың нұры бар...
Сұлу жар, Пірмұған, шарап пен мастық туралы жырлар түгел дерлік Шығыс
шайырларында кездеседі. Жар – ... ... ... «жақын» сөзінен шыққан
атау. Ал, «йар» өз ... ... ... сөін алмастырған. Құранда Алла
тағала қайырлы істермен және терең танымымен өзіне ұмтылған құлдарын дос ... ... ... ... ... - ... ... тіркесі жиі
кездеседі. Адасқан аудармашылар әлі күнге дейін «сұлу қыз, көрікті әйел»
деп ... ... Бұл ... Шәкәрім бабамыздың тілімен жауап
берейік:
Менің Жарым қыз емес,
Хақиқаттың шын нұры
Оны сезер сіз емес,
Көзден таса бұл ... тұр Жар ... ... ... аш көзін,
Жардың сырын арала.
Пірмұған – шарапқананың қожайыны деген мағынаға ие. Ал шарап – астары
түрде жеткізілген ... ... ... Лық толы ...... ... сіңірген жүрек. Пірмұғанна мейлінше мол шарап сұрау – рухани
асқа ... ... ... таныту. Жұрекке шыпылдап нұр толған сәт дүниені
де ... ... бір ... ... дәметіп отыратын хал мастық күйі
ретінде ... ... ... бол, ... ... ... бабамыз осыны меңзейді.
Ақынның ақық сөздерінің бағамын бір – екі ауыз сөзбен түйе ... ... ... ... Қазағының төбеліне таныс, торысына таңсықтау сыр ... атар ... ... ... ... ... зерттеудің тым қажет
екендігін зерделесек керек.
Қорытынды
1917 жылғы ақпан төңкерісі қазақ ... ... ана – ... зор ... ... ... ... жүрген ұлт қамы, ұлт мұңы ... ... ... ... ... ... ойлар мен жоспарларға
беріледі. Азамат соғысы 1919 жылы 1 желтоқсанда аяқталып, ... ... ... ... күшейді. Шәкәрім «Бостандық таңы атты!», - деп
адал ниетімен қуанып, рухы көтеріліп ... ... көп ...... ... жатқан заңсыздықты, шолақ белсенділікті, елдің бұрынғыдан
да ауырлай түскен халін көрген ол ... ... ... ... Не қыларын білмей ашынған ойшыл бұл ... ... ... жол, шара ... ... түсініп қайғыға батады. Айналып келіп,
халқын өлеңиен оятпаққа ұмтылады. Ақырында, халқына ... ... ... үлкен қопарылыс жатқанын тез аңғарған өкімет құрығынан ажал табады.
Кейін, өмірінің соңында бәрінен ... ... ... ... ... позициясын көрсетуінің өзі болмыс құбылыстары мен
қоғамдағы оқиғаларға белсенді қатынас сипатында ... ... ... ... ... ... шығармашылығы иррационализм мен мистицизмге бет
бұрғанымен, оның ... анық ... ... ... ... негізді, рационалды философиялық жүйе.
Әдебиеттер тізімі:
1. Айтбаева А. Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармаларындағы діни және
дүниетанымдық мәселелер Кан.дисс.-Алматы – 1996
2. Тілеуханова А.Т. ... ... ... пен ... ... – Алматы – 1995
3. Әбдірасымова Г.З. Шәкәрім Құдайбердіұлы философиясындағы адам
мәселесі:
ф.ғ.кан.дисс. ... 1998 – 148 ... ... Б. ... шығармашылығының дәстүрлік және көркемдік
негіздері: ф.ғ.кан.дисс. – Алматы, 2001 – 338 бет.
5. Әмірғазин С.Т. Исламның ... ... ... ... ықпалы:
ф.ғ.кан.дисс. – Алматы , 1997 – 140 бет.
6. Жұмағалиев З.Т. ... және ... ... ... ... 216 ... Шәкәрім Құдайбердіұлы Иманым. – Алматы: Арыс, 2000 – 321 бет.
8. Мұсылмандық шарт – ... ... ... 1992 – 78 бет.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұғалім мен оқушылардың қарым-қатынас мәдениеті10 бет
Қазақ ойшылдараның сопылық идеялары6 бет
Діни ағартушылық бағыттың қалыптасуы5 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде. "Әдебиет танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы6 бет
Шәкәрім шығармаларының тарихи сипаты мен адамгершілік үлгісі41 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының тәрбие жайлы ойлары30 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
Абай және адам мәселесі. Шәкәрім философиясында жан мәселесі. Шокан және географиялык детерминизм. Ыбырай және ағарту идеясы. Ницше және аса кушті адам. Экзистенциализм және өмір философиясы. Фейербах және антропологиялык материализм9 бет
Абай және Шәкәрім – сазгерлік өнер мәселесі61 бет
Абай және Шәкәрім: көркемдік дәстүр жалғастығы57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь