Маркетинг – нарықтағы кәсіпкер тәртібінің ғылымы


КІРІСПЕ
І МАРКЕТИНГ . НАРЫҚТАҒЫ КӘСІПКЕР ТӘРТІБІНІҢ ҒЫЛЫМЫ
1.1 Рынок жағдайларында тұтынушы мінез . құлқын оқып білу
1.2 Маркетингтік зерттеулер жүйесі
ІІ МАКЕТИНГ ҮРДІСІ РЫНОКТЫ СЕГМЕНТТЕУ
2.1 Маркетингтік ақпарат жинау
2.2 Рынокты сегменттеу
ІІІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ МАРКЕТИНГТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Рынокты талғамдары, талаптары, мәдениеттік ерекшеліктері бар әр түрлі сұраныс деңгейімен сипатталатын тұлғынушылар құрайды. Осы кезде компания негізгі тұтынушылар тобын анықтау барысында олардың мінез-құлқына ерекше көңіл аударуы тиіс. Осы кезде тұтынушылар мұқтаждықтарын толық біліп барьш, өнім ұсыну қажет. Мұқтаждық адамның мәдениет деңгейімен белгіленетін қажеттіліктің өзгеше түрі. Тұтынушылардың мінез құлқының калыптасуында олардың мәдениеті ерекше орын алады. Жалпы мұқтаждықгар келесі негіздеулер бойынша жіктеледі:
субъектілері бойынша; жекелей және қоғамдық;
абстрактілік деңгейіне қарай; абстрактілік және нақты;
өндіріс процесіне катысты: экономикалық және экономикалық емес;
өзектілігі бойынша: бірінші. екінші және алысталған. Тұтынушылардың мінез-құлқын оқуға негізделген сатып алушы мінез-құлқының моделі әрекет етеді. Рынок бойынша маманның басты мақсаты - әр түрлі тіркендірушілер мен жауап реакциясы пайда болғанда тұтынушы санасының "қара жәшігінде" болған өзгерістерді білу. "Қара жәшік" екі бөліктен тұрады: 1-шісі сатып алушы сипаттамасы, адамның тітіркендірушілерді қабылдауы мен жауап кайтаруына негізгі әсер етуші; 2-шісі - нәтижесі тәуелді сатып алу шешімін кабылдау үрдісі
Тұтынушы санасының қара жәшігінде маркетинг ынталары әсерімен, сонымен қатар басқа да факторлармен сатып алу жайлы шешім қабылданады. Сатып алу жайлы шешім кабылдау кезінде маркетинг құралдары үлкен ықпал етеді. Одан басқа психологиялық, әлеуметтік-мәдени және бутуациялық фактылар әсерін тигізеді.
Психологиялық факторларға жататындар: мотивация, жеке тұлғаның типі, құндылықтар, қабылдауы, көндіруі, өмір стилі. Әлеуметтік-мәдени факторлар болып табылатындар: жекелей ықпалы, референттік топтар, жанұясы, әлеуметтік кластар, мәдениеті, субмәдениеті. Ситуациялық факторлар: сатып алу мақсаты, физикалық айналасы, уақыттық эффектісі, жиналған тәжірибесі.

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




МАРКЕТИНГ – НАРЫҚТАҒЫ КӘСІПКЕР ТӘРТІБІНІҢ ҒЫЛЫМЫ

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

І МАРКЕТИНГ – НАРЫҚТАҒЫ КӘСІПКЕР ТӘРТІБІНІҢ ҒЫЛЫМЫ

1.1 Рынок жағдайларында тұтынушы мінез – құлқын оқып білу

1.2 Маркетингтік зерттеулер жүйесі

ІІ МАКЕТИНГ ҮРДІСІ РЫНОКТЫ СЕГМЕНТТЕУ

2.1 Маркетингтік ақпарат жинау

2.2 Рынокты сегменттеу

ІІІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ МАРКЕТИНГТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

КІРІСПЕ
Рынокты талғамдары, талаптары, мәдениеттік ерекшеліктері бар әр түрлі
сұраныс деңгейімен сипатталатын тұлғынушылар құрайды. Осы кезде компания
негізгі тұтынушылар тобын анықтау барысында олардың мінез-құлқына ерекше
көңіл аударуы тиіс. Осы кезде тұтынушылар мұқтаждықтарын толық біліп барьш,
өнім ұсыну қажет. Мұқтаждық адамның мәдениет деңгейімен белгіленетін
қажеттіліктің өзгеше түрі. Тұтынушылардың мінез құлқының калыптасуында
олардың мәдениеті ерекше орын алады. Жалпы мұқтаждықгар келесі негіздеулер
бойынша жіктеледі:
субъектілері бойынша; жекелей және қоғамдық;
абстрактілік деңгейіне қарай; абстрактілік және нақты;
өндіріс процесіне катысты: экономикалық және экономикалық емес;
өзектілігі бойынша: бірінші. екінші және алысталған. Тұтынушылардың
мінез-құлқын оқуға негізделген сатып алушы мінез-құлқының моделі әрекет
етеді. Рынок бойынша маманның басты мақсаты - әр түрлі тіркендірушілер мен
жауап реакциясы пайда болғанда тұтынушы санасының "қара жәшігінде" болған
өзгерістерді білу. "Қара жәшік" екі бөліктен тұрады: 1-шісі сатып алушы
сипаттамасы, адамның тітіркендірушілерді қабылдауы мен жауап кайтаруына
негізгі әсер етуші; 2-шісі - нәтижесі тәуелді сатып алу шешімін кабылдау
үрдісі
Тұтынушы санасының қара жәшігінде маркетинг ынталары әсерімен, сонымен
қатар басқа да факторлармен сатып алу жайлы шешім қабылданады. Сатып алу
жайлы шешім кабылдау кезінде маркетинг құралдары үлкен ықпал
етеді. Одан басқа психологиялық, әлеуметтік-мәдени және бутуациялық
фактылар әсерін тигізеді.
Психологиялық факторларға жататындар: мотивация, жеке тұлғаның типі,
құндылықтар, қабылдауы, көндіруі, өмір стилі. Әлеуметтік-мәдени факторлар
болып табылатындар: жекелей ықпалы, референттік топтар, жанұясы, әлеуметтік
кластар, мәдениеті, субмәдениеті. Ситуациялық факторлар: сатып алу мақсаты,
физикалық айналасы, уақыттық эффектісі, жиналған тәжірибесі.

І МАРКЕТИНГ – НАРЫҚТАҒЫ КӘСІПКЕР ТӘРТІБІНІҢ ҒЫЛЫМЫ

1.1 Рынок жағдайларында тұтынушы мінез – құлқын оқып білу

Тұтынушы мінез-қорқына ең үлкен және терең әсер етуші факторға
мәдениет жатады. Ол өзінің құрамына мынадай кұрамдастар жинағын алған:
мәдениет, субмәдениет, сатып алушының әлеуметтік жағдайы.
Мәдениет — адамның мұқтаждығын және мінез-құлқын анықгаушы негізгі
алғы шарт. Адамның мінез-кұлқы көбінесе тәжірибелік түрде жиналады. Кез-
келген мәдениет ұсақ құрамдастар түріндегі субмәдениеттерден тұрады. Олар
өз мүшелеріне өзінің әлеуметтік қатыстығын анықтайды. Мәселен, жекелей
(діни), басқалардан өзгеше болуы, географиялық орналасуы, аймақтық
субмәденитгері.
Кез-келген қоғамда әр түрлі қоғамдық кластар бар. Олар өздерінің ұқсас
не бірдей құндылық сипаттамалары, мүдделері және мінез-кұлықгарынан
тұрады. Негізгі анықТаушы критерийлеріне жататындар: кәсібі,
табыстары, байлығы, білім деңгейі, құңдылық сипаттамалары.
Әлеуметтік төртіптегі факторларды құраушылар: референттік топтар,
жанұясы, әлеуметтік ролі және статустары. Референттік топтар адамның мінез-
құлқы мен қатынасына жанама немесе тікелей әсер ететін топтар. Ол 3 түрде
жүзеге асты: танысуы арқылы, өз-өзіне катысы және ұжымға енуі, топтар
индивидті нақгы бір таңдаулар жасауына итермелейді.
Тұтынушы мінез-құлқына жанұясы күшті әсер етеді. Жанұя мұралық және
құрылған болады. Мұралық жанұя бала кезден қалыптаскан тұлғалық
сипатгамаларына әсер етсе, әрмен қарай құрылған жанұя. яғни қосағы мен
балалары да айтарлықгай ықпал етеді. Ролі, яғни адамның қоршаған тұлғаларға
деген қарым-қатынасы, мысалы әке, шеше, аға, дос болу сияқты. Әрбір рольмен
қатар оған қоғам тарапынан баға беретін статус қальштасады.
Мысалы, жоғары оку орнына студенті, оқытушысы.
Жекелей тұлғалық факторлар құрамына енетіндер: жанұя өмірлік циклінің
кезеңдері және жасы, экономикалық жағдайы, өмір сүру образы, жеке тұлға
типі. Жас қосқан сайын өзгерістер пайда болады. Жанұяның өзі жастык шақ,
жаңа тұрмыс құрғандар, жас ата-аналар деген сияқгы бірқатар кезеңдерден
тұрады.Тұтынушы мінез-құлқына экономикалық жағдайы көп әсер етеді. Өмір
сүру образы — дүниеде адамның тұрмысының қалыптасқан формасы, яғни іскерлік
түрі, мүдделері және көңцуре алуынан құрылады. Жеке тұлға типі - қоршаған
орта өзгерістеріне жауап беру тұрақгылығы және қатысты тізбектілігінен
қамтамасыз етілетін ерекше психологиялық сипатгамалар жиынтығы.
Соңғы нәтижесіндегі тұтынушылардың шешім қабылдау үрдісінің
кезеңдері: мүқгаждықтарды сезіну, ақпарат іздеу, баламаларды
бағалау, сатып алу жайлы шешім қабылдау, сатып алғанннан кейінгі мінез-
құлық.
Ал енді тұтынушылар сапасында ұйымдар да әрекет етеді. Оларға қатысты
сатып алу жайлы шешім қабылдау процесі келесідей көрініс алады:
мұқгаждықгарды анықгау, өнім сипатгамаларын анықгау, жабдықгаушыларды
іздеу, жабдықтаушыны таңдау. Тұтынушы ұйымдар рыногы келесі топтардан
тұрады: өңдірістік белгілеудегі тауарлар рыногы, аралық сатьш алушылар
рыногы, мемлекеттік мекемелер және коммерциялық емес ұйымдар рыногы.
Соңғы тұтынушылармен салыстырғанда түтынушы үйымдар тауарды жетік
біліп, әрі сатып алу бойынша тәжірибесі мол. Соньщ өзінде шешім қабылдау
анықгалған тұлғалар тарапынан болуына байланысты біршама психологиялық
факторлардьң орын
алуын атап кету қажет. Жалпы өндірістік белгілеудегі тауарларды сатып
алатын тұтынушыларға ұйымдық, тұлғалар арасындағы және тұлғалық факторлар
әсер етеді. Ұйымдық факторларға фирма саясаты, мақсаттары, әдістері жатады.
Тұлға аралық және жекелей факторларды өкілеттіліктер, жасы, білімі және
қызметі сиякгы сипаттамалар айқындайды.

1.2 Маркетингтік зерттеулер жүйесі

Маркетингтік зертгеулер маркетингтік және басқару шешімдерін
кабылдауда анықсыздықгы төмендету үшін ақпарат жинау, өндеу және талдау
болып сипатталады. Рынокта бәсекеге түсу кезінде қажет ақпараттың болуы
үлкен мүмкіндіктер ашады. Тіптен іскерлікті бастамастан бұрын компаниялар
тұтынушылар, бәсекелестер және жалпы рынокты сипаттайтын айнымалылар жайлы
ақпарат іздестіреді. Осы кезде шынайы және мақсатқа сай ақпарат алу
маркетингтік зерттеулер арқылы жүзеге асады.
Маркетингтік зерттеулер дамуының бірінші кезеңі Америкада массшық
стандартты тұгынушылық тауарлар сату дәуірімен байланысты болды.
Өндірушілер делдалдар (супермаркеттер, көтерме дүкендер) арқылы сатып
алушылармен тікелей байланысы болмағандықган, зерттеулер маркетинггік
іскерлікті бағалау құралы ретінде карастырылды. Бұл рыноктық зерттеулердің
маңызды функциясы болып, ал зерттеулер мен маркетингтік әрекеттің бір
мақсаты болды: жақсы сауда маркалары тұтынушыларын қанағаттандыру дәрежесін
табу арқылы оны қолдауға көп ақша жұмсалды. Осы үшін зерттеулер келесі
типтерде болды: тауар және жарнаманы тесттеу; бөлшектей аудит; нарықгық
эксперименттер; массалық акпараттар құралдары аудиториясын зерттеу.
Маркетингтік зерттеулер неғұрлым кең бағыта иеленіп, кәсіпорынның
дамуы стратегиялары бойынша ұсыныстар құру мақсатында жүреді. Мәнісі
бойынша маркетингтік зерттеулер стратегаялық менеджментке қажет элемент.
Осындай зерттеулердің басты мақсаты қазіргі және болашақ уақытта кәсіпорын
алдында болатын жаңа мүмкіндіктер мен қауіптерді табу. Көбінесе мұндай
талдауды SWOT талдау дейді. Оның негізгі құрамдастары - кәсіпорынның
бақылауында болмайтын сыртқы ортаны талдау, саланың даму өсіңкілігі,
болашақ тұтынушылар мен бәсекелестерді талдау. Маркетингтік зерттеулер
нақгы тауар рыногьн зертгеуді дамыту болып табылады. Әрине кез-келген
кәсіпорын мұндай зерттеулер өдістемесін нарықгық зертгеулерден өндей
бастайды. Өз рыногын зертгеумен айналысуға кәсіпорынды бірнеше белгілер
мәжбүр етеді.
Біріншіден, ұқсас тауарлар және ауыстырушы тауарлар арасында
бәсекелестіктің күшеюі. Жекелей бәсекелестік деңгейі рынокты зертгеуде
кәсіпорын белсенділігін анықтайды. Сонымен бірге кәсіпорын-монополистгер
немесе рынокта жетекші кәсіпорындардың өзі рынокгы зерттеумен айналысуы
тиіс, өйткені өз рыногын білмеуінен бәсекелестіктің дамуы кезінде және
басқа да сыртқы ортаның өзгерісінен өз позицияларын жеңіл жоғалтып алуы
мүмкін.
"Өзгерістер" және "өзгерістерге реакция" түсініктері соңғы жылдары
батыстық менеджментгің бастама мәнісі бодды. Бұл түсініктер ғылыми-
техникалық прогреспен шақырылған тез өзгерістер, жаңа тұтынушылықгардың
пайда болуы, тұгынушылардың тілектерінің өзгерісі, сыртқы ортаны қорғау,
демографиялық, саяси және басқа да талаптардың күшеюін қамтиды.
Екіншіден, ғылыми-техникалық прогрестің дамуы жаңа ойлар, тауарлар,
технологияның пайда болуына әкеліп, кәсіпорынды нарықты зерттеумен
айналысуға мәжбүр етеді. Бірақ жаңа енгізілімдердің батыстық статистика
бойынша жартысынан астамы өзін ақтамайды. Сәтсіздікгер белгілері ішінде
көбінесе нарықты жеткіліксіз білуге байланысты сұранысты қате анықгау
жетекшілік етеді. Келесі белгіге тауар рыноктарын дамыту және онда жұмыс
істеу әдістері жатады. Рынокгың толуы салдарынан және тұтынушылардың
бірінші сұраныстарын қанағаттандырылғаннан кейін өнімді сату өте ауыр
болып, өткізу жүйесін үзіліссіз жетілдіру, жарнамаға көп қор жұмсауды
нарықты зерттеусіз бағалау мүмкін емес. Әрине, барлық кәсіпорындар нарықты
зерттеулер жүргізе бермейді, өйткені бұл біршама тәжірибе, уақыт және
каражатты қажет ететін күрделі процесс. Сонымен бірге рыноктағы
көсіпорынның нақты орнын түсініп қана негізді мақсат қою, өндіріс және
өнімді сату жоспарларын құруы мүмкін.

Шағын көсіпорындар ереже бойынша рынокты зерттеулер жүргізбейді, оны
басшылықгың сезімталдығы, тапқырлығы алмастырады. Бірақ ірі кәсіпорындарға
қарағанда рынок өзгерістеріне тез бейімделуіне қарай сәтсіздік
тәуекелділігі төмендеу болады.
Ірі және орта кәсіпорындар біршама күрделі жағдайларға кездеседі.
Өндіріс және басқару аумақтарына байланысты көбінесе басшы өткізуден алшақ
қалып, сату персонал, жабдықтаушылар, акционерлер, қаржы институттары,
салық инспекциясы, жергілікгі екімшілік биліктер және тағы да басқалармен
кәсіпорынның қатынасы арасында аса елеусіз қалады. Бірақ тек осы өткізу
көсіпорынға қор береді. Оның өзгерістерін рынокты зерттеу арқылы бағалауға
болады.
Маркетингтік зерттеулер үрдісі кезеңдері болып табылатындар:
1. Зерттеу пробемасы мен мақсатын анықтау;
2. Акдарат көздерін анықгау;
3. Ақпарат жинау;
4. Жиналған ақпаратты талдау;
5. Зерттеу нәтижелері бойынша ұсыныстар жасау. Маркетингтік
зерттеулер мақсаттарын үш топқа бөлуге болады:
ізденушілік, сипаттамалық, эксперименттік. Ізденушілік зертгеулер
нақты проблема себебін білу немесе нақты құбылыс, оқиғаны айқындау
мақсатында жүргізіледі. Сипаттамалық зерттеулер анықталған құбылыс, оқиғаны
сипаттауға негізделеді. Ал эксперименттік зерттеулер құбылыстар, оқиғалар
арасындағы себеп-салдар байланыстарын тексереді. Мәселен, бағаны 10 %-ке
арттыру қаншалықты сату көлемін арттырады деген сұраққа жауап іздейді.
Ақпарат жинау көздері болып бірінші ретті және екінші ретті деректер
жатады. Екінші деректер бұрында басқа мақсаттарға жиналған немесе қолда бар
ақпараттар. Олар тез жиналып, әрі арзан түскенімен мақсатта сай емес болуы
мүмкін және тез ескіріп кетуін де ескеру керек. Бірінші ақпарат нақты
мақсатқа алғашқы рет жиналған ақпарат. Сондықтан компаниялар осы дерекке
сүйенуді орынды деп есептейді. Мысалы, "Сеймар" концерні сауда орындарын
кабылдаушылықгы анықтау мақсатында сауалнамалық сұрау негізінде жүргізген
маркетингтік зерттеулері нәтижелерін талдау қорытындыларын келтірсек,
көптеген сұралған респонденттер "Сеймар" сауда орнының сары-жасыл түсіне оң
құрайды (71% жеке және 66% заңды тұлғалар). Бұл түстер ұнамайтын көптеген
респонденттер ойынша ол көзге жаман әсер қалдырады. Олардың пікірінше сауда
орнының түсі не ақ, не көк болуы тиіс.
Фокус тобына қатысушылар "Сеймар" концернінің бөлшектей тармағын
жетілдіру бойынша бір қатар ұсыныстар енгізді. Капшағайлық топтар
қатынасушылары Қапшағай қаласында жалғыз сауда орны қала тұтынушылығын
толық канағаттандырмауына орай сауда тармағын кеңейтуді ұсынды. Сонымен
қатар арнайы "Сеймар" дүкендерін немесе ірі дүкендерде бөлімдер ашуды
ұсынды. Осындай дүкендерді ашу жағдайларыңда барлық катынасушылар "Сеймар"
өнімдерін сонда сатып алуды қалады. Осымен қатар "Сеймар" сауда орындарында
қызмет көрсету деңгейін көтеру қажет екенін аталып өтіп, сатушылар жағынан
болатын оқылықтар келтірілді. "Сеймар" маркісі өнімі жайлы ақпараттардың
негізгі көздерін анықтау барысында сатуда кездескендерін 85 % жекелей және
77 % заңды тұлғалар көрсетті. Осыдан басқа сәйкесінше 66% жөне 56%
теледидардан жарнаманы жеткілікті жиі білетіндерін атады. Осы кезде
респонденттердің 30% "Сеймар" маркісін жарнамасын көргендердің арасынан
ұнайтындай ешнәрсе таппағаның атады. Бірақ 8 % жарнамада барлығы ұнағанын
көрсетті. Осы маркінің өнімінің жарнамасын оң сапаларын келесідей болды:
1) ол күлдіргі және әзіл-сықақгы (12 %),
2) түсті және ашық (9%),
3) түсінікті және табысты (8%).
Көптеген сұралғандар (66%) "Сеймар" сауда маркісі құрылтайшысы болған
бағдарламаларды көрмеуін айтгы. Осындай бағдарламаларды көрген
респоңденттер арасында "Уақыт" бағдарламасында ауа-райы (39%), "Тамаша"
(12%) және тағы да басқалары аталып өтті.
Маркетинктік зерттеу барысында тұтынушыларының профилі айқындалды.
"Сеймар" өнімінің белсенді тұтынушылары болып табылатындар орыс ұлтындағы
15-19 жас аралығында жоғары табысты немесе орта білімді ер адамдар. Өлшемді
тұтынушылар болып табылатындар казақ немесе орыс ұлтына жатпайтын, төмен
табысты деңгейдегі жоғары білімді немесе аяқталмаған жоғары білімді, жұмыс
істейтін жас өспірім балалары бар, тұрмыстағы әйел адамдар. Белсеңді емес
тұтынушылар казақ ұлтындағы жастары 45-54 аралығында төмен деңгейдегі
табысты, алғашқы немесе орта білімі бар, жұмыс істемейтін және тұрмыс
құрмаған ер адамдар.
Белсенді тұтынушылар бос уақыттарында бейне фильмдер көру, аңға шығу,
балық аулау және ресторандарға баруды қалайды. Ең аз мөлшерде тоқыма,
дискотекаға бару, түнгі клубтар мен шіркеуге баруға көңіл аударады.
Тұтынушылардың медиа қалауларын оқып білу келесі нәтижелер берді.
Кебінесе белсенді ұн сатып алушылар теледидар (25%) жарнамасы мен
газеттердегі (22%) жарнамаға көңіл аударады, Неғұрлым темен әйгілікке
тікелей жарнама жатады, үйге жолданатын (6%) және жұмысқа (3%), сонымен
катар жарнама агенттері — сауда компанияларынан сатушылар (2%). Жарнамалық
қалаулар бойынша макарон өнімдерінің белсенді сатып алушыларында ұн сатып
алушыларына ұқсас жағдай туындайды. Осы тұтынушылар көбінесе теледидар
жарнамасына көңіл аударады (24%), сонымен қатар газеттердегі жарнамаға
(22%). Макарон өнімдерінің белсенді сатып алушылары арасында төмен әйгілі
болып табылатындар жарнама агенттері — сауда компаниясынан сатушылар және
тікелей жұмысқа жолданатын жарнама (3%). Тұтынушылар арасында неғұрлым
әйгілі теледидар бағдарлауларына "Останкино" телевизия арнасы бойынша "Поле
чудес'', "КВН" және "Джентельмен-шоу" жатты. Осьдан басқа
тұтынушылардың 40 % "КТК" арнасы бойынша "Кешкі жаңалықгар" көруді
қалайды. Тұтынушылар арасында "Радио Ретро", "Европа плюс Казақстан" және
"Радио Рик" тартымды арналар. Үн және макарон түтынушылары арасында
неғүрлым әйгілі баспалық "Караван", "Ва-банкі" және
"Биен","Класс","Атшабар".
Зерттеу барысывда "Сеймар" маркісі тауарларының бір катар кемшіліктері
түтынушылармен аталды және оларды кодданудан бас тартудың себептері болып
табылады. Ізінше "Сеймар" маркісі тауарларының жаңа түтынушыларын тарту мен
бар түтынушыларды сақгап қалу үшін олардың сапасын жаксарту үсынылады.
"Сеймар" сауда маркісінің ұны неғүрлым ақ түсті болып, сонымен қатар
неғұрлым төмен бағада сатылуы керек. Осыдан басқа орам массасы сәйкестігін
қолдауға бақылауды күшейту кджет. Фокус топка кзтынасушылар "Сеймар"
маркісі үны түрақгы сапамен ерекшеленбейтінін атап өтіп, сондықган сапаның
тұрақгы деңгейде болуын қоддау керек. Сонымен бірге сүралғандар тобына
кдтынасатындардың көпшілігі "Сеймар" сауда орындарының теріс жақгарын
атады, Олардың ойынша сатып алушы дүңгіршектерде тауарларды сатып алу
кезівде қолайсыздықгарға туындайды (семкеге салатын арнайы орындар жоқ)
және авто саудаларывда сатып алушыдан сатушы біршама қашық түруына карай
тауарды көру қиынға түседі. Осыған сүйене отырып, респонденттер қалаулары
бойынша "Сеймар" арнайы дүкендерін ашу үсыньшады немесе ірі дүкендерде
бөлімдер күру арқьшы онда тек осы маркі өнімдері сатылуы кажет деген
шешімдер қабыдцанған.
Маркетингтік зерттеулер үрдісі, басқа да іскерліктер сияқгы бағаланып
отыруы тиіс. Осы орайда зерттеу тиімділігін таддау және кәсіпорындарда
мониторинг жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар құрылған. Оның маңыздьшығы
кәсіпорынның өз күштерімен зерттеулер жүргізген кезінде өседі. Зерттеу
тиімділігін талдау екі, бағытта жүреді: зерттеушілік тобының жұмыстары
тиімділігін зерттеу және маркетингтік зерттеулер тиімділігін бағалау.
Зерттеушілік тобының жұмыстары тиімділігіне енетіндер:
-маркетинггік зерттеулер процесінде кездескен қиындықгарды талдау;
-ақпараттарды жинау жоспары бақылау цифрларын орындау; -сүрау
парақгары (анкета) сапасын таддау; -зерттеу мерзімдерін орындау.
Ақпараттарды жинау жоспарын таддау кезінде бағалау
Көрсеткіші сапасында сауалнама айналымы көрсеткішін (Са)
Ca = СжСт х 100
Бұл жерде Сж - жіберілген сауалнама саны, дана;
Ст - толтырылған сауалнама саны, дана.
Бағалау көрсеткіші мөлшеріне бір кдтар факторлар әсер етеді: сұрауда
респондент қызығушылығы, сауалнама сапасы, аудиториямен байланыс тандалған
әдісі және тандауды жоспарлау, кәсіпорынға қатынас, сүрау жасалатындар
акдараттануы, зерттеу жүргізу уақыты және т.б. Көрсеткішті бағалау үшін
критери сапасында жүргізілген зерттеудің салалық көрсеткіштерін қолдануға
болады. АҚШ-та сауалнама айналымы 17-24% құрайды.
Зерттеу мерзімдерін орындау аяқгалғаннан кейін алынған жауаптардың
үлестік салмағын анықгау болашақга аудиториямен байланысты жоспарлау және
респонденттерді ынталандыру бойынша әрекеттерге көмекгеседі.
Ғалымдар ұсынған модельдер маркетингтік ақпарат жұйесі өрекет ету
шарттарында ақпаратгарды жинау тәжірибесі мол зерттеушілерге есептелген.
Казақстан кәсшорындарының есептеу техникасы қураддарымен әлсіз жабдықгалуы,
бағдарламалық қамтамасыз етудің болмауы мен маркетингтік зертгеу және
маркетингтік талдауда шеберліктерінің қалыптаспауы кезінде әрекет етуші
коммерциялық орта мониторингін жетілдіру немесе ұйымдастырудың жүмыстарын
проблемаларды табу айтарлықгай жеңілдетеді.
ІІ МАКЕТИНГ ҮРДІСІ РЫНОКТЫ СЕГМЕНТТЕУ

2.1 Маркетингтік ақпарат жинау

Стратегиялық таддау кезеңівде маркетинг жүйесі сыртқы орта жайлы
конъюнктуралық ақпарат көзі болып табылады. Мұңдай ақпаратты алу үшін
маркетингтік зертгеулер жүргізіледі және олардың басты мақсаты — кәсіпорын
аддында кдзіргі уақыт пен келешекте пайда табу болып, оның потенциалды
тиімділігіне әсер ете алатын мүмкіңціктер мен кауіптерді анықгап таддаумен
бірге стратегиялық баламаларын бағалау. Қазақстанның ақпараттық рыногында
келесі қарама-қайшылықтар орын алады:
-кәсіпорындар үшін маркетингтік акдаратты бере алатын арнайы
ұйымдардың болмауы;
-ақпараттық нарықга қымбатшылықгың орын алуы. Кәсіпорындардың
көпшілігіне сапалы маркетингтік ақпарат қол жетімсіз. Сонымен бірге алдыңғы
катарлы компьютерлік ақпараттық жүйелер де салыстырмалы өте қымбат.
Акдараттың едәуір төмен сапасынан кәсіпорындардың
канағатганбауы осы аумақгағы келесі екі жақың-
мамандандырылған ақпараттық ұйымдар және ақпаратты тұгынатын кәсіпорындар
қызметкерлерінің төмен кәсіби деңгейімен байланысты. Кәсіпорындарда
мамандар маркетингтік зерггеулерді жүргізуді негізгі жұмыспен қатар
орындайды. Осы жағдайда казіргі кезде бар ақпараттық жүйелер дамуындағы
кішігірім жетістіктерді де кәсіпорындардың қолдана алмайтыны ғажап емес.
Кәсіпорындарда маркетинг бөлімшелері тұтынушылар мен бәсекелестерді зерттеу
және жарнама мониторингімен (ол, ереже ретінде, "Біздің фирма жайлы калай
біддіңіз?" деген клиенттерді сұраумен шектеледі) шұғылданады. Осыдан басқа,
кэсіпорындар жарнама тиімділігін зерттеу, жарнамалық хабарландыруды тестгеу
және потенциал клиенттерді оқуды қалай жүргізуін білмейді, бірақ осындай
зерттеулер модельдері мен әдістемелерінде айтарлықгай қызығушьшықгары бар.
Өкінішке орай, еліміздегі кәсіпорындардың маркетингтік қызметгері
орыңдайтын зерттеулер жүйесіз, эпизодтық сипатта болады, ол келесі негізгі
объективті себептермен түсіндіріледі:
І.Кәсіпорындардың маркетинг аумағында білгір мамавдар болмауы.
2.Республикада калыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдайдың
өзгешелігімен шартталатын маркетинг іскерлігінің (соның ішівде маркетингтік
зерттеулер) шетел әдістерін тікелей қолдану мүмкінсіздігі.
Бірінші реггі ақпараттарды жинаудың үш тәсілі бар:
-бақылау-зерттеушінің адамдар мен оқиғаларды кддағалуы арқылы жүреді.
Біздің республикамызда осы тәсілдің кең тарауы шетеддік тауарлардың рынокка
әкелініп, бағалық бәсекелестіктің басым түсуімен түсіңдіріледі. Ал шетедде
өндіріс жаңа енгізілімдерге негізделуіне орай баска екі тәсіл көбірек
қолданылады;
-эксперимент — бұл зерттеу негізінде бір немесе бірнеше айнымалы
өгерісі бақьшанбайтын тысқары факторлары калай әсер ктуін анықгауға
негізделеді;
-сұрау — респондентгермен тікелей байланыс немесе сұхбат. Оның кең
тараған түрі сауалнамалық сүрау. Одан баска фокус топ, тұгынушылар панелі
сияқгы тұрлері бар. Фокус топ кезінде 10-12 адамнан тұратын топта нақгы
сүрақка талқылау жасалып, жүргізуші шешілетін проблемаға бағыттай отырып,
бағалы үсыныстар іздестіреді. Түгынушылар панелі сатып алушылардың бір
тобын анықгалған уақыт аралығында бірнеше сұрау негізінде олардың
талғамдары мен сұраныстарының өзерісі тенденциясын' немесе заңцылықгарын
анықгауды көздейді.
Көптеген ірі кәсіпорындарда әр түрлі "зерттеушілік пішіндегі" біР
кызметкерден овдаған жұмыскерлерге дейін енгізетін өзінің
маркетингтік зерттеулер бөлімдері бар. Мәселен, "Рахат" АҚ маркетинг
қызметі кұрамында маркетинг зерттеулер, жаңа тауарлар және жарнама
бөлімшесі бар. Маркетинг зертгеулер мәселелерін бір адам кдцағалап, ол
маркетингпен айналысатын қызметкерлердің барлығын зерттеу жүргізу
кезінде іске қатыстырады. Бірақ осы кәсіпорындар да
"маркетиштік жабдықгануына" кдрамастан анықгалған маркетинг зерттеулер
жүргізуді жиі арнайы мамандандырылған зерттеушілік
агенттіктерге тапсырады. Жоғарыда көрсетілгендей. маркетингтік зертгеулерді
өз күшімен (маркетинг зерттеулер немесе маркетинг бөлімімен) немесе жат
үйымдарды жүмылдырумен орындауга болады. Осы таңдау кәсіпорын мөлшерше
тәуелді емес. бірақ баламалар маркетингтік зерттеулер шекгері мен
талаптарында көрініс алатын критерийлер жүйесі негізінде тандалады. Тштк
кәсіпорын талаптарына тәуелді осы қорытындыларды маркетинг зерттеулері
секгорының мамандандырьшған субъекгісін тандау критерийлеріне қалай
аударуға болатыны көрсетілген.
Маркетингтік ақпаратты ұйымдастыру, тіркеу, сақгау, талдау мен
пайдалануға жүйелік жақындау маркетингтік зерттеулер процесін келесі
кезендерді енгізу арқьшы жетілдіру қажеттілігін негіздейді:
І.маркетинг зерттеулері бюджетін жоспарлау және оны есептеу әдістерін
ұсыну;
2.зерттеушілік топтың жүмысын талдау, осы кезеңнің мақсаты — зерттеу
процесінде пайда болған қиыншылықгарды талдау, ақпарат жинау жоспар
орывдауын зерттеу, сауалнама сапасын тексеру, зерттеу мерзімдерін
қадағалау;
З.кәсіпорында мониторинг жүйесін жетілдіру бойынша үсыныстар жасау;
4.зерттеу тиімділігін бағалау.
Маркетинг зерттеулері процедурасын жетілдірудің аталған бағыттары
ақпаратты жоспарлау мен жинау процестерінің тиімділігін көтеруге мүмкіндік
беріп, рынок жайлы дер кезінде дұрыс, сапалы акдарат алуға жағдай туғызады.
Жалпы зерттеулердің басты мақсаты нақгы уақыттағы нарықга болатын
экономикалық жағдайлар немесе рынок конъюнктурасын анықгау болып табылады.
Рынок конъюнктурасын өндіріс көлемі, сұраныс пен үсыныстың ара
кдтынасы, бағаның деңгейі және өсіңкілігі, пайда, күнсыздану ырғағы, жұмыс
істеу деңгейі, тауар қорлары, бәсекелестер іскерлігінің көрсеткіштері,
ауыстырушы тауарлардың болуы және тағы да баскалармен сипатталады. Рынок
конъюнктурасын білу және рыноктың дамуын болжау нарықгық жағдайлардың
өзгерістеріне шүғыл сезінуіне мүмкіндігі болып, кәсіпорынның қорларын
тиімді бағыттап, сатудың берілген және нақгы мөлшерлерін салыстьфады.
Рыноктық экономикада қүрылуға қолданылатын нарықгы зертгеудің негізгі
кезендері және мүмкін процедуралары бір қатар әдебиетгерде сипатталған.
Маркетингтік зертгеулерді кәсіпорында бар ішкі екінші акрараттарды
талдаудан бастау керек. Осыдан кейін рынокты сұрау, бақылау және
эксперимент жолдарымен бірінші зерттеулер жүргізіледі. Екінші ақпараттарды
талдау рыноктың үлесінің өсіңкілігін кадағалап, оны сыйымдылық
өсіңкілігімен салыстырып, бәсекелестер іскерлігін бақылайды.
Рынокты бірінші зертгеулер екінші акдараттарды жинау және талдаудан
кымбатка түсуіне карай сирек жұргізіледі. Бірақ кейбір жағдайларда онсыз
мәселе шешілмейді. Әрбір кәсіпорынның маркетингтік іскерлігі айрықша болса
да, дүниежүзілік тәжірибеде сыртқы ортаға жоғары әсер ету жекелей маркетинг
кешенінің күралдарының бірін-бірі толықгыруынан камтамасыз етіледі.
Маркетингтің рәсімдерін жұзеге асыруда кешенділіктің болмауы басқару
жүйесінде маркетингтік зертгеулер мен маркетинг ұсыныстары
нәтижелерін қолдану проблемалары шешіле қойған жоқ. Кондитерлік өнімдер
рыногын зерттеу мақсатыіща Алматы кондитер ауқымды маркетинггік зерттеулер
негізінде жинақгалған нәтижелері келесі бөлімде келтіріліп отыр.
Маркетингтік зерттеулер келесі бағыттардағы жұмыстарды енгізді: І.Кондитер
өнімдері рыногын сегменттеу; 2.Тұтынушылардың өнім түрлері бойынша
калауларын оку; З.Сатып алушылардьщ сату шарттары жөніндегі кажеттілікгерін
зертгеу.
Аймақгық рыноктарды тұбегейлі оқу мақсатында кондитер тағамдарын
сататын ірі сауда ұйымдарын сұрау жүргізілді. Астана, Қостанай, Павлодар
және Алматы қалаларында елу бес фирма сүралды. Үйымдардың барлығында
кондитерлік өнімдерді сатута мүмкіндік жасайтын өздерінің инфрақүрылымы
бар. Сату қүрылымы тауарлар қимасында 7 кестесінде көрсетілген.
Кесте мэліметгері көрсеткендей, Астана мен Қостанай калалары
түрғындарында ең үлкен сүранымды карамель тауып отыр. Павлодарда кондитер
тағамдарының әр түрлері салыстырмалы түрде бірқалыпты түтынылады. Алматы
каласында жоғары сүранымда кәмпиттер мен карамель орын алады.
Кондитер тауарларын жалпы сату көлемінде әр түрлі өндірушілер шіатын
үлесі жайлы ақпараттар қызығушылык туғызады. Астана рыногында ең үлкен
үлеске "Баян Сұлу" Қостанай кондитер фабрикасы мен Ресей өндірушілері ие
болып отыр. Қостанай қаласы нарығында басымды орынды жергілікгі фабрика
алады, сонымен қатар айтарлықгай үлеске "Кабиско" Шымкент кондитер
фабрикасы ие. Жетекші ретінде Павлодар каласы рыногында Шымкент фабрикасы
және Ресей өндірушілері өрекет етеді. Алматьща ең үлкен үлеске Ресей
кәсіпорындары мен "Рахат" АК Алматы кондитер фабрикасы ие болып отыр.
Алматы қаласы бойынша бөлшек сауда рыногы зертгеуі жүргізідді. Зерттеу
процесінде әр түрлі денгейдегі 15 сауда орындары оқыдды (мәртебелі сауда
үйлері, елдің тығыз орналасқан жерлеріндегі азық-түлік дүкендері, кала
базарлары). Зерттеу бөлшек сауда ассортиментін аныкхау және кондитер
тағамдарының ең әйгілі түрлерін айқывдау мақсатывда жүргізілді.
Зертгелген сауда орындары үсынған кондитер тағамдары ассортиментінде
келесі өндірушілердің өнімдері қатысуда: "Рахат" АҚ Алматы фабрикасы,
Шымкенттік "Кабиско", Қостанайлық "Баян-сүлу", "Жанар" АҚ Қарағанды
фабрикасы, Ресей, Прибалтика, Польша және бір қатар басқа елдердің
өндірушілері.
Барлық оқылған сауда орындарының ассортиментінде "Рахат" АҚ өнімі
айтарлықгай үлес алады.
Ең үлкен сүраным табатын кондитер тағамдары түрлерін анықгау үшін
бөлшек сауда дүкендерінде сатушылар мен сатып алушыларды сүрау жүргізідці.
Сүрау нәтижесінде ең өйгілі болып келесі өнімдер табыдды:
1."Рахат" АҚ тағамдары - шоколад-жаңғақ және жеміс-жадек карамелі,
шоколад-вафли кәмпиттері ("Мишка косолапый" сияқгы) және "Премьера",
"Школьные", "Буревестник", "Ласточка";
2.Мәскеу өнімдері — "Лимончики" және басқа да жеміс-жидек карамелі,
шоколадтағы карамель, "Маска" кәмпиттері, трюфельдік, екі катпарлы
кәмпиттер, ирис, батончиктер, шоколадтағы кақ;
3."Баян-Сүлу" АҚ өнімдері — "Дружба" шоколад әйнекейдегі карамелі,
жеміс-жидек карамелі, "Кот в сапогах", "Грильяж Мстанайский"
кәмпиггері, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Нарықтағы әлеуметтану
Маркетинг
Маркетинг түрлері
Маркетинг теориясы
Нарықтағы маркетингтік зерттеулер теориясы
«Кәсіпкер» және «кәсіпкерлік» түсініктері
Басшы кәсіпкер ретінде
Маркетинг тұжырымдамалары
Кәсіпорындағы маркетинг
Басқару ғылымы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь