Қысқа мерзімді қарыздар және оны ұйымдастыру

КІРІСПЕ 2
I.Бөлім. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ҚАРЫЗДАР ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ ШАРТТАРЫ 4
1.1. Қысқа мерзімді қарыздардың қажеттілігі мен мәні 4
1.2. Қысқа мерзімді қарыздардың ұғымы мен сатылары 17
II.БӨЛІМ. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ҚАРЫЗДАР БОЙЫНША БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ КӨРСЕТКІШТЕРІ 26
2.1. Клиенттің несиелік қабілетін анықтау әдістері 26
2.2 Қысқа мерзімді несиелеу бүгіні мен ертеңі 30
ҚОРЫТЫНДЫ 34
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 36
Қысқа мерзімді қарыздар беру банк ашуға Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі рұқсат берген және банк операцияларын жасауға лицензия алған ресми статусы бар банктер арқылы жүзеге асырылады. Банктер қысқамерзімді несиелендіру үрдісінде нарықтық қатынастардың жан-жақты қалыптасуына, қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыруға, егемен Қазақстан Республикасы мемлекетінің экономикасы мен қаржысын нығайтуға, жөн-жосықсыз дағдарыстың өсуін шектеуге, инфляциялық процестердің алдын алуға және ұлттық валюта теңгенің нығаюына ықпал жасап отыруы тиіс.
Қарыздардың басым көпшілігі өнеркәсіп тиімділігін арттыруда оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеру мақсатындағы шараларға, өнімнің тиімді әрі жоғары жаңа түрлерін шығаруға ынталандыруға, халыққа жан-жақты қызмет көрсетуге, халыққа қажетті тауарлар шығаруға және экспортқа жұмсалады. Сонымен қатар олар нарықтық құрылымның қалыптасуын, кәсіпкерлік жұмысты кеңейтуді, сату-сатып алу операцияларын ұлғайтуды қызу қолдай отырып және бұл мақсатқа қарыз бөлуді ұлғайта отырып, олардың басым көпшілігінің банк кассасына өткізілген қолма-қол ақша есебінен қайтарылуын қарастыруы керек.
Жоспарлауға байланысты барлық мәселелерді, қарыз беру және оны өтеуді, пайыздық мөлшерлемелерді азайтуды немесе көбейтуді қарыз алушылар несиелік шарттар негізінде жергілікті банк мекемелерінің өзінде шешеді, ол шарттар екі жаққа да өзара міндеттемелер мен экономикалық жауапкершіліктер жүктейді.
Банк мекемесі мен қарыз алушының арасындағы несиелік шарт бір жылға немесе одан да ұзақ мерзімге жасалады, егер қарыз алушы қарызды үнемі және қысқа мерзімге алатын болса, онда оған қарыз уақытша әйтпесе кейбір қарыздарын беруіне қажет болғаны. Ұзақ мерзімді несиелік шарт жасалғанда, мұндай шарт несиелік келісім жасаушы жақтармен жыл сайын анықталып отырады, екі жаққа да тиісті жекелеген келелі мәселелер талқыланады. Шарт жасау тәртібі әр қарыз алушыға жеке түрде жасалуы тиіс.
Қысқа мерзімді несиелендіру банктер арқылы коммерциялық негізде жасалып, олардың жедел, қайтарымды, төлемді, өтелімді болуы және қарыздың белгілі бір мақсатқа жұмсалуы көзделеді.
Банк мекемелері қысқа мерзімді несиелендіру қарыздарын өздерінде бар несиелік ресурстар шамасында береді.
І.Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілері
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 2000
2. Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасының Банктер және банктік қызметі туралы" Заңы 30.03.1995 №2155 (өзгерістер мен толықтыруларды қоса 30.05.2001. №18211).___
3. Положение "О классификации активов банка и условных обязательств и расчете провизии по ним банками второго уровня Республики Казахстан" 25.05.1997. №218 (с учетом изменений и дополнений 02.06.2000. №264).
4. Правила "О ведении документации по кредитованию банками второго уровня Республики Казахстан" 16.08.1998 №328
5. Сборник нормативных правовых актов Национального Банка Республики Казахстан. 116 части. Алматы, Информационно-издательский центр "Деловая литература и образование", 2001
6. Банковское дело. Под. ред. Сейткасымова Г.С. Алматы "ҚаржыҚаражат, 1998
7. Банковское дело. Под ред. Лаврушина О.И. М: "Финансы и статистика", 1999
8. Банковские операции. 4.1/Под ред. Лаврушина О.И. М:. Инфра М, 1995
9. Банковские операции. 4.2 Учетноссудные операции. Агентские ус-луги. Под ред. Лаврушина О.И. М.: ИнфраМ, 1996
10. Калиева Г.Т. Кредитное дело. — Алматы: Қаржы-қаражат, 1997
11. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие. Алматы: Экономика, 2001
12. Деньги, кредит, банки. Учебник. Под ред. Сейткасымова Г.С. Алматы: Экономика, 1999
13. Деньги, банковское дело и денежнокредитная политика. Учебник. ДоланЭ.Д. и др.
Оқу-әдістемелік бағдарлар:
14. Методические рекомендации Национального банка по анализу деятельности банков второго уровня 26.01.1995 №3
15. Методические указания Национального банка по анализу кредитепособности заемщика 27.10.1994. №26
16. Рекомендации по краткосрочному кредитованию экономики РК 19.10.1995. №173
17. Рекомендации по кредитованию субъектов малого предприниматель¬ства банками второго уровня РК 08.04.1997. №100.
Анықтамалық әдебиеттер
18. Словарь банковских терминов. — М.:Акалис, 1997
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ 2
I-Бөлім. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ҚАРЫЗДАР ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ ШАРТТАРЫ 4
1.1. Қысқа мерзімді ... ... мен мәні ... ... ... ... ұғымы мен сатылары 17
II-БӨЛІМ. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ҚАРЫЗДАР БОЙЫНША БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ... ... ... ... қабілетін анықтау әдістері 26
2.2 Қысқа мерзімді несиелеу бүгіні мен ертеңі ... ... ... ... мерзімді қарыздар беру банк ашуға Қазақстан Республикасының
Ұлттық ... ... ... және банк ... ... ... алған
ресми статусы бар банктер арқылы жүзеге асырылады. Банктер ... ... ... қатынастардың жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... экономикасы мен қаржысын нығайтуға, жөн-жосықсыз дағдарыстың
өсуін шектеуге, инфляциялық процестердің алдын алуға және ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қарыздардың басым көпшілігі өнеркәсіп тиімділігін арттыруда ... ... ... ... ... ... ... жоғары жаңа түрлерін шығаруға ынталандыруға, халыққа жан-жақты қызмет
көрсетуге, халыққа қажетті тауарлар ... және ... ... ... олар нарықтық құрылымның қалыптасуын, кәсіпкерлік ... ... алу ... ұлғайтуды қызу қолдай отырып және
бұл мақсатқа қарыз бөлуді ұлғайта отырып, олардың басым көпшілігінің ... ... ... ақша ... ... ... керек.
Жоспарлауға байланысты барлық мәселелерді, қарыз беру және оны өтеуді,
пайыздық мөлшерлемелерді ... ... ... ... ... ... негізінде жергілікті банк мекемелерінің өзінде шешеді, ол шарттар
екі жаққа да ... ... мен ... ... мекемесі мен қарыз алушының арасындағы несиелік шарт бір жылға
немесе одан да ұзақ мерзімге жасалады, егер ... ... ... ... ... ... ... болса, онда оған қарыз уақытша әйтпесе кейбір
қарыздарын беруіне қажет болғаны. Ұзақ ... ... шарт ... шарт ... ... ... ... жыл сайын анықталып отырады,
екі жаққа да тиісті жекелеген келелі мәселелер талқыланады. Шарт ... әр ... ... жеке ... ... ... ... несиелендіру банктер арқылы коммерциялық ... ... ... ... төлемді, өтелімді болуы және қарыздың
белгілі бір мақсатқа жұмсалуы көзделеді.
Банк ... ... ... несиелендіру қарыздарын өздерінде бар
несиелік ресурстар шамасында береді.
Қысқа мерзімді несиелендіру үшін қажет ... және ... ... банк ... ала ... ... ... алдағы жылдың әр
тоқсанында бөлінетін қажетті қарыздардың есебінің ... ... ... ... ... ... қаржыларының пайда болу, жеке ... ... ... ... байқауы тиіс.
Есеп айырысудың негізіне өнеркәсіптің көлеміне, қарай алдағы ... есеп ... баға мен ... ... ... ... бірнеше жылдардағы жиналған қарыздары мен кредиторлық ... ... Бұл есеп ... жыл ... банк пен қарыз алушының
өзара келісулері бойынша ... ... ... ... ... жеке ... ... (айналымдағы қаржыларының, басы
артық қорларының) шығу кездерін қадағалап, оның есу ... ... ... ... ... жұмысының мақсаты:
қысқа мерзімді несиелендіру шартымен жан-жақты танысу;
өз көзқарасым тұрғысынан қысқа ... ... ... мен ... ... бойынша белгілі бір пікір жасау.
Жұмысты орындауда міндетім мынадай:
қысқа мерзімді несиелендіру бағыты мен маңыздылығын айтып көрсету;
қысқа мерзімді несиелендіру бойынша ... ... ... ... ... жүйесін салыстыру;
Қазақстан экономикасындағы қысқа мерзімді несиені тұтынушы салаларға
талдау жасау. Тақырып өткірлігі болып, қысқа мерзімді ... ... ... және оған ... ... ... ... мәселенің даму сұрақтары
табылады.
Әдістемелік негіз ретінде ҚР Президентінің "ҚР Ұлттық банк туралы",
"ҚР банктер және банктік ... ... ... мен ҚР ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелендіру"
ережесі, және ... ... заң ... мен ережелер,
экономикалық әдебиеттер қолданылды.
Жұмыс кіріспе, 2 бөлім және қорытындыдан тұрады.
I-Бөлім. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ қарыздар ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... Қысқа мерзімді несиенің қажеттілігі мен мәні
Ақшадан кейін ізінше несиені ойлап шығару адамзаттың данышпандық
табысы. Себебі ... ... ... ... ... және
жеке қажеттілікті өтеу уақыты қысқарды. Қарыз алушы ... ... ... өз өндірісін кеңейтуге, ал жеке тұлғаның өз ісін ... ... ... ... ... емес ... алуға мүмкіндігі туады.
Несие қатынастары алғашқы қауымдық ... ... ... ... бір қауымның бай отбасы және ... ... ... ... ... ... өнімнен оны кейін қайтарып беруге келісіп,
екіншісі өз ... ... ... ... ... Бұл ... ... несие аталды.
Өсімқорлық несиеге тән белгілер: несие ... ... ... ... шіркеу иелері мен үлкен діни ... ұсақ өнім ... құл ... мен ... ... кәсіпкерлер несиені ағымдағы тұтыну мұқтажын ... ғана ... ... топтар қанаушылық, жауыздық іс-әрекеттерге жұмсады. Бұл несие ... ... ... өте ... ұсақ өнім ... ... өз ... жабуға мәжбүр етті. Мысалы, феодолизм
тұсындағы Германияның әр түрлі ... ... ... үшін ... ... 21 ... 43 пайызға дейін көтеруге, ал ... ... ... ... ... ... ... несие
капиталистік өндіріс әдісінің пайда болуына алғы ... ... ... ... ... ... жаңа ... пайда болуына негіз
дайындады. Сөйтіп несиенің ... ... ... ... ... ... ... капиталистік тауарлы өндіріс тұсында дамуының жоғары
сатысына жетті.
Ал капиталистік несие, капиталистік өндіріс әдісінен ... ... ... ... ... ... ... несиеден елеулі ерекшеліктері бар:
Біріншіден, қарыздар бойынша. Өсімқорлық несие алушылар — ұсақ ... құл ... мен ... ал ... ... ... және сауда капиталистері алады.
Екіншіден, қарызға берген ақшаны пайдалану әдіс бойынша. Өсімкорлық
несие бойынша қарызға берген ақша ... ... ғана ... ... ... ... ... несиені, керісінше, несие беруші де, қарыздар да
капитал ретінде қосымша құн алу үшін жұмсайды.
Үшіншіден, экономикалық ... ... ... ... ... тіресе, капиталистік несие бір жағынан ендірістің өсуіне, ал
екінші жағынан капиталистік ... ... ... ... ... ... шығу көзіне байланысты. Капиталистік несие
үшін өсім ақының көзі жалданушы жұмысшының тапқан қосымша құны, ... үшін есім ... көзі ... ... және ұсақ ... қосымша еңбегі.
Бесіншіден, өсімақының деңгейі бойынша. Өсімқорлық несие үшін өсім
ақыны өтеуге барлық қосымша өнім, ... ... ... де бір ... ... ... үшін өсім ақы ... орташа пайданың тек бір
бөлігі кетеді.
Сонымен, қарыз капиталы деген ...... ... ... ... ... ... қарызға берген және жалдамалы
еңбекті қанау негізінде өсім ақы түсіретін ақшалы ... ... ... ... ... ... ... қарыз
капиталы — капиталистік өндірістік қатынастардын көрінісі. Ол ... ... ... негізінде пайда болды.
Несие ұдайы өндірістің ажырамас бөлігі. Тауарлы өндіріс несие
қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... болуы
маңызды екі жағдайға байланысты: біріншіден, өнім ... ... үшін ... түрі және құны болуы қажет; екіншіден, өнім бір өндірушіден ... ... ... ол ... тек ... кезінде, яғни нарықта болады.
Сонда тауар айырбасы несиенің ... ... ... несиенің пайда болатын ортасын өнімін өзі қолданатын өндірістен
емес, өнімдерді ... ... ... ... ... ... тауарлар қолдан-қолға өтетін айырбас процесі — несие қатынастарының
туындайтын ... ... ... ... ... мен айналымы —
несие қатынастарының туындайтын және одан әрі ... ... ... Енді ... ... шығу ... талдап өтелік.
Кәсіпорындардағы еңбек құралдары мен еңбек заттарының құны ... бір ... ... әрі ... әрі ... әрі тауар
формасында әр түрлі қызмет атқаруы мүмкін. Қарыз капиталының ... ... ... көзі — ... ... ... айналымында уақытша
бөлініп шыққан ақша қаражаты.
Ақша қорының уакытша ... ... ... ... ... ... ... бірте-бірте тозуы.
Еңбек құралдары өндірісте ұзақ жылдар бойы пайдаланылып, олардың құны дайын
өнімге бірте-бірте ауысып отырады. Дайын ... ... ... ол ... ... ... ... жөндегенше, не жаңасын сатып алғанша
кәсіпорынның банктегі ... ақша ... ... ... ... қор деп ... Мысалы, егер 10 мың доллар тұратын машина 10
жыл пайдаланылса, онда жылма-жыл амортизациялық ... оның бір мың ... ... Бұл ... бос ақша қоры ... ... бір ... дайын өнімдерді сату мен шикізаттар және ... ... алу ... ... сай ... Сондыктан
сатылған дайын өнімнен түскен ақша ... бір ... ... мен қосалқы материалдардың құнын көрсетеді. Ол сома да уақытша
бос ақша қоры ... ... бір ... ... ақы ... ... мен ... өнімді сату мерзімінің
сай келмеуі. Себебі өнімді өндіруге еңбек күші күнде ... ... ... ... ... ... Еңбекақы төлеуге арналған сома ... бос ақша ... ... ұдайы өндірістің қалыпты жұмысын қамтамасыз ету
үшін пайданың бір бөлігін жинақтау. Кәсіпорынға ... ... және т.б. ... алу үшін ... ... бір ... ... жинап қою да — уақытша бос ақша капиталы.
Сөйтіп, өндірістік капиталдың қайталама айналымы, сөзсіз, уақытқа бос
ақша капиталының ... ... әкеп ... ... мәліметтері
бойынша бүкіл ақша жинағының 20 пайызға жуығы кәсіпорындарда пайда болады
екен.
Қарыз ... ... ... көзі — мемлекеттің уақытша
босақша қаражаты, яғни мемлекеттің резервтік ақша қоры. Ол қор ... ... ... ... ... салықтарынан олардың шығындарының
айырмасына тең. Сондай-ақ ол жинақ мемлекеттің өндірістік, коммерциялық
және қаржылық іс-әрекеттерінен ... ... ... және ... ... ... (қалдығы); сақтандыру компанияларының,
зейнетақы қорларының және ... да ... ... ... ... Үнемі бюджет тапшылығы жағдайында мемлекеттің ақша ... ... ақша түсу ... мен оны ... ... сай келмеген кезде болатын,
негізінде, қысқа мерзімді құбылыс. Айта ... ... ... ... және т.б. мемлекеттік қорларға түсетін ақша халықтың
табысы, бірақ оларды халық атынан жинақтағандықтан, ол капиталды ... ... ... ... ... ... 10 ... шамасында.
Қарыз капиталы құрылымының үшінші көзі халықтың жинағы. Ол күнбе-күнгі
қажеттілікке жұмсалмай болашақтағы жағдайларға ... ұзақ ... ... ... ... мүліктерді сатып алуға сақтап
қойған жалақының бір бөлігі. Бұндай ... ... ... ... коммерциялық себептер әсер етеді.
Ақша жинақтаудың бұл аталған негізгі көздерінен ... да ... ... ... ... ... мекемелерін ақша қаражатының шығындарды
өтеу мен салым бойынша ... ... ... ... ... бұл ... қаражатын жинаудың ерекше формасы — ол банктердің өз пайдасынан
резерв ... ... ... яғни ... ... қалу ... төмендету
мақсатымен капиталын арнаулы несие жүйесі арқылы беру. Сондай-ақ қоғамдық
ұйымдардың жинағы жарнадан түскен табыстан ұйым ... ... ... ... ... ... ... капиталы (қоры) өндіріс және айналыс қорларының
ауыспалы айналысынан уақытша бөлініп шыққан бос ақшасынан және халық пен
мемлекеттің ақшалы ... ... Ақша қоры ... ... ... ... уақыт үнемдеу заңының талабы. Бұл талапқа сай ... ... ... ... ... ... біркелкі жұмыс істеуі үшін және оны дамыту
үшін уақытша ... ақша ... ... Бұндай қажеттілік маусымдық
жұмыстарды аткару үшін де туындайды. Уақытша бос ... ... оны ... қажетті мөлшерде, қажетті жеріне жұмсап және белгіленген уақытта
қайтарып алуға мүмкіндік беретін құрал — қысқа ... ... ... экономикада уақытша бос ақшаны іске қосып және оны ұтымды
пайдаланып, ... ... оның ... ... ... несие
қатынастары.
Теориялық жағынан капитал жинақтаушы барлық ... ... ... келтіруге болмайды, ал іс жүзінде оның тек
біреуін боліп көрсетуге болмайды. Себебі ақша қаражатын ... ... ... ... ... екінші жағынан ол сол ... ... ... ақшаны жинау және несие беру процестері араласып, дәл
сол уақытта бір сома әрі қарыз, әрі ... ... ... ... ... ... жинақтау процесінде несие жүйесі ... ... ... ... ... ... жеке сектордың ролі артуда.
(Германияда ол көрсеткіш 70 пайыз шамасында). Халықтың ... ... ... байқалуда. Қазіргі кезде жинақтың ең ... ...... Жапонияда сақталуда. Іс жүзінде барлық жинақтар қарыз капиталы
ретінде халық ... ... ... ... ... деп ... қарыз капиталын жинақтау негізінен үш формада жүреді:
несие жүйесіне ақша салу ... ... ... алу, ... ... ... субъектілер жинақтаудың белгілі бір формасын таңдап алады.
Мысалы, кәсіпкерлер өздерінің уақытша бос ақша ... ... ... ... қағаздар сатып алуға жұмсап, ия болмаса басқа фирмаларға
несиеге береді. Салымдардың ... ... ... ... мерзімді
депозиттер сияқты қысқа мерзімді салымдар көп орын ... ... ... ... тікелей және портфельді ... ... ... Ал ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарға
жұмсалады.
Мемлекет ьюжет ақшажинақтауды үш формада: несие жүйесінде әр түрлі
қаржы активтерін қалыптастыру, ... ... ... алу ... ... ... құру ... жүргізеді. Мемлекеттің қордың активтеріне
қарағанда оның екі ерекшелігін атап айту ... ... ... ... ... бойынша қаражаттың салыстырмалы түрде тұрақты бөлу және
несие жүйесіндегі салымдарда қаражаттың көп шоғырлануы ... ... ол ... ... 90 ... ... сонымен қатар
экономиканың ішкі секторларының талаптарын қаржыландыру.
Халықтың уақытша бос қаражатын жинау ... әр ... ең ... ... ... мекемелеріндегі (банктердегі, жинақ кассаларындағы)
шоттарға салған салымы; ... ... ... салған салымы;
сақтандыру компанияларындағы салымы; тұрақты бағалы қағаздарға, әсіресе,
облигацияларға ... ... ... ... ... ... ... уақытта несие мекемелері халықтың ақша қаражатын тартудың жаңа
формаларын іздестіруде, себебі ақша жинақтаудың бұрынғы әдістері ... ... ... ... ... ете ... Мысалы, 90
жылдары АҚШ-та жүргізілген зерттеу бойынша жылдық табысы 10 мың ... ... ... жүргізілген топтарының 14%-нің ақша нарығындағы
депозиттерде, 34%-нің ... ... ... әр ... ... ... Сол ... жылдық табысы жылына 50 мың доллардан асатын
халықтың сұраныс жүргізілген топтарының ... ақша ... ... ... ... 45%-нің несие мекемелерінің НАУ-
шоттарында салымдары болған.
Капиталды жинау барлық кезде бірдей болатын тұрақты ... ... ... конъюнктуралық факторларға, әсіресе, экономиканың дамуына, ақшаның
айналысқа қажеттілігі мен ... ... ... ... ... бағыт байқалуда: экономика қалыпты дамыса ... ... ... ... табысының өсуі олардың сақтық сезімдерін
төмендетіп, ақшаны ... ... гөрі ... ... жұмсауына әсер
етеді. Бұл кезде жинақтағы ақша өндірістің ... ... ... сатып алуға жұмсалады. Тауарларды артық өндіру ... ... ... ... ... Тұрақсыз экономика жинаудың себептерін
шиеленістіріп, олардың өсуіне әкеп соқтырады.
Жинақталған ақша ел ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін құрал — несие, болып
табылады.
Несие ... ... ... ... формалары мен түрлері
сипаттайды. Несиенің ... мен түрі ... ... ... ... өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын
түрін өзгертеді. Несиенің негізгі екі формасы: ... ... ... ... ... Бұл екі ... ... несие субъектілері, құрамы,
қарыз объектісі, динамикасы, пайыз мөлшері және қызмет ету аясы ... ... — ол ... ... ... ... ... тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны қарызға беруі. Әдетте
коммерциялық несиеде ... ... ... ... несие
алғашқы капитал жинақтау кезінде капиталистік ұдайы ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізін қалады.
Мысалы, кейбір объективті себептерге байланысты (тауар өндіру ... ... ақша ... ... сай ... кейбір өндіріс жыл мезгілдеріне
байланысты ұйымдастырылып, онда өндірілген тауарларды сату да ... ... ... бір ... өндіруші нарыққа
тауарын тұтынғандарға, екінші ... ... ... ... ... ... оған бірінші капиталист тауарын ... ... ... ... өндірістен тікелей тұтынушыға түсуін қамтамасыз
етеді, ... ... ... және ... капиталдың қайталама
айналысын жеделдетеді. Ол сонымен қатар кәсіпшілер мен сатушылардың да ... ... ... ... ... ... ... шектеулер
бар. Олар:
бұл несиенің көлемі сатылуға тиіс тауарлар қорының ... ... ... ел ... жағдайына байланысты өзгереді,
яғни дағдарыс кезінде капиталдың кері қозғалысы бұзылып, коммерциялық
несиенің көлемі қысқарады;
бұл несие тек бір ... ... ... оны тек өндіріс құрал-
жабдықтарын шығаратын ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Мысалы, комбайн зауыты өз өнімін ... ауыл ... ... ... ал ауыл ... комбайн
зауытына коммерциялық несие ретінде өз өнімін бере алмайды.
Қорыта айтқанда, коммерциялық ... ... ... ... — ол ... ... берілетін несие.
Банктік несие ол банкте шоғырланған қаражат қорының ... ... ... ақша ... ... ... ... мен банктік несиенің бір-бірінен бірсыпыра айырмашылықтары бар.
Біріншіден, коммерциялық несие тауар түрінде берілсе, ал банктік несие
ақша түрінде беріледі. Коммерциялық несиені ... ... мен ... ... ... қамтамасыз ету үшін ... ... ... де, ... да ... қарыз капиталы ретінде беріледі.
Екіншіден, коммерциялық несие мен ... ... ... яғни ... ... қатысушылар бойынша да ажыратылады.
Коммерциялық несиеде ... ... ... де, ... ... де ... Банктік несиеде несие беруші банк, ал қарыз алушы — кәсіпкер.
Үшіншіден, коммерциялық несиенің шектеулері банктік ... ... ... ... ... қолдану өрісі кең. Коммерциялық несие тек
тауар айналысына қызмет көрсетсе, банктік несие ... ... ... бос ... ... оны ... ... бұл екі несиенің динамикасы (өсуі) де біркелкі ... ... ... ... пен тауар айналымының дамуына және
төмендеуіне байланысты өрбіп және ... ... ... ... оған ... пен ... ... дағдарыс кезінде төмендейді.
Дағдарыстың әсерінен тауарды өндіру мен сату қысқарып, ал қарызды ... ... ... ... көбейеді. Өндірістің жанданып көтерілуі
кезінде нақты капиталдың ... ... ... ... ... үшін
банктік несиеге сұраныс ұлғаяды. Осыдан банктік несиенің екі жақтылығы
туындайды: ... ... оны ... ... ... ... ... онда капитал қарызы, ал қарыз міндеттемелерін өтеу үшін ... ... ... онда ақша ... ... Банктік несиенің шартты
түрде мұндай екіге бөлінуі қарыздардың алған ... ... ... ... Егер ... несиенің кепілдігіне тауар, вексель,
бағалы қағаздарды беріп алса, онда қарыздардың банктен ақша қарызын ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген несие алса, онда
қарыздардың капитал несиесін алғаны.
Банктік несиені экономиканың кез ... ... ... бір саласынан босаған ақша капиталы оның кез келген келесі
саласына берілуі ... ... ауыл ... ... ... негізгі екі формасын коммерциялық және банктік несиелер —
әрқайсысы ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... — ол ауыл шаруашылығындағы негізгі капитал мен
айналмалы капиталдың қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... өндірістік айналмалы капиталға және ... ... ... ... сол ... астық өнімдерін сатқаннан
кейін өтеледі.
Шаруашылықаралық ...... ... кең ... несие түрі.
Ол — жоғары басшы органдардың ... ... ... өздеріне
әкімшілік жолмен бағынатын кәсіпорындар мен ... ... ... берілетін несие. Банктік несиемен салыстырғанда ол несиенің көлемі
және оны ... ... ... көп ... ... ... мемлекеттің қаулысымен кездесіп ... ... жою ... не ... өндіріс жоспарын өзгерткенде ғана
беріледі.
Шаруашылықаралық несиенің басқа несиелерден айырмашылығы: бұл ... ... ... бір шаруашылық жүйесінде пайда болады; ... ақша ... ... ... несие үшін ақы (процент)
төленбейді; несие алғанда кепілдік ... және ... бір ... туралы міндеттеме толтырылмайды. Кәсіпорынында қаржы қиындығы жойылған
соң жоғары органның үкімімен несие қайтарылып алынады.
Мемлекеттік несие — ол ... пен ... ... ... сату ... жеке және ... тұлғалардан несие алуы. Бұл несие
қатынастарының субъектілері: несие беруші — халық және заңды ұйымдар, несие
алушы — ... және оның ... ... Мемлекеттік несие — қысқа
мерзімді және ұзақ мерзімді болып ... ... ... мерзімді несие
қазыналық вексельдер түрінде шығарылып, 13 айдан ... ... ... ... ... (қарыз) мемлекеттік шығындарды өтеуге, бюджеттің
тапшылығын жоюға, инфляция кезінде айналымдағы ... ... ... ... ... ... ... табыс түсіргенмен, кейін қарызды
өтеу және ол үшін пайыз төлеу кезінде мемлекеттік ... ... ... өтеу үшін ... халықтан алынатын салықтар мөлшерін көтереді.
Сөйтіп заемдар бойынша төленетін пайыз сомасы мемлекеттік қарыздардың
көтерілуімен ... ... ... деп ... белгілеу, процент төлеу және кері
қайтару келісімімен ... және ... ... беруге байланысты
халықаралық экономикалық қатынастар аясындағы қарыз капиталының қозғалысын
айтады. Халықаралық несие XIV-XV ғғ. әлемдік ... ... ... әрі ... — Таяу және Орта ... ... ... теңіз
жолдарын игергеннен кейін дамыды, бертін келе ... мен ... ... халықаралық несиені пайдалану өрісі одан әрі кеңейді.
Әлемдік шаруашылық қатынастардың интернационалдануына, халықаралық
еңбек бөлінісіне және ... ... ... ... ... ... ... жылма-жыл масштабы ұлғаюда.
Халықаралық несие қатынастарына несие беруші және қарыз алушы ретінде
банктер, кәсіпорындар, мемлекет, ... және ... ... ... ... ... негізіне байланысты төмендегідей
жіктеледі:
берілетін мерзіміне байланысты — мерзімнен тыс ... ... айға ... ... ... (бір ... ... орта мерзімді (бір жылдан
бес жылға дейін), ұзақ мерзімді (бес жылдан жоғары) несие.
Қысқа мерзімді несие ... ... ... ... ... ... беріледі. Оның қайтарылу мерзімі әр елдің
экономикалық жағдайына, инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несие 36 айға дейін
берілді. Жалпы әлемдік стандарт ... ... ... ... 1 ... уақытта қайтарылуы тиіс.
қызметіне байланысты — коммерциялық несие — тікелей сыртқы саудамен
көрсетілген ... ... ... ... ... — ол ... ... экспортшы сатылған
тауарға төлемді кейінге қалдырып беретін ... ... ақша ... ... ... ... ... — қарыздар мемлекеттің валютасымен.
қамтамасыз етілуі бойынша — қамтамасыз етілген (тауар қажеттерімен,
вексельдермен, бағалы қағаздармен, қозғалмайтын мүліктермен және ... яғни ... ... (бір кісі қол қойған
соловексель) несие;
берілуі бойынша — қарыздардың шотына жазу), акцептті ... ... ... ... ... ... ... несиенің түрлері ол ұйымдастыру экономикалық
нышандарына байланысты әрбір ... ... ... түрлерге бөліп
жіктеуде әлемдік біркелкі стандарт жоқ. ... ... ... ... айналысының өрістеуіне байланысты несие ақшалы және тауарлы
болып бөлініп, одан әрі ... жаңа ... ... ... ... түрлері төмендегі жағдайларға байланысты жіктеледі:
несиемен қамтамасыз етілетін ұдайы өндірістің сатысына.
Өнім өндіретін шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... және т.б. қажетіне жұмсаса, халық тұтыну
заттарын алуға пайдаланады. Жалпы алғанда несие ... ... ... ... өндіруге, бөлуге және тұтынуға қолданылады;
экономиканың салаларында қолдануына. Өнеркәсіп мекемесіне берілген
несие ... ... деп ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы несиесі, саудалық несие (коммерциялық)
түрлері ... ... ... ... ... ... ... нақты тауарды сатып алуға берілген несие жатады. ... ... ... ... өз ақша қаражаты аз болған жағдайда тауар
қорларының ... ... ... ... несие.
несие үшін төлем. Несие ақылы және ақысыз болып бәлінеді. Бұндай
болып ... ... ... ... ретінде қолданылуынан, яғни несие
алушы оны өзінен-өзі өсетін құн ретінде қолданып, қайтару ... ... ... ... пайыз түріндегі өсіммен қайтаруы керек. Сондықтан
несие ... құн ... ... және ... ... ... ... берілетін
жағдайлар бар. Қазіргі кезде ақысыз несие ... ... ... беріледі. Достық несиесі де — ақысыз несие түрі.
Қорыта айтқанда, әлемдік банктік іс-тәжірибеде несиенің басқа көптеген
түрлері кездеседі. ... ... және ... ... ... ... және заңды тұлғаларға берілетін несие және тағы басқалар.
Әрбір экономикалық категорияның мәні оның ... ... Ал оның ... ... ... ... өзгешелігін
анықтайтын маңызын сипаттайды.
Айырбас процесінде уақытша бөлініп шыққан құнды кейін ... ... ... қайтарып беру келісімі бойынша несие беруші мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... бөлу несиенің
алғашқы қызметі. Несие арқылы ... ... не? Соны ... ... яғни
несиенің қайта бөлу қызметінің белгілері ... ... ... несие
мәмілесі арқылы қарыздарғға бір ... ... ... ... ... ал басқа жағдайда ақша қаражатын беруі мүмкін.
Екі жағдайда да мәміленің мәні бірдей болғанымен берілетін зат (объект) ... ... ... ... әр ... болуына қарамастан, оның мазмұны
өзгермейді: қайта бөлінетін заттың құны.
Сонымен, несиенің қайта бөлу қызметіне ... бөлу ... тән. ... ... ... ... байланысты: аймақтықаралық,
салалықаралық, салалық және шаруашылықаралық түрлерге бөлінеді. ... ... ... ... ... мен әртүрлі ұйымдар арасында
туындаса ол құнды ... ... бөлу деп ... Егер ... ... алынса, ол несиені салалық қайта бөлу, ал егер ... ... бір ... ... ... кәсіпорын басқа салада болса,
онда несиенің салалықаралық қайта ... ... ... ... бір кәсіпорын деңгейінде жүргізілмейді, ол тек екі ... ... бос ақша ... несие көзі ретінде пайдаланғанда
туындайды.
Қайта бөлуді несие ресурстарын пайдаланушы субъектілердің әр ... ... да ... ... ... ... ... ретінде кәсіпорын деңгейінде құнның қайталама ... ... ... ақша ... мен ... ... қайта
бөлінеді. Ал халық шаруашылығы деңгейінде несиенің қатысуымен жиынтық өнім,
ұлттық табыс қайта бөлінеді. Айта ... ... ... ... қайта бөлу
қызметінің көп түрлілігіне ... ... ... ... ... ... бөлінетін құн несие берушінің меншігі болып қала береді.
Екінші, ... ... бөлу ... ... ... қайта бөлінуін емес, тек
уақытша бөлініп шыққан құнды қамтиды.
Несиенің ... бөлу ... ... ... ... ... қатысуымен қоғамның тек бір жылда өндірген материалдық
игіліктерінің, өндіріс құрал-жабдықтары мен ... ... ... ... жалпы өнім ғана қайта бөлінбей, сонымен ... ... ... ... құрал-жабдықтар мен тұтыну заттарының құны ... ... тек ... ... өнім ғана ... сонымен бірге
ұлттық табыс, қоғамның барлық ұлттық байлығы қайта бөлінуі мүмкін;
несиенің қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... құнды бөлуі;
несиенің қатысуымен уақытша бөлініп шыққан құнды беру делдал банктер
мен басқа да несие мекемелерінің қатысуымен ... ... ... атқаратын қызметі — нақты ақшаны несие операцияларымен
алмастыру. Тауарлы шаруашылықта нақты ақшаның ... ... ... үшін қажетті жағдайлар жасалған. Сатылып алынған тауарлар мен
көрсетілген қызметтер үшін ... ... есеп ... ... ... ... бір шоттан екіншісіне ақша аудару қолма-қол ақша төлемін
қысқартуға, ақша айналымының құрылымын ... ... ... ... беріп, нәтижесінде айналыс шығындарын азайтады. Қазіргі
тауарлы ... ... ... құн ... ... ... ... жүрмейді, экономикалық айналымда ... тек ... ... ... айта кету керек. Қарыздардың қарызға алған
құны шаруашылық ... ... тән ... атқарады (тауарлы-
материалдық құндылықтарды сатып алуға, жалақы ... және ... ... ... операцияларымен алмастыру үшін бірсыпыра алдын ала
жасалған жағдайлар болуы шарт:
дамыған банк жүйесі мен төлем айналымын ұйымдастыруда, оның маңызының
жоғары ... ... ... немесе міндеттемесі бар ... ... ... ... ... ... эмиссиялауы (шығаруы). Несиенің
қызметтерін айта келіп, кейбір экономистер оның бақылау қызметін де ... ... ... ... ... бақылау банк мекемесінде қызмет
жасайтын мамандардың саналы да мақсатты іс-әрекеті, ал ... ... сол ... ... және ... ... табылады.
Несиенің экономиканы дамытудяғы маңызы деп несиені қолдану әдістерін
пайдаланып, мемлекет пен халық үшін қол ... ... ... қолдану әдістеріне: оны қайтарып беру (несиенің қайтарылуы),
белгілі бір ... ... ... ... ... үшін ақы ... (несиенің ақылылығы) жатады. Несиенің бұл
ерекшеліктерінің ресурстарды тиімді пайдалануда ... ... ... ... ... оны қолдану аясы елдің ... ... ... ... тұрады. Айталық, экономиканың
орталықтанған ... ... ... ... ... өтуге
байланысты біздің елімізде коммерциялық және ... ... ... ... ... ... қатынастары мен несиенің көлемі
де өзгерді.
Акционерлік компаниялардың пайда болып, олардың акциялар ... ... ... қағаздар тарту арқылы қаржысын кенейтуі бағалы
қағаздар мен жүргізілетін несие операцияларын дамытты. Сондай-ақ несие ... ... ... ... несиенің маңызын арттырды. Оған дәлел
ретінде ... ... ... ... ... ... несие орталықтан
қатаң басқарылып, қарыз алушыларға белгілі бір мақсатқа және белгілі бір
шектеулі (лимит) сома ... ... ... ... ... мүлікті кепілдікке салып күрделі қаражат алуға мүмкіндік бар.
Қарыз үшін төлем (пайыз немесе сыйақы) — ол ... ... ... ... ... ... көрінетін объективті экономикалық категория.
Несиенің бағасы иррационалдық сипатта ... ... ... ... ... ... қарыздардың несиені пайдаланғаны үшін төлеген белгілі бір
сомаға тең, оны пайыздық сома деп атайды. Иррационалдық ... ... ... ... ... ... ақша ... көрінуі;
екіншіден, қарыздардың несие үшін төлеген пайыздық сомасы алғашқы қарызға
алған құнға тең болмауынан.
Қарыз пайызы тауарлы ... ... ... ... болды. Оның
пайда болуы дамыған тұрақты тауар-ақша қатынастары, оның ... ... ... ... ... иесінің басқа біреуге белгілі бір құнды уақытша
пайдалануға бергенде пайда ... ... ... құн оны пайдаланушыға —
өндірушіге пайда түсіреді, ол бір жағынан, екінші жағынан ... ... ... түрінде) болады. Демек, қарыз пайызы пайда болуы үшін несие
қатынастары болуы шарт. Несие қатынастары ... ... ... ... ... бірден-бір негізгі ортасы. Қарыз пайызының
мәні ақша капиталын белгілі бір уақыттан кейін қайтарып беру ... ... ... Бұл ... қатынастардың
субъектілері: несие беруші — ол қарыз пайызын алушы; қарыз алушы — ол қарыз
төлеуші.
Қарызға берілген ... мына ... ... ... немесе А1 А = АА
бұнда А қарызға берілген құн;
А1 борыштың өскен сомасы;
қарызға пайыз түрінде қосылған өсім ... үшін ... ... қатысушы жақтардың мақсаты — пайда табу. ... ... ...... Пайыздың мөлшері (ставка) ... ... ... үшін ... ... ... ... Оның
мөлшері несие беру жөніндегі келісімде көрсетіледі. Ол ... ... ... ... пайдалану мерзіміне, жылдық төлем
деңгейіне, сондай-ақ экономикалық ... ... ... ... ... Мысалы, нақты нарық коньюнктурасы ең алдымен тауарға
сұраным мен ... ... көп ... әсерінен ауытқиды.
Айталық, тұтынушылардың ақшалы табысына, тауарлардың ... ... ... мен ... ... ... мөлшері: нақты бекітілген (немесе есепке алынған) және
өзгермелі, бастапқы және ... ... ... ... ... ... ... альшған) пайыз мөлшерін, әдетте, ресми пайыз
мелшері деп те ... Оны ... банк ... банктерге, бірінші кезекте
коммерциялық банктерге несие бергенде ... ... ... ... ... ... алу ... жүргізілетіндіктен
пайыздың бұл мөлшерінің екінші атауы ... ... ... сезден шыққан.
Орталық банк оның деңгейін езгерте отырып елдегі ... ... ... әсер етеді, екінші жағынан несиені қымбаттатып
инфляцияның күшеюіне кедергі жасайды. Ондағы есеп: ресми ... ... ... жағдайда коммерциялық банктер де клиенттеріне пайыз мөлшерін
өсіреді.
Несиені беру кезінде келісімшартта бүкіл ... ... ... ... тұрақты немесе өзгермелі пайыз мөлшері көрсетіледі.
Өзгермелі ... ... ... ... ... ... Ал
соңғысына қарыз капиталы нарығындағы конъюнктура, қарыздың ... ... ... ... қаржылық жағдайы мен оның даму болашағы сияқты
факторлар әсер етеді.
Қорыта айтқанда, қарыз пайызының барлық формаларын қолдану ... ... ... ... ... ... яғни қаржыға нарығының басқа сегменттеріндегі ... ... ... ... ... ... ... тарту және
орналастыру мәмілесі жасалған кездегі нақты жағдайлар.
Екіншіден, пайызды есептеу және төлеу екі жақты шартта көрсетіледі.
Әдетте, ... ... ай ... ... тоқсан сайын есептеледі.
Үшіншіден, пайыз төлеу көзі операция сипатына байланысты ... ... ... ... үшін ... өнімнің өзіндік құнына қосылады.
1.2. Қысқа мерзімді несиелендіру ұғымы мен сатылары
Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруға, егеменді ел ... ... мен ... ... айналымдағы ақша
массасының ... ... ... инфляциялық үрдістерді тоқтатып
ұлттық валюта теңгенің нығаюына ... ... ... ... мерзімі 1
күннен 1 жылға дейінгі аралықты ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар:
1. Несиелендірудің қазіргі кестесі неғұрлым еркін, ешқандай деректілік
жоқ, яғни клиент несие алғысы келетін банкті ... ... ... ... ... яғни ... ереже негізінде
несиелік объектілердің белтіленуі, мысалы: материалдық артықтар ... ... ... тауарлар т.с.с
3. Несиелендіру келісім негізінде жүзеге асырылып, ... ... ... ... мен ... ... ... сұрақтар қарыз
алушы мен банк арасында еркін шешіледі.
4. Несиелендірудің қазіргі жүйесінің банк ресурстары мен пруденциалды
мөлшерге тәуелді болуы. Басқаша ... ... ... көлемі банктен
тартылған қаржылар ... ... ҚР ... банк ... мөлшерге (бір қарызшыға берілетін шекті қарыз көлемі, банкпен
клиентті несиелендіру шегі анықталады)
5. ... ... кең ... ... ... ... өту.
Клиент қызығушылығы мен мүмкіндігін арттыруға, несиелік ... ... ... жүйе ... несиелеу субъектілерінің арасындағы
несиелік қатынастарды ұйымдастыру мен несиелеу әдістері және ... ... ... ... ... Демек, банктің
несиелік жүйесінің үш түрлі құрамдас бөлігі болады екен:
1. ... ... ... өзара экономикалық қарым-
қатынастарын ұйымдастыру нысандары;
2. Банктік ... ... мен ... ... ... ... ... және несиені уақытында қайтаруды
қамтамасыз етумен байланысты іс-әрекеттер жиынтығы;
Банктің несиелік жүйесі екі жақты сипатталынуы мүмкін:
а) институтционалдық ... ... ... ... ... ету ... несиелік жүйесінің институционалдық ... ... ... ... Оларға бір жағынан коммерциялық
банктердің өздері жататын болса, ал ... ... ... ... клиентуралық құрылымдары жатады.
Клиенттің банктік несиеге деген ... ... ... ... аралығында пайда болуы әбден ықтимал. Себебі өндірістік
процесс ... ... ... жаңа ... ... алу ... жұмысшыларға жалақы беру үшін, тағы баска ... ... үшін ... ... Банктік несиеге деген қажеттілік клиенттің
айналым капиталының айналым заңдылықтарымен ... ... ... ... ... ... аралығында клиенттің өтімді
активтерге деген (ақша, банктік несие) сұранысы әртүрлі қалыптасады. ... ... ... ... ... айналым капиталының
қаржыландыру көзі ретінде қажеттілігі үнемі пайда болып отырады.
Банк ... ... ... айналым кезеңі аралығында клиентке
несие бермес бұрын клиент балансындағы ... ... ... ... және ақша ... анықтайды. Айналым капиталының ақша ағынының
үздіксіз болуы ... ... өте ... байланысты. Егер клиенттің
кәсіпкерлік белсенділігі жоғары болса, бизенсі жақсы жолға қойылса, ... ... да ... ... Ал ... сапасы жоғарыласа, ақша ағыны
жиілейді. Демек, айналым капиталының айналымдылығы да ... ... ... ... ... ... айналым капиталын
қалыптастырумен байланысты әртүрлі шығындар ... ... ... кепіл затымен шатастыруға болмайды.
Кейбір ... ... ... ... заты ... ... ... Ал кейбір жағдайларда несиелеу объектілер бөлек және ... ... ... нормалармен реттелінуі мүмкін. Міне, осы себептен несиелік
шартпен кепіл шарты бір болуы мүмкін. Ал ... ... ... бір басқа
несиелік шарт баска бір құқықтық ... ... ... Егер ... ... ... ... немесе тауарлы материалдық
құндылықтарын қоятын болса, мұндай жағдайда ... ... ... біртұтас болады. Егер несиелеу объектілері ретінде дербес өндірілетін
инвестициялық жоба ... ... ал ... заты қозғалатын және
қозғалмайтын ... онда ... ... мен ... заты біртұтас емес
және бір бірімен сәйкес келмейді. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... нормалары да әртүрлі, ал несиенің субъектілеріне
бір жағынан коммерциялық банктердің өзі ... ... ... ... ... құқықтық ұйымдастыру формалары әртүрлі болып келуі
мүмкін; ол заңды ... жеке ... ... ... ... ... өз ... бірнеше нысанда қарастырылады: серіктестіктер,
акционерлік қоғамдар, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер, ... ... ... және ашық ... ... объектілері ретінде бағалы қағаздарды қарастыруға болады.
Егер пайыздық табыс пен пайда табу мақсатында сол ... ... ... ... протфель құрайтын болса, ал ... ... ... ... ... қарастыруға болады. Әрине бұл жағдайда
коммерциялық банктердің активтер портфелінің құрамында мұндай ... ... ... баланстан тыс талап ретінде қарастырылуы мүмкін.
Коммерциялық банктер тек қана ... ... ... ... және ... өте ... ... қағаздарды қабылдауға тырысады.
Қысқа мерзімді несиелендіруді жүзеге асыру үшін банк несиелік субъект
пен ... ... ... ... ... ... әдетте екі тұлға банк
пен қарыз алушы табылады. Ал, несиелік объект ... ... ... ... ... ... ... Ол әр түрлі қызметтер болуы мүмкін.
Қарыз белгіленген көлемнің шегінде беріледі, оны банк мекемесі қарыз
алушымен бірлесе ... ... ... ... ... ... шығындарды, өндіріс көлемі мен өнімнің өтімділігін, жүк
айналымын, товар айналымын, ауылшаруашылық өнімдерін даярлау, оны ... ... ... ... отырып айқындайды. Қарыздар
товарлық—материалдық нақты қорлары мен оның ... ... ... ... беріледі, бірақ мерзімі 12 айдан аспауы керек.
Несиелендіру кезінде ... ... мен ... өсіп кетпеуінің алдын алу шаралары қолданылады, есеп ... және ... беру ... ... құндылықтар мен шығындар несиелендіруге қалдық
баланс бағасымен қабылданады, бірақ жоспарланғаннан жоғары ... ... тыс ... ... жыл ... ... есептегендегі өткен мерзім
ішінде товар өнімінің өндірістік өзіндік құнының ... ... ... шартта қарастырылғандай, товарлық—материалдық құндылықтар
жеткізіп берушілердің қоймасында сақтауға қалдырылған жағдайда, несие
шартында ... ... ... жатады.
Жолдағы материалдық құндылықтар (тауарлар) жеткізілу уақыты шартта
қарастырылғандай, несиелендіруге жатады.
Жіберілген, тапсырылған ... мен ... ... ... қарыз алушының шотына келіп түскенге дейінгі мерзім
ішінде қабылданады, бірақ несие шартында қарастырылған ... ... ... дейінгі уақыттан аспау керек.
Коммерциялық банктер қолданатын несиелеу әдістерінің бірнеше реті бар.
Несиелеу әдістері де коммерциялық ... ... ... несиелік қатынастардың жаңа мазмұнға ие болуымен байланысты
үнемі дамып отырады. Сондықтан несиелеу ... ... ... ... элемент. Несиелеу әдістері дегеніміз нарық талабына сай және ... ... ... ... ... ... ... асуын
қамтамасыз ететін және серіктестік қатынастарды ... ... ... ... және оның ... ... ... етумен
байланысты тәжірибеде қалыптасқан несиелік қатынастарды ұйымдастырудың
тәсілі. Несиелеу әдістері ... ... ... ... байланысты үнемі жетілдіріліп отырылады.
Банктік несиелеу әдістері клиенттің айналым капиталынын айналым
заңдылықтарымен ... ... ... ... ... ... ... түсіндірілуі мүмкін. Мысалы, тауарлы-материалдық
құндылықтардың ... ... ... ... ... ... мерзімі және оның уақытында қайтарылу мүмкіндігі, ... ... ... мен ... қаржылық жағдайымен
байланысты. Атап айтсақ:
клиенттің сатып алатын шикізаттарының материалдық ... ... ... ... және сол ... мен ... өндіріске жұмсалу тәртібімен байланысты;
клиенттің өндіріске шығындар жұмсап, ... өтеу ... ... ... ... ... несиені жоғарыда аталған әдістердің біреуін қолдана
отырып несие беру ... ... ... ... өте ... Себебі, банк өзінің сеніміне кірген клиенке несие беру процесін
мейлінше жеңілдетеді. Ал, егер клиент банк үшін сенімді ... ... ... әдісі сол клиентке несие беру процесін күрделендіре түседі. ... ... ... есеп ... ... беру тәсіліне, несиені
клиенттер тарапынан ... ... ... ... ... ал жалпылай алғанда клиент пен банк ... ... ... ... ерекше сипат береді және осы аталған
несиелендіру әдістерінің өзі ... ... ... аталған үш түрлі
несиелендіру әлістеріне сәйкес қарыз есеп шоттың да 2 түрі ... ... ... ... Жай ... ... егер банк аралас әдіспен клиентті несиелейтін болса ... ... ... ... қоса ... клиенттің атына шот
ашады.
Несиелеу әдістерінің қарыз алушы клиенттің алған несиені ... ... ... ... де ... әдістерін дұрыс таңдау — несиелік ... ... алғы ... ... ... көп жағдайларда коммерциялық банктер клиентке несиені
жай қарыз есеп шоты арқылы береді.
Аралас әдіспен несие беру немесе клиенттің ... шот ашу тек ... ... ... ... үшін мүмкін.
Товарлы-материалдық құндылықтардың қалдықтары бойынша жай қарыз шоттан
несие беру берілген ... ... ... формасында берілген
несиені уақытында қайтарудың қаржылық көзімен сәйкестігін қамтамасыз етеді.
Демек, несиелендіру объектісі мен ... ... ... заты
сәйкес келуі тиіс.
Товарлы материалдық құндылықтардың қалдықтары ... ... ... ... мен ... және оның ... сол
материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... ... ашылатын қарыз
шоттарды пайдалану режимі әр басқа.
Аралас әдіспен немесе айналым сальдо арқылы несиелеу — ... ... 2 ... ... ... байланысты.
Мысалы: айналым сальдосы арқылы несиелеу кезінде клиентке бір жағдайда
несие айналым әдісімен ... ... ... ... мүмкін. Ал 2-
ші бір жағдайда да клиентке несие ... ... ... ... ... әдіспен клиентке несие беру клиенттің айналым капиталының әрбір
кезеңдеріндегі ақша ағынының әртүрлі ... ... ... капиталының кейбір айналым ... ... есеп ... ... ... гөрі ... ... мақсатқа
пайдалануды басқару болады. Міне, осының нәтижесінде клиенттің банктік
несиеге деген мұқтаждығы ... ... Ал, ... ... ... ... аралығында абсолютті өтімді активтерді немесе ақшаны
трансакциялық мақсатқа жұмсауынан гөрі ... ... ... ... ... көбейеді. Міне осы жағдайда клиенттің банктен алған қарызын
қайтары мүмкіндігі пайда болады. ... ... ... деген уакытша
мұқтаждығын немесе қажеттігін кезінде қанағаттандырып ... ... ... ... ... ... ... аталатын үш түрлі
несиелеу ... ... ... ... қаржыландырумен байланысты
тәжірибеде кеңінен орын алады. Ал негізгі капиталды құраумен байланысты
шығындарды ... тек қана ... ... ... ... белгілі бір маусымында клиенттің тауарлы материалдық
құндылықтардың қорына деген қажеттілігі өте ... ... да, ал ... ... ... Міне, осы жоғарыда несиелендіру кебінесе
тауарлы-материалдық құндылықтардың қалдықтары бойынша ұйымдастырылады, ал
маусымдық ... жоқ ... ... ... ... товар нарығын делдалдарын несиелендіру айналым әдісімен
ұйымдастырылады.
Айналым капиталдарын қалыптастыру үшін және жыл бойы өндіріс ... ... үшін ... ... ... кең ... шикізат қорын
құрап алу керек. Ал шикізат қорын жеткілікті құрау үшін банктің несиесіне
деген ... ... ... ... көп ... жай қарыз шотын ашып,
клиенттерге жекелеген объектілер бойынша немесе ... ... ... ... ... беру ... кең таралған. Бірақ
банктер тарапынан клиенттердің ... ... ... ... ... ... тек қана өнім беріп тұрған, акционерлік капиталы жеткілікті, белгілі
бір өндірістің түрімен ... ... ... ғана ... ... ... ... Қазақстанда коммерциялық банктердің клиенттерге беретін
несиесі тек қана қысқа мерзімді. Сондықтан несие айналым капиталын құраумен
байланысты ... ... ғана ... Міне, осы себептерден
коммерциялық банктер клиенттердің ... ... мен ақша ... көп ... ... Егер ... ... сапасы жоғары
болса, онда ақша ағыны да, ақша қозғалысы да жоғары және тұрақты.
Жай қарыз шоты ... ... ... беру ... кең
тарағандықтан жай қарыз шоты арқылы немесе ... ... ... ... ... мынадай техникалық тұстарына
тоқталып өткен дұрыс.
Коммерциялық банктерде несиелік саясатты қалыптастырып және оны жүзеге
асырып ... ... ... ... ... бөлімшелер
бар. Несиелік саясатпен айналысатын ең ... ... ... ... ... ... комитет несиелік саясатты қалыптастырып, жүзеге асырып
отыруға міндетті және ... ... ... әрбір коммерциялық банк
дербес несиелік саясат қалыптасады. Себебі әрбір коммерциялық банк ... ... ... бәсеке жағдайында көрсетуге мәжбүр. Егер
несиелік ... ... ... ... жүзеге асырылып отырса,
банктің репутациясы соғұрлым жоғары және банктің менеджменттік ... ... ... сәйкес.
Несиелік қалыптастыру несиелендіру деңгейімен салыстырғанда құзыры
ауқымдылау және бұл комитеттің жауапкершілігі жоғары.
Егер несиелендіру ... ... ... ... ... ... ... отыратын болса, ал ... ... ... ... ... ... Міне, осы тұрғыдан келгенде несиелендіру департаменті ... ... ... жүзеге асыратын атқарушы буын.
Несиелік комиеттің құрамына мүше ... ... ... басшылары
кіреді және банк басқармасының төрағасы да кіреді.
Коммерциялық банктердің несиелік ... ... үшін ... деңгейі өте жоғары, аналитикалық қабілеті мол мамандар болуы ... ... ... ... ... менеджментінің саясатымен тікелей
байланысты.
Шетелдік тәжірибеде несиелік ... ... ... деп атау
қалыптасқан. Несиелік меморандум коммерциялық банктерде несиелік мониторинг
негізінде қалыптастырылады.
Несиелік ... ... ... ... ... және ... ... жиынтығы.
Несиелік портфельді басқарудың тиімділігінің алғы шарттары несие беру
тәртібін әрі дұрыс, әрі үлкен жауапкершілікте, әрі ... ... ... беру ... ұйымдастыру неғұрлым кәсіби жоғары деңгейге
қойылса, ... ... ... ... төмен болады. Себебі
несиелік портфельдің сапасы — несие беруді ұйымдастыру ... ... ... ... беру ... ... ... деңгейде ұйымдастырылмаса
несиелік портфельдің сапасы төмен ... ... ... ... ... ... ... банктердің менеджмент қызметтерінің,
жауапкершілігі ең ... ... беру ... ... байланысты коммерциялық банктерде
арнайы құрылған департамент, басқармалар, бөлімдер және бөлімшелер бар.
Несие беру тәртібін ... ... ... ... ... ... аналитикалық қабілетімен,
тәжірибесімен байланысты. Сондықтан несие беру тәртібін тиімді ... ... ... байланысты деп айтуға болады. Несие беру
тәртбін ұйымдастыру коммерциялық банктерде бірінші кезеңде ... ... ... деп ... Ал ... ... ... несиелік процесс деп атайды.
Несие шартында қарастырылғандай, қысқа мерзімді ... беру ... ... мен ... ... банктің несие бөлімі оны беру ... ... рет ... ... қарыз берерде, банк міндетті түрде осы қарыз
алушының Жарғысында оның мекеме жетекшісіне ... ... ... ... көз жеткізуі керек.
Қарыздар тәртіп бойынша ақша аудару жолымен беріледі. Қажет жағдайда
банк ... ... есеп ... ... ... ақшамен төленуі
мүмкін.
Қарыз алушыларды несиелендіру арнайы қарыз шоты ... ... ... ... осы шоттарға түсім өткізілген товарлар мен өнімдер
бойынша, жиынтық кірістің үлесінен есеп шоттарға аударылады.
Осындай тәртіппен, товарлық-материалдық ... ... ... және ... ... ... қалған материалдық
құндылықтардың жиналып қалмауын болдырмайтын сауда, дайындау, қамтамасыз
ету және өткізу ұйымдары несиелендіріле ... ... ... ... жағдайда, банк несие
ресурстарының жеткіліксіздігінен қарыз алушының несие сұраған ... ... ... ... ал ... ... екі жаққа да
экономикалық жағынан тиімсіз, банк басқа банкпен бірлесе ... ... ... ... ... ... ие.
Ауылшаруашылық мекемелеріне қысқа мерзімді қарыздар ағымдағы ... үшін ... ... өз ... ... сай ... ескере отырып, материалдық құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... мен жағдайының өзгеруі,
сонымен қатар ауа райының өзгеруіне байланысты өнім ... ... мен одан ... ... ... товарлық-материалдық
құндылықтардың қалдықтары тоқсан бойынша жылдық жоспарлық есепте алдын ... ... ... ... ауылшаруашылық өндірісіне
анықталған есептеу негізінде, несиелік шартта қарастырылған ... ... ... ... ... және алған қарызды сол ағымдағы жылдың
шығындарын өнімнің шығуымен өз айналым қаражаттары нормативтерінің өсімінің
есебінен осы ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Сауда және жабдықтау-өткізу ұйымдарын ... ... ... ... отырып анықтаған жоспарлы қарыз мөлшері шегінде жай ... ... шоты ... ... Ол ... өткізілетін тауар
жеткізушінің жіберген тауарлары, тұтынушыға ... ... ... ... жабу үшін жеке ... ... кемітілген сомасы,
тауарлық-материалдық құндылықтар мен ... ... ... ... ... шартында талап еткенге дейінгі қарызды пайдаланудың ең қысқа
және ең ұзақ мерзімі ... ... ... ең ... ... мерзім өткен
соң, банк несие ресурстарына мұқтаж болған жағдайда немесе ... ... ... толық немесе жарым-жартылай төлетіп алуға құқы бар, бұл
жөнінде қарыз алушыға алдын ала хабарлайды немесе ... ... ... ... қалай қарастырылғанына байланысты).
Жаңадан сенімділік қарыз беру шешімін банк ... ... ... ... ... ... соң қабылдауы мүмкін.
Сенімділік қарыздар бойынша пайыз ... банк пен ... ... ... ... ... ... қарай белгіленеді.
II-БӨЛІМ. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ НЕСИЕЛЕР БОЙЫНША БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... әдістері
Несиелік шарт жасағанға дейін банк қарыз алушының өтініші бойынша
тиісті құжаттар келіп түскен соң, ... ... ... төлеу қабілетін
талдауға, қарызды өтей ... ... ... ... факторларды
зерттеуге тиіс:
бұрын алған қарыздарын дәл ... ... ... да
міндеттемелеріне жауапты қарайтын сенімді қарыз алушы ма?
қарыз алушы ... ... ... ... мен ... ... қолдана ма?
барлық қарыздық міндеттемелерінің, сонымен қоса сұралатын
қарыздарының орнын өтімділік ... ... ала ... ... өз ... ... қолда бары
жеткілікті ме деген сұрақтар қамтылуы тиіс.
Банк мұндай талдауды қарыз алушының өткен кезеңдердегі бухгалтерлі ... ... есеп ... ... ... ... жұмыс
орнында алдын ала тексеру сонымен ... ... ... ... ... ішіндегі оның қаржылық жағдайын болжай отырып жасайды.
Сондай-ақ қарыз алушы жеке ... ... ... ал ... кепілдеме берушілерін өз алдына айқындайды.
Талдау негізінде банк ... ... ... беру ... ... ... ... Әлемдік тәжірибеде несиелік қабілетті анықтау мен
бағалаудың әр түрлі енгізілген ... ... бар. ... ... ... ... болады:
"6 Си" ... ... С ... Cash, Capital A ... Capacity M ... ... P ... ... A – ... Control R ... ... E. ... ... ... purpose Z ... банкротқа ұшы
A amount pay ... ... 2 = ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның бәсекеге қабілеттілік жағдайындағы ролі31 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі туралы5 бет
Несие бойынша пайыздарды есептеу және алу есебі3 бет
Несие туралы3 бет
Қысқа мерзімді міндеттемелердің есебі10 бет
Корпорацияны қаржыландырудың қарыз капиталы10 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
Ілгерімелі қаржылық есеп63 бет
Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік есеп пен есептілік жүйесін ұйымдастыру ерекшеліктері91 бет
Дебиторлық берешектер есебі96 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь