Жоғары сынып оқушыларымен жұмыс жүргізудің ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І ТАРАУ. ЖОҒАРҒЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТӘРБИЕСІНІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Жоғарғы сынып оқушыларының жас және жеке басы ерекшеліктерін ескеру негізіндегі тәрбиенің тұлғалық бағыттылығы ... ... ... ... ... ... ... 5.12
1.2. Жоғарғы сынып оқушылардың оқу.танымдылық іс.әрекетін белсендіру мәселесінің педагогикалық тарихына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ..12.21

ІІ ТАРАУ. ЖОҒАРҒЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРМЕН ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДЕГІ МҰҒАЛІМНІҢ ҚЫЗМЕТІ.
2.1. Мұғалімнің жоғарғы сынып оқушыларымен жұмыс жүргізу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.23
2.2. Мұғалімнің жоғарғы сынып оқушыларымен сабаққа дайындау жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.27

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

V. ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Курстық жұмыстың өзектілігі: Тұлғаны жан-жақты дамыта тәрбиелеуге арналған жаңа шешімдерді іздестіру төрбиелік үрдістің түтас идеясын тұрақтандырудың қажеттіін туғызады.
Соңғы он жылда тәрбие үрдісі шынына келгенде оның қүрылымындағы жекелеген үрдістер жиынының жалпы саны ретінде қаралып келді. Бүл үрдістер төрбие ісін үйымдастыра да, жетілдіре де алады деп саналды, Бүдан басқа түлғаның түтастай қалыптаеуына емес, оның жекелеген сапаларын қалыптастыруға көңіл бөлінді, сонымен бірге түлғаның жан-жақты үйлесімді дамуының үстанымы бүзылды.
Тәрбие үрдісін осы заманғы жағдайдағы түсінік бойынша тербиешілер мен тәрбиеленушілердің бірлесқен мақсатқа жетуге бағытталған өзара тиімді әрекеті, ыңтымақтастық әрекеті деуге болады.
Еңбектің бірініші бөлімінде бүгінгі күнгі емір талаптарынан шыққан тербиенің мақоаты белгіленген. Осы негізгі мақсатты нақтылай келіп, қазіргі қоғамды ізгілендіру мен демократияландыру үрдістерінде, нарықтық қатынастарға көшіп отырғанда, жалпы адамзаттық қүндылықтарға және тәрбиенің осы заманғы теориясына сүйене отырып жөне Қазақстанның үлтгық, өлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерін есепке ала отырып, оның ішкі мүмкіндіктерін өздігіне толық пайдалануға даяр белсенді, іскер, қоғам алдындағы өзінің жауапқершілігін сезінетін, сонымен бірге қайырымды жөне тапқыр, қоғамдық талаптарға икем, жеке басының мүдделерін қоғам мүддесімең үштасгыруға қабілетті, жеке бастың қүндылығын бағалай білуші, жоғары ойлы, адал, үлтгық саңасы оянған, басқа да ізгі қасиеттері жетілген, жан-жақты мөдениері азамат тәрбиелеу керекгігін еске саламыз.
Уақыт талаптарына байланысты тәуелсіз республикамыздың жалпы білім беретін мектептерінде төрбие жұмысының негізгі түрлері сақталғанымен, оларға тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізіледі. Ең бастысы сол — мектептегі сабақтарда, сыныптан тыс және мектептен тыс уақытга «мүғалім мен оқушының» езара қатынасында қажетті білім көлемін игерту арқылы ғылыми көзқарастар негізін қалыптастыруға қамқорлық жасалуы керек. Сонымен қатар, түлғаны рухани-адамгершілік қүндылық-тарымен байыту көзделуі керек, соның нәтижесінде оқушылардың жоғары қабілеттілігі дамиды, еңбекке, табиғатқа, өнерге, айналадағы адамдарға саналы қатынасы орнайды, тиісінше өзін қоғамда үстай білушілігі қалыптасады.
1. С.Қалиұлы. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы. Алматы, 2003 ж.
2. Қ.Жарықбаев, С.Қалиев. Қазақ тәлім – тәрбиесі. Алматы,1995 ж.
3. Ы.Алтынсарин. Таңдамалы педагогикалық мұралары. Алматы, 1991 ж.
4. Әлімбаев М. «Халық – ғажап тәлімгер». Алматы, 1994 ж.
5. Н.Елікбаев. Ұлттық психология. Алматы, Қазақ Унив., 1992 ж.
6. М.Жолдасбеков. Асыл арналар. Алматы, Жазушы 1986 ж.
7. А.Жарықбаев. Қазақтың тәлімдік ой – пікірлері. Антологиясы. Алматы, 2000 ж.
8. Т. Илина. Педагогика. Москва, 1984 ж.
9. Л.Керімов. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1990 ж.
10. Ж.Қоянбаев. Педагогика. Астана, 1999 ж.
11. А.С.Макаренко. Ұстаздық дастан. Алматы, 1989 ж.
12. Қ.Бержанов. Педагогика тарихы. Алматы, Мектеп, 1984 ж.
13. Әбиев Ж. Педагогика тарихы. Алматы, 2006 ж.
14. Р.Төлеубекова. Адамгершілік тәрбиесі туралы. Алматы, 1994ж.
15. Т.Сабиров. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы, 1978 ж.
16. «Бастауыш мектеп» № 7 , Алматы, 2005 ж.
17. Жрлабаев М.«Педагогика», Алматы, 1992 ж.№
18. «Бастауыш мектеп» № 9, Алматы, 2005 ж.
19. «Мектеп» ғылыми-әдістемелік педагогикалық журнал, Шымкент, 2005 ж.
20. Болдырев Н.И. Класс жетекшісі . -Алматы: Мектеп, 1980.
21. Қожахметова К.Ж. Мектеп директорының тэрбие ісі жөніндегі
орынбасары. Алматы, Әлем, 2000.
22.Қазақстан Республикасының "Білім беру туралы заңы" 1999ж.
23.Қазақстан Республикасыньщ Гуманитарлык білім беру тұжырымдамасы
1994 ж. 25..Синица И.Е. Педагогтық эдеп және ұстаздық шеберлік. А. 1987ж.
        
        Тақырыбы: Жоғары сынып оқушыларымен жұмыс жүргізудің ерекшеліктері.
Жоспар
КІРІСПЕ………………………………………………………………………3
І ТАРАУ. ЖОҒАРҒЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТӘРБИЕСІНІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. ... ... ... жас және жеке басы ... ... ... тұлғалық бағыттылығы………….……….…..5-12
1.2. Жоғарғы сынып оқушылардың оқу-танымдылық іс-әрекетін белсендіру
мәселесінің педагогикалық тарихына сипаттама …………………………12-21
ІІ ТАРАУ. ЖОҒАРҒЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРМЕН ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДЕГІ ... ... ... ... сынып оқушыларымен жұмыс жүргізу
ерекшеліктері………………………………………………………….22-23
2. Мұғалімнің жоғарғы сынып оқушыларымен ... ... ... ... ... ... ... Тұлғаны жан-жақты дамыта тәрбиелеуге
арналған жаңа шешімдерді іздестіру ... ... ... ... қажеттіін туғызады.
Соңғы он жылда тәрбие үрдісі ... ... оның ... үрдістер жиынының жалпы саны ретінде қаралып келді. Бүл үрдістер
төрбие ісін үйымдастыра да, жетілдіре де алады деп ... ... ... ... ... ... оның ... сапаларын
қалыптастыруға көңіл бөлінді, сонымен бірге түлғаның жан-жақты үйлесімді
дамуының үстанымы бүзылды.
Тәрбие үрдісін осы ... ... ... бойынша тербиешілер мен
тәрбиеленушілердің бірлесқен ... ... ... өзара тиімді
әрекеті, ыңтымақтастық әрекеті деуге болады.
Еңбектің ... ... ... ... емір ... шыққан
тербиенің мақоаты белгіленген. Осы негізгі мақсатты ... ... ... ізгілендіру мен ... ... ... ... ... ... адамзаттық қүндылықтарға және тәрбиенің
осы заманғы теориясына сүйене отырып жөне Қазақстанның үлтгық, өлеуметтік-
экономикалық ерекшеліктерін есепке ала ... оның ішкі ... ... ... даяр ... ... қоғам алдындағы өзінің
жауапқершілігін сезінетін, сонымен бірге ... жөне ... ... ... жеке басының мүдделерін қоғам мүддесімең үштасгыруға
қабілетті, жеке бастың қүндылығын бағалай білуші, жоғары ойлы, ... ... ... ... да ізгі қасиеттері жетілген, жан-жақты мөдениері
азамат ... ... еске ... ... ... ... республикамыздың жалпы білім
беретін мектептерінде ... ... ... түрлері сақталғанымен,
оларға тиісті өзгерістер мен толықтырулар ... Ең ... сол ... ... ... тыс және ... тыс ... «мүғалім мен
оқушының» езара қатынасында қажетті білім көлемін ... ... ... ... ... қамқорлық жасалуы керек. Сонымен қатар,
түлғаны рухани-адамгершілік қүндылық-тарымен байыту ... ... ... ... ... ... дамиды, еңбекке, табиғатқа,
өнерге, айналадағы адамдарға саналы қатынасы орнайды, тиісінше өзін қоғамда
үстай білушілігі қалыптасады.
Курстық жұмыстың мақсаты:
1.Жоғарғы ... ... жас және жеке басы ... сынып оқушылардың оқу-танымдылық іс-әрекетін белсендіру
мәселесінің педагогикалық тарихына сипаттама.
3.Мұғалімнің жоғарғы сынып оқушыларымен ... ... ... ... ... ... сынып оқушылармен жұмыс жүргізудің
ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу ... ... , ... ... ... ... Оқушылардың үйде өз беттерінше ... ... ... өткен сабақтардың ... ... ... да оны кей ... ... ... бір компоненті
ретінде ... ... оқу ... ... оқу жұмысымен
жалғастырып, толықтырып отырса, онда ... ... ... терең
және берік болады. Оның маңызы оқыту жұмысын ұйымдастырудың ... ... ... ерекше. Бұл жұмыстың танымдық қызметімен
бірге оның ... мәні де зор. ... үй ... ... ... ... ... ойлау қабілеті артып,
өздігінен білім алуға жүйелі ... ... Олар ... оқу
жұмысын жоспарлауға, қажетті оқу материалын жинақтауға ... ... ... мен ... ... еңбекте қолдана
білуге жаттығады, өзін-өзі бақылау және ... ... ... ... ... ... амал-тәсілдерін қолдана отырып,
өз бетінше баяндама жасауға ... ... ... ... ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТӘРБИЕСІНІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Жоғарғы сынып оқушыларының жас және жеке басы ... ... ... тұлғалық бағыттылығы
Кітаптың бірінші бөлімінде айтылған тәрбиенің жалпы мақсаттары барлық
басқыштағы жаста жүзеге асырылады. Сондықтан бұл ... I—IV, ... IX ... ... тәрбиелеу олардың жас ерекшеліктеріне сәйкес
қарастырылып, жалпы міндеттері нақтыланады, ... ... ... көмегін тигізетін тәрбиенің ұл гілері ұсынылады.
Осы арада жасына қарай ... ... ... шек ... мәселені шешуге белгілі бір ықпал жасайтын кейбір жаңа құбылыстарға
назар аударған жөн. ... ... ... ... ... дене ... ... барынша ерте даму себебі әлі күнге жеткілікті зерттеліп
болмаған акселерация жайы еске алынып ... ... ... үшін ... ... ... екі түрлі мағынада қарастыруға тура
келеді. Ол, біріншіден, әр балаға тән жас ... ғана ... ... топ ... ... тән жас ... де ескеруге тура келеді.
Сондықтан тәрбиешілерге тек жекелеген оқушының жас ... ... ... сонымен бірге, сынып оқушыларының жас ерекшеліктері туралы
мағлұматының да мол болуы қажет. Оны ... ... ... ... ... білу көзінде мұғалім, ең ... нені білу ... алуы ... себептер бойынша I—IV сынып (7—10 жас) оқушылары педагогикалық
тұрғыдан ерекше көңіл бөлуді талап ... ... ... ... баланың тұңғыш рет мектеп табалдырығын аттап, әлеуметтік ... ... ... ... ... ұстауы тиіс. Бұл төменгі ... ... жаңа ... ... Сөйтіп, жаңа ортамен өзара
қарым-қатынас жасау ... оның ... ... оқуға деген
қызығушылығы мен танымдық қабілеті дамиды. ... ... ... ... анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктерін білу аса қажет.
Солардың кейбіреуін атайық: бұл кезенде физиологиялық тұрғыдан ... ... ... ... бас сүйегі қатаяды, тұтастай алғанда
қаңқаның қатаюы жалғаса береді. Ми ... ... ... ... ... ... жүйенің (сөйлеу) қарқынды дамуы байқалады, сөздік
қор көбейеді, тежелуден қозудың басым болушылығы, ойдың нақты бейнелі түрі
және естің болуы, ... ... ... ... ... ... ерік үрдісінің дамуы сезіледі, ... ... ... ... өз құрбыларының мінез-
құлқындағы кемшіліктерге қатты әсер ету және ... сын ... ... ... дамуы «жаңа құрылым» деп аталатын қызмет түріндегі жүйелі
оқу ... жаңа ... ... ... ... ... ойын
қызметтің шешуші түрлерінің бірі болып қала береді, келесі сынып ұжымына
ауысқанда ойын балалардың мінез-құлқында ерекше ізін ... оқу ... ... жеке ... оның ... ... ... әсер етіп, тұлғаның ... даму ... мен ... өсіп
отыратын талаптар арасындағы қайшылықтардың тууына себепкер болады.
Мектепке келген алғашқы ... ... ... өз ... ... ... ... деген қарым-қатынасы ... ... мен ... пайда болып, кейін оқушының мінез-құлық стилін
және оның мектеп ұжымындағы орны мен ... ... ... оқушылары көп өсерленгіштігімен, басқаға назар аудара
білушілігімен біршама ерекшеленеді. ... ... ... ... ... тыс кездегі бірлестікте өткізілетін тартымды жұмыстармен қызықтыра
білудің ... зор. Жеті ... бала ... тәрбиелік ықпалға тез
кендігеді. Оның ... ... ... келеді. Бұл жастағы баланың бойында
қазірдің өзінде белгілі бір дәрежеде ... ... бар ... ... ... ... ... адамгершілік жайындағы түсінігі
бастауыш сыныптарда қалыптаса бастайды. Оқушының ... ... ... ... ... Қоғамдық ортада болғанда төменгі сынып
оқушыларында моральдық ... тез ... және ... мектептің соңына
қарай оларда адамгершілік туралы- белгілі бір ... ... ... егер I— II ... оқушының мораль жөніндегі түсінігі тек ата-
аналар мен мұғалімдердің пікірлеріне ... ... III—IV ... ... ... ... ... жасауға және қорытындылауға тырысады.
Сонымен бірге, олардың бойында ... ... мен ... ... және ол жеке ... әрекеттерін саналы түрде бағалай
білу деңгейіне көтеріледі. Бастауыш ... ... ... өзіне төн
мінез-құлықтың қалыптаса ... және ... ... ... ... ... зор. Оны төмендегі фактілермен ... ... ... ... ... теменгі сынып оқушыларында
ұялшақтық пен тұйықтық пайда болады; тежеу үрдісінің әлсіздігінен ... пен өз ... ... ... ... ... үрдістің әлсіз қозғалуынан оларда баяулық және бір ... ... ... ... ... ... бастауыш басқышында
оқушының ойланбай жасалатын қылықтарға бейім тұратынын есте ұстаған ... ерік ... ... бала тіпті белгіленген мақсаттарды
орындай алмауы мүмкін, сонымен ... оған ... ... да тән.
Осыған байланысты мұғалімдер мен ата-аналар баланың өзіне деген ... ... ... ... басқыштың оқушысы үшін мұғалім қашан да еліктейтін үлгі болып
табылады. Оқушы барлық істе мұғалімге ұқсағысы келеді. Озат ... ... ... ... ... пайдалана отырып, үлкен
нәтижелерге жетуге болатынын көрсетгі. Егер III ... ... ... педагогикалық тұрғыдан сауатты ... ... ... ... еңбексүйгіштік, ұқыптылық, шыдамдылық, жауаптылық,
қиындықты жеңе білушілік сияқты ерік сапаларын дамытуға ... ... ... ... ... талап пен қызығушылықтың өте жоғары екені
белгілі. Ол бәрін білгісі және бәрінен үйренгісі келеді. Ең ... ... ... ... ... мен ... ... ұмтылады, содан
кейін себептерін, зандылықтарын және құбылыстардың ... ... ... жағдайларға сәйкес оқу үрдісімен ... ... тыс ... ... танымдық үрдісте оқушылардың қызығушылығын
күшейтуге бағытталуы керек.
V—VI сыныптарда (11—12 жас) оқитын оқушылар кіші ... ... ... жас - ... дамуындағы жаңа кезең. Жасөспірім
енді бала емес, бірақ ол әлі ... де ... ... ... балалық
көріністерімен қатар, есейе бастаған адамға тән жаңа белгілері және үлкен
адам болуға деген белсенді ... ... ... ... бұл ... ... деп аталуы кездейсоқ емес. ... ... ... ... өзгерістер пайда болады. Ол біркелкі
болмағанымен, қарқынды өтеді. Әдетте, оқушылар бұл ... ... ... және оларды ауырсынуды жиі бастан өткізеді. Бұл ... ... ... ... ... оның ... ... шұғылдануына,
спорттық секцияларға қатысуына ақыл-кеңес берудің маңызы зор. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... сипатталады. Алайда көптеген
жағдайда олардың ересек болуға талпынысы дамуының ішкі қайшылықтарымен
қақтығысып қалады және бұны ... ... еске ... ... ... кіші ... жасөспірімдер кейбір білім, қоғамдық-пайдалы
жұмыс тәжірибесін игереді, өзіне деген сенімге және ... ... Бұл ... балалар маңызды тапсырмаларды орындауға ... ... ... ... жасай білу, сондай-ақ үлкендер мен
құрбыларының іс-әрекетін бағалай білуге бейімділік байқалады. Сол ... жеке ... ... ... Кіші ... ... ... жеке басының және сыныптық, ұжымдық ортаның төтенше ... ... әсер ету, ... жөнс ... әдістерін пайдаланумен бірге бұл
әдістердің тиімділік әсері интеллектуалдық және ... даму ... ... ... білу және ... ... білу ... байланысты
екенін есте ұстау қажет. Бұл жаста тәрбиенің сөздік әдістерінің ... ... ... жас ... бойында дамып келе жатқан
сыншылдық қасиет оларды үлкендердің әрекеттері мен дәлелдеріне ... және ... ... ... ... ... ... «Мұндай
құбылыстарды» елеулі алшақтыққа душар етпеу үшін ... ... ... ... мен ... ... ... ойластыру
қажет.
Жасөспірімдердің мінез-құлқын қалыптастыруда тәрбиешілердің жеке бас
үлгісінің ерекше маңызға ие ... одан әрі ... ... ... ... өзін үлкен кісі санаумен үлкендердің қылықтары ... ... ... ... ... жасөспірімдер үшін
үлкендердің істерінің, қылықтарының, ойларының маңызы зор. ... ... ... ... тез ... болады. Олар үшін
үлкендердің талаптарындағы әділдік, ақылдылық, мақсаттылық т.б. ұстанымдар
бірлігінің үлкен ... ... ... ... ... талаптарды кейде тікелей емес,
оқушының жеке басына жанамалай ... ... ... ... ... ... оқу үрдісінде оқушылардың жеке басын жан-жақты дамыту
үшін ... ... оқу ... сәйкес пәндерде және оқудан тыс
кездегі іске асырылатын тәлім-тәрбие жұмыстарында қоғамдық-білім, біліктер
мен дағдылар жүйесін меңгереді.
VII—VIII ... ... ... ... ... ... Бұл
кезенде олардың ішкі дүниесінде терең өзгерістер ... ... ... ... ... ... бастайды, өзінің іс-әрекеттеріне жауаптылығы
арта түседі, ізгілік және адамшылық проблемалары жайында ... ... ... ... ... ... ... ұмтылыс пайда болады. Ересектерге, айналасындағы ... ... ... назар аудара бастайды. Сондай-ақ VII— VIII
(13-14 жас) сынып ... ... ... ... ... Бұл ... ... жыныс
бездерінің жетіле бастауына байланысты гипофиз бен қалқанша ... ... ... ... ... ... Ол дене түзілісі мен ... ... ... сол ... ... өсуге өкеп (акселерацияға)
соғады, сонымен бірге, жас ... ... ... ... кезге дене түзілісі жақсы қалыптасқан болып көрінгенмен,
жеткіншектің әлеуметтік ... оның дене ... ... келмейді немесе ата-
анаға материалдық тәуелділікте болуымен байланысты түсініспеушілік туады.
Сайып келгенде, жеткіншектің ... тез ... ... ... сезімі мен міндетінің баяу дамитыны байқалады.
Жасөспірімдерді түсіну - күрделі үрдіс. ... ... ... жасөспірімдер бір жағдайдың өзін түрліше бағалауы мүмкін,
өйткені бір ... ... ... деңгейі түрліше болады.
Тәрбиеде салақтыққа жол беру қиындықтардың бірі болып табылады. ... ... ... ... түрде орындауды талап етуіне
байланысты, баланың өздігінен әрекет жасауына кедергі ... ... ... ... мұғалім жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... Олай ... жағдайда тәрбиелік
жұмыстағы мұндай салақтық жасөспірімдердің көңіл күйін төмендетуге әкеп
соқтыруы мүмкін. Мәселен, түрлі құбылыстарды ... мен ... ... ... көп ... жасөспірімдердің іс-әрекеттерінде
келіспеушілік туындайды. Бала бойында өз еркінің болмауы да осы ... ... ... ... ... ... ... жастағы жасөспірімдердің тәрбиесіндегі тағы бір салғырттық олардың
жауапсыздығы болып табылады, сонымен ... ... ... ... өйткені ол өзі енетін әлеуметтік қатынастардың проблемасын ... ... ... ... ... ... оларды қолдаудың және бағалаудың мәні аса зор.
Егер отбасында және ұжымда ... ... онды ... ... ... ... онда олар ... ортада болғанда өзіне
деген сенімге ие болады. Өзіне сенімі жоқ жасөспірімдердің ақыл-ойының ... ... ... ... да, ... ... ... оларда
ауытқушылық байқалады.
Жасөспірімдер тәрбиесінде кездесетін кемшіліктердің тағы бір түрі —
қоғамда өзінің толық ... ... ... ... әлеуметтік
санасының жеткіліксіздігі қоғамдық мінез-құлықты бұзуға әкелетінін тәжірибе
көрсетуде. Сондықтан олар өз құрбыларының ... ... ... тез ... Ендеше, тәрбиеші топтың қызметіне ерекше көңіл аударуы
және олардың іс-әрекеттеріндегі дұрыс және ... ... ... ... ... ... мұндай топтарда түрліше психологиялық таңқаларлық
жайлар - психикалық ... ... ... ... ... ... байқалатынын, сондықтан жасөспірімдер
өмірде ... ... ... ... және ... қылықтарын сол
қалпында қайталайтынын айтады. Өмірде жасөспірімдерге шағын топтар ауадай
қажет. Мұндай ортада ... ... мен ... тең ... ... ... ... Мұндай топтар жеке бастың сапасын
қалыптастыруға және басқалармен өзара ... ... ... Сол ... тәрбиеші бұл проблемаларға ерекше көңіл бөлуі керек.
Жасөспірімдердің тәрбиесінде жыныстық дамуға байланысты психологиялық
өзгерістер ... ... ... ... ... ... ер балалар мен
қыздардың дене құрылысында өзгерістер пайда болатыны байқалады. Жыныстық
өзгешеліктер себебінен ер балалар мен ... өмір жолы мен ... ... ... ... пайда болады. Олардың арасындағы қарым-
қатынастар нәтижесінде өзіне деген сенімі ... ... ... кезеңінде
өзіне-өзі баға беру өзгереді, есейеді, соған сәйкес үлкендерге ... ... ... Жыныстық даму үрдісінде жасөспірімде құндылықтарды
қайтадан бағалау пайда болады.
Тәрбиедегі қиындықтардың бірі оқушылардың отбасындағы жағдайы мен ... ... ... Кейбір отбасында жасөспірімдерге еркіндік ... ... ... ... ... ... жасөспірімдерге
жас балаларға қарағандай қатаң бақылау жасайды, оларды өзіне ... ... ... ... ... ... жағдайларды салыстырады. Бұлай ету үлкендермен ... ... екеп ... ... ... болатын
жасөспірімдерде әдетте үлкендермен қарсыласу көп ... ... ... ... өзінде үлкенбіз деп санайды. Оларға үлкендердің орынсыз
қамқорлығы немесе олардың адамгершілігін кемітуі ... ... ... ... ... ... азаматпыз деп санауынан келіп шығады. Сонымен
бірге, үлкендер мен жасөспірімдер арасындағы түсінбеушілік жасөспірімнің ... ... ... да пайда болады. Үлкендер ... ... ... олардың қызығушылықтарымен және ... ... ... ... ... себебін білгісі
келеді, үлкендер болса, көп ... ... ... ... ... ... үлкендердің әділетсіздігі жайында ұғым ... ... ... ісінде үлкендердің өздерінің үлкендігін жиі
пайдалануы тәрбиенің дұрыс болуына кедергі ... ... ... ... ... ... түрлі проблемалар бойынша
өздерінің пікірлерін ... ... ... Егер ... солай істеуіне
мүмкіндік берілмесе, қарама-қарсылық шиеленісе түседі. Осындай жағдайдың
салдарынан кейде жасөспірімдер үйін немесе ... ... ... ... ... ... ... өзгергіш және дамымалы буын,
ал үлкендер қалыптасқан буын деген ... ... ... ... өз қателіктерін мойындауы керек.
Сыртқы ортаның ықпалымен ... ішкі ... ... болып жатады. Сондықтан тәрбиешілердің жасөспірімдерді
тапқырлыққа және тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... білімін өздігінен терендетуге ұмтылатыны және
білімнің түрлі саласына қызығушылық танытатыны ... Көп ... ... ... ... негізделген. Оның оқыған
кітапқа, көрген фильмге ... пән ... ... ... ... ... мүмкін. Егер тәрбиеші оқушылардың қызығушылығын дамытуға
үнемі көңіл бөліп отырмаса, онда олар біржақты және ... ... ... ... ... ... ... мәні бар мақсаттарға бағыттаудың
маңызы зор.
Ересек жасөспірімдер ой еңбегі мәдениетінің негіздерімен ... ... ... ... және ... пайдалана біледі.
Күн режимін сақтай білудің де ерікті дамыту мен мінез-құлықты тәрбиелеп
жетілдіруде маңызы зор.
Жыныстық дамуға байланысты ... ... ... ... ... Алғашқы сүйіспеншілік сезімі
жасөспірімдердің іс-әрекеттеріне ықпал етеді. Тәрбиеші жас ... ... ... ... ... ... достық және махаббат
туралы, жоғары адамгершілік түсініктер ... ... ... ... ... ... ... қажет. Әсіресе, бүгінде сексті
кең марапаттауға байланысты түрлі жұқпалы аурулардың неден пайда болатынын,
оның адам өмірінс, түқымға зияндылығын түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... кештермен шұғылданады. Егер ... ... ... керекті арнаға бұрып отырмаса, ... ... ... ... ... мен ... жалпымектептік іс-шараларға қанағаттанғандықпен
қатысады, конференцияларға, олимпиадаларға, спартакиадаларға ... ... ... тырысады.
IX сынып оқушыларының даму ерекшелігі денедегі, психикалық және
әлеуметтік ... ... IX ... (15-16 жас) ... ... ... ерте оянған бозбалалық шақ деп атайды, өйткені бұл кезеңде
балалықтан жастық шаққа өту кезеңі туады. Бозбалалық шақ жыныстық ... ... ... ... ... дамуы жағынан кәмелетке жетудің
алғашқы ... ... ... Бұл ... ... денесінің дамуында
сәйкессіздік байқалады: аяқ-қол жылдам ... ... ... ... олар ... икемсіз көрінеді. Жүрек тамырының ... ... өсу ... ... ... ... Тамырдың дамуы кенжелейді.
Мұндай жағдайда жекелеген мүшелерге қан құйылуының жеткіліксіз болуынан қан
қысымы артады, соған ... бас ... ... ... ... жаңа әлеуметтік көзқарастың пайда болуы
ең басты нәрсе. Олар сезімнің, сананың, мінез-құлықтың дамуын ғана ... ... ... ... да ерекше маңызды екенін жақсы
түсінеді.
IX сынып оқушылары ... мәні ... ... ... бақыты деген
не?», «Мүмкіндіктер және таланттар қандай болады?» деген ... ... ... ... ... ... ... орны,
адамшылық қарым-қатынастардың пайда болуы қызықтырады. ... ... ... ... ... ұстанымдар, түрліше
өмірлік жағдайлардың сыр-сипатын жете түсінбеушілік кейде ... ... ... бір ... шешім қабылдауға әкеліп соқтырады. ... ... ... ... ... болады. Олар достықты,
жолдастықты ... және ... ... үлкендер тарапынан
өздеріне құрметпен қарауды талап етеді. Олар көп ... ... ... ... да, өздерін үлкенбіз деп санайды. Алайда үлкендердің
оқушылар ... ... ... ... оларға кері әсер етеді.
Осыған байланысты жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... ... болатынына көңіл бөлуге тура
келеді. Жоғары сынып оқушылары үшін ұжым қоғамдық тәрбиенің ... ... ... де атап өткен жөн. Ұжымның міндеті тұлғаның қабілеттерін
және оның жан-жақты тәрбиесін ... ... ... ... ... ... ... ұжымда да олар әрқашан ерекшеленіп тұрады.
Жоғары сынып оқушыларының кейбіреулері үлкендер мен ... ... ... ... ... орындайды, ал кейбіреулері нашар оқиды,
қоғамдық жұмыспен айналыспайды, сонысымен олар өздерінің тәрбиесіне нұқсан
келтіреді. Бұл ... ... ... және оның ... ... тәуелсіз қоғамдық өмірге толық қосылуына қажетті жалпы ... ... ... ... (IX ... бітірушілерге орта білім алуды аяқтаудың
жолдары мен мерзімдерін ... ... ... және ... оқу
жүйесінде білімін жалғастыру мүмкіндігімен еңбек ... ... ... ... ... ... мұғалімдердің, тәрбиешілердің, ата-
аналардың оқушылардың өзін-өзі қалыптастыру, өздігінен даму, өздігінен
тұжырым жасау ... ішкі ... ... ... ... және ... ... кеңістігінің талаптарына сәйкес толық орта білім алуға
мүмкіндік беретінін есте ұстаған жөн.
1.2. Жоғарғы сынып ... ... ... ... ... тарихына сипаттама
Кіші жасөспірімдердің белгілі сипаттамасы. Бұл жаста ... ... ... ... ... Мәселен, егер кіші жастағы
оқушыға «үлкен болу — оқушы болу» ... ... кіші ... ... қарым-қатынаста үлкендерге теуелсіз болуымен, ... ... ... ... ... бейнесі. Мен бейнесінің (дамудағы өзгерулер) — Жолдастары үшін, ата-
аналары үшін өзін құнды етіп көрсетіп, жақсы ... ... ... Егер
жолдастық ортада ондай түйсіктер қарқынды орнайтын болса, онда ... ... ... ... өзі түсініктің нығаюын күтеді.
«Меннің» қиялдық және шынайылық ерекшелігі айқындалып арақатынаста
және әлеуметтік-мәдени үлгілерде, соның ... ... пен ... ... сәйкес келетін ер азаматтық және қыз балаға тән ... ... ... байқалады.
Қызмет. Жеке тұлғаның бойына тән қасиет. Ол оқу оқу, ... ... ... ... ... ... ... көше қаңғып, қоғамға жат
қылықтармен айналысуынан байқалатын ... Оның ішкі ... ... талпынумен байланысты. Егер ол өзіндік ... ... ... алса ... жеткені, ал көрсете алмаса іс-әрекеттің нәтижесіз
болғаны.
Әсерленушілік пен өзін әр ... ... ... тырысу арқылы бала өз
бойындағы қабілеті мен ерекшелік қасиетін танытады. Ол ... ... ... де, жолдастық-ұжымдық мақтаныш сезімге ие болады. ... ... - ... 5 «а» ... ... ... ... кезге түсеміз»
деп мақтанады.
Топтық қатынас саласында — қатыстық топтың жыныс ... ... дами ... ... ... мазмұнның ортақтасуын жалғастыру
(енді бірлескен қызмет) «қатынасқа тартылған уақытша масштабты кеңейту;
мектеп ережелерінің ... ... ... ... ...... ... дейінгі жаңалығын дамыту.
Мұғалімнен, тәрбиешіден күту: әділдік, бұл ... ... ... ... ... істі ... етіп ұйымдастыру.
Жеке басты дамыту мүмкіндігі: жасөспірімнің әлеуметтілігі мен даралығын
дамыту.
Әлеуметтік жолдастық қатынас орнату, бірлескен қызметті ... ... ... ... ... пен ... ... ретінде өзінің «Меніне» —
басқалардың қызығуын тұғызу, өзінің табысқа жету ... ... ... пен ... ... дамыту.
Ересек жасөспірімдер тәрбиесінің негізгі ерекшеліктері мен міндеттері.
Үлкен болудың қажеттілігі — ... ... ... үлкен болудың сыртқы «суретін» игеру. Сонымен ... ... үшін — ... ... ... ... ең жақын мандағы үлкендік:
жасеспірімдер мен жастар өзін үлкенңің рөлінде ... ... ... ... ... ... қыр ... арқылы қатысуға
бейім болады.
Мен бейнесі — қарама-қарсы және ... ... ... мен қалыптасқан
үлкеннің «Менінің» ұштасуы. Мұнда бәрі қарама-қарсы: өзінің дене бейнесінің
өзгеруін көрсету; өзінің мінез-құлқына, ... ... ... ... субъектісі (соның ішінде жынысаралық) және ... ... ... баға ... игеру: таңдаушьшықтың, даралықтың өсуі және оған ... ... ... ерекшелігі.
Бірлесе қызмет ету. Егер топтағылармен қарым-қатынас ерекше ... ол ... ... ... Яғни ... ... ... бір мақсатта іс істесе, қарама-қарсы «алыстағы» есеюмен
ұштасса, тартымды болады.
Қарым-қатынаста болу. Ересек — бозбалалықтың мәнерлі үлгісі (сезімді,
қарым-қатынасты ... және оның ... ... ... ... ... қатынасты дамыту. Әдетте өмірде мәнерлі
қарым-қатынас жасөспірімдерде, әсіресе қыздарда, ал ... ... ер ... ... ... ... осы жақтарының
өзара әрекетін дамытуға ұмтылу қажет. Жалпы топтық көңіл күйге әсер сезімге
ұмтылыс ... ... ... ... аралас (жасөспірім қыздар және
ер балалар) достық топтар да пайда болады.
Мұғалімнен, ... ... ... ... Қызметті біршама
ұйымдастыру — кіші ... ... ... ал кіші ... жастар арасында «кеңес беруші» деп аталады.
Тәрбиеші тарапынан (егер ол мәнді, белгілі мәселе жөнінде ... және ... ... тұжырымын мақұлдатудағы
қажеттіліктің өсуі.
Үлгілі көзқарас тұрғысынан тәрбиеші бағасының тартымдылығы, нәзіктігі,
батылдығы.
Даму ... ... және ... ... өзін көрсетуте түрткі
болуы. Әлеуметтік жағынан мәнді топтық және жеке ... ... ... ... ... іс тәжірибесі. Балалықтан үлкендікке,
жасөспірімдіктен жастыққа ... ... ... ... бәрі бұл көзқарастың оқушыны тұлға ретінде жене
сынып тобының, ұжымның мүшесі ретінде зерттеу үшін ... ... ... деген қорытынды жасауға болады.
Соңымен бірге осылайша ұйымдастырылатын тәрбиелік жүйе, ең алдымен,
ашық жүйе болып табылады. Оның дамуына ... ... ... ... ... ... сол ... өзгертуші ретінде (табиғатты қорғау, балабақшаға
қамқорлық, шағын аудандағы жұмыс және т. б.) орта ... ... ... жүйе ... ... жеке басты дамытудың басты
мақсаты деп қарамау керек. Оның ... ... ... оқушының жеке басы болып табылады: оның мектептегі ... ... пен ... ... ... бағдары оның өз бойындағы
қасиеттерді жүзеге асырудың алғы ... ... ... ... ұясы — ... ұжым — педагогикалық және оқушылық
ұжымдардың өзіндік бірлігі. ... ... ... бастапқы
субъектісі педагогтар ұжымы болып табылады. Бірақ оқушылық бірлестік қоғам
тек ... ... ... ... ... ... ... ұжымға әсер етеді, өзінің белгілі бір субъективтік
даму жағдайлары көзінде керінеді. Бұл үрдістер: ... ... ... ... ... өзін өзі ... ... бірлікте
қарастырылады.
Түлғаны жан-жақты дамыта тәрбиелеуге арналған жаңа шешімдерді іздестіру
төрбиелік үрдістің түтас идеясын тұрақтандырудың қажеттіін ... ... ... терт ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Бірінші топқа түлғаның өлеуметтік бағыттылығын айқындайтын оқушылардың
дүниетанымын, кезқарасын, ... ... ... ... ... ізгі ... ... Бүған Отанға, басқа ... ... ... ... ... ... көзқарас;
қоғамдық-халықтық, үлттық игілікке үқыпты қарау жөне табиғатты,
қоғамның материалдық қүндылығын ... ... ... ... ... ... жөне ... адамдарға кезқарас (үжьшшылдық,адалдық, өділдік,
қарапайымдылық, ... ... ... үждандық және т. б.)-
Үшінші топты түлғаның эстетикалық көзқарасы қүрайды ... ... ... ... ... енер ... ... талпыну).
Төртінші топ түлғаның дене шынықтыруға деген көзқарасынан түрады.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... тәрбие
жүмысыньщ мазмүнына төмендегілер енеді деп айтуға ... а) ... ... ... қалыптастыру; ә) оқушыларды ізгілік мүраттарға
тәрбиелеу; б) ... ... ... ... в) ... ... бастысы, тәрбие ісі оқушылардың ізгілік деңгейін, адамгершілік
жағынан төрбиелілігін ... ... ... ... іс-әрекеттің - ролі ортаға қарағанда басқаша болғанымен
түлғаның дамуының маңызды ... ... ... Атап ... ... адамдық түрі (ол адамға ғана төн). Бүл белсенділіктің
өзгешелігі сонда - оны ... ... ... ... ... ... ... реттеуге болмайды. Іс-өрекет қажеттілікгерден туындайды.
Қажеттіліктін іс-өрекетпен «кездесуі» арқылы соның ... ... ... ... болады. Іс-әрекет схема бойынша жүзегс асырылады; субъект —
объект — субъект — адамның белсенді іс-өрекеті, ал ...... орта ......... көптеген үсақ бөліктерден — әрекеттерден түрады. ... ... жеке ... мен міндеті сәйкес келеді. Әрекеттер үрдісінде
сыртқы себеп-салдардың ішкі жоспардағы әрекетке ... ... ... жеке ... ... ... Олар ... себепке -
қызмет себебіне бағынышты болады. Сондықтан өрекеттің сыртқы (байқалатын)
және ішкі ой қорыту жағы ... ... ... ... ... ... езгешелеу
мақсатта педагогикада төрбиешілік қызмет және тәрбиелеушіге жағдайлар жасау
жөніндегі ... деп ... ... ... ... ... жасау жөніндегі түрлі
бағыттардың арасында тәрбиелік істі ... ... ... өзін ... іс — төрбиеленушілердің нақты қызметінің түрі, үлгісін
үйымдастыруы және ... ... ... ... ... ... ... пайдалылық, жүзеге асырушылық.
Төрбиелік үрдіс толастамайтын тәрбиелеушілік істердің тізбегінен түруы
керек. Төрбиелік іс үжымдық жөне шығармашылық ... ие ... ... ... істер деп аталынады. И.П.Ивановтың айтуынша, тәрбиелік іс
«Қамқорлық, еңбекпен және ... ... және ... ... жөне ... толтырылған айқын үйымдастырудың едісі, ... ... ... ... (И.П.Иванов, «Төрбиелік шығармашылық
істердің энциклопедиясы» М, 1989 с. 3-4).
Бүл орайда, біріншіден, ... ... ... ... ... әрекеттерінің түрі мен төсілі маңызды роль атқарады.
Екіншіден, тәрбие ісінің негізіне — қызметтік жөне ... ... ... ... Іс-әрекет оқушылар қызметінің ... ... ... ... еңбек, көркем-эстетикалық,
экологиялық, экономикалық, құқықтық сияқты алуан түрін үйымдастыруды қажет
етеді. Ал екіншіден ... ... ... ... ... бағыттыға табиғи «жетілдіруін» талап етеді.
Төрбие ісінің мәні бір ... ... ... саяси, жоғары
ойлы ықпалдың болуы керек. Сонымен бірге іс~өрекетгік көзқарас ... ... оның ... ... айқындайды.
Егер төрбиелік істерді білімнің оңашаланған жүйесі деп қарайтын болсақ,
онда олардың сан ... ... ... ... ... біркелкі қүрылатынын байқауға болады.
Педагогке кез келген төрбиелік істі үйымдастыруда төмендегі кезеңдерді
бөліп алып ... тура ... ... ... ... ... ... ісінде басты
бағытты және мақсаттарды қалыптастыру); 2) ... 3) ... ... 4) істі ... ... ... 5) қол ... нәтижелерді
талдау. Осы кезендерді қарастырып көрейік.
Мақсаттылықты көздеудің және төрбие ісін ... ... ... ретінде төрбие істерін жүзеге асыратын сол кезеңнің әлеуметтік жағдайы
болып табылады. Бүл ... ... жөне ... қоғамдық оқиғалармен,
мемлекеттік мерекелермен, мерейтойлық күндермен, ... ... мөні бар ... ... ... ... ... келіп отырады. Тәрбие істерін үйымдастыру мен еткізудің қайнар көзі
ретінде түлғаның бойында қажетті сапалар мен ... ... ... ... ... Тағы бір қайнар көз — белгілі кезеңце
оқу—төрбие орындарындағы жүмыстардың жалпы бағыттылығы. Осы қайнар кездерді
бірлікте ... ... ... жене ... ... істі
жоспарлау; істі үйымдастыру; (істі жүзеге асыру; ... ... ісін ... ... ... жөне ... сонылығын, бағыттылығын
қатесіз айқындап беру болып табылады.
Баеым тәрбиелік мақсат (әдетте бүл ... ... ... етеді) нақты істердің міндеттерін белгілейді. Әрбір істе ... ... ... үйлесуін (ой, денс, ... және ... және ... ... ... ... ... кезеңіндегі педагогтың міндеті — өлеуметтік
жағдайды ескеру, өзінің төрбиелік ... ... ... бағындыру,
үжымның жөне оның жекелеген мүшесінің тәрбиелік ... ... ... соң ... істе ... ... оқушылардың қабылдауға
даярлық деңгейіне педагогикалық тыңғылықты талдау ... ... ... ... ... алынуы керек а) тербиелік әсер ... үжым ... ө) осы ... бойынша оның даму деңгейі қандай? б)
істі жүзеге асырудың нәтижесінде не нәрсеге қол жеткізуге болады? в) тербие
қүралдарының қандай ... ... ... қол ... ... өткен кездегі төрбие жүмыстарында тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ... ... ақпараттарды еңцеп
болған соң тербие ісінің мақсаты алгоритм бойынша қалыптасады: үжымның және
жеке түлғалардың жайы — педагогтың жене ... ... ... және нақты міндеттер. Әр ... ... ... ... ... ... табыстар озат
тәрбиешілердің жүмыс тежірибесін қорытып, жүйелеуге жоғары нөтижеге жету
жолын ... ... ... ... ... ... береді.
Тәрбие тиімділігінің маңызды шарттары мыналар болып
табылады:
Төрбие істерінің нақты міндеттерін ... ... Бүл ... ... шеберлікпен
түсіндірілуі және оқушылардың оларды өздерінің міндеттсріндей терең сезіне
орындауы үшін олардың ой-санасына жеткізілуі ... ... ... ісі ... жене ... көзқарас негізінде
жобалануы керек. Біріншіден жанды, шығармашылық түрде, тәрбиеленушілердің
өздерін қызықтыратындай болуы ... ... және ... ... ... ... істерді тандауға бағытталады.Ал екіншіден
педагогке бір істен ержақты тиімділік ... ... Кез ... істе одан кейінгі міндеттердің бері шешімін табатын
болу үшін басты буынды бөліп алуға үмтылған ... ... ... ... оны ... асырудың мшдеттері мен
шарттарына байланысты айқындау керек.
Материалды оқушылардың ... ... ... төрбиеленушілерге
ықпал ететіндей, ... ... ... жэне, оларға
сүйенетіндей дөрежеде іріктеп алу
керек.
Тиімді әдістерді, ... және ... ... ... өр кезеңі
үшін жобалап отыру ... ... ... ер ... ... өздігінен жүмыс істеуін молынан ... ... ... жөн.
Төрбие ісін даярлау кезінде үйымдастырушылықтың барынша дүрыс болуына көңіл
бөлу қажет. Кез келген ... ісі ... үшін ... ... ... ... ісін даярлау ынталықты, талап қоюшылықты,
көпшіл болуды, міндетті болісе ... ... ... таба білушілікті жөне ... ... ... ... ... істері бір ... ... ... ... ... — икемділік жөне ауқымының ... ... ... өр ... мен қабілеттерін молынан пайдаланумен шығармашылық
төсілдің жүзегс
асырылуын талап ... ... ... ... ... керек. Жарқын қызықты істерді
төрбиеленушілер есінде үзақ ... ... ал бір ... өлденеше
қайталануы кері эсерін тигізеді. Оларды әр сыныптың нақты ... өр ... жас ... мен ... ... ... ... алумен жетілдіріп отырған жон
9. Өткізілетін төрбие ісінің ... ... ... педагогтың
оқушылардың әсерленушілігіне, түрлі сезімдеріне сүйене білуі ... ... ... ... жүрегіне жақын, оңцы белгілерді
дамытуға, түрақты берік өмірлік көзқарасты қалыптастыруға, айналадағы
шындықты ... ... ... ... ... ... таба білу ... ісін жоспарлау кезеңі мақсаттьшықты көздеудің соңынан келеді.
Бүл ... ... ... ... ... ... өр ... өр істің бөлшектері жөне қатысушылар
арасындағы міндетті бөлісу сияқты ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан төрбие ісі төрбиеленушілер қатысымен жоспарланады,
дөлірек айтқанда, балалардың төрбие ісін ... мен ... ... ... жасауымен бірлесе қызметтестікте шығармашылықпен
өткізіледі. Олай болмағанда, төрбиелік іс ... жеке ісі ... ... шара болып қалады.
Ең бастысын үмыт қалдырмау, белгіленген бағыттан ... ... ... ... жету үшін тәрбие ісінің қалай орындалатынын жоспарлау мен
үйымдастырудың сапасына байланысты болады. Мөселені көп боп ... ... шешу ... ... ... төмендегі үсыныстарды есепке алатын болса, төрбие
ісін жоспарлау табысты болады: төрбиеленушілердің ... ... ... жас жөне жеке бастық ерекшеліктсрін есепке алған жөн.
Төрбие ісін жоспарлау ете жауапты іс, ... ... ... ... ... міндетті түрде басқа бөлімдерімен нақты байланыста ... ... ... ... болғандықтан, жоспарлауды кешенді сипатта ... ... мен ... ... ... ... көп ... қамтылады:
әдептілік, өлеуметтік-бағдарлық, эстетикалық, ... ... ... ... еңбектік болып, кеп түрге
бөлінеді.
Түлғаның қоғамдық мәнге иелік сапасы басымдық мақсатта болып, ол ... ... деп ... ... ... басты мақсаты
оқушылардың бойында үкіметтің қоғамдық органдарына, қүқықтық тәртіпке жөне
т.б. влеуметтік кезқарас жүйесіне қатысуды ... ... ... ... ... ... қоғамда, елде, әлемде болып жатқан
жағдайлардың бөріне онын лтікелей қатыстылығын ... ... и ... ... ... қалыптастырумен ц іҚорытындьшанады.
Өйткені қазіргі жағдайда азаматтық сезімнің жоғары дәрежелік маңызы бар.
Мөселен, оқушы ... ... ... сезімді қалыптастыру ұлғаның
басқа да аса маңызды өлеуметтік-адамгершілік ... ... ... алу қажеттігі) әлеуметтік қарым-қатынастарды игеруге біртіндеп,
елеусіз көшу сол арқылы болады.
Жауаптылық ... ... ... ... ... жөне ... ... өлшемдері мен ережелерін саналы орындауын көрсетеді. ... ... ... ... ... мен міндеттерге қарым-
қатынасты сипаттайтын бүган дейін
туған ойлар мен ... ... ... ... ... түруын және
дағдылардың қалыптасуын талап етеді.
Осындай қатынастардың арқасында адам түрлі жағдайларда мінез-қүлықтың түзу
жолын ... ... ... ... өзін ... ... етеді. Осының негізінде еріктікке ие болады, бірақ қатынасқа
қажетті басқа да ... ... ... ішкі жинақылықты,
үқыптылықты, күні бүрын істеушілікті, айналадағыларға көңіл бөлушілікті
қамтиды. Алайда жауаптылықты ... ... тек ... емес, мінез-
қүлықтың тандаған жолына ішкі сенімнің де керектігін есте үстаған ... ... ... ісін ... ... ... ... істерді үйымдастыруды қажет етеді.
Этикалық тәрбиелік істер. Адамгершілік төрбиесі — бүл қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ... ... сэнасы мен сезіміне
мақсатты және жүйелі ... ... ету. ... ... ... ... сананы ... ... ... ... жөне ... ... ... біліктер мен ... ... ... ... ... ... қоғаммен
байланыстылығын, оған ... ... ... ... мүдделерімен келістірудің қажеттігін сезінуі, адамгершілік
мүраттармен таныстыру, ... ... ... және оның ақылға қонымдылығымен, адамгершілік ... ... ... ... осы ... ... ... түрақты ... ... ... ... қалыптастыруды, адамның адамдарға деген
қүрметінің ... ... ... ... ... ... мектепте адамгершілік тәрбиесі елеулі езгерістерге үшырауда.
Өйткені жалпыадамзаттық қүндылықты жаңартудың аса қажеттігі туып отыр.
Мүндағы басты қүндылық — өмір. ... ... ... ... ... өрі
берік. Бала басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына жөне өз ... ... ... ... ... ана ... ... сіңіруі керек.
Бүл күнде оқушылар арасында өзін-өзі өлтірудің кебеюі үлкен алаңдаушылық
тудыруда. Олардың кейбірі емірдің ... ... өмір сүру ... ... ...... Демократияландыру
жағдайларында түлғаның қүқығы мен бостандығы айтарлықтай өсті. Бүл көптеген
оқушылардың мәдени деңгейінің төмен екенін ашып көрсетті. ... ... ... ... адам ... ... шексіз
бостандық деп, ол айнала-дағылардың сезімін, қасиетін елемеуге болады деп
түсінеді. Шындығында бостандық пен ... ... пен ... ... Мектепте айтқанды істеу — ... ... ... жастағы төрбие жағдайларының бірі. Айтқанға көне беруден гөрі ... ... ... ... ... ... керек.
Сонымен бірге патриотизм, басқа халықтарға ... ... ... қайырымдылық, адал ниеттілік т.б. адамгершілік қасиеттер
езінің мағынасын жойған жоқ, керісінше, олардың ... ... да ... ... ... ... ... еңбекке көзқарас проблемасы
барынша маңызды. Әр түрлі, күрделі проблемалар көп. ... ... ... күш ... ... жастар
арасында өршіп кетті. Олармен мектеп күн сайын үшырасады. Олар жастардың
адамгершілік санасын және ... өзін ... ол ... жөне дене дамуы
жағынан кері кетіреді.
Педагогика этикалық бағыттағы тәрбие ісінің қүрылымына ... ... ... ... ... ... моральдық үлгісі
адамдық медениеттің бір бөлігі дегенді айқын түсінуіне қол ... ... ... және ... ... ... олардың
өздерінің жөне басқа адамдардың қылықтарын багалай білуге адамгершілік
туралы ойлауға екеледі.
ІІ ... ... ... ... ... ... ... ҚЫЗМЕТІ.
2.2.Мұғалімнің жоғарғы сынып оқушыларымен жұмыс жүргізу ерекшеліктері
Мұғалім еңбегінің ғылымға негізделе отырып, белгілі жүйелілікпен
жүйеге ... ... ... ... ... ... ... нақтылы
түсініктен абстрактылы ұғымға біртіндеп ауысу ... және ... мен ... ерекшеліктерін еске алмайынша оқу және ... ... ... жету ... Сондықтан мұғалімнің алдындағы басты міндет –
оқушыларды біліммен қаруландыра отырып, ойлауға, сөз шеберлігіне, еңбек ... ... және ... бүгінге ғана емес, ертеңге, болашаққа қызмет істейді. Ол заман
дамуынан артта қалмастан, өзін - өзі жан –жақты дамыту үшін ...... ...... білімін және педагогтық мамандығын күнбе –
күн жетілдіріп отыруға талаптанады.
Мұғалім өз мамандығына байланысты ...... ... оқу ... ... ... ... меңгеруі тиіс. Егер ол өзінің
теориялық білімін өмір талабына сай ... ... онда ... ... ... дамытатын, тәрбиелеуге шамасы келмейді. Ал мұндай жағдайды
болдырмау үшін мқғалім үнемі ізденіп ... ... оның ... - ... ... ... әдебиеттер мен пәндік журналдарда
жарияланатын ттың мәселелермен ... ... ... семинарлар мен
конференцияларға белсене қатысып үлес қосуы ой - өрісін кеңітеді.
Қазіргі кезде ғылымның соңғы ... ... ... ... ... ең басты мәселелер: оқытудың ғылыминегіздерінің өмір және
еңбекпен ... ... ... ... арнаулы
факультативтік курстар; бағдармалап және ... ... ... және ... еңбектің оқу мен тәрбие жүйесінде орын алатын; ... ... ... т. б. ... отыр. Осы мәселелерді іс жүзінде
асыру мұғалімнің тікелей психологиялық ... ... ... ... ло ... жас ... есепке ала отырып,
физиология, психология және педагогика ғылымдарындағы құбылыстардың ... ... ... мен ... және ... ... атақты физиологтар И.М. Сеченов, И. П. ... ... А.А. ... А.А. ... М. Н. Скаткин, тағы басқа
ғалымдардың еңбектерін өол үзбей оқып терең меңгереді. ... ғана ... ... тамаша шебері бола алады.
Мектеп өмірінде осыған керісінше фактылар да жиі кездеседі. Кейбір
мұғалім өздігінше ... ... одан әрі ... ... ... танысады. Осының нәтижесінде өмір ағымынан артта ... ... ... олқылықтар, керек десе, қателіктер жібереді. Бақылау
мәліметтеріне қарағанда мұндай мұғалімдердің ... ... ... орнына ұзақ, зеріктіретін, нақыл ... көп ... ... мен талаптарды үстіртін үйретумен шектелетіндігі және әр ... ... ... ... ... ... ... байқалып келеді.
Міне, мектептерде педагогикалық процесті мақсатқа сәйкестік принциппен
жүзеге асыру үшін әрбір мұғалім тәрбие ... мен ... ... бірге, тиімді етіп қолдануды да қамтамасыз ету ... ... ... дара ... ... басшылығымен
жүргізілетін түрлі жұмыстарының ықпалымен дамып жетіледі.
Педагогикалық процесте озат тәжірибені кеңінен ... ... ... ... білім мен тәрбие беру, педагогикалық озат ... ... және ... ... ... ... ... жемісі.
Психология ғылымдарының докторы, профессор Ш. А. Амонашвили 20 жылдан
астам алты жастағы балаларды ... және ... ... ... жұмысын жүргізіп, бастауыш сыныптар мұғалімдері үшін «Как живете,
дети?», ... ... атты ... жазады. Осындай
щығармашылықпен еңбек етіп, оқыту мен тәрбие проблемаларына ... ... ... ... ... іс – ... ... үшін зор
сүйеніш.
Кейбір педагог – ғалымдардың зерттеу ... ... ... педагогикалық міндеттердің үш түрін атауға болады.
Тактикалық ...... ... да ... ... ... ... міндеттер жүйесі арқылы стратегиялық ... ... ... және оқушыларды еңбекке баулу мәселелері жөнінде мұғалім
мынадай тактикалық міндеттерді іске ... ... ... ... ... іс - ... көз қарасын белсенділігін, ынтасын арттыру, сынып
құжаттарында оқушылардың әлеуметтік пікірін ... ... ... ... ... және т. б.
Статистикалық (стратегия - қандай болса да мақсатқа ... ... ... шешу ұзақ ... ... ... ... мұндай
міндеттерге жеке адамның дамуы, тәрбиесі, қалыптасуы, оқушыларды өмірге,
еңбекке ... және ... ... ... – қатынасы және т. б. жатады.
Бұл міндеттерді шешу үшін оқушылардың, олардың ата – ... ... ... ... және ... іс - әрекеттерін нақты
жоспарлап, үйлесімді етіп, іске асыру қажет.
Оперативтік міндеттер – бұл іс ... ... ... ... міндеттерден оперативтік міндеттерге көшіп, мәселелерді
балалардың қатысуымен дереу шешу.
Әрине, бұл міндеттерді оқу – ... ... шешу ... ... ... және берік біліміне тәуелді.
2.2. Мұғалімнің жоғарғы сынып оқушыларымен сабаққа дайындау
Оқу ... ... ... тағы бір ... ... ... тыс кездерінде танымдық әрекеттерін ... ... ... кейбір оқушылардың дарын-
талаптарын, ғылымға бейімділігін ... ... ... ... ... ... ... жасауға әр кезде мүмкіндік ... Ол үшін ... ... мен ... ... ұйымдастырудың
маңызы бар.
Пәндік үйірме жұмыстары сабаққа ... ... ... ... мен ... өлшемәі тұрғысынан өзіндік ерекшеліктері
бар. Олар оқушылардың қызығушылығы мен ... ... және ... ... ... орындауға қолайлы
жағдайлар туғызып ... ... ... ... өмірмен байланысын
қамтамасыз ету, пәнаралық байланысты нығайтуға ықпалын ... ... ... жұмыстары оқыту процесін жандандырып,
оның ... ... әсер ... ... жою жеке ... бір топ ... ... консультация сабақтары да ұйымдастырылады.
Сынақ ... ... ... ... ... мақсат –
бағдарламадағы теориялық білімдері ... ... және ... ... жоғары ... ... ... ... өзінің ұйымдастыру ерекшелігіне сай оқу
жұмысынан тыс ... ... ... ... ... ... жұмысы ереже бойынша бағдарламаның негізгі ... оқып ... ... жүргізіледі. Оларға жеке дара
тапсырмалар ... ... ... оқу ... және
қосыша сабақ өткізіледі.
Сынақты ... ... жеке ... ... және топтық
практикалық-лабораториялық жұмыстары, тақырып ... ... ... жазу ... ... оқу жұмысы
Оқушылардың үйде өз беттерінше орындайтын оқу жұмыстары сыныпта
өткен сабақтардың ... ... ... ... да оны ... ... процесінің бір компоненті ретінде ... ... оқу ... ... оқу ... ... ... онда олардың алған білімдері ... ... ... Оның ... ... ... ұйымдастырудың сабақтың
басқа түрлеріне қарағанда ерекше. Бұл ... ... ... оның тәрбиелік мәні де зор. ... үй ... ... ... оқушылардың дербестігі, ойлау қабілеті артып,
өздігінен білім ... ... ... ... Олар ... ... ... қажетті оқу материалын жинақтауға дағдыланады,
сабақта ... ... мен ... ... еңбекте қолдана
білуге ... ... ... және кітаппен жұмыс істеу
тәсілдерін ... ... ... ... ... отырып,
өз бетінше баяндама жасауға дағдыланады. Соның ... ... ... өте ... меңгеріледі, оқушының ақыл ой ... ... түрі ... ... оқу ... ... ұйымдастырудың мынадай
шарттары бар:
1. Үй ... ... ... оларды орындаудың ... ... ... ... ... жақсылап нұсқау
беруі тиіс
2. Үйге берілетін тапсырмалар оқушыларды қызықтыратындай болуы және
өмірмен, олардың ... ... ... жөн
3. Үй тапсырмасы оқушының ... ... ... ... емес,
мүмкін болған жағдайда бірнеше нұсқада болғаны пайдалы
4. Үй тапсырмасының мазмұны шығармашылық ... ... ... ... оқу ... табысты болуа, көбінесе сабақта мұғалімнің
үй тапсырмасын орындау тәсілін ... ... ... ... Үй ... ... ... мұғалім оқушылардың жас
ерекшеліктері мен ... ... ... ... Үй тапсырмасын тексеру және ... ... ... ... сапасына айрықша мән беріп, жетістігі мен ... ... ... отырғаны жөн
8. Мұғалімнің берген бағасы әділетті болса онда онда ол ... ... үй ... ... орындап отыруға
септігін тигізеді
9. Мұғалімнің бағалауы ... ... ... ... ғана ол жемісті болмақ.
Жоғарыда аталған шарттардың ... ... ... ... аса қажет болмақ.
Оқушылардың оқу ... ... ... оның ... ... ... ... оқушылардың үзіліссіз білім алу міндеттерін
жетілдіруге сай ... ... ... ... қабілеттерін
одан әрі арттыру, танымдық және шығармашылық ... ... ... ... ... қатысты іскерлектері мен ... ... ... ... белсенділігі – оқуға қажетті білім мен ... және ... ... ... ... ... үйренуге
оқушының істейтін саналы әрекеті.
Оқыту процесінде ... ... ... екі түрлі сипатта
болады: сыртқы және ішкі белсенділігі.
Сыртқы белсенділік ...... ... сыртқы
көріністері, бірақ осы кезе ол ... ... ... отыруы да
мүмкін.
Оқушының ішкі ... - оның ... ... ... ... ... жеке басқа тән, маңызды бір ... ... Бұл ... ... ... болмасын жұмысы ... ... ... ... қандай болғанда да ой дербестігіне сүйенеді.
Оқыту процесінде оқытушылардың белсенділігін ... ... ... ... ... ... сабақтың барлық кезеңінде олардың ой
ербестігін ... ... ... ... бір қалыпта
болмайды, оның ... және ... ... ... ... ... ... мен дербестігін керек
етеді.
Оқушылардың жас ерекшеліктеріне және ... даму ... ... ... түрі ... дамиды, қимыл және
сөйлеу, ойын және оқу, ... ... т.б. ... ... ... ... мыналар:
- мұғалімнің нақты тапсырмалар беруі;
- жұмысты орындаудың және аяқтаудың уақытын белгілеуі;
- ... ... ... ... мөлшері, олардың
жұмысты өз еркімен және ... ... оған әсер ... ... ... ... ... міндетті түрде мұғалімнің басшылығын,
сонымен қатар оқушылардың дербестігін, олардың ... ... ... әрекетін де керек етеді. Осыған байланысты
кейбір ... мен ... ... өзіндік
жұмыстарының ерекшелігі – олардың ықыласы және өз еркімен әрекет
жасауына ... деп ... ... ... іс-тәжірибелеріне көңіл
бөлсек, ... ... ... сан ... түрі ... байқаймыз.
Оқушылардың үй жұмыстары мен оқу материалының ... ... ... жұмыстарының да маңызы ... да ... ... пайдалана отырып өзіндік жұмыстарын
да жұмыстары өте зор.
Мұғалім оқушылардың өзіндік ... ... ... ... олардың өзіндік әрекеттерінің негізгі психологиялық
ерекшеліктерін білгені жөн.
Оқушылардың ... ... алу ... арттыру
мақсатында қазіргі озат мектептер арайы ... ... ... ...... ... ... алуға қызықтыру ... ... ... ... қарапайым дағдыларды қалыптастырып, дербес
білім алу тәрбиесін арттыру.
Бұл ... ... ... ... өз ... жоспарлауға,
уақытты дрыс пайдалануға өзіне ... күн ... ... ... зор.
Ол үшін мектеп ... ... ... оқу ... атты ... сабақ ұйымдастырудың да маңызы ерекше.
Өздігінен білім алудың ... ...... ... ... ... баспасөз. Соған орай кітаппен жмыс істей білу –
газет ... ... ... таба білу ... сөз. Газетпен жұмыс
істеу аса ауыр да, к.рделі ... ... тым ... да.
Оқушылардың газет-журналдарды жүйелі оқуға итермелейтін мотив –
білімге ... ... ... ... оқу ... ынта-ықыласын
арттыру үшін, мұғалім сабақта мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған
материалдарды өзі ... және ... ... үйде ... ... ... ... қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Балаларды мектепке даярлаудың дәрежесі әр ... ... ... жөн. ... ... оқи ... жөне ... бере алатын, өзін үстай
алатын, сол секілді оқи алмайтын жэне оқушылық міндетті нашар ... ... ... әлі оқи ... жене ... міндетін
қиыншылықпен игереді. Кейбіреулері оқудан шаршап ... ... ... ... аудармаса, олардан үлгірмеушілер шығуы мүмкін.
Сондықтан ... бар ... ... білуге тырысуы
керек. Балабақшадан ... ... тек ... ... ... көп ... алда болады. Тәрбие үрдісінде ... ... ... ... өр балаға көңіл белуді талап етеді, ... ... ... ... ... Бұл ... оның тұлғасын
емес, оқушының ... ... ... керек. Мөселен, «сен
жамансың» немесе «сен жақсысың» деудің орнына «сен ... ... ... ... ... деу ... ... ез әлсіздігі болады және ерқайсысынан өзіне тен ... да ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынас жасай білу. Оқушының мінез-қүлқының ... ... ... оның өз күші мен мүмкіндігіне сенімін
арттыру керек.
Қоғамдық пайдалы еңбектің ... ... ... ... ... демократиялық қоғамдағы өмірін білудің қажеттігін
түсіндіріп тәрбиелеу орынды.
Адамгершілік ... ... ерте ... бері ... келе ... көрсетушілік, адалдық жөне үждандық, кішіпейілділік ... ... жөне ... да ... ... сапалар
үстанымын оқушылардың игеруін қамтамасыз ету қажет. Ата-аналар мен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
осындай аса маңызды іске қоғамдық орындардың ... ... ... ... ... ... ... этнопедагогикасының теориялық негіздері мен
тарихы. Алматы, 2003 ... ... ... Қазақ тәлім – тәрбиесі. Алматы,1995 ж.
3. Ы.Алтынсарин. Таңдамалы педагогикалық мұралары. Алматы, 1991 ... ... М. ...... ... ... 1994 ... Н.Елікбаев. Ұлттық психология. Алматы, Қазақ Унив., 1992 ж.
6. М.Жолдасбеков. Асыл арналар. Алматы, Жазушы 1986 ж.
7. А.Жарықбаев. Қазақтың ... ой – ... ... 2000 ... Т. ... Педагогика. Москва, 1984 ж.
9. Л.Керімов. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1990 ж.
10. Ж.Қоянбаев. Педагогика. Астана, 1999 ж.
11. ... ... ... Алматы, 1989 ж.
12. Қ.Бержанов. Педагогика тарихы. Алматы, Мектеп, 1984 ... ... Ж. ... ... Алматы, 2006 ж.
14. Р.Төлеубекова. Адамгершілік тәрбиесі туралы. Алматы, 1994ж.
15. Т.Сабиров. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы,
1978 ... ... ... № 7 , ... 2005 ... ... М.«Педагогика», Алматы, 1992 ж.№
18. «Бастауыш мектеп» № 9, Алматы, 2005 ж.
19. «Мектеп» ғылыми-әдістемелік педагогикалық журнал, ... ... ... Н.И. Класс жетекшісі . -Алматы: Мектеп, 1980.
21. Қожахметова К.Ж. ... ... ... ісі ... ... Әлем, 2000.
22.Қазақстан Республикасының "Білім беру туралы заңы" 1999ж.
23.Қазақстан Республикасыньщ Гуманитарлык білім беру тұжырымдамасы
1994 ж. 25..Синица И.Е. ... эдеп және ... ... ...... ... ұжымы
ІІІ- қосалқы сыныптарының ұжымы
ІV – жалпы мектеп ұжымы
ІV
ІІІ
ІІ
І
Педагогикалық процесте тұлғаның қалыптаса басталуы.
-----------------------
Оқушы
Жағдаят «қалыптасу қас қағым ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларымен дене тәрбиесі сабағын жүргізудің әдістемелік ерекшеліктері16 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өндірістік оқыту шеберінің оқушылар ұжымындағы рөлі24 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь