А,Е,Д,К,Ғ витаминдері


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
ІІ. Негізгі бөлім.
2.1.Адамның химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... ... ... ..4.6
2.2. А витаминінің химиялық құрылымы және биологиялық
қызыметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.8
2.2.3.А витаминінің жетіспейтінінен туындайтын аурулар ... ... ... ... ... ...9.10
2.3. Д витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... .11.12
2.2.4. Д витаминінен жетіспейтін аурулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13.14
2.4. Е витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... .15.16
2.5. К витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... .17.18
2.6. Ғ витамині, табиғаттағы таралуы және қызметі ... ... ... ... ... ... ... ...19.21
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22.23
ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Витаминдер дегеніміз — барлық тағам мен азық-түлік өнімдерінде, жем-шөпте шағын мөлшерде ғана кездесетін, ал адам мен жануарлар ағзасында бірқалыпты тіршілік үшін өте қажет төменгі молекулалы органикалық заттар. Астық құрамында витаминдер аз мөлшерде кездескенімен, олардың ағзаға тигізетін әсері ете үлкен. Егер үнемі тамақтың бір түрімен ғана қоректену, сондай-ақ ұзақ уақытқа созылған саяхат кезінде адамдарда ұшырасатын бірқатар сырқаттардың қоректе кейбір заттардың жетіспеуінен болатыны белгілі болды. Азық-түлігінде жүгері өнімдері басым болатын кейбір елдерде (Италия, т.б.) пеллагра деген ауру таралған, ондай сырқат кезінде дененің ашық жері, терісі қабынып ауруға (дерматит) ұшырайды. Ал, негізгі қорегі күріш дақылы болып табылатын Азия елдерінде бери-бери (паралич) деген ауру кездеседі. Мұндай ауру кезінде жүйке тармақтары қабынады да, кол-аяқ тырысып қалады. Мұндай сырқат әсіресе күрішті машинамен ендеп, ақтау тәсілдерін енгізу салдарынан көбейіп кетті. Олардың едәуір бөлігінің құрамында амин тобы да, азот та болмайды. Осыған қарамастан мұндай ауыстырылмайтын тіршілік факторлары үшін "витамин" деген тарихи термин сақталып қалды. Адамның және жануарлардың ағзасында, өсімдік тектес азықтарда витаминдердің алғы шарты сияқты қосылыстар болады. Олар провитаминдер (каротиндер, стеролдар) деп аталады. Мұндай провитаминдер тиісті активті қалыпқа түскеннен кейін сәйкес витаминдерге айналады. Витаминдер, сол сияқты жоғары дәрежелі өсімдіктер мен микроорганизмдердің қалыпты өсуі мен дамуы үшін қажетті заттар. Кейбір жоғары сатыдағы жасыл өсімдіктердің ұлпалары, мысалы тамыры, камбиальды ұлпасы, тұқымнан бөлініп алынған және қараңғыда өсірілген жас өскіндер тіршілік барысында өздігінен витаминдерді синтездей алмайтындықтан, әр уақытта оларды сырттан алуға мұқтаж болады.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІІ. Негізгі бөлім.
2.1.Адамның химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... ... ... ..4-6
2.2. А витаминінің химиялық құрылымы және биологиялық
қызыметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7-8
2.2.3.А витаминінің жетіспейтінінен туындайтын аурулар ... ... ... ... ... ...9-10
2.3. Д витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... .11-12
2.2.4. Д витаминінен жетіспейтін аурулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13-14
2.4. Е витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... .15-16
2.5. К витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі ... .17-18
2.6. Ғ витамині, табиғаттағы таралуы және қызметі ... ... ... ... ... ... ... ...19-21
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22-23
ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ...24

Аннотация
Курстық жұмыста А,Е,Д,К,Ғ витаминдерінің адам ағзасында жеткіліксіз
болғандықтан

туындайтын

аурулар,олардың

басты

белгілері

қарастырылған.Курстық жұмыс 24 беттенп,6 – суреттен тұрады.

Кіріспе
Витаминдер дегеніміз — барлық тағам мен азық-түлік өнімдерінде, жемшөпте шағын мөлшерде ғана кездесетін, ал адам мен жануарлар ағзасында
бірқалыпты тіршілік үшін өте қажет төменгі молекулалы органикалы қ заттар.
Астық құрамында витаминдер аз мөлшерде кездескенімен, олардың ағзаға
тигізетін әсері ете үлкен. Егер үнемі тамақтың бір түрімен ғана қоректену,
сондай-ақ ұзақ уақытқа созылған саяхат кезінде адамдарда ұшырасатын
бірқатар сырқаттардың қоректе кейбір заттардың жетіспеуінен болатыны белгілі
болды. Азық-түлігінде жүгері өнімдері басым болатын кейбір елдерде (Италия,

т.б.) пеллагра деген ауру таралған, ондай сырқат кезінде дененің ашық жері,
терісі қабынып ауруға (дерматит) ұшырайды. Ал, негізгі қорегі күріш дақылы
болып табылатын Азия елдерінде бери-бери (паралич) деген ауру кездеседі.
Мұндай ауру кезінде жүйке тармақтары қабынады да, кол-аяқ тырысып қалады.
Мұндай сырқат әсіресе күрішті машинамен ендеп, ақтау тәсілдерін енгізу
салдарынан көбейіп кетті. Олардың едәуір бөлігінің құрамында амин тобы да,
азот та болмайды. Осыған қарамастан мұндай ауыстырылмайтын тіршілік
факторлары үшін "витамин" деген тарихи термин сақталып қалды. Адамның
және жануарлардың ағзасында, өсімдік тектес азықтарда витаминдердің алғы
шарты сияқты қосылыстар болады. Олар провитаминдер (каротиндер,
стеролдар) деп аталады. Мұндай провитаминдер тиісті активті қалыпқа
түскеннен кейін сәйкес витаминдерге айналады. Витаминдер, сол сияқты
жоғары дәрежелі өсімдіктер мен микроорганизмдердің қалыпты өсуі мен дамуы
үшін қажетті заттар. Кейбір жоғары сатыдағы жасыл өсімдіктердің ұлпалары,
мысалы тамыры, камбиальды ұлпасы, тұқымнан бөлініп алынған ж әне
қараңғыда өсірілген жас өскіндер тіршілік барысында өздігінен витаминдерді
синтездей алмайтындықтан, әр уақытта оларды сырттан алуға мұқтаж болады.

ІІ.Негізгі бөлім
2.1. Адамның химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі
Витаминдер адам ағзасы және жоғары дәрежелі өсімдіктер мен
микроорганизмдердің қалыпты өсуі мен дамуы үшін қажетті заттар. Кейбір
жоғары сатыдағы жасыл өсімдіктердің ұлпалары, мысалы тамыры, камбиальды
ұлпасы, тұқымнан бөлініп алынған және қараңғыда өсірілген жас өскіндер
тіршілік барысында өздігінен витаминдерді синтездей алмайтындықтан, әр
уақытта оларды сырттан алуға мұқтаж болады.
Мысалы, адамның және жануарлардың организмінде А витамині бірнеше
қызмет атқарады: тері қабатында, тыныс жолдарында және ас қорыту жолында

эпителий клеткаларының

түзілуін реттейді, өсіп келе жатқан организмдегі

клеткалардың өсуіне және олардың жіктеліп бөлінуіне қатысады. А витаминіні ң
альдегид туындысы опсин белогымен бірігіп, көздің тор қабатында жүретін
химиялық процестерді реттейді. Қорғаныш белоктар антителалар

мен

ферментінің түзілуіне қатысады.
Ретинолдаң көздің көруіне байланысты химиялық процестерін қатысуы
жақсы зерттелген. Көру процесінде А витаминінің тотыққан түрі - ретиналь
активті қызмет

атқарады. Ретиналь опсин белогымен байланысада да,

родопсин ММ. 38 000 түзеді. Радопсин дегеніміз көздің тор қабатындағы к өру
қарашығы. Жарықтың әсерінен родопсин екі бөлікке опсинге және ретинальға
жіктеледі, ал қараңғы кезде родопсин қайтадан өзінің қалпына келеді, 1.
Жануарларға, мысалы тышқандарға жүргізген тәжірибелер нәтижесінде А
витамині

құрамында

күкірт

бар

амин

кышқылдары

алмасуларына

қатысатындығы анықталды, әсіресе, бұл витаминнің өсіп-өну процесіндегі
маңызы күшті. Ретинол жетіспесе белоктың биосинтезі бұзылып, ұрпақтың
тіршілігін жоюына алып келіп соғады.
А витамині мен қалқан безі гормоны — тироксиннің арасында антогонистік
қарым-қатынас бар. Жануарлардың қалқан бездерін сылып тастағанда, олардың
ұлпаларында А витамині кеп мөлшерде жиналады екен. Шамасы, тироксин
ретинолдың биологиялық тотығуын жылдамдататын болуы тиіс.
Адам ағзасы тәулігіне орта есеппен 1,5 мг А витаминін қажет етеді. Осы
мөлшердің үштен бірі ретинол ретінде алынса, екіден үші каротин арқылы
алынады. Ал, бұл провитаминнің үштен бірі ғана А витаминін беретінін еске
алатын болсак, бір мг А витаминін алу үшін тама қта үш мг каротин болуы
керек. Сонымен күнделікті тағамымызда шамамен 0,5 мг ретинол ж әне 3—5 мг
каротин болуы тиіс.
Өте суық немесе ыстық күндері А витаминін ағза көп қажет етеді. Ал бала
емізетін әйелдер бұл көрсетілген мөлшерді шамамен екі есе артық қабылдайды.
Ағзада ретинол жетіспесе адамның көз жанары нашарлайды (тауық көз болады,
көзі іріңдейді және т.б. көз ауруларына шалдығады). Ағза ойдағыдай есіп

жетілмейді, терісі кұрғап, қабыршықтанады, бөрітеді, шаштың түсі оңып, түсе
бастайды. Қазіргі уақытта мұндай клиникалык белгілер сирек кездескенмен,
ағзада зат алмасуының көптеген процестері нашарлайтыны байқалады. Осыған
байланысты ағзаның ауруға төзімділігі әлсірейді. Сондықтан тағамның
күрамында әрдайым А витамині мен каротиннің болуы қажет екенін ұмытпау
керек. Яғни сары немесе қызыл түсті өсімдіктер, балық, теңіз жануарлары, сүт,
сары май, жұмыртқа, мал мен балық бауырынан жасалған тағамдар
дастарханымыздан жиі орын алғаны жөн. Сөйтіп, адам мен жануарлар а ғзасы
тек бос түріндегі А витаминді ғана сіңіріп қоймай, сонымен бірге
каротиндердің құрамына енетін А витаминін де сіңіре алады,2
Рахит сырқаты көзінде бұлшық еттер босап әлсірейді, аурудаң қарыны
тез қампиып ұлғайып кетеді. Ересек адамда, жануарларда. Д витамині
жетіспесе, олардаң сүйектері жұмсарада, ол морт сынғыш келеді. Сүйектердің
мұндай күйі остеомаляция сүйек және жұмсару. Мұндай ауру кезінде сүйек
саңылау, қуыстар - остеопороз пайда болады.
Бұзаулар, торайлар, қозшар, құс балапандары сияқты ауыл шаруашылығы
жануарларының жас төлдері рахитке жиі ұшырайды, Одардың бүкіл сүйек
күйесінің дамуы бәсеңдейді әсіресе тіс дентанасы сүйек ткані нашар жетіледі,
қан азайып, анемия құбылысы кезігеді. Рахит ауруыма ұшырағандар өкпенің
құрт ауруынан оңай шалдығады.
Е витамині гликоциаминнен креатинді синтездеу процесіне, креатиннің
фосфорилденуі мен фосфокреатин түзілуі реакцияларына қатысады, ал олар
етталшықтары жиырылуына әсер ететін негізгі компоненттердің бірінен
саналады. Токоферолдың ацетилхолин синтезіне де әсері бар, бұл витамин
жетіспесе, ацетилендену реакциялары жүрмейді. Е витаминінің қандағы
мөлшерінің азаюы екіқабат әйелдерге қауіпті, өйткені баланың шала тууы
мүмкін. Бұл витаминнің ағзада жеткілікті болуы қанның қызыл түйіршіктеріні ң
түрлі себептерден тез бұзылмауына көмектеседі.
К витаминдері күнделікті жиі пайдаланылатын тағамдарда жеткілікті
мөлшерде кездесіп отырады және ішектегі кейбір бактерияларының әсерімен

жаңадан пайда болады. Сондықтан, бұл витаминнің ағзада жетіспеуі тек кейбір
аурулардың салдарынан, көбінесе өт қабы, бауыр және өт жолдарының
зақымдалуынан байқалады. Себебі К витамині өтте еріп, ішектен бүкіл денеге
сіңіріледі. Әдетте филлохинон ішектен майлармен бірге бүкіл лимфатикалық
жүйкеге қабылданады.
Қанықпаған май қышқылдарының биологиялық әсері липидтер алмасуын
реттеумен яғни холиннін липотропты әсерін күшейтумен шектеледі. Олардың
негізгі қызметі ағзасынан холестеринді ерімейтін эфирлері түрінен ерітіндіге
айналдырып, бөліп шығару. Ғ авитаминозы негізінен тері аурулары түрінде
байқалады.

2.2. А витаминінің химиялық құрылымы және биологиялық
қызыметі
А витаминін 1937 жылы Каррер синтездеп алды және оның құрылымын
анықтады. А витамині дегеніміз - моле-куласында

� -ионды сақинасы бар,

полиқанықпаған бірінші реттік спирт. Оның құрылымдық формуласы мынадай.

Ретинол молекуласының құрамында көміртегінің 20 атомы бар,



-иондық сақина изопреннің екі қалдығымен байланысқан. Ядродағы қос
байланыс біреу, бұл қосылыс А витамині ретінде белгілі. Т ұщы суда тіршілік
ететін балықтар майында және балық көзінің тор қабатында кездесетін екінші
А1 витамині

табылады, ол А2 витамині деп аталады. Бұл витамин

кұрылымының А витаминнен айырыласы ядродағы С3 және С4 атомдарыны ң
арасында екінші қос байланыс бар, 3
Көкөністерде әсіресе сәбізде қызғылт түсті пигменттер –каротиноидтар
кездестереді. Каротиноидтар каротинге және ксантофиллге бөлінеді

ж әне

каротиндер белгілі. Бұлар жемшөппен бірге жануарлар организміне барғаннан
кейін, каротиназа ферментінің көмегімен бауырда ыдырап ажырайды да, А1
витаминін түзеді. Каротиноидтардың ішіндегі әсіресе активтісі

� - каротин,

бұл каротиннің бір молекуласы ретинолдаң екі молекуласын түзеді.
Ал

және

каротиндері біреуден ғана А витиинін түзеді. Бір қатар

ксантофиллдер де (криптоксантин, лутеин т.б.) ыдарап айрылу арқылы А
витаминін түзеді..
Адамның және жануарлардаң организмінде А витамині бірнеше қызмет
атқарады: тері қабатында, тыныс жолдарында
эпителий клеткаларының

және ас қорыту жолында

түзілуін реттейді, өсіп келе жатқан организмдегі

клеткалардың өсуіне және олардың жіктеліп бөлінуіне қатысады. А витаминіні ң
альдегид туындысы опсин белогымен бірігіп, көздің тор қабатында жүретін
химиялық процестерді реттейді. Қорғаныш белоктар (антителалар)

мен

ферментінің түзілуіне қатысады.
Ретинолдың көздің көруіне байланысты химиялық процестерін қатысуы
жақсы зерттелген. Көру процесінде А витаминінің тотыққан түрі - ретиналь
активті қызмет атқарады.Ретиналь опсин белогымен байланысада да, родопсин
(ММ. 38 000) түзеді.Радопсин дегеніміз көздің тор қабатындағы көру
қарашығы. Жарықтың әсерінен родопсин екі бөлікке опсинге және ретинальға
жіктеледі, ал қараңғы кезде родопсин қайтадан өзінің қалпына келеді.
Жануарларға, мысалы тышқандарға жүргізген тәжірибелер н әтижесінде А

витамині

құрамында

күкірт

бар

амин

кышқылдары

алмасуларына

қатысатындығы анықталды, әсіресе, бұл витаминнің өсіп-өну процесіндегі
маңызы күшті. Ретинол жетіспесе белоктың биосинтезі бұзылып, ұрпақтың
тіршілігін жоюына алып келіп соғады.
А витамині мен қалқан безі гормоны — тироксиннің арасында антогонистік
қарым-қатынас бар. Жануарлардың қалқан бездерін сылып тастағанда, олардың
ұлпаларында А витамині кеп мөлшерде жиналады екен. Шамасы, тироксин
ретинолдың биологиялық тотығуын жылдамдататын болуы тиіс, (4)
Адам ағзасы тәулігіне орта есеппен 1,5 мг А витаминін қажет етеді. Осы
мөлшердің үштен бірі ретинол ретінде алынса, екіден үші каротин арқылы
алынады. Ал, бұл провитаминнің үштен бірі ғана А витаминін беретінін еске
алатын болсак, бір мг А витаминін алу үшін тама қта үш мг каротин болуы
керек. Сонымен күнделікті тағамымызда шамамен 0,5 мг ретинол ж әне 3—5 мг
каротин болуы тиіс.

2.2.3. А витаминінің жетіспейтінінен туындайтын аурулар
Өте суық немесе ыстық күндері А витаминін ағза көп қажет етеді. Ал бала
емізетін әйелдер бұл көрсетілген мөлшерді шамамен екі есе артық қабылдайды.
Ағзада ретинол жетіспесе адамның көз жанары нашарлайды (тауық көз болады,
көзі іріидейді және т.б. көз ауруларына шалдығады). Ағза ойда ғыдай есіп
жетілмейді, терісі кұрғап, қабыршықтанады, бөрітеді, шаштың түсі оңып, түсе
бастайды. Қазіргі уақытта мұндай клиникалык белгілер сирек кездескенмен,
ағзада зат алмасуының көптеген процестері нашарлайтыны байқалады. Осыған
байланысты ағзаның ауруға төзімділігі әлсірейді. Сондықтан тағамның
күрамында әрдайым А витамині мен каротиннің болуы қажет екенін ұмытпау
керек. Яғни сары немесе қызыл түсті өсімдіктер, балық, теңіз жануарлары, сүт,
сары май, жұмыртқа, мал мен балық бауырынан жасалған тағамдар

дастарханымыздан жиі орын алғаны жөн. Сөйтіп, адам мен жануарлар а ғзасы
тек бос түріндегі А витаминді ғана сіңіріп қоймай, сонымен бірге
каротиндердің құрамына енетін А витаминін де сіңіре алады.
Организмде А витамині жетіспегенде кезде эпителий клеткаларының
қалыпты түзілуі бұзылады. Бұл А-витаминоздың бір себебі.Мұндай авитаминоз
кезінде теріде сызат пайда болып, ол қабыршықтана бастайда, осыны ң
салдарынан микроорганизмдер және зиянды заттар клеткаға оңай ене алады.
Ретинолдың жетіспеуі салдарннан лизоцим болмайды, сол көздің шырышты
қабатын ауруға ұшратада, оның эпителийі құрғайды. Мұндай сырқатты
ксерофтальмия (~ грекше) құрғақ, - көз деп атайды. Ксерофтальмия сыр қаты
кеэінде көздің шынайнасы қасаң қабаты қатты зақымданады, соның
салдарынан соқыр болып қалады.
А- авитаминоз сырқатының алғашқы белгісі тауықкөз түнгі су қараңғы
болады. Бұл витаминнің жетіспеуі - жас төлдердің өсуін тоқтатады және
сперматогенез процесі тыйылада ол жағдай егеуқұйрыққа тәжірибе жасау
арқылы дәлелденген, осының салдарынан мал басын өз төлі есебінен к өбейту
процесі бұзылады.
Табиғатта таралуы. А1 және А2 витаминдері жануарлар организмінде
болады. Әсіресе, балықтың бауыры, жануарлар бауыры, жұмыртқаның сары
уызы, жазда сиыр сүтінен алынған сары май ондай витаминдерге бай келеді. Ал
етте олар біршама аз. Каротиноидтар сәбізде, өрікте, петрушка жапырағында,
асқабақта және барлық жасыл өсімдіктерде кездеседі.
А витаминінің жануарлар организміне кажетті мөлшері мынадай:
тірідей салмағының 1 кг мөлшеріне 6 мкг (I мкг - 10 г). Ал ересек адам үшін
тәулігіне 0,7 мг А витамині қажет.

2.3. Д витамині химиялық құрылымы және биологиялық қызыметі
Таза Д витамині 1932 ж. (Виндаус) алынады да, оған Д витамині
(эргокальциферол) деген атау берілді.
Жануарлардың және адамның терісіндө Д провитамині 7-дегидрохолестерол болады ультракүлгін сәулемен әсер еткен кезде ол Д3 витаминіне
(холекальциферодға) айналады.

Кальциферолдардаң негізгі қызметі организмде кальцийдің алмасуын
реттеу болып табылады. Д витамині өзінен-өзі биологиялық активті емес,
реттегіш қызметі олардың гидроксильденген туындаларына байланысты, ондай
туындалардаң полярлық қызметі бар. Д3 витамині ең алдамен бауырда
гидроксильденеді, одан кейін бүйректе I,25-дигидроксихолекальциферол және
1,24, 25-тригидроксихолекалциферол түзіледі.

Бұл заттар бүйректен негізінен ащы ішекке және сүйек тканіне барады,
сол арада кальцийің және ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
П е д а г о г и к а пәнінен оқу құралы
М а к р о э к о н о м и к а
«Қазақстан тарихы» пәнінен қ ы с қ а ш а л е к ц и я ж и н а ғ ы
Республикалық ғылыми-әдістемелік конференция м а т е р и а л д а р ы
Д. А. Қонаевтың өмiр жолы
Қ.А.Ясауи кесенесі
К.Д.Ушинскийдің педагогикалық қызметі
Қ.Р реттеу мен қадағалау жөніндегі Агенттігі ( Қ.Қ.А )
Д. А. Қонаевтың өмірі мен қызметі
Қ.А. Ясауидің жеті принципі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь