Орман шаруашылығы туралы

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
2. Орман шаруашылығы тарихына шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
3. Алматы облысы орман шаруашылығына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... .11
3.1 Алматы облысының табиғи.климаттық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
3.1.2. Климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
3.1.3. Су . ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
3.1.4 Фаунасы мен флорасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
4. Алматы облысы орман шаруашылығының шаруашылық.экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
4.1.2. Техникалық . қауіпсіздік ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
4.1.3. Орман шаруашалығындағы қауіпсіздік талаптары ... ... ... ... ... ... ... ...51
4.1.4. Орманды қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
4.1.5. Ормандағы өрт қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
5. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70
6. Қолданылғын әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72
Қазіргі кезде орманды пайдалану көлемдері өсті, оның сапалы өзгеруі өтіп жатыр ,бұл негізгінен жаңа машиналарды және технологияларды қолдануға байланысты.Ормандардың біршама аудандары шабылып жатыр . Алдын ала есептеулер бойынша, біздің ғаламшарда жыл сайын ауданы 10 млн га асатын орман шабылады.
Ал жыл сайынғы әлемнің маңызды аудандарындағы ормандардағы өрттер саны одан да көп, бірақ жалпы алғанда жану көлемі техникалық алға басуға байланысты төмендеу байқалады.
Осыдан орманы шабылған және жанған аудандарда орманды бұрынғы қалпына келтіру қажеттілігі туындайды. Бұл қазіргі заманның ғаламдық проблемасы .
Орман шаруашылықтарында орманды қалпына келтіру және ормандағы техникалық қауіпсіздік ережелерін сақтау¬ ерекше орын алады – себебі бұл мемлекетіміздің үлкен шаруашылық мақсаты және сонымен қоса оны орындау жұмыстардың масштабтылығына байланысты, ғаламдық проблеманы шешуге өз үлесімізді қосу, орман шаруашылығында техникалық қауіпсіздік ережелерін сақтау, табиғатты қорғау, қайта жаңарту өзекті мәселенің бірі болып табылады.
Орманды қалпына келтіру мәселелерін дұрыс шешу,ағашпен және орманның басқа өнімдерімен үздіксіз қамтамасыз етумен, сонымен қоса орманның қорғағыштық, рекрециялық және басқа функцияларымен тікелей байланысты, бұл орманның биосфераның маңызды құрамдас бөлігі ұғымынан туындайды.
Орманды қайта жаңарту, оның басты компоненті –ағаш өсімдіктерінің қалпына келуін білдіреді. Ал ол болса, басқа компоненттердің –орманға тән топырақ жабындысы-ның, саңырауқұлақтар және бактериальды флораның және т.б пайда болуына әкеледі. Сондықтан «орманды қайта жаңарту» ұғымын кең мәнде биогеоценоздың немесе экожүйе тұрғысынан қарастыруға болады,яғни орман қоғамдастығының, орман биогеоценозының немесе орман экожүйесінің қайта жанаруы деп.Тәжірибе жүзінде орманның қайта жаңаруы ағаш өсімдіктерінің қалпына келуі және жас ағаш өсінділерінің болуы, оның сипаты (шығу,тап, өздігінен өскен, көшеттер, өсуі, олардың санын орналасуы, олардың тұқым бойынша таралуы,жағдайы) бойынша бағаланады.
1. Алексеев С. В. Молчанов А. Л. Сплошные рубки на Севере. Вологда, Изд-во «Севтранлес», ІУ38.
2. Анучин Н. П. и др. Лес в современном мире.— М.: Лесная промышленность, 1978
3. Анучин Н. П. Проблемы лесопользования.— М.: Лесная промышленность, 1980.
4. Воробьев Г. И., Анучин Н. П., Арцыбашев Е. С. и др. Лесное хозяйство СССР.— М.:Лесная промышленность, 1977.
вып. 2). Свердловск, 1934.
5. Гаель А. Г. и др. Ленточные боры Прииртышья. «Лаборатории лесоведения АН СССР», 1962, т.4.
6. Глушков Н. II, Венгеров В. И., Долбин им И. В. Тимашев Ф. С. Леса Урала. Свердловск, Изд-во УФАН СССР
7. Грибанов Л. П. Ленточные боры Алтайского края и Казахстана. М., 1954.
8. Грибанов Л. II. Влияние деревьев старшего поколения леса на рост и морфологические особенности соснового подроста в лен¬точных борах Обь-Иртышского междуречья. — «Труды по лесному хозяйству Западной Сибири». 1958, вып. 4.
9. Грибанов Л. II. Естественное возобновление и техника рубок ухода в сосновых насаждениях юго-западной части ленточм боров. М., 1949.
10. Грибанов Л. II. Степные боры Алтайского края и Казахста¬на. М—Л., 1960.
11. Грибанов Л. Н., Каменсцкая Н. В. К вопросу о возоб¬новлении сосны под покровом шелюги в южной части ленточных боров. — «Труды Казахского сельскохозяйственного института» 1959, т. 6.
12. Грибанов Л. П. Сосновые леса Казахстана и биологические основы хозяйства в них. Свердловск, 1965.
13. Декатов П. Е. Мероприятия мо возобновлению леса при механизированных лесозаготовках. М. — Л., Гослесбумиздат, 1961.
14. Декатов Н. Е. Простейшие мероприятия по возобновлений леса при концентрированных рубках. М. — Л., Гослесбумнздаи 1936. 112 стр.
15. Деревья и кустарники СССР. І.I—VI.—М„ Изд. АН СССР,1949- 1960 гг.
16. Дробиков А. А. Технология лесосечных работ и технико-экономические показатели при втором приеме постепенных рубок в буковых лесах. — «Труды Северо-Кавказской лесной опытной станции», 1967, выи. VIII.
17. Дьяченко А. К вопросу о восстановительных процессах в сосновых лесах Среднего Урала. — «Лесное хозяйство и лесоэк- сплуатация», 1932, № 5.
18. Европейской части СССР и лесовосстановление. М.Центральное бюро научно-технической информации,1972
19. Елагин И. Н., Зворыкина К. В. — Освещенность под по¬логом некоторых типов широколиственных лесов. — «Доклады АН СССР», 1949, т. , № 4.
20. Заборовский Е. П. Лесосеменное дело.— В кн.: Лесные культуры/Под ред. проф. В. В. Огиевского. М.—Л., Гослесбумиздат, 1949, с. 114.
21. Зинькевич М. П. Обоснование способов ухода за сосной смешанных молодняках Южной Карелии. — «Труды Петрозавод-ской ЛОС ЛенНИИЛХ», вып. I. Петрозаводск, «Карелия». 1971.
22. Иванова К.. Почвы и соленакопление в озерах ленточных боров. — В сб.: Кулундипская экспедиция АН СССР. М., 1935.
23. Ильин А. И. Способы рубок и восстановления в горных ле¬сах Северного Кавказа. - «Труды Тбилисского института леса» 1965, т. XIV.
24. Кайрюкштпс Л. А. Научные основы формирования вы-сокопродуктивных елово-лиственных насаждений. М., «Лесная про-мышленность», 1969. 208 стр.
25. Козубов Г. М. Репродуктивная деятельность сосны на се¬вере. Автореферат докт. диссертации, Красноярск, 1971.
26. Колданов В. Я. Смена пород н лесовосстановление, М., «Лесная промышленность», 1966.
27. Колесников Б. П. Леса Свердловской области — В сб.: Леса СССР. Т. IV. М„ «Наука», 1969.
28. Колесников Б. П. Основные итоги изучения естественного возобновления на концентрированных вырубках в лесах Свердловской области. — «Труды Ин-та биологии УФАН СССР», I960, выи, 14.
29. Колесников Б. П. Естественно-историческое районирование лесов (на примере Урала). — в сб.: Вопросы лесоведения и лесоводства (Доклады на V Всемирном лесном конгрессе). М., Ип-по АН СССР, I960.
30. Коновалов П. Л., Ионии В. М. Типы сосновых лесов Свердловской области, их возобновление и хозяйственное значения — В кн.: Сборник по обмену опытом на предприятиях лесного хозяйства Свердловской области. Свердловск, 1959.
31. Корчагин А. А. Влияние пожаров па лесную раститель¬ность и восстановление ее после пожара па европейском Севере— «Труды Ботан. ин-та АН СССР, сер. 3 геобот.), 1954, вып. 9.
32. Лебединский А. В. Сосна.— М.. Лесная промышленность, 1979. [28] Летягии Н. В. Аграрный цех лесного хозяйства //Ежегодник «Лес и человек».— М..Лесная промышленность, 1985.
33. Лосинкий К. Б. Хозяйственная оценка смены пород в лесу, ВНИИЛМ, 1962, вып. 45.
34. Максимов В. Е., Вячкилс В. В., Паянен А. П. Лесоводственная эффективность мер содействия естественному возоб¬новлению в лесхозах Псковской области. — В сб., Л., 1971,
35. Мелехов И. С. Лесоведение и лесоводство. М., МЛТИ,1971,
36. Мелехов П. И. Естественное возобновление на Выршовского и Новолядинского лесхозов. —«Труды института Уральского филиала АН СССР», 1960.
37. Мелехов И. С. Лесоведение и лесоводство. Изд. 2-е, М., 1972.
38. Мелехов И. С. Лесоводство. — М., 1989.
39. Мелехов И. С. Насущные вопросы лесного хозяйства на севере. — В сб.: Пути повышения продуктивности лесов Северо-Запада. Архангельск. 1966.
40. Мелехов И. С. Научные основы лесовосстановительных ме-роприятий в таежных лесах. — «Лесной журнал». 1959, № 2.
41. Мелехов И. С. Научные основы лесовосстановления. Все¬союзная научная конференция по проблемам лесовосстановления. Тезисы докладов. М, 1974.
42. Мелехов И. С. О возобновлении ели на гарях. — «Лесное хозяйство и л есная промышленность», 1933, № 10.
43. Мелехов И. С. О повреждениях еловых лесов северной тай¬ги ржавчинным грибом Chrysomyxa ledi. — В кн.: Сборник работ Архангельского лесотехнического института, №8. Архангельск, 1946.
44. Мелехов И. С. Основы типологии вырубок. — В кн.: Осно¬вы типологии вырубок и ее значение в лесном хозяйстве. Архан¬гельск, 1959.
45. Мелехов И. С. Основы типологии вырубок.—В книге «Основы типологии вырубок и ее значение в лесном хозяйстве. Архангельск, 1959.
46. Мелехов И. С. Рубки главного пользования. М.. Гослесбуш издат, 1962.
47. Мелехов И.С,3анин И. В.Лесовозобновление и связь с механизированной трелевкой. — «Лесная индустрия», 1935.
48. Моисенко Ф. П. Повышение продуктивности и качества лесов БССР путем регулирования породного состава: — Бюлле¬тень научно-техн. информации ин-та лесного хозяйства», 1960, № 5.
49. Морозов Г. В. Учение о лесе. М.—Л., Госиздат, 1928, 80 стр.
50. Морозов Г. Ф. Лес как явление географическое. - В сб.: Материалы по изучению русского леса. Вып. I. СПб., 1914.
51. Моторов Г., Потапов Ф. Эксперимент в Крестецком леспромхозе. «Лесная промышленность», 1964, № 2, 3.
52. Озорнин В. П. Водное обескрыливание семян сосны и ели.— Лесное
53. Опыт создания лесных культур в лесхозах Ленинградской области. — Реф. выпуск, «Лесохозяйственная информация», 1969, № 1 .
54. Орленко Е. Г. Лесное семеноводство за рубежом (обзор). М., 1975. 39 с
55. Орлов Ф. Б. К вопросу о влиянии травянистой растительно¬сти па возобновление сосны. — «Труды Архангельского лесотехни¬ческого института», т. XIII.
56. П о б с д и н с к и й А. В. Возобновление леса на концентриро-ванных вырубках. М. — Л.. Гослесбумиздат, 1955.
57. Писарснко А. И. Восстановление хвойных пород па выруб¬ках в европейской части РСФСР. М., 1973.
58. Побединекий А. В. О способах рубок в лесах Восточной Сибири. — «Лесная промышленность», 1962, №8.
59. Побединский А. В. Возобновление на вырубках в таеж¬ных лесах — «Лесное хозяйство». 1970, № 10.
60. Правдин Л. Ф. Сосна обыкновенная,—М., Наука, 1964. 196 с.
61. Прокопьев М. П. Некоторые особенности роста и строения культур сосны в Оханском и Сивннском лесхозах. — В кн.: Опыт; и пути улучшения ведения лесного хозяйства в Пермской области) Пермь. Пермское правление ПТО, 1971.
62. Симой Ф. Ф. Результаты изучения некоторых условий возоб-новления сосны с соображениями о рубках в сосняках (Урал, ле-сотехн. ни-т,
63. Синькевич М.С. О возобновлении вырубок хозяйственно-ценными породами. — «Лесное хозяйство», 1956, № 10.
64. Смирнов В. Е. Восстановление сосны в ленточных борах посевом под покровом н защитой посадок шелюги красной. Барна¬ул, 1953.
65. Смирнов В. И. Полувековой опыт лесовосстановленвя в ленточных борах Казахстана и Алтая. - «Труды Казахского научно-исследовательского института лесного хозяства», 1966.
66. Стратонович А. И. Лесные культуры таежной зоны. М., «Лесная промышленность», 1966.
67. Суворов В. И. Особенности почвенного питания сеянце» хвойных пород, посаженных в пласты и на дно борозд на суглгі нистых дерново-подзолистых почвах Предуралья. — «Труды института ботаники УФАМ СССР», 1963, вып. 36.
68. Сукачев В. П. Краткое руководство к исследованию типов
69. Сухих В. П. Современное состояние лесного фонда Пермской области. — В кн.: Состояние возобновления и пути формирования молодняков. Архангельск, Архангельский ип-т леса и лесохимия 1971.
70. Тарасенко В. П. Динамика лесистости и породного состава
71. Ткаченко М. Е. Леса Севера. — «Труды по лесному опыт¬ному делу в России», 1911, вып. 25.
72. Ткаченко М. Е. Общее лесоводство. Гослесбумиздат, М. — Л. 1955.
73. Ткаченко М. Е. Общее лесоводство. М., Гослесбумиздат, 74 стр.
74. Толокоиников В. Б. Оптимальный баланс хвойных и ли¬ственных пород и лесах Подмосковья. — «Лесное хозяйство», 1971, .
75. Хорев И. И. Возобновление сплошных вырубок на Урале. — «Лесное хозяйство и лесоэксплуатация», 1935, № 9.
76. Цветков В. Ф. Лесной биогеоценоз. — Архангельск, 2004.
77. Цветков В. Ф. О выживаемости молодняка сосны па вы¬рубках Кольского полуострова. — В кн.: Сборник работ по лесно¬му хозяйству и лесохимии. Архангельск, 1971.
78. Цветков В. Ф. О связи возобновления сосны с лесными пожарами в сосняках Кольского полуострова. — «Лесной жур¬нал», 1968, №6.
79. Цветков В. Ф. Роль предварительного возобновления сос¬ны при формировании древостоев в лишайниковых и брусничных борах Кольского полуострова. Автореферат диссертации на соис¬кание уч. степени канд. с.-х. наук., 1971.
80. Цветков В. Ф. Формирование сосновых молодняков на Кольском полуострове. — «Лесное хозяйство, 1971, № 3.
81. Цветков В. Ф. Шкала оценки естественного лесовозоб¬новления на Кольском полуострове. Тезисы докладов к Всссоюз. сов. но состоянию лесовозобновления на концентрированных вы¬рубках Северо-Запада европейской части СССР, Архангельск, 1971.
82. Чекризов Е. А. Содействие естественному возобновлению
83. Чекризов Е. А. О некоторых болезнях сосновых культур на Кольском полуострове. — В кн.: Сборник работ но лесному хозяйству и лесохимии. Архангельск, 1971.
84. Чекризов Е. А., Цветкова В. И. Механизация лесо-культурных работ на лишайниковых и черничио-багулышковых вырубках. — «Лесное хозяйство», 1965, № 4.
85. Чудников П. И. Влияние пожаров на возобновление лесов Урала. Свердловск, 1936.
86. Шиманюк А. П. Восстановительные процессы в сосновых лесах Северного Урала. — В сб.: Восстановительные процессы на концентрированых вырубках. М., Изд-во АН СССР, 1949.
87. Шумаков В. С, К у р а е в В. Н. Современные способы под¬готовки почвы под лесные культуры. М., «Лесная промышленность» 1973.
        
        Мазмұны
1. Кіріспе ………………………………………………………………….................2
2. ... ... ... ... облысы ... ... ... ... ... ... Су – ... ... ... ... ... орман шаруашылығының шаруашылық-экономикалық
сипаттамасы.................................................................
.................22
4.1.2. Техникалық – ... ... ... ... ... ... өрт
қауіпсіздігі................................................................
..........58
5. Қорытынды ……………………………………..............................……….......70
6. Қолданылғын әдебиеттер тізімі……………………………………...............72
1 Кіріспе
Қазіргі кезде орманды пайдалану көлемдері өсті, оның ... өтіп ... ,бұл ... жаңа ... және ... байланысты.Ормандардың біршама аудандары шабылып жатыр . ... ... ... ... ... жыл ... ... 10 млн га
асатын орман шабылады.
Ал жыл ... ... ... ... ормандардағы
өрттер саны одан да көп, бірақ жалпы алғанда жану ... ... ... ... ... ... орманы шабылған және жанған аудандарда ... ... ... ... ... Бұл қазіргі заманның ғаламдық
проблемасы .
Орман шаруашылықтарында орманды қалпына келтіру және ... ... ... ... ... орын ... – себебі бұл
мемлекетіміздің үлкен шаруашылық ... және ... қоса оны ... ... ... ... ... шешуге өз
үлесімізді қосу, орман шаруашылығында техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... бірі болып
табылады.
Орманды қалпына ... ... ... шешу,ағашпен және
орманның басқа өнімдерімен үздіксіз ... ... ... ... қорғағыштық, рекрециялық және басқа функцияларымен тікелей
байланысты, бұл ... ... ... ... ... ... ... жаңарту, оның басты компоненті –ағаш өсімдіктерінің
қалпына келуін білдіреді. Ал ол болса, басқа ... ... ... ... ... және ... ... және т.б
пайда болуына әкеледі. Сондықтан «орманды қайта жаңарту» ұғымын кең ... ... ... ... ... ... орман
қоғамдастығының, орман биогеоценозының немесе орман экожүйесінің қайта
жанаруы ... ... ... ... ... ағаш өсімдіктерінің
қалпына келуі және жас ағаш ... ... оның ... ... ... ... өсуі, олардың санын орналасуы, ... ... ... бойынша бағаланады.
Орманды қалпына келтіру-көп жақты проблема,оның ішінде әсіресе
табиғи, техникалық, ... ... және ... ... көрсетуге болады.
Орманды қалпына келтіру табиғи,жасанды және аралас деп бөлінеді.
Орманды табиғи қалпына келтіруді екі ... ... ... ... ... ... процессі ретінде, ол орманда сұрапыл
(стихиялы) түрде,ағаш ... ... ... ол белгілі
заңдылықтарға бағынады,оларды білу арқылы қайта жаңарту мәселелерінің кез
келген ... ... ... ... процесс ретінде, ағаш ... ... яғни ... ... жаңартудың бір әдісі ретінде қарастыруға болады, ... ... ... ... ... және оны әдіс ретінде
қолданып, ағаш тұқымының өсуі үшін қолайлы ... ... ... ... беретін ағаштарды таңдайды, топырақ үстін және топырақты
дайындайды, орман кесу кезінде өсінділерді сақтау ... ... ... ... ... ағаш тұқымдарының биологиясын ... ... және ... ... кесу тәсілдерін
ескеретін әдістерді қолдану қарастырылған. Сөйтіп,орманды табиғи қайта
жаңарту басқарылатын ... және әдіс ... ... ... активті
түріне жатады[11, 14 б.].
Ал жасанды қайта жаңарту кезінде қазіргі әлемдік ағаш өсіруде
ортақ тенденция байқалады,бұл біртіндеп көшет ... ... ... ... отырғызу қатынастары әр түрлі болуы мүмкін, бұл ... ... ... және ... материалмен қамтамасыз етілуіне,
техниканың мүмкіндіктеріне байланысты.
Аралас қайта жаңарту бір учаскіде ... және ... ... бірдей қолдану болып табылады және әр ... ... ... Бұл ... ... жақсы жақтары бар, бірақ ол сұрапыл
жағдайлардың болуын ескеру керек, яғни ... ... ... ... табиғи қайта жаңарту нәтижесінде шыққан ... ... ... ... бұл ... ағаш өсірушінің уақытында
кіріскені керек.[25, 36 б.].
Орманды қорғау және ... ... іс. ... сақтау
және көбейту тек қана халық шаруашылын ағаш және ... ... ... етіп қана қоймай, сонымен қоса жануар әлемінің, табиғи су
қоймаларында балықтың ... және ... ... Осы ... ... өмір сүру ... ... орайда
орманды қорғауға ертеден көп көңіл бөлінген. Петр І 1701 жылы ... ... ... тиым ... қоса ол қорғауға
алынған ағаш түрлерін, орман алаңдарын анықтады. Малды бақташысыз ... ... ... және Нижнегородтағы орманды кескен үшін ... ... жылы Петр І ... ... маңызды реформаны
жүргізді, бұл реформа орман шаруашылығын министр ... жеке бір ... ... басқарманың қалыптасуына негіз болды.
Орман шаруашылығының жұмысшылары орманды қалпына келтіру, орман
қорын ... ... ... кезінде оның шығымын азайту,
тасымалдауға және өңдеуге, ... ... ... ... ... ... байланысты көптеген қиын мәселелердің сәтті шешімін тауып
жатыр.[5, 3 б.].
Орман ... ... ... ... ... және оның ... ... негізде дайындалған арнайы
шаралар арқылы шешіліп жатыр. Бұл ... ... ... орман
шаруашылығын жүргізу ережелерін терең және мықты түсінуге ... ... ... мен ... орман биологиясы
бойынша арнайы білімдерді-орман ... ... ... ... ... ... оңды ісін ... келмейді. Ағаш өсірушінің ұлылығы
мынада жатыр,ол өзінің күнделікті жұмысында өзі ... және ... ... өсіп ... ... оны ұрпақтары алғыс айта ... ... ... ... кейіпкері Астровтың
сөздерімен сомдауға болады: « менің қолымен ... жас ... ... мен ... ... болса да менің қолымда екенін сезем ... жыл ... соң ... ... ... мен ... кінәлі болуға
бақытты болам.Мен қайыңды салып, одан ... оның өсіп келе ... ... ... ... ... ».
Иә,орман тек қана ағаш және басқа өнімдердің көзі емес,тек адам
өмір сүретін ортаның компоненті ғана емес. ... ... ... ... және композитерлерді толғандырған сұлулықтың көзі.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... гүрілдеуіне еліктеуден
пайда болған шығар. Әр қашан және әр жерде музыканың негізгі көзі ... ... ... ... келеді. Орманға өздерінің тамаша суреттерін
Васнецов,Саврасов,Попов және Левитан, т.б суретшілер ... ... ... ... әншісі болған [15, 211 б.].
2. Орман шаруашылығы тарихына шолу
Ғалымдар мен философтардың айтуы бойынша б.д.д Ү ғ жер ... ... ағаш ... ... ... ету ... ... дамуына байланысты орманды пайдалану бағытталған
түрде болды. Біздің дәуірімізге дейінгі ІҮғ. ... ... ... ... босаған жерді қалпына келтіру туралы шаралар сипатталған.
Орманды өсіру туралы ережелер әр түрлі энциклопедияларда ... ... ... ... орман ісіне деген қызығушылық ПетрІ
кезінде басталады. Ресми ... ... ... ... ... ... ... кеме флотын дамыту үшін ... ... ... ... тек ... ... ... үшін қолданумен шектеледі
деген оймен тұрып қалған жоқ. ... ... ... топырақты
қорғауда, климатты жақсартуда маңызы зор екені туралы ойлар пайда болды
және олар дәлелденді ... ... ... ... өздерінің еңбектерінде ұлы орыс
ғалымдары М.В.Ломоносов, А.Л.Нартов, А.Т.Болотов және т.б салды.
Орманды өсіру ғылымы тез қарқынмен дамыды.1804 жылы ... ... ... ... шықты, авторы Е.Ф.Забловский.
Орман өсірушілер баспадан ... ... ... ... В.В. Докучаевтың еңбектерімен танысты.
ХІХ ғ.ортасында және екінші жартысында орман ғылымында В.Шелгунов,
М.К.Турский, Ф. К. Арнольд, Д. М. ... А. Ф. ... және ... ... ... ... мен ХХғ.басында оларға Н. С. Нестеров,
Г. Н. Высоцкий, Л. И. Яшнов, М. Е. Ткаченко, В. Н. ... және ... ... 81 б.] ... орман туралы ғылымының пайда болуына және дамуына үлкен
үлес қосқан профессор Г.Ф.Морозов, оның ... ... 1967 ... ... Оның ... туралы ілімі» 1912 ж және 1949ж ... рет ... ... ... «Орман туралы ілімі» атты
кітабының бағалығы ... ... ... ... рет ... ... берілді. Өзі бақылаған ... ... және ... ... ... ... Г.Ф.Морозов орманның даму және оның
пайдалану барысында қалпына келтіру заңдылықтарын анықтап, зерттеді . Ол
орманды географиялық құбылыс ретінде ... ... ... ... ... ... ... қайта жаңарту кезінде негізгі орынды орман дақылдары ... ... оны ... ... ... ... ... құмды
топырақтарды дайындау, басқа тұқымдармен араластыру, ... ... егу ... ... секілді,әлі күнге дейін орман өсірушілер
арасында қызу талқылануда.[32, 14 б.] .
Өміршенді және жоғары ... ... салу ... маңызды
рөлді әр түрлі жағдайларда өсетін орман тұқымдарының дәнінің шығу тегі
алады.
(Вересин, 1946. ... 1959, ... 1971). ... ... ... дәл сол ... ... тек біраздан соң ... ... кез ... ... ... ... эффекті білу және болжау
керек. Орманды зонаның Орталық бөлігінде, Усман борында «оңтүстік бөлігі),
жай ... ... сау ... ... ... сұрақтарға жауап
беруге арналған бірегей объектілер орналасқан. Олар жоғарыда ... ... ... жүргізуге мүмкіндік береді. Орман ... ... рет ... мен ... бір тұтастығы туралы қағида
айтылды.
Орман сыртқы ортамен үздіксіз байланыстағы тірі ... ... жері ... ... ... ... түсінікке бір-
бірімен және қоршаған ортамен әрекеттесетін және үздіксіз өзгерісте болатын
жануарлар мен өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... көзқарастарына негізделе отырып Г.Ф.Морозов орман
өмірін тіршілік үшін күреспен ... бұл ... ... деп ... Ағаш ... индивидуальды өзгергіштік түрі
қатты дамыған. Табиғи сұрыптау процессі ағаш тұқымдарына тән. ... ... ... ... тірі ... бейімделе алмағандар
өледі. Ағаш тұқымдарында аналық және аталық белгілер тұқым қуалайды, ал
ағаштардың қасиеттерінің өзгергіштігіне шек ... ... ... үшін ... ... ... зор, ағаш тұқымдарының орта жағдайларына сәйкестігі туралы ереже.
Тек ағаш тұқымдарының өсетін орын жағдайларына ... ... ғана ... ... болады, яғни жоғары өнімді орман.
Орманды қозғалмалы тепе-тең жүйе деп көрсете отырып, ... ... ... ... ... ... ... жолмен реттеу
керек деп санаған. Ол орман өсіруде жаңа бір ... ... ... пайда
болуына сетігін тигізді, бұл сұрыптау табиғи ... ... ... ... ... етіп ... ... пән. Осыған орай орман табиғатын
терең зерттеу және оған орман ... ... күту ... ... ... ... ... белсенді әсер ету,оның орман ... ... ... ... ағаш ... ... ... ілімнің
негізін қалаушы.Оның айтуы бойынша, табиғатта бәрі өзгереді, ... ... ... ... болуына қарамастан,осы заңға бағынады.
Орманның өмірге деген қабілеті ағаш бітімінің орта жағдайларына сәйкес болу
дәрежесіне байланысты[49,58б].
Г.Ф.Морозовтың дарындылығы ... ол ... ... ... ... ... анық ... Бұл ілімді жалпы біздің елде де және
шетелде де мойындады. Ол В. Н. ... П. С. ... В. Г. ... С. Мелеховтар айналасқан типологиялық бағыттардың дамуына негіз болды.
Орыс орман өсірушілері ІҮ әлемдік ... ... ... ... жоғары бағалануы Г.Ф.Морозовқа міндетті.[51, 75 б.].
Отандық орман өсіруде ең таңымал, А.Ф.Правдинің (1964) ... түр ... ... ол ... ... түр) ... көрсетті:жай ормандық,ілгекше
түрдегі,солтүстік лапландық, ... және ... ... Әр түр ... өз ... ... экотиптерге және топырақтық
немесе эдафиялық экотиптерге бөлінеді.Мысалға, ... ... ... ... қарағай (болотный).
Климаттық тип (немесе географиялық бір түр) бұл ең үлкен
популяция,оның ... ... ... пен ... ... биіктігі
арасында айырмашылықты анықтау мүмкін емес деп ... ... ... оны ... ... ретінде
көрсетеді
(Н.В. Тимофеев-Ресовский және т.б., 1973; Э. Майр, 1974). ... ... ... ... популяциялық көзқарас орман ғылымында жаңа
кезең. Орман өсіруде популяция ... және ... ... ... ... қарастырылады.Ағаш өсімдіктерінің
популяциялық ... ... ... ... ареал кеңдігімен анықталады.Ағаш
өсімдіктерінің ... ... жай ... саны ... ашық ... жоқ, аралас зоналар бар. Ареал деңгейінде тұқымқуалаушылық
қасиеттер мен белгілері ... ... ... ... Жай ... географиялық өзгергіштігін ескере отырып, бұрынғы
Кеңес Одақ территориясында 85 орман аудандары құрылған еді.
3 Алматы ... ... ... ... ... ... ... республикамыздың оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан
Жетісу деп аталатын аймақта орналасқан, ауылшаруашылық аймақтардың ... ... 224,0 мың га. ... ... ол Шығыс және
Орталық Қазақстан ... ... ... әрі бұл ... ... сулы Балхаш көлі, суы ащы Алакөл, Жалаңаш көл және суы ... мен Ұялы ... ... ... ... Жоңғар Алатауы арқылы
Қытай мемлекетімен көршілес жатыр. Ал, оңтүстігінде Іле Алатауы, ... ... ... ... ... жатыр. Бұл Солтүстік Және Орталық
Тянь-Шань таулары. Батысында Жамбыл облысымен шектеседі.
Облысты Жетісудағы ең ірі су көзі Іле ... ... ... Оның ... ... ... ... алып, сосын Қытайға бет алады, ол жақтан
қайтадан Қазақстанға ағып келіп жасанды Қапшағай су ... ... ... ... ... де ... өзеніне келіп құяды. Оның ұзындығы 1001 шақырым.
Қапшағайдан Іле ... ... ... 1000 ... ... ... ара ... бір сағаттың ішінде қаңсыған шөл даладан бастап
арктикалық ... ... 4 ... ... ... ... болады. Облыс
аумағында 16 аудан және облыстық ... ... ... бар. ...... ... ... - ғаламшарымыздағы тропикалық және экваторлық зоналардан
басқа барлық ландштафты зоналарды бірнеше сағат ішінде жүріп ... ... ... Орналасуына, жер бедеріне қарай облыс әр түрлі екі ... ... ... ... және ... ... мен ... Тянь-Шань тауының солтүстік сілемдері
созылып жатыр. Облыстың солтүстігі мен ... ... ... ... ... ... қарай қозғалып келе
жатып жаттығып ... адам жол ... ... жартылай шөлді далаға (500-
ден 1000 м-ге ... ... дала мен ... ормандарға ( 1000-1400
м), тянь-шань шыршаларының орманына (1400-2700), альпілік және субальпілік
алқаптарға, қарлы шыңдар мен мәңгілік ... тап ... ... ортаның екінші бір маңызды элементі климат болып табылады.
Оның ... ... ... сөз ... сол ... ... жарамдылығын бағалауда топо-климаттық және ... ... ... ... инсоляцияның жағымды жағдайлары,
ауа температурасының аз мөлшерде ауытқуы және ауаның ылғалдылығы, тұманның
сиректігі, желден қорғану барынша үлкен мәнге ... ... ... барынша суық ай қаңтар, ал ең ыстық ай шілде болып табылады.
Жазықтық жерде қаңтар айындағы ауа ... ... ... ... 14,1градусқа дейін ауытқиды. Балхаш маңайындағы суық маусымның
ұзақтығы 5 айға жуық ... ... ... Тау ... ... температура минус 5,6-дан минус 6,6 градусқа дейін ... ... қыс ... ... алғанда қысқа болып келеді.
Облыстың жазық және таулы ... өте ... ... айындағы орташа
температура плюс 20 градустан плюс 25,1 ... ... ... ... ... ... ... күн радияциясы тән. Мұнда вегетациялық
кезең 4000 градусқа дейінгі температура мөлшерінде 205 ... 225 ... ... ... ... климат облыстың жазық жерлі аудандарындағы
климаттан ерекшеленіп тұрады. Жаз мезгілінде ... ... ... 1000 метр ... ... ... алғанда 0,6 градусқа төмендеп отырады.
4500 метрден жоғары биіктіктерде ... ... ... жылы ... ... ... ... облысының аймақтары бойынша жауын-шашынның түсуін бақылағанда
оның әр ... ... түсе ... байқалды. Облыстың жазық жерлі
аудандарына түсетін жауын-шашынның жылдық мөлшері 125 ... 300 ... ... ал тау ... 400 ... и500 мм-ге дейін өзгерсе, тауда
700 мм-ден 1000-ге дейін өзгеріп отырады. Облыстың ең құрғақ жері ... ... ... ... ... тән шөл ... Облыста көктемгі
және жазғы кезеңдерде жауын-шашын көп ... ... ... тау жақ ... ... ... мен ... курорттар
салуға аса ыңғайлы болып келеді. Осылайша, Алматы ... ... ... ... ... түрлерін де дамытуға жайлы жағдай туғызатын климаттық
ресурстарға ие. Қыс мезгілінде ауа-райы ыңғайлы және жауған қар ... ... ... ғана емес қыс ... ... да ... ... ойындар ұйымдастыруына ықпал етеді. Ал, жаз кезінде ... ... ... ... ... ... керемет жағдай туады.
Балқаш және Алакөлге ұласатын солтүстігі көлбеуленген ... ... ... өңір негізінен антропогеннің аллювийлік және ... ... Оның ... ... Сарыесікатыраудың, Тауқұмның, Лөкқұмның,
Қарақұмның, Қорғанқұмның қырқалы және төбешікті құмды алқаптары алып жатыр.
Балқаш маңы жазығының Іле ... ... ... ... көне ... ... Солтүстік шығыста Жетісу Алатауы мен Барлық тауының
аралығында Жетісу (Жоңғар) қақпасы орналасқан. ... ... ... ... ... қамтыған. Олар тауаралық ойпаңдар мен
қазаншұңқырлар арқылы бөлінген. Осы ... ... ... ең биік тауы ... (4442 м) ... Тау ... ... астам мұздық бар,
олардың жалпы ауданы 1,0 мың ... ... ... ... кейбір
сілемдері (Қолдытау, Алтынемел, Малайсары, Тышқантау, Текелі, Сайқан т.б.)
өзен маңындағы жазық өңірлерге сұғына еніп ... ... оңт. ... Іле, ... ... Алатаулары, Кетпен (Ұзынқара) жотасы
және Солтүстік ... ... т.б. ... құралған. Жетісу
Алатауы мен Іле, Күнгей Алатаулары және Кетпен таулары аралығында Іле ... ... ... облысының оңтүстік-батысын және батысын Шу, Іле
таулы ... мен ... ... ... ... ... ... толқынды рельефпен ерекшеленеді (өзен
сағасындағы ... және ... ... және ... ... ... ауыр ... және көл, бұлақтардың
көптігі-нен пайда ... ... ... ... ... ... батпақты шалғындықтар кездеседі. Ағаш ... ... ... ... шоқ тал,ырғай секілді және т.б) өсімдіктермен және
басқа жағалауында астық тұқымдастар және әр ... ... ... шын), ... шалғындықтарда-қамыс, елекшөп және т.б. Филиал орналасқан ауданның
орман өсу үшін ... ... ... ... ... ... су балансын бұзады.
Қысқы желдер ашық ... ... ... алып ... ... ... тереңдікке қатып қалады, бұл тамыр
жүйесінің жағдайына жаман әсер етеді. Жаз ... ... ... әсіресе
ұзақ құрғақшылықтан соң, орман өрттерін тудырады. Қатаң климат орман өсіру
үшін қолайсыз және осы аймақта ормандандыруды қиындатады.
Қоршаған ортаны ... ... рөлі ... ... ... түрін бөліп көрсетуге болады:
1) ағаш өсіру
2) орманның басқа керек өнімдерін алу
3) аң, құс аулау
4) адам демалатын орын ретінде
5) ... ... ... топырақты қорғау, суды қорғау және т.б
функцияларын пайдалану.
Орманның санитарлық-гигиеналық рөлі шаңды, желдің жылдамдығын
төмендету, ... ... ... ... тыныштандыруда көрінеді.
Ағаштардың залалсыздандырғыш қасиеттері көптеген қауіпті микробтарды жоюға
қабілеті бар. Сол себепті ... ... ... ... ... ... ... орналастырылады. Балқаш, ... ... ... ... ... жоғарғыда айтылған барлық
қорғағыш функцияларды атқарады, орман массивтері ... ... ... ... ... ... жабылуын алдын алады.
Өзендердің жағаларында жапырақты ормандар су реттегіш функциямен
қатар, ауылшаруашылық дақылдарынының, ... ... ... ... және ... ... он шақты шаруашылық,
мектеп лагерьлері, демалу зоналары, профилакториялар орналасқан.
Тұрғындардың қажеттілігін қамтамасыз ету үшін ағаш ... ... рөль ... ... ... ... шұғыл қысқаруы,орман
резерваты алдына негізігі мақсат ретінде ... ... және ... Су ... өзені - Қазақстанның ірі өзендерінің бірі (1439 шақырым). Біздің
еліміздің ... бұл өзен ... ... ... ... Қаскелең
өзендерінің арнасын өзіне құяды. Оның ағысы өте тез, ... ... ... ... 460 куб ... ... Іле өзені қайық жүзуге ыңғайлы
болғанымен жүк тасымалдаушы ... ... ... ... арнасы мен бастауларын еріген мұздықтар толықтыратындықтан тауда
еріген қар суының Ілеге келіп ... ... ... ... тамыз айына дейін
созылады.
Іле өзені жайлы ертеден бір аңыз қалған. Бағзы ... бұл ... ... ... ... мекендеген екен. Оның Іле есімді сұлу қызы
болыпты. Сол сұлу Қаратал атты бір ... ... ... ... ... ... әкесі қызына сүйгенімен кездесуге тыйым салады. Сол ... Іле сұлу ... ... ... ... кетеді. Мұны біліп қойған әкесі Балхаш
қашқандардың жолын кесу үшін көлге ... қос ... ... мен ... ... екі бөлек екі өзенге айналдырып жібереді. Қатал әке ... ... ... ... ... ... да екеуі Балхашқа келіп құйғанда
бәрібір табысады екен деседі. [11].
Іле өзені ... ... ... емін-еркін аққанымен өзеннен
200 м биіктікке көтеріліп жатқан ... ... мен ... ... ... ... ... мұнда Алматы қаласының демалыс зонасы болып
табылатын ... 40 ... ... ... ... көлі бар.
Жабайы табиғаттың таң қалдырарлық ... жан ... ... ... ... ... ... ғажап крініс көзді арбайды.
Өркениетті Европада мұндайды көру үшін мәңгілік мұз құрсанған Шпицбергеннан
Африканың шөліне ... 4000 ... жуық ... ... ... ... ... өзенінің атауы айнадай жалтыраған деген ... ... ... ... Іле ... ... бір-бірімен өзара байланысты бірнеше
туристік зоналарға бөлуге болады[12]:
1. ҚХР-дың шекарасынан Қапшағай су ... ... ... ... Қапшағай су қоймасы
3. Қапшағай ГЭС су ... ... ... ... ... бөлігі.
4. Ақкөл поселкасынан басталатын төменгі бөлігі.
5. Балхаш көлі.
Іле өзенінің басы Алтын Емел Ұлттық табиғи саябағының, Әнші ... ... ... көз ... Бұл ауданның жарты бөлігі
шегаралық зонада орналасқандықтан атақты жа ажарлы ... ... ... үшін ... ... қағазы болу керек. Басында саябақтың басшылары
тек шетелдік ... ғана ... ... ... ... ... ... қорғау ең маңызды іс болып отыр [12].
Қапшағай су қоймасы орналасқан аймақ барынша ... ... ... ... секілді жасау үшін біраз жұмыстар атқару қажет.
Өзеннің ... ГЭС су ... ... ... ... ... ... талпыныстарының арқасында 1998-2000 жылдары
қайтадан жандана бастады. Өзенді жағалай 1-2 ... ... ... ... таңбалы жазулар Тамғалы – Тас жазуларын көруге автобуспен
саяхаттар ұйымдастырылып отырады. Осының бәрі қалалықтардың арсында ... ... ... ... Оның үстіне жеке жеңіл автокөліктердің көбеюі
өзен айналасына серуендеп, ... ... ... көбейтті. Соған
байланысты өзеннің маңайын тез арада ретке келтіру жұмыстарын қолға алу
керек және жергілікті ... мен ... яғни ... ескерткіштерді
жоюшылар жойып жоқ қылуға айналған тастағы Тамғалы тас жазуларын қорғауға
алу керек.
Өзінің бастапқы жаралғандағы ... ... қала ... өзеннің
төменгі ағысы болып табылады. Мұны сом балықтарды аулауға келетін шетелдік
туристерге қызмет көрсетуші турфирмалар жақсы біледі. ... ... ... ... ... ... және экзотиканы жақсы
көретіндерге арналған нағыз жұмақтың өзі. Табиғаттың аясында ... ... ... туристердің арасында ең танымал әрі сүйікті істері
«бердинг» (ағылшын сөзінен алғанда «берд» - құс ... ... ... ... Құстарды бақылау барысында оларды суретке түсіруден алдына
жан салмау басты нәрсе болғандықтан туризмнің бұл түрі өз ... ... ... ... бұл түрі ... ... белгілі болғандықтан
шетелдік туристерді бізге де тартудың мүмкіншілігі туады деген сөз.
Туристік көзқарас тұрғысынан қарастырғанда азырақ ... көлі ... ... Бұл көл Іле ... ... саяхаттың шешуші
тұсы ретінде өзінің көлемімен және қайталанбас сұлулығымен ерекшеленеді.
Онда ... ... ... орманды аралдар өте көп [14].
Сонымен қатар тау ... ... су ... ... ... Су туризмі – туризм түрлерінің ішіндегі барынша экологиялық түрі
болып табылады. Тәжірибелі ... үшін ... ... ... ... ... ... Коксу, Лепсі, Қаратал өзендері аса ыңғайлы.
Бұл өзекндердің жоғарғы сағасы табиғи ландштафтарға аса бай ... ... ... ... орман өсіруді аудандастыру сызбасына сай (Чупахин
, 1970) және ҚР Ғылым Академиясының ... ... ... ... территориясы далалық зонада орналасқан, бұл зона қара-қоңыр
топырақтағы жусан-бетегелі даламен сипатталады.
3.1.4 Фаунасы мен ... ... әр ... ... ... өседі, ол климаттық және
топырақ- гемографиялық жағдайына байланысты. Негізгі ... ... ... ... Жеке ... ... ... көлденең белдеуде.
Оңтүстік беткейінде күннің қатты қызуынан олар бірнеше ... ... ... белдеуінің түсуі сирек емес; ал солтүстік
беткейде бұл шекаралар әрине төмендейді, көне жыныстар ... ... ... ... Оңтүстік Балқаштың шөлді тегістігі бар, бұл
жерде көбінесе құйылмалы құм сілемдері, тұзды, топырақты сор ... ... ... ... өседі, үстіңгі қабаты сортаң топырақты.
Балқаш көлінің және Іле жағалауында қалың қамыс өскен, тоғай ... ... ... ... ... мен ... ... алды тегістігінде теңіз деңгеінің биіктігі 500 м ... 800м ... ... дала ... орналасқан. Дәнді-алқап даласының негізгі
сілемдері Іле Алатауында таралған, ... ... ... ... және
Шалқұдұсу өңірлерінде тараған.
Тау бөктері биіктігінде 1200-ден 1800-1900 м дейін әр түрлі шөп пен дәнді
дақыл даласы ... ... ... ... және т.б) ... ... ... Көлеңке беткейінде бұталар, ... ... ... Бұдан олар жабайы алма, өрік, көк
терек, үйеңкі ормандарына ... ... ... ... ... ... алқабы алып жатыр.
Оларға: алма, ... ... ... көк ... және қара ... ... ... белдеуі 2600-ден 3100 м биіктікте орналасқан. ... ... биік ... ... алып жатыр. Орман жайылымынан
альпілікке ауысады. Көне тұқымдастар өсімдіктер аз ... ... ... ... көне ... ... Белдеудің төменгі
бөлігінде тянь-шань шыршаларынының жеке ... ... ... Іле ... ... Алатауында, Күнгей және Терек
Алатауында, Кетмен жотасының биік таулы белдеуінде өседі. Альпілік ... ең ... – 30-20 см ... ... ... әр ... және бай. Ол табиғат жағдайының
қалыптасуына байланысты. ... шөл ... және ... ... ... ... бай. Жабайы аңдардың ... ... мен ... ... ... ... ... ішінен таулы
жерлерде барыс, сілеусін, сирек кездесетін ... ... Іле ... ... жабайы мысық – манул, кейде жолбарыстар мекендейді.
Солтүстік-батыс шөлді-дала бөлігінде сайгалар мекендейді. ... ... ... ... және ... үшін ... Оның
кесірінен олардың саны күрт төмендейді. Тіпті кейбір жерлерде ол жойылып
кеткен. Қазіргі кезде ... ... ... тиым ... саны ... ... облыс тегістігінде жайрандар кездеседі, олар спортты аң ... ... Биік ... ... қос ... арқар мен тау
ешкілері мекендейді. Олар да бағалы ... ... ... Іле
өзенінің өңірінде елік мекендейді. Оларды қорғау бойынша ... Бұл ... ... ... олардың етін, терісін және
қылтандарын алу үшін ... ... ... ... ... ... ... оның мүйізінде бағалы ем дәрісін жасайтын
заттек бар, одан ... дәрі ... ... қолданылады.
Балқаштың оңтүстігінде кеміргіштер мекендейді. Ол Іле ... ... ... ... ... Бұл жерде көбінесе
борсықтар, қояндар және т.б мекендейді. Таудың оңтүстік-шығыс бөлігінде
суыр кездеседі, оның терісі өте ... ... ... ж.ж. Іле ... атырауында акклимитизациясы мақсатында
андатрды шығарды. Қазіргі кезде бұл аңның саны ... ... оған ... мән ... ... ... ондатр шаруашылығы
құрылды.
Алматы облысы үшін сондай-ақ күзен, ... және ... ... ... бай. ... ... түрі қырғаул болып табылады.
Далаларда жабайы құстар ... ... ... ... ... ... және т.б. ... бірге мұнда сексеуілді торғайлар,
дуадақтар, сұр ... ... ... ... ... және
т.б. мекендейді. Су айдынында көптеген ұшпалы құстар түрлері кездеседі.
Олар: үйрек, қаз, аққу, ақ және сұр ... ... ... алпілік ұзақтар, таулы құрлар, түйетауықтар мекендейді.
4. Алматы облысы орман шаруашылығының шаруашылық-экономикалық сипаттамасы
Қазақстан Республикасының 1997 ... 15 ... «Аса ... ... ... ... ... ленталық орманды сақтау және
қалпына келтіру мақсатында Қазақстан ... ... ... 22 ... №73 ... территориялардың игерілуіне қарай,
соның ішінде ... ... ... кем дегенде бір бөлігінің
қорғанысын қамтамасыз ету проблема туғызады. Сонымен қатар ... ... ... олар өз ... ... ... қоғамда
немесе адамзат баласына мәдени тарихи құндылыққа ие ... ... және ... ... Осы үшін ... әр ... немесе су кеңестігінің бөлігі бір жерлерде адам шаруашылықты
қатаң ... ... ... тиым салынған. Солардың ішінде мысал
ретінде Алматы ... ... ... ООПТ ... қорық, қорғалатын территория, бұл жерлер тек ғылыми негізде
ғана қолданылады, ... ... ... ол ... ... ... түрлері сақталған;
-Ұлттық парк, ол ерекше табиғи және ... ... ... ... немесе халықаралық мәні бар жерлердің сақатлуы ... ... ... ірі ұлттық парктер ... ... ... Іле-Алатау және Алтын-Емел (16 )деген екі табиғи парктер бар.
-Табиғат ескерткіші, табиғи немесе қолдан ... ... ... ол қолдан жасалған жерлер мен объектілерді сақтау ... ... ... ... және ... жануарлар қорығы, жекелеген жануарлардың ... ... ... ... үшін ... ... араласуы қажет болады. Алматы облысында олар ... ... ... ... ... ... ... зоологиялық
Тоқты зоологиялық, Балхаш зоологиялық, «Іле дельтасы» зоологиялық, Қараой
зоологиялық арнаулы (17).
-Қорғалатын ландшафт, ол табиғи ландшафтың ... ... ... ... ... үшін ұйымдастырылған. Бұл ... жол ... ... объектілер мен ғимараттар, электро
тасымалдаушы линиялар салуға тиым салынған. ... ... ... дем ... ... өмір шеңберінде және сол ... ... ... ... ... ... табиғи ескеркіш-
Шарын каньоны.
Одан басқа, адам ... ... ... ... ерекше
немесе жоғалуға жақын жануралар мен ... ... ... ... үшін ... Оларға Алматы қаласындағы басты
ботаникалық бақты жатқызуға болады. Және де Іле ... ... ... ... ... ... ... (17).
Орман Қазақстанның шаруашылық қызметінің маңызды бөлігі болып
қалыптасып ... және ол ... бір ... территорияларда
жоспарлы және бақылау арқылы жүзеге асырылады. Көптеген әлем ... ... ... ... және ... өзін өзі қаражаттайтын
және табиғат қорғанысының құралы ретінде белгілі. ... ... ... сол ... ... ... ұйымдар көмегі арқылы
әсіресе егер олар ұлттық ... ... ... ... Бұл үшін ... ... және ... және
территорияның немесе объектінің өткізу ... ... ... ... экожүйесі елеулі ықпалға берілмеген ... ... ... өзгеріске ұшырамаған, өсімдік пен
жануарлар әлемі ... ... ... ... мен ... ерекше қызығушылық тудыратын ... қоса өте ... ... ... ... ... мемлкеттің жоғарғы органдарының
шешімі немесе ... ... ... ... арқылы
құрылады, мысалы ЮНЕСКО (19) ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
Табиғи ескерткіштер.
Ясеневая роща. ... ... ... ... реликті
ағаш. Палеонтологиялық ... ... бұл ағаш ... ... ... ... қатаң дәуірден аман шығып төрттік
дәуірге дейін жеткен. Көптеген ... ... ... Тау ... жер ... ... жаңа түрі ... болып қайта жоғалып
жатты, өсімдіктер -барлығы өзгеруіне ұшырады, тек бұл ағаш ... Бұл ... ... ... ... ... оны өзен ... деп атаған, себебі сол тек ... ғана ... ... бұл түрі тек осы ... ... өзенінің төменінде, каньонда Темірлік өзені боында. 1964 жылдан
бастап бұл жер ... ... ... ие ... Ағаш кесуге
тиым салынған. Бұл жерді ... ... ... ... га, ... ағаштың алатын жері тек 800 га. Бұл ағаштан ... ... лох, ... жемісті терек кезедседі. ... ... ... ... сұр ... Э.К. ... ботанигі ясеньді зерттеуші,
назар аударарлық ... ... ... ... ... ... осының нәтижесінде ясеневая рощаның табиғи
қалпына келуі кідіріп ... Осы ... роща ... ... ... ... ... жатыр. Олар өте көп, жүздеген ірі
тастардан ... ... ... ... ... ... ауданының қорғандарынан өзгеше ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... ... ірі
шеңбермен немесе шаршы болып тастармен қоршалған. (22).
Шынтүрген ... ... ... ... ... ... шатқалында Шынтүрген шыршалары бар. Бұл ... ... ... ... мұз дәуірінен сақталып қалған, ... ... ие. 1968 ... ... ... шыршалары
Қазақстанның табиғи ескеркіші болып жарияланды.
Болашағы бар табиғи ескеркіштері және ... ... ... ... да мемлекет ... тиіс ... ... көп. А.В. ... «. . . ... ССР
территориясында ресми түрде 3 табиғи ескеркіш бар. ... ... ... отырған табиғи жерлер өте көп. ... ... ... ... ... және ... (22).
Қазіргі кезде республикалық мәні бар 25 ... ... бар, ... ... 65 ... бар. Олар ресми ақпартқа болашағы бар
табиғи ескеркіш болып ... ... ... ... ... ... (ландшафты-палеонтология ескеркіші)
2) Жабартау (палеонтологиялық).
3) Құрты (палеонтологиялық)
4) Шыпталы (палеонтологиялық)
5) Қарағашты роща ... ... ... (ботаникалық).
Шарын өзені каньоны. Немесе ... ... ... ... Алматы облысының шығысында, Алматыдан 193 км қашықтықта
орналасқан. Терең ... ... өзен ... Басында жан жаққа кең
тарап, тұнығында Ақтобай шатқалы құрайды. ... ... бұл ... аң мен ... ... Кейін каньонның қатаң жағалауы
тарылып, жазықтықты кесіп ... де, биік ... ... жотасының
қоршауынан өтеді. Жотадан өте сала, өзен терең ... суын ... ... адам ... және ... шөл жер. ... каньон
қабырғасы жан жаққа таралып, ... кең ... ... ... ... ұзақтығы 154 км.
Кезінде, 25 миллион жыл бұрын, бұл жерде ... көл ... ашық су мен ұсақ ... Кейін кқл суы тартылып, 200-300
метр болатын туб қалындығында, күшті сулар көптеген ... мен ... ... ... ... ... ... және геологиялық
полиогн. Кайнозой таулы ... ... ... ... және ... ... Торайғыр жотасында білінеді.
Биіктігі 300 м-ге ... ... ... ... (300 мың ... ... сәйкес көптеген қазба фаунаны кездстіруге болады.
Көптеген ... ... бойы су, ... көзі және ... ... алуан түрлі бейне берді. Кейде олар ... ... ... ... ... не ... ... колонна,
мұнара, андарға ұқсатуға ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін белгісі, мысалы жол ... ... ... кетуі, «Чертово ущельесі» жол ... ... ... ... ... ... бұл каньон қатаң
келбеті мен ... әсер ... (23). ... танында қоян, жылан,
келтіргімтерді, түрлі құстарды ... ... ... ... кіші қорығы. Кіші қорық 1953 жылы ... ... және ... кетуге жақын жануралар түрлерін Іле ... ... үшін ... ... ... 100-3400 ... ... Ауданы 427 мың ... Кіші ... ... ... жоғарғы және төменгі ... ... қар ... Тянь-Шань аюы, сияқты ... ССР ... ... ... кіші қорық. Республикалық мәні бар ... ... 1979 жылы ... ... 509 мың га, Алматы облысы, Балхаш
районы «Ақкөл», «Көктал» совхоздарының жерінде орналасқан. Кіші ... ... ... ... Батыстан- Жиделі өзенінің ... ... ... ... ... Бақанас-Қараой
автожолымен шектеледі. Шөлді жерлер ... ... және Іле ... ... жерлеріне ұласады, уақытша суқоймалар кездеседі.
Жағатайында қабан, ... ... ... және басқа аңшылық-өнім
аңдары кездеседі. ... ... ... ... ... ... түлкі, қарсақ, құлақты ... ... ... ... түрлері.
Кіші қорықта аңшылыққа және өсімдік өртеуге тиым ... ... ... ... ... және оның ... ... қарсақ, ит) аңшылық Бақанас ондатрыверопромхоздың
штаттық ... ... ... ... ... аңшы-қорықшылық шаруашылық.
Бұл шаруашылық 1982 жылы ... ... ... ... ... сақтау және ұлғайту, және эфедра хвощевой, Іле ... ... ... үшін құрылған. Қапшағай су ... ... ... ... Алатауының оңтүстік бөлігін
қамтиды. Аумағы 521,6 мың га. ... ... ... ... лох
узколистый, шенгел, ақ және қара сексеуіл. Бұл ... 40 ... ... және 80 нен астам құсі түрі бар. ... ... ... ... кіші ... КСРО министрлер одағы қаулысымен №1 16.03.1981ж., ... ... га ... ... Совмин КСРО №69 17.02.1986 созылып, «кіші ... мәні бар ... ... ... Бұл кіші қорық Жоңғар
Алатау оңтүстік-батыс жағында екі әкімшілік ... ... ... ... ... кіші қорық.
Талдықорған облысының исполкомының Халық депутаттар ... 150 мың ға ... ... ... ... №263 ... 258 мың ... үлкейтіп және 10 жылға ... ... ... ... ... (Андреевка) районы бойымен Тастау
өзеніне дейін. Оңтүстікке ... ... ... ... ... ... өзенінен Герасимовка ауылына дейін, солтүстігінен
Держинск және Глиновка ... ... кіші ... Талдықорған облисполком №454 шешімі,
30.12.1971ж. аумағы 48600 га 1974ж. 28 маусым облисполком №232 ... 49100 ... ... ... ... №264 ... шешімі
бойынша кішіқ орық мерзімі бұрыңғы шекарамен 10 ... ... ... ... ... көлі ... ... районы
территориясында орналасқан.
«Реликтовая чайка» мемлекеттік кіші қорығы.
05.09.1978ж. КССР министр кеңсесінің №348 ... ... ... ... мәні бар жер ... ... Аумағы 3300
га. Алакөл районы жерінде орналасқан, оның ... ... ... ... ... «Бузымянный», «Урочище», ... ... ... мемлекеттік кіші қорығы. 26.01.1981ж. КССР.
Министр кеңесінің №29 қаулы бойынша 10 жылға, аумағы 187 мың ... ... ... ... Сары қора ... ... шекара бойымен батысқа ... ... ... дейінгі жер. Солтүстік шегі Көксуат өзен ... ... ... ... ... шегі Қызылтал өзеніне
Көктума ауылына дейін тура жер. ... шегі ... ... жол ... ... станциясы дейінгі жер. (10).
Алматы қорығы.
Іле Алатау бөктерінде, Алматы қаласының жанында ... ... ... ... теңіз деңгейінің 140-4974 ... ... ... 90,0 мың га ... ... қорығы
орналасқан. Бұл қорық 1931 жылы ... ... және ... ... ... ... алма қопалары, өрік, долана ағаштары және де
басқа ... ... ... ... ... ... ал
Нивальді белдеуде жалаң тастар, мұздықтар және фирновый ... ... ... Іле ... ... бөлігінің флора мен фаунасын
сақтау және зерттеу мақсатында құрылған. Осы ... ... ... ... іінде сирек кездесетін 26, ... 38 ... ... ... ... тау ешкісі, қасқыр, елік. Сирек
кездесетін ... ... аюы, қар ... ... ... саны 200-ге жуық, ... ... ... ұлар,
қырғауыл, құр, сиректері-бүркіт, көк құс, ... ... ... саябақтар.
Қазақстанның ұлттық паркілері қазіргі кезде ... ... ... ... ... жұмыстарының шектеулігі
арнайы ... мен ... ... ... қарамастан, Іле Алатау ұлттық ... 1993 жылы ҚР ... ... ... өз күшімен тарту нәтижесінде жұмысын
бастады. (19). Жаңа құрылған ... ... ... бағдарламасы
ұлттық парктің табиғаттың инвентаризацияға болғаны мінсіз. (29).
Ұлттық парк ... ... ... шатқал бар, бөлек
сирек зоологиялық жерлер, ... ... ... тастар,
мұздықтар, көлдер мен құлама сулардан ... Олар 1981 жылы ... ... табиғат ескеркіш ретінде танылған. Барлығы 22.
солардың ... 1-уі ғана ... ... ие, ... 14 ... ... ... №69 болып бекітілген, ол Шынтүрген шыршалары.
Қалғандары жергілікті құны бар ... ... ... Емел» ұлттық паркі. Үлкен және кіші Қалқан мен ... ... Каз ССр ... ... 1966ж. 12 қантардан
бекітілген, ... ... ... 17 мың ... жерді алады,
Іле Алатау тауларының бөктерінде Алматыға ... ... ... ... қорықтан алыс орналсады. әнші Барханның сақтығын
қамтамасыз ... ... ... он бес ... соң оны ... бөлек шығарады. Қорық мәртебесін сақтап қалдырып, Қапшағай
аңшылық шаруашылығына ... ал ... ... ... ... орналасты. Ол өте көрікті көірінске ие.
Бархан, яғни құм тау ұзындығы 1,5 км және ... ... ... ... ... ... бір коридор тәріздес
аралықта орналасқан. Бұл құмтау желдің ... ... ... ... осы жерде үю барысында пайда болған.
Құрғақ ауа райында құм ... ... ... ... өзен
пайда болады. Күші ұлғая беріп ... тең ... ... жер ... ... ... кездеседі. Арабия шқлінде,
Гавайи аралында, Америкада, Қытай, ТМД елдерінде (Қара, ... ... ... Ока, Днепр, байкал жағасында) (30).
Ұзақ уақыт б ойы құм әуені ... ... 1962 жылы ... ... әнші ... ... бақылау жүргізіп, құм әуенін
ұнтаспаға түсіріп, температураны ... ... ... ... құм ... аннықтады.
Көптеген туристер Әнші барханға барғанды ұнатады, және оның 3
тыңының ... ... ... және Іле ... ... ... тамашалайды. Егер бархан әуендетпесе, шыдамсыз саяхатшылар
ән ... ... ол үшін ... беткейінен тез сырғып
жүгіріп өту керек, сол ... аяқ ... құм ... ... гүбірлеу естіледі. Кейде бархан дәлелдей де бастайды, ... өте ... ... шаруашылық директоры қорықшы санын ұлғайтты.
Қазақстан ... ... ете ... бұл жер ... ... паркке айналдырды. Ұлттық парк арнайы белгілерімен ... тек бір ... ... ... өзі ... ... жазылған.
Шарын өзені. Ұзындығы 350км жететін Іле, Шарын өзендерінің негізігі бір
саласын, басы солтүстіктегі беткей Терек-Алатау және ... ... ... ... ... ... ағып жатқан, Қарқараның екі
қуатты таулы тасқынын құрайды. Көл деңгейі ... ... ... 400м төмендейді. Өзен Алматы ... ... ... ... ... және бұл ... ... туристерге
тау-теке ешкі, елік, ақбөкен сияқты осы жердің жабайы ... тура ... ... тау күркетауық-оралдары, тау құр-
кекіліктері, әр түрлі үйрек тұқымдастар кездесуі мүмкін.
Орындары кең жайылған, жағалары төмен, өсіп кеткен шөптермен, түбі ... ... ... 280-нен 255км дейін айналмалы арна саласын құрайды.
Өзен 255км бастап тез айналмалы болып келеді, ... ... ... ... Бұл учаскіде көне суға толымы және батпақ өсімдіктері ... ... ... ені 8-12м, ... ... ... жылдам.
Арнанаың мұндай ағым жылдамдығы 156 км дейін сақталынады. Өзеннің төменгі
бөлігіне тар шатқалдар кіреді. Бұл ... ... ... ... ... м ... ... Содан кейін Шарынның ені 25м дейін, ал жағалауы 45м
дейін жетеді. Түбі ірі жартастардың сынықтарымен ыбырсыған.
Бірінші шоңғал – “Біріншілік” 1,2 м ... ... ... ... ... су ... бітеді. Шоңғалдың ұзындығы 200м. келесі
табалдырық – “Шекілдек” – белгіден кейін 155 км жерде орналасқан. Ол ... ... ... ерекшеленеді және су ... ... ... ... ... ... өзен ... арнаға
құйылады, жағалау биіктігі 100 м жетеді. Сол жақ жағалауында ... ... ... ал оң жақ ...... ... шоңғал, ұзындығы 1,5 км жетеді. Онда 0,8м-ден 1 м дейін жететін
екі сарқырама бар. ... тар арна ... ... ... өтеді. Бұны
тек жардың жоғарғы бөлігінің оң жақ жағалауынан ғана ... ... ... ...... ... 6 сарқырама бар. Тасқын жар
араларын кесіп өтеді, толқын биіктігі 1,5м дейін жетеді.
Жалаңаш өңірінде Шарын 112 км ... ... ... ... ... арнасы
жеңіл, мұндағы көптеген батып кеткен тырбиған ағаштар қауіп төндіреді.
“Альбатрос” – ең ... ... ең ... ... бірі. Оның басында
үлкен құздың сынықтары бар. Әрбір 100 м шоңғалда 0,8 м –ден 1,5 м ... ... ... ... бар. ... бір ... 3,5 м ... дейін жетеді.
“Тау-Теке” шоңғалынан кейін жағалаудың биіктігі 300м дейін жетеді,
жергілік ... ... ... ... ... ... алып
саңырауқұлақтар тәріздес қалдықтары асылып тұрады.
Шарынға демалуға барудың ең қолайлы кезі – ... ... ... ... ... дейін, ал жеке бір жылдары (өзеннің қолайлы
кезінде) сәуір айының соңынан қараша ... ... ... – Іле ... ірі ... Ол өз ... ірі мұздықтардан
Шелекті-Кеміндіктегі Жаңғырық , Богатырь және ... тау ... ... ... оның толқыны қатты ағады , көп су тасқыны ... ... ... Өзен ... 240 км, ал су ... ... км².
Түрген өзені. Шет-Түргеннің, Орта-Түргеннің, Кіші-Түргеннің қосылуынан
пайда болған. Өзен ұзындығы 104 км, ал су алабының ауданы 929 ... ... Өз ... Есік ... ... ... мен ... қосылуынан пайда болған. Өзеннің жалпы ұзындығы 110 км, ал су
алабының ауданы 1143 км².
Талғар өзені. Үш бұтақтан ... Сол жақ ... ... Орта ... ... ... ... Олардың барлығы да өз бастауын мұздықтан алады, Сол
жақ Талғар және Орта ... ... ... ... ... өзенінің ұзындығы 99 км, ал су алыбының ауданы 643 ... ... өз ... ... Іле ... ... ... 3500 м
шамасында. Ол таудан шыққанда үлкен Қаскелең ауылы жатқан, өз конусын
ксіп өтеді. ... кең арна бар. ... ... ... ... ... түрге тармақталады: Шамалған, Ақсай, Үлкен және ... ... ... ... ... 153 км, ал су ... ауданы
4172 км².
Үлкен Алматинка, бастауын Іле Алатау мұздықтарынан алады, Озерной
және Проходной көлдерінің ... ... ... ... 81 км, ал
су алабының ауданы 461 км². Ол кішкентай ені мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... шағын өзені, Үлкен
Алматинака көлін кесіп өтіп, одан сарқырама болып ... онда ... ... 2-3 км ... ... екі ... қосылуы,
Проходной өзенінің қос жағалауларынан жылы сұрлы бұлақтар қатары шығады.
Бұл жерде ... ... орны ... ... бастауын Тұйықсу мұздық тобынан алады. Өзеннің ұзындығы
108 км, ал су алабының ... 1242 км². ... ... бөлігіндегі
тармақтарды біріктіретіндер: сол жақ бөлігінде – Горельник, ал оң жақ
бөлігінде – Сарымай, ... ... және ... ... ... ... ... төменгі жағы Кіші Алматинка конусына
шығады; өзеннің негізгі арнасы қаланың ... ... ... ... өзені – Іле өзенінің сол жағындағы ірі тармақ. Ол өз ... ... Копы ... ағып ... ... ... алды. Оның
ұзындығы 109 км, ал су алабының ауданы 13мың км².
Жоғарыда ... ... ... ... ... да көптеген
шағын өзендер де бар. Алматы ... ... ... ... ... жуан тамыр жыныстарында өңделген, шатқалдардан ағып өтеді.
Балқаш көлі. Балқаш – Балқаш-Алакөл ... ең ... ... ... көл. ... ... ... 342 м биіктікте
орналасқан. Өңірдегі ірі көл ... әр ... ... және ... мүмкіндіктермен ерекшеленеді. Оның ұзындығы 600 км шамасында.
Көлдің батыс бөлігінің суы- ... ал ...... Бұл ... ... көлдің батыс бөлігіне Іле өзенінің суы толық
қосылады және құмдық аралдарын, көптеген саладан ... ... ... ... ... ... 20 түрі мекендейді: сазан, көксерке,
балқаш алабұғасы, ... және ... ... ... ... жер, мұнда бағалы тері беретін көптеген ондатр
отарларын асырайды. Өкінішке орай, шаруашылық мерейтойларының ... ... ары ... ... ... ... ... ұшырауда.
Қапшағай суқоймасы Іле өзенінде орналасқан. Қапшағайдағы ГЭС тұрғызу
құрылысымен байланысты. 1970 ... ... ... Ауданы 1847 км²,
ұзындығы 187 км, ені 23 км. Оң жақ ... ... ... ... Оның үстінде көптеген демалыс зоналары орналасқан. Қапшағайда 26
түрлі балық түрлері мекендейді: ақмарқа, ... ... ... ... ... ... ... аумағындағы демалыс орындарында бірнеше емді қайнар көзді
жерлер орналасқан.
Алакөл көлі. Көл ... және ... ... арасындағы Алакөл
шұңқырында орналасқан. Сасықкөл , Ұялы, Жалаңаш және т.б. ... ... ... көл ... ... Көлдің ауданы 2200-2650 км²
шамасында. Көл шипалы суымен және ... ... ... ... тек осы ... ғана бүкіл әлем бойынша реликтілік
шағалалар мекендейтіні анық.
Алакөлде мекендейтін балық түрлері: осман, губач, ... ... ... Өзен ... ондатрлар мекендейді.
Жалаңашкөл көлі. Көл шипалы суымен ҚХР ... ... ... ... ... ... мәңгі мұздықтың жанында
орналасқан. Ғажайып пейзажбен, әдемі ландшафпен, пәк табиғатымен және
судың ... ... ... ... әдемілігімен ерекшеленеді.
Қазанкөл көлі. Бұл биік таулы көл. Жоңғар Алатуының айналасындағы ... ... ... ... ... көлі. Алматы қаласының шығыс ... 70 км ... Есік ... ... үсті ... 1750м жерде биік таулы
Есік көлі ... ... ... ... және ... ... деп ... Көлде әйгілі бақтақ балық мекендеген. Көл айналасы
құздармен мәңгілік тянь-шань жасыл шыршалармен жамылған. Есік ... ... ... ... ... ... бұл ... жиі
кездесетін жануарлар мен өсімдік түрлері ... 1963 ... ... ... ... ... Енді ... бұрынғы көлдің жартылай
қойтас-сазды және сел тасқынының құмды материалдарымен толған үлкен
шұңқыр ... Сол ... ... су ... сақталған.
Үлкен Алматылық көл. Үлкен Алматинка өзенінің қайнар көзінің 10 –12 ... ... ... ... ... 1 км, ... ені 500 ... 38 м дейін. Көлдегі су тұщы. Көл -Алматы қаласының тұрғындары жиі
баратын демалыс орны болып табылады.
Алматы облысы аумағындағы ... ... ... емді ... ... ... минералды қайнар көздер. Алматы қаласынан шығысқа қарай 125 км-
дегі ... ... ... ... – ішек қуыс ... жүйке
жүйесін , бауыр ауруларын , понкретитті және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қайнар көздері Алматы
қаласынан 60 км және Түрген ауылынан 20 км қашықтықта орналасқан. ... +27˚. ... тау ... 1400 м биіктікте орналасқан.
Химиялық құрамы бойынша сульфатке-натриге-кальциға ... ... ... ... ... ие. ... көздің суы сарп ауруын және т.б
ауруларды ...... ... көзі ... ... ... қарай 25 км
жерде, 1780 м биіктікте орналасқан. Қазіргі таңда Алма-Арасан демалу орны
бар. Мұнда минералды сулардың ... 9˚ тен 38˚ ... ... 16 ... ... бар. Алма-Арасанның минералды суы ... құяң ... ... ... ... ем береді.
Аяқ-қалқан. Іле өзенінің сол жақ жағалауындағы құмды шөл даласында шипалы
су бар. Бұл ... ... ... ... 10-15 м ... үш ... шығады. Судың температурасы +23 ˚, ... - ... ... ... ең ... ... ... 0,1 миллигармм бром мен ... ... бар. Суды ... ... ... және тері ауруларын емдеуге қолданылады.
Арасан-Қайнардың қайнар көздері. Бұл қайнар көздер Алматы қаласынан
батысқа ... 135 км және Отар ... 35 км ... ... үсті ... ... 1300-1400 м. Қайнар көздер тереңдігі 40 см
болатын қатар ... төрт ... ағып ... Су температурасы
+18,5˚, +23˚, +25˚.
Горельник қайнар ... ... ... көзі ... ... қараған теңіз үсті деңгейінің биіктігі 1930 м, 22 км жерде
орналасқан. Судың температурасы +22˚ жетеді. Минерализация сипаты ... ... ... ... көлінің балшықтары. Көл Іле өзенінің сол жақ жағалауындағы Шелек
ауданының Моловодный ауылынан 40 км ... ...... ... ... жазира бұлақтардың арқасында пайда
болады. Яғни бұл орыс тіліне аударғанда “Тысяча ключей” ... ... ... саны әрине бізде жоқ, оның атауын көшпенділер мен дала
адамдары қалдырған. Бірақ отыз ... ... бар ... анық. Мүмкін
бұрынғы кезде отыз бұлақтан да көп болған шығар, бізге бұл мәлім ... ... ... ... ... Жер асты лай ... ... жерлерде
жер бетіне шығады. Бұлаққа жақын орналасқан құрғақ жерлерде қамыстар,
сексеуілдер өседі. Төбелірдің арасынан сары ... ... ... ... ... болады. Кейде су ішуге жайрандар да келеді.
Әрбір жазира – шөл даладағы меруерт сияқты!
Көптеген көрікті жерлер дем ... ... ... ... ... ... ... сай түбінде құрғақ бурьян тастан құралған
қорғандардан, құраған шөлдегі өсімдіктерден биіктігі 8 ... ... ... ... ашық жасыл төбе көрінеді. Ол төбеде қалың биік шөп ... ... ... ... Төбе ... ... сок ағаштары, одан төменірек
барбарис бұталары көрініп тұр. Төменірек өте ескі ... ... ... ... ... ... кеткен шөлдің ортасында жасыл төбе бір сыр ... ... ... ... ... ... Тау ... бұлақ
шыққан, айналасында шөр пен ағаштар өскен, бірте-бірте шаң жаңып, ол ... ... ... ... ... ... ... шығып, ақырында төбе пайда болды. Төбе мың жылдықтар ... ... ... ... ... өсе ... ... тау тауы – қара таулар, тасты, терең саймен каньоны бар, мүлдем
сусыз жер, шандығында қатандық елес береді. Құрғақ тасты шөл ... ... ... Кей ... ... қарай өрлеп өседі, тастың арасынан
жазықтық шөлдің ағашын көрген ерекше көрініс. Тастарды ... ... ... ... ... ... ... үнгілер Жоңғар-Алатауының батысындағы белгісіз, тек қай жерде
желдетілетін, терең емес және ... ... ... ... ... ұсақ щебеньді кездесуге болады. ... тар ... ... ... ... қатаң түрде батыстан
шығысқа қарай. Бұл үңгір адам ... ... Ол ... ... малшылардың баспанасы, ежелгі патриархалдық бақсылық культке
жатқызылды.
Үңгір әр түрлі ... ... ... ... ... бақсы, жабайы және терең ке де баспана болатын.
Үңгірден 100 метрлік қашықтыққа, жалғыз қорған ... Сол ... ... бойы ... өмір сүрген отшельник мәйіті табылған ба екен?
Тағы бір құпия! Таңдың артында, ... ... ... мыс ... ашық ... ... құралған кубты көруге болады. Оның жақтары
әр қайсысы 4 метрден. Тастар бірақ шөп жамылған, кейде ... ... ... еш мыс ... Бұл ... ... су өтіп,
су құрамында мыс тұздары тұңба құраған. (23).
Қазан үңгірі. Іле Алатауының солтүстік жотасында, ... ... ... 3км ... ... ... 1390 м болатын Қазақстан
территориясындағы ең ... ... ... ... Ол ... ені ... 8-10м ... жоғарыға қарай тарыла түседі, кей ... ... ... ... 3300м ... орналасқандықтан және көшкін жүру
қаупі болғандықтан, ешкім тұрмайды. (23).
Назугум үңгірі. Бұл үңгір ... ... ... ... ... құлдың бар жерде, өмір жоқ». Осы ұйғыр мақалынан боталып ... ... ... ол кіреберісте орналасқан, бұл үңгірде Ұйғыр
халқының қаһарманы ... ... ... ... ... ақ таспен жол төселген, арнайы көрабисалар қойылып,
келгендер тілектерін жазып сала ... ал ... ... беріктігін
дәлелдейді. (23)
Шамарауше үңгірі. Талғар ауданында орналасқан, Талғар ... ... 50-70 м ... ... ... тар, жоғарыға
қарай үшбұрыш болып созылады, ұзындығы 50м, ... 1,5м. ... ... ... ... ... ... биіктікте орналасқан.
Биіктіктері: Школьник 3800м, Шымбұлақ 3500м, Талғар перевалы 3200м.
Табиғи жазымды жағдайлар альпинистер, туристер, таз ... ... 900-1000 ... ... ... ... трассаларын салуға
мүмкіндік береді. Сол үшін 1954ж, Шымбұлақ аты ... ... ... ... ... түсу ... ұзындығы 3500м, слалом-гигант-
1500м, орташа ені 25м, үлкен 11-29. ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Тау шаңғылық трасса
техникалық белгілері бойынша Еуропаның үздік ... кем ... ... ... асып ... (23) ... шаруашылығы алғашқы рет 1910 жылы құрылды адам денсаулығы
көбіне қоршаған ... ... ... ... Ал, ... ... ... екені даусыз. Орманшы қауымының басым бөлігі
ауылдарда тұрғанымен жұмыс орындары тау ... ... мен өзен ... жағалауында болатыны заңдылық. Осы екі аралықтағы жолды есептемегенде
әр орманшы өз ... ... ... ... гектар жер телімдерін
бақылауына тура келеді. Оны қорғау мен күту уақытты, қаражатты ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі оған төрт
түлік ұстап, құс өсіруіне, омарта ұстауына мүмкіндік береді. Осылайша алтын
уақытты ... ... ... ... ... тағы бір ... ... үймен қамтылғаны. Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында:
“Дамудың қазіргі кезеңінде адам факторы ... ... ... ... атап ... оны ... жүзеге асыру, жас мамандарға кәсіби білім
беру, ... және ... оқу ... ... ... алға ... Осы
орайда жұмысымыз жүйеге түскенімен алдағы уақытта іске асыратын жоспарлар
да жетерлік. Бастысы жас ұрпақты, табиғатты ... ... ... ... ... ... ... түсінудеміз.
Ел Үкіметінің 2002 жылғы қарашадағы ... ... 2003 жылы ... ... ... ... ... Алматы облысы табиғи ресурстар
және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы 17 ... ... ... ... облыс әкімінің коммуналдық меншігіне
қабылданған. Қазіргі кезде облыс аумағында 4 млн. 277 мың ... ... ... ... оның 1 млн. 670 мың ... орман алқабы көмкерген. 
Орман шаруашылығы 2001-2004 ... ... ... екі ... Оның ішінде орманды күзету, қорғау жұмыстарын орман шаруашылығы
мемлекеттік ... ... Сол ... ... ескі ... ... ... үйлері мен кеңселер ғана қалған еді. ... ... ... ... ... өсіру, басқа да
орман шаруашылығы ... ... ... ... ... беріліп, материалдық-техникалық база, оның ішінде
ағаш өңдеу, шырын ... ағаш ... ... станоктар, ағаш
тасымалдайтын автомәшинелер, ... тағы ... ауыл ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметкерлері өз жұмысына жауапкершілікпен қарамай,
жеке бастарының пайдасын ойлауларының ... ... ... ... 4 жылдың ішінде олардың материалдық-техникалық базасы
талан-таражға түскенін айтпай ... ... ... ... беру ... ... ... органдардың орман және аң
шаруашылығы саласын жақсарту шараларын тиімді жүргізу, қаржы мәселесін дер
кезінде шешу ... күн ... ... пен ... ... жанды байланыс нәтижесінде соңғы жылдары
орманды күтіп-баптау, молықтыру жұмыстарының сапасы артса, тұқымбақтар іске
қосылып, бұрын ... ... ... ... ... ... тау өрттерінің саны, заңсыз ағаш кесу, орман заңдылығын
бұзушылық ... ... ... ... ... ... ... жаңартылып, 2005-2007 жылдар
аралығында әрқайсысы 7-8 млн. теңге тұратын 6 өртсөндіргіш, 40 патрульдік
автокөлік, 18 ... 231 ... 38 ... ... мен өрт ... ... ... Ағымдағы жылы материалдық-техникалық базаны нығайтуға
бағытталған шаралар кеңінен өрістетілуде. 
Қоғамдағы жаңалыққа үн ... оны ... ... ... маңыздылығын
көріп келеміз. Мәселен, Талдықорған, Алакөл, Үйгентас, ... ... ... ... ... ... орналастыру жұмыстарын
“Қазлеспроект” кәсіпорны жүргізіп, 10 жылдық жоба жасалынса, ... ... ... ... су ... да ... ... бетбұрыс деуге болады.
Еліміз бойынша алғашқылардың қатарында 17 орман шаруашылығы мемлекеттік
мекемесі орман қоры аумағын пайдалану құқығына ие ... заң ... ... ... ... ... жылдары 17300 гектар жердегі алма бақтары мен
өзге де ағаштарды зиянкестерден қорғау ... ... ... ... ... ... ... Сарқан орман қорлары
аумағындағы ағаш зиянкестері толығымен жойылды деуге болады. Алманың атасы
– жабайы ... ... ... ... бүгінде жайқала өсіп, жеміс
беруде. 
Бюджеттен бөлінген қаражаттан басқа, ... ... ... ... 3-тармағына сәйкес, ақылы қызмет көрсету арқылы, ... ... елді ... көгалдандыру үшін көшеттер өсіру, халықты ... ету ... де ... ... ... Нәтижесінде өткен
мерзімде мекемелердің арнайы есеп-шоттарына 186,5 млн. ... ... ... ... ... ... және ... өсіруге, мекемелердің
материалдық-техникалық базасын нығайтуға жұмсалды. Кадрларды тұрақтандыру
мақсатында Қазақ ... ... ... ... Қазақстандағы Риддер
аграрлық колледжінің сырттай оқу бөліміне соңғы екі ... 96 адам ... ... Ал ... жылы 45 ... оқыту жоспарланса,
кадрларды іріктеуге, тұрақтандыруға да баса назар аударылуда. 
Орман ресурстарын ... ... (10 ... және ұзақ мерзімге (49 жылға)
пайдалануға берудегі мақсат – орманды қорғауды күшейту, орман заңдылығын
бұзушылыққа жол ... ... ... ... ... ... ... “Орманшы үйі” бағдарламасы оны
күтушілердің өздері қарайтын айналымдарда тұруын қамтамасыз ... ... ... ... ... облыс бойынша 4,3 млн. гектар орман қорын 425 орман ...... Орта ... әр ... ... 10 мың ... аса ... қорын
қорғауға тура келеді. Егер әрбір ... ... ... ... үй ... үйі ... ... тау өртіне, заң бұзушылыққа жол берілмес еді. 
Ағымдағы жылы мекеме бойынша өз қаржыларынан 19 ... үйін ... ... ... 174 ... күтушілері орманшы үйінде ... ... ... ... өз айналымдарында тұруына мүмкіндік жасау
жоспарланған.
“Жасыл ел” мемлекеттік бағдарламасының аясында мекемелер 288 ... ... ... 1 млн. 500 мың түп ... ... 1500 гектарға табиғи
түлету жұмыстары жүргізілсе, Бақанас, Күрті, Үштөбе мекемелерінде жыл ... ... ... ... ... ... себілген. Мекемелер бойынша 13
орман тұқымбағы 295,5 гектар жерге орналасқан.
Жыл сайын тұқымбақ шаруашылығын одан әрі ... ... ... ... ... арттыру шаралары жүргізілуде. Кеген, Лепсі,
Алакөл, Сарқан орман шаруашылығы мемлекеттік мекемелерінде ... ... ... ... ... жұмыс атқаруда. Мәселен, 2001-
2003 жылдар аралығында тұқымбақтарда көшеттер мен балашықтардың 4-5 ... ... ол ... ... асып ... ... ие, ... көшеттердің түрін көбейту мақсатында
тұқымбақтарда Павлодар, Ақмола ... ... ... мәңгі
жасыл шырша, қарағай, Алматы қаласындағы дендрарийден көгілдір шырша
балашықтары ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік “Жасыл ел” бағдарламасы бойынша елді ... 1 млн. ... аса ... ... ... 2007 ... 31 мамырдағы қаулысы бойынша 1 текше метр шырша
ағашы ... ... 7-ден 21-ге ... айлық есептік ... ... өтеу ... ... ... ... ... реттеуші ғана емес, шикізат пен дәрі-дәрмек қоры екенін әсте
ұмытпаған ләзім. ... ... ... 6,7- ... сәйкес,
мемлекеттік орман қоры аумағында аң аулау мен ... ... ... қамтамасыз ету, биотехникалық ... ... ... ...... ... деп тегін айтылмаған. Өрттің шығу себептері көбінесе шөп
қалдықтарын, қоқыстарды қадағалаусыз ... ... ... ... мен ... аң ... мен ... оттарын сөндірмей кетулерінен дала ... ... ... ... ... ... ... өткен жылы Алакөл, Еңбекшіқазақ,
Ескелді аудандарында орын алды. Өрт қаупі ... ... ... ... ... Сонымен қатар орман шаруашылығы қызметкерлері елді
мекендерде үгіт-насихат жұмыстарын ... ... ... ... ... ... дер ... анықтау, тез арада сөндіру жұмыстары жақсарғанын да
ерекше айтқан жөн. Бұл іске ... ... ... ... ... ... стпаттамалары.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| ... | |
| | | |
| ... орманпатологиялық зерттеуі (мың. га) |50 |
|1 ... ... қазу ... |120 |
|2 ... ... ... (га) |10.0 |
|3 ... ... ілу ... құстарды шақыру (дана.) | |
|4 ... ... ... ... |100 |
| ... ... және ауруларын тиянақты зерттеу |50 |
|5 ... ... ... құру ... |5 |
|6 | | ... ... ... құмды топырақта қарағай
ағаштарының екпелері ... ... және жаз ... ... ... ылғалдылықпен, аз жауын-шашын мөлшерімен сипатталатын климаттық
жағдайларды ескерсек, филиал территориясының 89% ... ... ... ... ... ағаш екпелері көп кварталдарды 4 табиғи өрт
қауіптілік классына жатқызылған (11%).Орман өрттерінің туып және ... ... ... ... ... ... ... шаралар түрлері және көлемі Қазақстан
Республикасының Үкіметінің 2004 жылғы 19 ... №53 ... ... территориясындағы орманды қорғау, күзету және қайта өсіру нормалары
мен нормативтері туралы» қаулысына, Қазақстан Республикасының ормандарында
өрт қауіпсіздік ... ... және аң ... ... 2004 жылғы 13
желтоқсанның №268 бұйрығы) сай жүргізіледі.
Құрылыс ... ... және ... ... қарсы техника мен
жабдықтарды алу мәселелері екінші техникалық жиналыста келісілді.
Қазіргі ... ... ... қарсы бөлгіштерде жолды салу
жоспарланған. Кесу және тазалауды ... ... ... ... ... ... жасау жобаланған. Оларды екі жолақ түрінде жасау
көзделген(жолдың екі ... Одан ... жас ... ... (блок) бөлетін жолақтарда минералданған жолақтар жасау керек.
Минералданған ... күту ... ... ... барлардың және істеуге
және тазалауды талап ететін өртке ... ... екі ... ... ... ... ... жолдардың екі еселенген ұзындығы,
жас қылқан жапырақтардағы ... ... ... ... орманның
сыртқы шекарасының ұзындығы кіреді.
Өртке қарсы бөлгіштерді жасау ... күту ... ... ... шабу үшін, жолды салу үшін шынжыртабанды тракторлар алу
қажет (әр орманшылық үшін).
Алуға керек ... ... ... ... ... ... ... орманның көмекшісіне және
орман шеберіне берілуі керек, ал автомобильдік радиостанция саны-біреуі ... ... ... ... машинасында болу керек.
Ал қалған алуға керек заттар, ... ... ... бұйрығымен бекітілген «өрт-химиялық станциялар туралы ережесіне»
сай өрт-химиялық станцияға керек құрал-жабдықтармен ... өрт ... ... ... ... мемлекеттік мекемелерінде 980 рейд
жүргізіліп, 18 ағаш кесу оқиғасы ... ... ағаш ... ... 18 іс сот ... ... 10 заң бұзушыға 177,7 мын теңге көлемінде
айыппұл салынды. Алматы облысы табиғи ресурстар және ... ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық жұмыстары кезінде орын алатын дала ... ... ... ... алдын алу шараларын күшейтуде:
 - орман  өртіне қарсы  92 км минералданған ... ... 1595 км ... ... ... ... жүргізді. 
- өрт қаупі  туралы  орман алқабына 3385,8 мың ... 708  ... ... ауыл шаруашылық құрылымдарына 1703 ескерту  беріліп;
- 7837 дана өрттің  қаупі ... ... ... ... өрт ... өте ... ... жергілікті тұрғындар мен
мектептерде 616   семинар, лекциялар өткізілді;
- бұқаралық ақпарат құралдарында 78 мақала жарияланып;
- теледидардан ормандағы өрт қауіпсіздігі ... 6;
- ...... ... Орман күзеті, өрт ... ... ... және өрт ... ... ... орман қорында 2 орман өрті 1,8 га жерді шарпыды.
Облыс аумағында 56 дала өрті тіркелді, өрттің жалпы көлімі 2048,63 ... ... ... ... ... пен топырақты қорғау, суды сақтау
және санитарлық-гигиеналық функцияларды атқарады.
Облыс әкімдінінің комуналды меншігіндегі орман қорының жалпы ... ... га, оның ... ... алқап 1666,9 мың гектар, олардың 85,9 мың
гектары жасанды жолмен отырғызылған ... ... ... ... ... ... 8,2% құрайды.
Облыс әкімдігінің «Алматы облысы аумағында дала, тау, ... және ... ... ... ... ... ... іс-қимыл жасаудың 2006-
2010 жылдарға арналған жоспарын бекіту туралы» 2006 ... 23 ... ... ... ... ... ... орман шаруашылығы
мекемелерінде өрттің алдын алу, оларды дер кезінде ... жою ... ... ... ... ... алдын алу мақсатында орман
алқаптарында жыл сайын 70 шақырым минералды жолақтар жасалып, 1110 ... ... ... жасалады.
Орман шаруашылығы дамытудың басым бағытының бірі - орман өсіру және қалпына
келтіру болып ... Осы ... ... аумағында орман алқабын кеңейту
үшін екпе ағаштарын молынан өсіруге үлкен маңыз беріледі. 1991 жыл мен ... ... 108,0 мың га ... ... отырғызылып, осар 20,0 мың га
астам орманды алқап санатына көшірілді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің республикалық «Жасыл ел» ... ... ... орманды қалпына келтіру және өсіру жұмыстары 15427
га жерге жүргізілді, оның ... 6571 га. себу және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін 17 питомникте 9,7
млн. түп әр ... ағаш ... ... ... ... қамтамасыз
ету үшін Алматы орман селекциялық кәсіпорнының қатысуымен орман ... ... ... ... ... арасы мерзімі 10 жыл болғанымен,
мемлекеттік мекемелердің көбінде орманды орналастыру ... ... ... рет жүргізілді. 2006 -2007 жылдары «Қазақ орман орналастыру
кәсіпорны» 4 мемлекеттік орман мекемесінде орман ... ... ... 13 ... ... ... ... жүргізу
2015жылдың аяғына дейін ... ... ... ... ... ... ... мақсатында 2007-2008
жылдары мынандай шаралар атқарылды: улы химикаттарды көмуге арналған 2
полигонға ... ... ... ... 10 елді ... ... ... заңсыз қоқыстар үйіндісі төгілген жерге, қайта өңдеу
құнарландыру жұмыстары атқарылды, Іле өзені мен оның ... ... ... ... және Тасмұрын магистральдік каналдарының басына
балықтарды қорғау ғимараттары салынды.Тектік қорды және биологиялық тепе-
теңдікті сақтау ... ... ... ... ... ... және Жануарлар дүниесінің кадастрі әзірленді. 
Бүгінгі таңда білім беру саласы міндеттердің бірі-жас ... ... ... ... ... оның ... тиімді пайдалануға
тәрбиелеу. Осы мақсатта қоршаған ортаны қорғау тақырыбына жыл сайын үгіт-
насихат, ... оқу ... ... ... брошюра, бюллетендер
шығарылды. 2010 жылдан бастап канализация ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2009 жылдың 24-мамырындағы
№832 жарғысы негізінде және орталықтандырылған атқарушы ... ... ... ... қамтамасыз ету және су тарту қызметтері
Алматы облысы энергетика және коммуналдық ... ... үсті ... ... су ресурстары 800-ден астам көл мен өзен-ағын
суларды құрайды (соның ішінде 18 өзен- ағын ... ... ... және бір ... Республикалық маңызы бар су айдындары). Ірі ... ... ... ... ... ... Жаланашкөл және
Қошқаркөл), Көлсай, Үлкен Алматы және тағы басқасы, Қапшағай, Бартоғай және
Күрті су ... ... ... ішіндегі ең ірі Іле өзенінің Балқаш
көліне құятын тұсы ... 8 мың ... км ... ... ... ... ... тепе-теңдікті сақтауда табиғатты реттеуші
ретіндегі маңызы өте зор.
Жер асты ... ... ... тұщы жер асты суларының қоры мол.
26216,3 мың. ... ... ... ... 9,56 млрд. м3) алынатын
жер асты суларының жалпы ... 884,52 ... ... (баланстық
қордың 3,4 %). Алайда, пайдалануы төмен деңгейде, аумақты сумен қамтамасыз
ету қоры бар.
Аймақта тұщы ... ... ... қоры өте ... Қазақстанда құралатын
65 км3 судың 47 км3 Алматы аймағының таулы өзендерінің ... ... 70% ... ... Бұл су ... ... жерлердің және аймақтағы
су пайдалану экономикасының негізі болып табылады.
Осыған орай, облыстың су нысандарында су қорғау аймақтары мен белдеулерінің
белгіленбеуіне ... ... мен ... жағалауында түрлі
ғимараттардың құрылысы ... Оның ... ... су ... ... тигізетін кері әсері ескерілмейді. 
Алматы облысының су нысандарында су ... ... мен ... ... 2010 жылға көрсеткіштерінің өсу себебі, 2009 жылы ... су ... ... мен ... белгілеудің жобалау-сметалық
құжаттары жасалған.
Су қорғау аймақтары мен белдеулерін ... ... бара ... ... 2011 ... ... су қорғау аймақтары мен белдеулерін
белгілеудің кіші су нысандарында жүргізілетініне байланысты.
Жоғарыда аталған мәселелерді ... ... ... ... ... ... мен ... қолайлы ортаны қалыптастыру және экологиялық
тұрақты даму негіздерін қамтамасыз ету ... екі ... ... Орман, су ресурстарын, жануарлар әлемін сақтау және ұтымды пайдалануды
қамтамасыз ету.
2. Адам денсаулығы мен ... үшін ... ... ... ... ... қарқынын төмендету.
  Орман өрттері ... ... ... ... және әр ... ... ... орманда дайындалған ағаштар да, ормандағы құрылыс та
зардап шегеді. Өртпен зақымданған ағаш өсуін тоқтады және оларда зиянкестер
мен саңырауқұлақ аурулары ... ... сау ... үшін ... ... айналады.
Сонымен өрттен соң тек өртте зақымданған ағаштар ған емес, көрші өсіп
жатқан сау ... ... ... ... өсінділер және жабынды жанып кетеді.
Орманды қайта жаңарту жағдайлары нашарлайды және бұл жиі тұқымның ... ... ... кеткен шырша-самырсынды орманның орнына өздігінен
қайың және көктеректер пайда болады. Қылқан ... ... ... ... көп жыл ... соң өседі, жапырақтылардан соң.
Оттың әсерінен топырақтың минералдық қабаты тығыздалып, су және ... ... ... ... Кеуіп қалған ағаштардың ... ... ... ... ала алмай,соның нәтижесінде күйік әсер еткен
барлық ауданның батпақтануы орын алады.
Орман өрттері бағалы ... мен ... ... ... ... жаққа
қуып жібереді, сөйтіп мемлекетті бағалы былғарыдан айырады. Су қорғауда
маңызы зор ормандарда өрттер жергілікті жердің су ... ... ... жойылуына және өзен бойынша кеме жүрудің нашарлауына
әкеледі. Сонымен қатар өрттер шөптің,пішеннің,шымтезектің ... ... ... ... ... ... отпен абайсыз болғандықтан және ... ... ... ... ... ... ... немесе кездейсоқ адам
қалдырып кеткен сөндірілмеген сіріңке ... ... ... ... ... аңшылық оқтар, мұның бәрі өрттің ... бола ... ... өрттер орман арқылы өтетін шоқұстағыштары жоқ паровоз,автомобиль
шоғынан болу мүмкін.Өртке жиі ... ... жағу және ... ... өрт ... ... ... себеп бола алады. Көптеген
өрттер шөп шабуға арналмаған орманды және ескі шөпті ауылшаруашылық палды
жіберу үшін ... ... ... ... ... ... ... және жатып қалған жабындының өздігінен жануы, бірақ ... ... ... көбі адамның кінәсінен болады, оларды алдын алу
үшін профилактикалық шаралар ... ... ... ... көктемде (мамырда) өткен жылдық ... ... ... ... және күздегі жауындар басталғанша биылғы
шөп құрғаған кезде болады.
Орманның жану уақыты жергілікті ... және ... ... ... ... Ұзақ ... және құрғақ ауа-райы болса өрттер,
өрттер бүкіл жаз бойы құрғақ шөп жабындысына ... бола ... ... ... ... ... өрттінің ең үлкен қауіптілігі туады, егер орман ... ... ағаш ... ... ... өрті - бұл ... ... өрттің бағынбай, апатты жағдайға
жеткізе таралуы. Өрттерді 3 түрге бөлу қалыптасқан: төмендегі, ... ... (жер ... шымтезекті).
Төмендегі өрт - оттың жер бетінің топырақты жабыны ... ... ... ... ... ұсақ ... қабықтардың,
қылқандардың, жапырақтардың үйіндісі; ағаш төсемелері, құрғақ шөп және
шөпті өсімдіктер; топырақтың үстіңгі бетін ... ... шөп, мүк, ... және ағаш ... төмен жағындағы қабықтары жанады.
Оттың таралу жылдамдығы мен жану ерекшелігіне қарай ... ... ... ... ... және ... ... сипатталады.
Төмендегі үстірт (шарпып өтетін тиіп-қашпа) өрт, ... ... ... ... ... ... ұсақ ... заттардың ең
жоғарғы қабаты өткен жылғы шөпті өсімдіктер ... ... ... Оттың
таралу жылдамдығы едәуір жеткілікті - 180-300 м/сағ. (3-5 м/мин) және
желдің ... ... ... ... ... ... Ағаш төсемі 2-3
см жанып кетеді. ... ... ... ... ... ... учаскелерін от шалмайды және үстірт өрт шарпыған аумақтың пішіні
теңбіл болады.
Төмендегі тұрақты өрт ... ... ... ... ... төсемінің толық жанып кетуімөн сипатталады. Төмендегі ... ... ... ... ... ... әбден кепкенде өрбиді.
Тұрақты өрт шалған учаскелерде ағаш төсемелері, жас шыбықтар мен бұталар
түгелдей ... ... ... ... мен ... ... ... жас желек ағаштар айтарлықтай бұлінеді, ағаштардың біраз
бөлігі өсуін тоқтатады және қурап қалады. Төмендегі тұрақты өрт ... ... ... ... ... ... 180 ... дейін (1...3
м/мин) жетеді. Жалындап жанған оттың жылдамдығы 0.2 м/мин қүрайды.
Оттың жанып жатқан шетіндегі жалынның биіктігі ... ... ... ... ... 0.5 м-ге ... орташа (жалынның биіктігі 1.5 м-
ге дейін) және күшті (жалынның ... 1.5 ... ... деп ... өрт өсіп ... тік ... ұшар ... сипатталады, үстірт және ... ... ... үстірт кезінде от ағаштардың ұшар бастары ... ... ... ... ал ... өрт болғанда от өсіп тұрған
ағаштардың тік ... ... ... ұшар ... ... ... ... да, бұта етіп өсірілген біртекті ... да ... ... ... және ... ... өрт ... бұтақтары
салбырай өскен қылқанды ағаштардың ұшар ... ... ... жас ... мол көп сатылы жас желең ағаштарда, сонымен ... ... ... ... ... ... ... өрттердің
жылдамдығы: тұрақты өрт -300...1500 м/сағ. (5...25 м/мин),үстірт өрт - 4500
м/саг. және одан жоғары (75 ... және одан ... ... оттың
жайылуының ең төмен жылдамдығы 4500...4800 м/сағ. (75...80 м/мин)құрайды.
Жоғарыдағы өрттерге, әсіресе, қылқан жапырақты жас ... мен бұта ... емен ... қалың қопасы (көктемде өткен
жылғы құрғақ жапырақтар жатқан кезде), таулы ... - тік ... ... жоғаргы бөлігіндегі және асулардагы барлық-қылқанды жас ... ... ... Жоғарыдағы өрттердің шығуына елеулі
дәре-жеде құрғақшылық пен ... ... ... болады.
Топырақтағы өрт төмендегі өрттің ... ... ... ... «тереңдеуі» нәтижесінде өрбиді. Топырақтағы
өрттер төменгідей: төсемелі-қарашірікті (от ағаш ... ... ... ... тарайды) және жер асты немесе шымтезекті
(от шымтезек қабаттарына ... ... ... ... шымтезек қорларына тарайды) болып бөлінеді.
Мұндай өрт кезінде ағаштардың тамырлары өртенеді, ... ... ... ... ... ... ... Өрт, көп
жағдайда, дөңгелек немесе сопақ пішінді болады. ... ... ... - ... ... ... ... бірнеше метрге дейін ғана
жетеді.
Самырсынды ... өрт ... ... ормандарға
қарағанда жоғары, қарағайлы ағаштарға тез қарқынды өрт тән.
Өрттің өрбуіне байланысты орман өртінің белгілі пішіндері болады:
дөңгелек ... ... ауа райы ... от ... ... ... бір қалыпты жайылғанда, салыстырмалы тегіс жерде байқалады;
тегіс емес (әр жақты) пішін құбылмалы жел тұрғанда, әр ... ... ... ... ... байқалады;
эллиптикалық (созылған) пішін салыстырмалы тегіс жерлердө жел тұрғанда,
біртекті жанғыш ... ... ... пішіні мен оның аумағы ... өрті ... ... ... ... ... Орман өрттермен күресу шаралардың ... ... ... ... ... және ... өртпен немесе сөндіру
шаралары.Алдын алу шараларының маңызы зор, ... ... ... сақтау,
оны өшіруден оңай.Алдын ала шараларының мақсаты ормандарда өртер пайда
болмайтындай жағадай жасау.
Алдын алу ... ... ... ... ... үгіттеу,
ормандарды және ағаш кесетін жерлерді қоқыстан ... ... ... ... мен ... жасау.
Өрт болған жерде, ормандада, автомобиль және ... ... ... ... ... ... мен ... шаралар, өртке қарсы бақылау, күзету ... ... ... және жердегі күзету кіреді.
Өртке қарсы шараларды барлық жерде, әсіресе орманда ... ... ... ... ... түрлері:
әңгімелесу, лекциялар, баяндамалар, радио және ... ... ... ... ... үгітқағаздары, арнайы бейне-
фильмдерді көрсету, орман мұражайын, бұрышын, ... ... ... ... ... ... өз еркімен келген адамдардан өртке
қарсы бригадалар мен ... ... ... күресу бойынша
сабақтар өткізу.
Насихаттаудың негізгі тақырыптары: ... ... ... оны қорғау, орманды өрттерден алдын алу шаралары және онымен
халықтық күресу жолдары, және т.б.
Аң аулаушылар, балықшылар, ... кең ... ... ... ... ... және ... демалатын
халықпен жұмысқа ерекше көңіл бөлу керек.
Ормандарда арнайы демалу және темекі тартуға арналған орындармен
жабдықтаудың үлкен маңызы бар, онда (3х3 м) ... ... ... ... қояды.
Өрт қаупі жоғары болған кезде тиым ... ... ... ескі ... ... жерде,шымтезекті алу орнында және құрғақ
шөп көп жерде,ағаш астында, ал ... ... отты тек 0,5м ені ... ... бар ... ... жоқ от ... жермен жақсылап көму керек немесе ... ... су құю ... ... жатқан сіреңке, темекі қалдыруға,
тез жанғыш материалдардан жасалған оқ-дәрмекті орманда аң ... ... ... ... ... двигательдерде отын багына жанармай құюға,
қоректен-діру жүйесі дұрыс жұмыс істемейтін ... ... ... құйып жатқан машиналар жанындатемекі тартуға немесе ашық ... тиым ... ... істейтін ұйымдар міндетті:
Жұмыс істеген жерлерді ... ... ағаш ... ... ... тарада ені 1,4 м болатын
минерал-данған жолақпен қоршалған алаңда сақтауға.
Орман ... ағаш ... ... ... ... уақытын, орнын айтуға. Жұмыс істеу ... ... ... және ... ... ... ... болу керек.
Өрт қауіптілігі жоғары маусымдықта өрт сөндіру топтарын құруға,жұмыс
істейтіндермен ормандағы өрт ... ... және ... ... ... ... жүргізу.
Өртке қарсы бөлгіштер-бұл арнайы жасалған ... ... бар ... ... ені 30-50м, ... және ... жолы бар ... ортасында минералданған жолағы бар
соқпақ ені 4-6м ... ... ... таралуына кедергі жаайды, қарсы отты жіберетін бастапқы
пункт ретінде, жол жасау үшін керек трасса ... ... ... ... ... ірі ... ... алаңдарды ұсақ
алаңдарға бөлу.
Бөлгіштер өртке ... ... ... ... ... ... оқшауланған алаңдар құру
керек.Бөлгіштерді орман ... ... 4-5м ... ... жолақты немесе ені 1-3м болатын қорғағыш жыртылған жолақ
жүргізеді[
5. Қорытынды
Орманның адамның ... ... ... ... ... ... ... аталады. Алматы облысында орманшылардың жасаған еңбектері зор, әрине
техниканың жетіспеушілігіне байланысты көп жұмысты орманшылар өз ... тура ... ... ... ... ... ... күзету,
қорғау және толықтыра отырып оның ресурстық әлеуетін көтеру, жануарлар
әлемін қорғау және ... ... ... ... ... ... мен қауіпсіздігін және тұрғындардың денсаулығын қорғау,
ластанудың алдын алу, экологиялық ... ... ... ете ... ... ... ... жақсарту. Орман
шаруашылығы дамытудың басым бағытының бірі - орман өсіру және ... ... ... Осы ... ... аумағында орман алқабын кеңейту
үшін екпе ағаштарын молынан өсіруге үлкен маңыз беріледі. 1991 жыл мен 2004
жыл ... 108,0 мың га ... ... ... осар 20,0 мың ... ... ... санатына көшірілді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
республикалық «Жасыл ел» бағдарламасына ... ... ... ... ... және ... жұмыстары 15427 га жерге жүргізілді, оның ішінде
6571 га. себу және ... ... ... ... ... көшеттермен
қамтамасыз ету үшін 17 питомникте 9,7 млн. түп әр түрлі ағаш ... ... ... ... ету үшін ... ... селекциялық
кәсіпорнының қатысуымен орман тұқымы базасы қалыптастырылды. Орманды
орналастыру ... ... ... ... 10 жыл ... ... көбінде орманды орналастыру жұмыстары 1989-1993
жылдары ... рет ... 2006 -2007 ... «Қазақ орман орналастыру
кәсіпорны» 4 мемлекеттік орман мекемесінде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етті,
қалған 13 мемлекеттік мекемелерінде орман ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
1. Алексеев С. В. Молчанов А. Л. ... ... на ... ... ... ... Анучин Н. П. и др. Лес в ... ... М.: ... ... ... Н. П. ... лесопользования.— М.: Лесная промышленность,
1980.
4. Воробьев Г. И., Анучин Н. П., Арцыбашев Е. С. и др. Лесное ... ... ... ... 2). ... ... Гаель А. Г. и др. Ленточные боры ... ... АН ... 1962, т.4.
6. Глушков Н. II, Венгеров В. И., Долбин им И. В. ... С. Леса ... ... ... УФАН ... Грибанов Л. П. Ленточные боры Алтайского края и Казахстана.
М., 1954.
8. ... Л. II. ... ... ... ... леса на рост и
морфологические особенности соснового подроста в ленточных борах Обь-
Иртышского междуречья. — ... по ... ... ... 1958, вып. ... ... Л. II. Естественное возобновление и техника рубок ухода в
сосновых насаждениях ... ... ... ... ... ... Л. II. Степные боры Алтайского края и Казахстана. М—Л.,
1960.
11. ... Л. Н., ... Н. В. К ... о ... ... под
покровом шелюги в южной части ленточных боров. — ... ... ... 1959, т. ... ... Л. П. Сосновые леса Казахстана и биологические основы
хозяйства в них. Свердловск, 1965.
13. Декатов П. Е. ... мо ... леса при ... М. — Л., ... ... ... Н. Е. Простейшие мероприятия по возобновлений леса при
концентрированных ... М. — Л., ... 1936. 112 ... ... и ... СССР. І.I—VI.—М„ Изд. АН СССР,1949- 1960 гг.
16. Дробиков А. А. Технология лесосечных работ и ... при ... ... ... ... в ... ...
«Труды Северо-Кавказской лесной опытной станции», 1967, выи. VIII.
17. Дьяченко А. К ... о ... ... ... ... Среднего Урала. — «Лесное ... ... ... 1932, № 5.
18. Европейской части СССР и лесовосстановление. ... ... ... ... И. Н., ... К. В. — ... под пологом некоторых
типов широколиственных лесов. — ... АН ... 1949, т. , № ... ... Е. П. ... дело.— В кн.: Лесные культуры/Под
ред. ... В. В. ... ... ... 1949, с. ... ... М. П. ... способов ухода за сосной
смешанных ... ... ...... Петрозаводской
ЛОС ЛенНИИЛХ», вып. I. Петрозаводск, ... ... ... К.. ... и ... в ... ... боров. — В
сб.: Кулундипская экспедиция АН СССР. М., 1935.
23. Ильин А. И. ... ... и ... в ... ... Северного
Кавказа. - «Труды Тбилисского института леса» 1965, т. XIV.
24. Кайрюкштпс Л. А. ... ... ... ... ... М., ... ... 1969. 208
стр.
25. Козубов Г. М. Репродуктивная деятельность сосны на ... ... ... ... 1971.
26. Колданов В. Я. Смена пород н лесовосстановление, М., ... ... ... Б. П. Леса ... ... — В сб.: ... Т. IV. М„ ... 1969.
28. Колесников Б. П. Основные итоги изучения ... на ... ... в лесах Свердловской
области. — «Труды Ин-та биологии УФАН СССР», I960, выи, ... ... Б. П. ... ... лесов
(на примере Урала). — в сб.: ... ... и ... на V ... ... конгрессе). М., Ип-по АН СССР, I960.
30. Коновалов П. Л., Ионии В. М. Типы ... ... ... их ... и ... ... — В кн.: ... обмену опытом на предприятиях лесного хозяйства Свердловской
области. Свердловск, 1959.
31. Корчагин А. А. ... ... па ... ... и
восстановление ее после пожара па европейском Севере— «Труды Ботан.
ин-та АН ... сер. 3 ... 1954, вып. ... Лебединский А. В. Сосна.— М.. Лесная промышленность, 1979. [28]
Летягии Н. В. Аграрный цех ... ... ... «Лес ... М..Лесная промышленность, 1985.
33. Лосинкий К. Б. ... ... ... ... в ... ... вып. 45.
34. Максимов В. Е., Вячкилс В. В., Паянен А. П. ... мер ... ... ... в ... ... — В сб., Л., ... Мелехов И. С. ... и ... ... ... П. И. ... ... ... и Новолядинского лесхозов. —«Труды института
Уральского филиала АН ... ... ... И. С. ... и ... Изд. 2-е, М., ... Мелехов И. С. Лесоводство. — М., 1989.
39. Мелехов И. С. Насущные ... ... ... на ... — В ... ... продуктивности лесов Северо-Запада. Архангельск. 1966.
40. Мелехов И. С. Научные основы лесовосстановительных ... ... ...... ... 1959, № 2.
41. Мелехов И. С. Научные основы лесовосстановления. Всесоюзная научная
конференция по ... ... ... ... ... ... И. С. О возобновлении ели на гарях. — «Лесное хозяйство и л
есная промышленность», 1933, № 10.
43. ... И. С. О ... ... ... ... ... ... Chrysomyxa ledi. — В кн.: Сборник работ Архангельского
лесотехнического института, №8. Архангельск, 1946.
44. ... И. С. ... ... вырубок. — В кн.: Основы типологии
вырубок и ее значение в лесном хозяйстве. Архангельск, ... ... И. С. ... ... вырубок.—В книге «Основы типологии
вырубок и ее ... в ... ... Архангельск, 1959.
46. Мелехов И. С. Рубки главного пользования. М.. Гослесбуш издат, 1962.
47. Мелехов И.С,3анин И. В.Лесовозобновление и ... с ...... индустрия», 1935.
48. Моисенко Ф. П. Повышение продуктивности и ... ... ... регулирования породного состава: — ... ... ... ... ... 1960, № ... Морозов Г. В. Учение о лесе. М.—Л., Госиздат, 1928, 80 ... ... Г. Ф. Лес как ... географическое. - В сб.: Материалы по
изучению русского леса. Вып. I. СПб., 1914.
51. Моторов Г., Потапов Ф. ... в ... ... ... 1964, № 2, 3.
52. Озорнин В. П. Водное обескрыливание семян сосны и ели.— Лесное
53. Опыт создания ... ... в ... Ленинградской области. —
Реф. выпуск, «Лесохозяйственная информация», 1969, № 1 .
54. Орленко Е. Г. ... ... за ... (обзор). М., 1975. 39
с
55. Орлов Ф. Б. К вопросу о влиянии ... ... ... ...... ... лесотехнического
института», т. XIII.
56. П о б с д и н с к и й А. В. ... леса на ... М. — Л.. ... 1955.
57. Писарснко А. И. Восстановление ... ... па ... в
европейской части РСФСР. М., 1973.
58. Побединекий А. В. О способах рубок в лесах ... ... ... ... 1962, ... Побединский А. В. Возобновление на вырубках в таежных лесах ... ... 1970, № ... Правдин Л. Ф. Сосна обыкновенная,—М., Наука, 1964. 196 с.
61. Прокопьев М. П. Некоторые особенности роста и строения ... ... ... и ... лесхозах. — В кн.: Опыт; и пути ... ... ... в ... области) Пермь. Пермское
правление ПТО, 1971.
62. Симой Ф. Ф. ... ... ... ... ... сосны
с соображениями о рубках в сосняках (Урал, ле-сотехн. ни-т,
63. Синькевич М.С. О возобновлении ... ...... хозяйство», 1956, № 10.
64. Смирнов В. Е. Восстановление сосны в ленточных борах ... ... н ... ... шелюги красной. Барнаул, 1953.
65. Смирнов В. И. Полувековой опыт лесовосстановленвя в ленточных борах
Казахстана и Алтая. - ... ... ... лесного хозяства», 1966.
66. Стратонович А. И. Лесные ... ... ... М., «Лесная
промышленность», 1966.
67. Суворов В. И. Особенности ... ... ... ... ... в ... и на дно ... на суглгі нистых дерново-
подзолистых почвах Предуралья. — ... ... ... ... 1963, вып. 36.
68. Сукачев В. П. Краткое руководство к исследованию типов
69. Сухих В. П. ... ... ... ... ... области. — В
кн.: Состояние возобновления и пути ... ... ... ип-т леса и ... ... ... В. П. Динамика лесистости и породного состава
71. Ткаченко М. Е. Леса Севера. — «Труды по ... ... делу ... 1911, вып. 25.
72. Ткаченко М. Е. Общее лесоводство. Гослесбумиздат, М. — Л. 1955.
73. Ткаченко М. Е. Общее лесоводство. М., ... 74 ... ... В. Б. ... ... ... и ... пород и
лесах Подмосковья. — «Лесное хозяйство», 1971, .
75. Хорев И. И. ... ... ... на ...... и лесоэксплуатация», 1935, № 9.
76. Цветков В. Ф. Лесной биогеоценоз. — Архангельск, 2004.
77. Цветков В. Ф. О ... ... ... па вырубках Кольского
полуострова. — В кн.: ... ... по ... ... ... Архангельск, 1971.
78. Цветков В. Ф. О связи возобновления сосны с ... ... ... ... ... — «Лесной журнал», 1968, №6.
79. Цветков В. Ф. Роль предварительного ... ... ... ... в ... и ... борах Кольского
полуострова. Автореферат диссертации на соискание уч. степени канд.
с.-х. наук., 1971.
80. Цветков В. Ф. ... ... ... на ... — «Лесное хозяйство, 1971, № ... ... В. Ф. ... оценки естественного лесовозобновления на
Кольском полуострове. Тезисы докладов к Всссоюз. сов. но ... на ... ... Северо-Запада
европейской части СССР, Архангельск, 1971.
82. Чекризов Е. А. ... ... ... Чекризов Е. А. О некоторых болезнях сосновых культур на ... — В кн.: ... ... но ... ... и ... 1971.
84. Чекризов Е. А., Цветкова В. И. Механизация лесо-культурных работ на
лишайниковых и черничио-багулышковых ...... 1965, № ... ... П. И. Влияние пожаров на возобновление лесов ... ... ... А. П. Восстановительные ... в ... ... ... — В сб.: ... ... ... ... М., ... АН ... 1949.
87. Шумаков В. С, К у р а е в В. Н. Современные способы ... ... ... ... М., ... ... 1973.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орман және орман-парк шаруашылығы5 бет
Орман және орман-парк шаруашылығындағы жаңа техника мен технологияның ролі3 бет
Орман және орман-парк шаруашылығының дамуын жоспарлаудың рөлі10 бет
Орман шаруашылығы37 бет
Орман шаруашылығы жайлы61 бет
Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті: құрылымы және қызметі12 бет
Орман шаруашылығы туралы ақпарат75 бет
Орман шаруашылығын жоспарлау7 бет
Орман шаруашылығын жоспарлау жайлы ақпарат6 бет
Орман шаруашылығын жоспарлау жайлы мәлімет7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь