Жоғары сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу тарихы

1. Жоғарғы сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктері

2. Танымдық процестердің амалдарын меңгеру

3. Ақыл.ой әрекетінің дамуына тарихи сипаттама

4. Мінездің моральдық жағынан қалыптасуы
Қоғамдағы түрлі бағытта болып жатқан өзгерістер білім берудің қызметіне жаңаша қарауды, бағалауды, сонымен қатар оқушылардың танымдық әлеуетін дамытуды талап етеді.
Таным – объективтік шындықты адамның ойын бейнелейтін және қайта жаңғыртатын, қоғамдық іс-әрекет барысы. Ол заттардың мәніне дәлірек жетудегі күрделі және қарама-қайшылық ретінде қаралады. Ақиқатқа жетудің, объективті шындықты танудың диалектикалық жолы: нақты пайымдаудан абстрактілі ойлауға, одан тәжірибеге көшу болып табылады. Таным барысында ойлаудың түрлі тәсілдері пайдаланылады. Оқушылардың танымдық әрекет құрылымы: танымдық қызығушылықтан, танымдық белсенділік, танымдық дербестік және шығармашылық әрекеттен тұрады.
Танымдық іс-әрекет оқушының білімге деген өте белсенді ақыл-ой әрекеті. Ол танымдық қажеттіліктен, мақсаттан, таным қисындарынан және әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады. Танымдық әрекеттің негізінде оқушыларда танымдық белсенділік қалыптасады.
А.Н.Леонтьев: «Менің өмірімдегі мен нені меңгере алдым, я болмаса соны ұғына алдым ба жоқ па, егер үғынсам, меңгерсем, қаншалықты, қандай дәрежеде үғындым, оның мен үшін, менің жеке тұлғам үшін, маңыздылығы қандай...» - деп, психология ғалымының «мән» мен «маңыз» деген ұғымдардың түсініктемелерін зерттеген [1].
Егер оқушылар өздерінің оқыту процесіндегі бағдарының мәнін, маңыздылығын үғынып, оның ерекшеліктері мен заңдылықтарын, компоненттерінің маңыздылығын менгеруге қажетті білім негіздерін игерсе, онда танымдық іс-әрекеттің тиімділігінің артқаны. Бұл оқушылардың өз мүмкіндіктерін пайдалана білуі, білімнің пайдасы мен маңызын саналы түрде ұғынып, түсінуге көмектеседі. Оқушы білімді жай уақытша қажеттілік деп санаса, онда білімнің маңыздылығы төмендейді. Ал егер оқу әрекетін басқа әрекеттермен (шығармашылық, танымдық, қарым-қатынас, бағалау) байланыстырса, онда «білсем», «маған керек», «маған қажет», деген сияқты мотивтерге білгім келеді», «үйренгім келеді» деген мотивтер ұласады.
Сонымен дамыта оқытудың негізгі принципінде проблемалық оқыту пайда болады. Проблемалық оқыту дегеніміз, меңгерілетін және білім мен білік, дағдының бастапқы кезеңнің қалыптасуы және мұғалімнің басшылығымен өтетін оқыту өз еркімен тапсырма мен мәселені шешу жүйесі.
Мұндай оқыту оқушының ақыл-ойының дамуына елеулі әсер етеді, адам үшін жаңа заңдылықтармен, танымдық және практикалық мәселелерді шешу жолдарына бағыттайды.
Оқыту арқылы балаға қоғам өзінің ғасырлар бойы жинаған асыл мұрасын, дағды тәжірибиесін береді. Сонымен бірге оқу арқылы өзінен бұрынғылардың практикалық әрекетін, ғылым-білім жүйелерін меңгереді, сөйтіп, өзін практикалық әрекетке даярлайды. Білім жүйесін меңгеру арқылы ғана адам ой мен дене еңбегінің тетіктерін жақсы түсінеді. Оларды жан-жақты білуге мүмкіндік алады. Білім меңгеру - ұзақ уақытты керек ететін күрделі процесс.
1 Аймауытов Ж. Психология. – Алматы: Рауан, 1995. – 312-б.
2 Жұмабаев М. Шығармалар. Т. 2,3. – Алматы: Білім, 1996. – 512-б.
3 Байтұрсынов А.Қ. Мектеп керектері //Қазақ газеті, 1914 ж.
4 Дулатов М. Қирағат. – Алматы, 1924.- 240б.
5 Жұмабаев. М. Педагогика. – Алматы, 1984. – 147-б.
6 Шамова Т.И. Проблемы активизации учения школьников. Дисс. … к.п.н. :- 15.02.77. - М., 1977. – 268 с.
7 Ястребова Е.Б. Развитие познавательной самостоятельности студентов младших курсов. Дисс. … к.п.н. – М., 1984. – 234 с.
8 Махмутов М.И. Проблемное обучение. Основные вопросы теории. – М.: Педагогика, 1975. – 368 с.
9 Лернер И.Я. Поиск доказательств и познавательная самостоятельность учащихся //Советская педагогика, 1974. - №7., - с. 28-37.
10 Кулагина Г.Н. Формирование у студентов познавательной самостоятельности и активности. Автореф. дисс. … к.п.н. : 11. 01. 80. – М., 1980. – 16 с.
11 Есипов Б.П. Самотсоятельная работа учащихся в процессе обучения.-М., 1961. – 148 с.


12 Щукина Г.И. Роль деятельности в учебном процессе. – М., 1967.-175 с.
13 Половникова Н.А. Исследование процесса формирования познавательной самостоятельности школьников в обучении. Дисс. … д.п.н.: 05. 02. 80.– М., 1980. – 350 с.
14 Сабыров Т. Оқушы жастардың танымдық әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері мен формаларының дидактикалық жүйесін тиімді қолдануға мұғалімді даярлаудың теориялық негіздері. Автореф. п.ғ.д.: 05.11.96. – Алматы, 1996. – 78-б.
15 Абылкасымова А.Е. Формирование познавательной самостоятельности слушателей подготовительных отделений в процессе изучения курса математики. Автореф. дисс. … к.п.н. : 15.01.91. – Алматы, 1991. – 29 с.
16 Смаилов С. Условия активизации познавательной деятельности студентов технического вуза. Монография. – Алматы: Рауан, 1997. – 196 с.
17 Омарова Р.С. Студенттердің танымдық ізденімпаздығын дамыту. – Ақтөбе, 2000. –55-б.
        
        Ф.4.7-006-01
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М. Ауезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
ҚББ ... және ... ... ... пәнінен
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Жоғары сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін
зерттеу тарихы
Орындаған: Жаныбаева К.
Тобы: ЗФК ... ... ... ... ... ... оқушыларының психологиялық ерекшеліктері
2. Танымдық процестердің амалдарын меңгеру
3. Ақыл-ой әрекетінің дамуына ... ... ... моральдық жағынан қалыптасуы
Кіріспе
Қоғамдағы түрлі бағытта болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... қатар оқушылардың танымдық
әлеуетін дамытуды талап етеді.
Таным – объективтік шындықты адамның ойын ... және ... ... іс-әрекет барысы. Ол заттардың мәніне дәлірек
жетудегі күрделі және қарама-қайшылық ретінде қаралады. ... ... ... танудың диалектикалық жолы: нақты ... ... одан ... көшу болып табылады. Таным барысында
ойлаудың түрлі тәсілдері ... ... ... әрекет
құрылымы: танымдық қызығушылықтан, танымдық белсенділік, танымдық ... ... ... ... ... оқушының білімге деген өте белсенді ақыл-ой
әрекеті. Ол ... ... ... ... ... және
әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады. Танымдық әрекеттің негізінде
оқушыларда танымдық белсенділік қалыптасады.
А.Н.Леонтьев: «Менің өмірімдегі мен нені меңгере алдым, я ... ... ... ба жоқ па, егер ... меңгерсем, қаншалықты, қандай дәрежеде
үғындым, оның мен үшін, менің жеке тұлғам үшін, маңыздылығы қандай...» ... ... ... ... мен ... ... ... зерттеген [1].
Егер оқушылар өздерінің оқыту процесіндегі бағдарының ... ... оның ... мен ... ... ... ... білім негіздерін игерсе, онда танымдық іс-
әрекеттің тиімділігінің артқаны. Бұл ... өз ... ... ... ... мен маңызын саналы түрде ұғынып, түсінуге
көмектеседі. Оқушы білімді жай уақытша қажеттілік деп ... онда ... ... Ал егер оқу әрекетін басқа ... ... ... бағалау) байланыстырса, ... ... ... ... ... ... ... мотивтерге білгім
келеді», «үйренгім келеді» деген мотивтер ұласады.
Сонымен дамыта оқытудың негізгі принципінде проблемалық оқыту ... ... ... ... меңгерілетін және білім мен ... ... ... ... және мұғалімнің басшылығымен өтетін
оқыту өз еркімен тапсырма мен мәселені шешу жүйесі.
Мұндай оқыту ... ... ... ... әсер ... адам ... заңдылықтармен, танымдық және практикалық мәселелерді шешу жолдарына
бағыттайды.
Оқыту арқылы балаға ... ... ... бойы ... асыл ... ... береді. Сонымен бірге оқу арқылы өзінен бұрынғылардың
практикалық әрекетін, ғылым-білім жүйелерін ... ... ... ... даярлайды. Білім жүйесін меңгеру арқылы ғана адам ой
мен дене ... ... ... ... ... жан-жақты білуге
мүмкіндік алады. Білім меңгеру - ұзақ уақытты керек ететін күрделі процесс.
Оқыту ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығын арттырады. Оқыту екі жақты сипатта жүретін ... ... ... ... көрінеді. Сондықтан мұғалім оқушының
жаңа білімді қабылдауына, бұрынғы өзінде бар ... ... ... ... ... ... ... процесіндегі танымдық іс-әрекеттің маңыздылығын дамыту мәселесін
екі жаққа ... ... ... 1) ... ... ... ... және оның психикалық дамуына әсер етуін білу және 2) толық
анықталған дамуды алу үшін, оқыту ... ... ... ... ... даму және ... ... мен әсер ету туралы болатынын білу өте
маңызды.
Танымдық процестердің амалдарын меңгеру арқылы бала шындық ... ... мен ... ажыратады, бір нәрсені екіншісімен
салыстыра дәлелдей алуға, олардың айырмашылықтарын, ұқсастықтарын ... ... ... ... пен ... заңды байланысын түсінеді.
Мәселен, «от ... ... ... дегенді оттың жануы түтіннің шығуына себеп
болып тұрғандығын бала байқайды, яғни көңіл аударады, ... ... бәрі де ... ... ... түсінеді. Басқаша
нақтырақ айтсақ, қабылдайды. Нәрседе себеппен қатар нәтиже де болатындығына
баланың түсініп, ... ... - оның ... ... ... ... ... іс-әрекеті мен шындық танымдық процестердің
бірлігі арқылы орындалады. Ендеше танымдық процестердің әр ... ... ... мен орны бар.
Танымдық іс-әрекет, арнайы ұйымдастырылған оқытуда құрылады, күрделі
психологиялык білім бола отырып, оқыту процесінің өзімен қоса өріледі.
Оқу ... ... ... бөле ... ... дұрыс
ұйымдастыруынан сабақтың нақты мазмұны анықталады және де әдіс-тәсілдерді
дұрыс пайдалану ерекшелігі арқылы оқушының танымдық іс-әрекетінің ... ... ... ... өзі екі ... компоненттерден тұрады:
бірінші жағынан оқушыға білімнің объективтік маңыздылығын ... ... ... барысында оның мәнін оларда субъективтік қатынаста қалыптастыру
қажет.
Егер оқыту ... ... ... мен ... ... ... бірінші жағы көрінеді, екінші жағы ... ... ... анықтауда және түрлі түсіндірулерге
тоқталғанда көрінеді.
Жоғары психикалық ... өзі ... ... іс-әрекетте
қалыптасады, басқа адамдармен қарым-қатынас жасаудың өзі ... ... ... ол ... ішкі ... процеске айналады.
Кейбір зерттеушілер адам психикасын қарқынды дамуын бірбеткей түсініп,
оның осы қасиеттерінің өзгерістерге ... шегі жоқ, ... ... түгі ... ... дейді. Бұл жерде , түгі ... ... жаңа мен ... ... ... жөнінде айтылып отыр.
Диалектиканың заңдылығы ... жаңа ... ... ... ... оны ... бірақ бір жолата құртпайда, көнеден қалған «қалдықтың
өзінің өркендеуі үшін пайдаланады.
С.Смаилов: “Танымдық белсенділік ... жеке ... ... ... ... ... барысында өз күшімен білім мен әрекет тәсілдерін
игеру және оны оқу, ... ... ... ...... [7].
Р.С.Омарова: “Танымдық әрекет – шәкірттің білімге деген өте ... ... Ол ... ... ... ... және
әрекетті орындаудың тәсіл - амалдарынан тұрады”, - деп түсіндіреді
[16].
Жоғары сынып оқушыларының оқу-танымдық ... ... ... ... ... ... өмір талаптарына
сәйкестендіру мектептегі оқыту үрдісінің ерекшеліктеріне, әдістеріне,
сабақтың мақсатына қарай жұмыс түрлеріне, ... ... ... даму ... ... ... ... мақсат бағдарлы және нәтижелі болуы үшін
оқушы ең алдымен өзінің ... ... ... ... мен сол ... ... білуі қажет. Сурет салуға бекінген оқушының зейіні істеп
жатқан әрекетіне ... ... ... ... ... ... бәріне алаңдамастан, өз керегімен шұғылданады. Бұл оқушының бір
мезгілде әрқандай заттар ... ... ... ... ... ... дәлелі. Сондықтан да оқушы санасы белгілі ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың маңызды да мәнді
тараптарына бағытталады.
Ой-сананың бағытталуы деп – ең ... ... ... ... нақты объекті күні бұрын ниетті іріктеуін, не оған
мән бермеуін айтамыз. ... ... ... ... ... ... ... өз сипатын сақтап тұра алу қасиетін де ... ... үшін ... да бір ... ... ... қана алу ... сол
таңдауды тұрақтатып,
сақтап қалу қажет. Мысалы, педагогикалық процесте зейінін “анау не, мынау
не ... – деп іске ... онша ... ... әңгіме төркіні сол
зейін бағытын қажетті уақыт аралығында сақтап тұру.
Зейін сөзі ... ... ... ... ... ... ... алдында тұрған міндет неғұрлым қиын болса, ... ... ... әрі ... болып, ал жұмыс қиындығы болмағанда, зейін салудың
күші де ... ... Өз ... ... ... шоғырлануы ой-сананы
қажетсіз объекттердің бәрімен ауыстыра алумен де байланысты. Зейін күші
толығымен нақты бір ... ... ... ... төңіректегі қалған
затардың бәрі елес күйінде байқалады.
Сонымен, қандай да бір затқа зейін қоюдан, ол зат ... ... ... ... ... ... деректерінің бәрі сана аймағының шектеріне
ығыстырады. Осыған орай, ... ... ... оқушы санасындағы
бейнесі нақты айқындалып, ол ... ... мен ... ... жеткенше, санада бекіген халде сақталуы әрекетті ... ... ... көрініс береді.
Сурет 1 – Оқу-танымдық іс-әрекетте оқушылардың психикалық
даму бағыттары
Зейін, әдетте, оқушының бет, дене қалпы мен ... ... ... тыңдап отырған оқушыны зейінсізінен айыруға ... ... ... ... ... ... ... оқушы санасындағы ойлар мен
бейнелерге де бағытталады. Мұндай ... ... ... ... ол ... ... ... өзгеше келеді. Ал ой-сана дене
қозғалысына бағытталатын болса, онда сөз арқауына қимылдық ... ... бәрі ... ... өз ... ие ... өзге ... қосалқы қызметтерін атқаратынын дәлелдейді [3].
Ырықсыз зейін – ең қарапайым және ... ... ... ... оны ... ... ... еріксіз деп те атайды, себебі
ол туындайды әрі әрекетке қосылады. Орындалып жатқан іс-әрекет жоғары ... ... ... және ... ... ... алады.
Оқушыда ырықсыз зейін іс-әрекет иесінің дене-тәндік, психофизиологиялық
және психикалық кейіп-қалпымен байланысты келіп, өзара ықпалды ... Ол ... ... ... ... ... ... себептер категориясына тітіркендіргіш әсердің сипаты мен
сапасы жатады. Олардың ... ең ... ... әсер күші мен
қарқындылығы. Мысалы, жоғары сынып оқушысы оқу жұмысын ... ... ... ... сонша, жеңіл сыбдыр шуды тіпті аңғармайды. Ал кенеттен
қатты дыбысты естісе, ол еріксіз көңіл бөлуге мәжбүр болады. ... ... ... ... - шу, көз ... ... екпінді соққы т.б. оқушы
зейінін еріксіз тартады. Мұндайда ... ... ... ... ... ... сол ... қалыпты жағдайда орайлас не орайсыздығынан.
Аталған себептер тобына тітіркендіргіш әсердің ... ... ... Бұл ... ... деп бұрын білмеген, көрмеген зат құбылыстар
әсерін ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... өзгерісі немесе орын ... ... ... ... көңіл-күйіне, мұқтаждық-қажетсінуіне сәйкес ... ... ... ... туындатушы себептердің үшінші тобын
құрайды.
Зейін себептерінің, ... тобы ... ... ... Оқушының бағыт-бағдары сонымен бірге оның бұрынғы тәжірибесімен
қалыптасқан ... ... де ... ... ... аса маңызды
себептері, сонымен, оқушыны ... ... ... өзгеріске
түсіретін заттар, жағдайлар, құбылыстар.
Жоғары сынып оқушысының ырықты зейінінің ... ... ... саналы мақсатқа тәуелді келуі. Зейіннің бұл түрі жоғары сынып оқушысы
еркімен тығыз байланыста болып, оның ... күш ... ... ... ... да ... зейін ерікті, белсенді, ниеттелген деп те
сипатталады. Қандай да бір ... ... ... ... іске ... ... оқушы үшін сол мезетте ұнамаса да оған саналы зейін қойып, оны орындауға
өзін мәжбүрлейді. ... ... ... қызметі – психикалық процесс ағымын
белсенді түрде ... ... Бұл ... ... маңызды болып
табылады.
Педагогикалық процеске орай, жоғары ... ... ... ... ... ие. Оқу, ... барысында оқушылардың зейінін бір қалыпты
ұстау үшін педагог олардың ерік күшіне арқа сүйегені ... те жөн. ... ... ... Сондықтан педагог олардың өздерінің бой, ой
қуатын босқа сарп етпей, жұмыс істеуі үшін ... ... ... т.б. ... ... ... Оқушы сабақта біреудің тапсырмасымен іс
қылып жатырмын деген ... ... ... ... бір ... ... сезіммен еңбек ләззатына бөленуі керек.
Жоғары сынып оқушысының психологиялық ... тағы бір ... ... ... ... ... ... қоршаған орта мен тән жөніндегі
біліктердің негізгі көзі – түйсік. Олар ... орта мен ағза ... ... миға ... оқушының төңіректегі дүние ортасы мен
өз тәнінен байланысты бағыт-бағдар түзуіне қажетті өзек, арнаны ... ... өз ... ... ... ... ... белгілерін бейнелеуге мүмкіндік береді. Олар оқушыны ... ... ... ... көзі ... ... етеді, солардың
арқасында оқушының даму мүмкіндігі ашылады. Бұл оқушылардың оқу-танымдық
іс-әрекетін белсендірудегі маңызды мәселе.
Түйсік пен қабылдау ... ... ... ... ... ... ... арасында биологтар, физиктер, химиктер,
психологтар, физиологтер, ... ... ... ... ... ... ... таным процестерінің жиынтығы адам
өмірінің компоненттері, олар оның ... ... ... ... ... ... реттеуші ... ... ... ... ... пен ... ... сенсорлық-перцептивтікке, ал ес, ойлау, сөйлеу, сананы ... ... ... ... жайлы пікірталасы бар. Сенсорлық
және перцептивтің анықтама ... ... ... мән мәнділігі
алынады. Шындықты бейнелеуде түйсік заттар мен нәрселердің тек ... ... ... ... ... ... бермейді [5].
Түйсік танымның алғашқы процесі болып ... ... ... ... ... ... ... болады, оның нәтижесінде
оқушы заттар мен құбылыстардың тек жеке сапасы немесе жеке белгілері, ... ... ... ... ие ... бәрі де іс-әрекет үстінде дамиды. Жоғары сынып оқушысының
қоршаған дүние заттары мен құбылыстарын ... оның ... ... ... атап айтқанда, еңбек, сурет салу, музыкамен шұғылдану,
шеберханада ағашпен, металмен жұмыс істеуі сияқты әрекеттер арқылы ... ... ... өзі қажетсінсе, тіптен тез жан-жақты дамытуға
болады. Егер оқушы музыканы ... ... ... ... музыкалық
қабілетін өз еркімен дамытуға ұмтылса, оның ... мен ... есту ... ... Егер ... ... салумен әуестенсе, салғандары
сәтті шықса, бояу біткеннің қасиетін білуге ынталанып тұратын болса, оның
түсті айыру ... ... ... ... зиянды нәрселерден сақтау, көзге шаң, түтін тигізбеу, ... жуып ... ... ... ұстамау, уқаламау, шағылыстырып
жарыққа қаратпау, қараңғыдан жарыққа кенет шығармау керек… Оқушыны нәрсеге
түзу ... ... ... да ... ... қыли ... да ... Көру
сезімінің күшеюі, ұлғаюы үшін ең пайдалы нәрсе – оқушыға сурет ... салу ... көру ... ... ... ... сезімін де оятады
[6].
Оқушының есту сезімін тәрбиелеу – ... оның ... ... ... деген сөз. Құлақтың сақ, естімпаз болуы үшін түрлі-түрлі дыбыстарды
ести беруі шарт. Оқушының есту сезіміне әсер ... ... ... ... ақ бөпем” деп басталатын бесік жыры».
Мағжан Жұмабаев өзінің “Педагогика” атты еңбегінде баланың түйсік
процесін ... және ... ... ... тұжырымдар сипау түйсігі, иіс
түйсігі, тактильдік түйсігі туралы да ... ... ... ... жоқ. ... әрқайсысына өзінше анықтама беріп, бұларды тәрбиелеуде
ұлттық дәстүрлерге сүйену қажеттігін ... Абай ... ... сөзінде [7]: «Адам баласы екі нәрседен: бірі
– тән, бірі – ... ... ... ... естіп, қолмен ұстап, тілмен
татып, мұрынмен иіскеп, тыстағы ... ... ... ... өз ... түседі… бес нәрседен өткен соң, оларды жайғастырып суреттемек.
Ол жанның жибили қуаты ... деп, ... ... ... ... ... сынып оқушысының танымдық әлеміндегі маңыздысы қабылдау-аса
көп талдап, біріктіру қызметін ... ... ... әрі ... ... Бұл ... пен ... келесі жайттерден
көрінеді. Ең алдымен ақпарат ағымы – бұл ... ... жай ... ... ... ... ... миға жетуі ғана емес,
қабылдау қызметіне қозғалыс ... де ... ... ... ... ... ... затты тануға бағытталған тікелей
іс-әрекеті деп қарастырған жөн.
Қабылдау үшін ... ... көру ... ... ... жасау
арқылы көзқарас айтылуы және тиісті баға берілуі керек. Сондықтан сол
затты, құбылысты ... алып ... ... Бұл – ... ... ... Оның ... белсенді ой жүгірту, арнайы зейін қою,
нәтижесін сөзбен айту ерекше маңыз алады.
Байқаудың жоғары сынып ... ... ... ... алатын
орны ерекше. Байқағыштық оқушының ұнамды қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... объектіні қабылдауға
дайындығын тілейді.
Байқағыштық қасиет – оқушы ... ... ... кәсібіне де байланысты.
Қ.Жарықбаев қабылдауда жоғары сынып оқушысына тән типтік ... атап ... ... қабылдау кезінде заттың ... ... сырт ... ... ... ... болады, олар көргенін
баяндауды ғана мақсат етеді. Бұл ... ... ... ... ... сынып оқушысы заттың мән-мағынасына көз жібереді,
қабылдағанын ... ... ... ... Бұл – ... ... Заттар мен құбылыстарды дәл, айқын, қоспасыз, сол қалпында
қабылдайды, өз жанынан еш нәрсе ... Бұл – ... тип ... мен ... ... ... қиялдап жаңа образдар
қосу жағы басым болады. Мұндайда қабылданатын объектіден гөрі адамның сезім
күйлері ерекше әсер ... ... Бұл ... тип ... ... тип ... ... заттары мен құбылыстарын үнемі тұтастай қабылдап, бірақ
оның ұсақ-түйегіне мән ...... тип ... Заттардың ұсақ-
түйегіне шыға алмайтын, оларды шорқақ қабылдайтын – анализдік тип деп те
аталады.
Өмірге қажеттісі – ......... тип ... ... жас ... ... типтік ерекшеліктер
өзгерістерге ұшырайды. Бұл біздің ... үшін ... ... ... ... адам ... қабылдауының бірнеше типтік
кестелері бар. Басқа ... ... ... ... ... ... ... қабылдаудың қатесінен болады.
Психологияда есті қиялмен тығыз байланыста қарастыру, ал естің
объектісін образ деп ... ... ... ... Есті ... қарастыру
ежелгі дәуір психологиясында орын алды және соңғы кезге дейін, тіпті біздің
дәуірге дейін сақталды. Ал жоғары ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан мұғалім естің заңдылықтарын жақсы
білуі тиіс.
Кейбір оқушылар ұзақ және ... рет ... ... ғана ... үшін ... оқиды, жазады, суреттейді, көрнекі құралға ... ... ... ұзақ ... ... ... ... есте қалдыру
процесіне мұғалім ерекше көңіл бөлуі тиіс.
Кейбір оқушылар тез ұғынады, материалды оңай түсінеді, ... ... ... тез ... Екі-үш күннен соң жақсы түсінген материалын
қайта айтып бере алмайды. Сондықтан ондай оқушыларды бақылауға алып, ... ... ... ... ...... ... Жеке тапсырма беру де
керек.
Кейбір оқушылар материалды түсінуге көп күш салады. Және ұзақ ... ... дәл ... ... алмайды және тез ұмытады. Оның себебі:
сабаққа келмей қояды, үй ... ... ... ... ... ... ... естің нашар болуы оқушының ауруға шалдыққанынан болуы мүмкін,
шаршау, шалдығу да әсер етеді. Мұндай ... ... ... ... ... оқуды кезектестіріп отыру қажет.
Көбіне естің нашар ... ... ... есте ... ...... нашарлығынан болады. Оқушы сабақ үстінде ұмытшақ не
алаңдағыш болса, ... ... ... материалды есте ұстай алмайды.
Зейінді тәрбиелеу – мұғалімнің міндеті. Мұғалім оқушылардың ... ... жас және ... ... ... ... Сабақтағы
материалдың оқушының есінде жақсы қалдыру үшін, мұғалім білуге тиісті, ... ... ... іріктеп, жаңа мазмұндарды бұрынғы білетіндерімен
байланыстырып, алаңдайтын факторларды болдырмау, шамадан тыс тапсырмаларды
бермеу және ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
оқушылардың есте қалдыру, қайта жаңғырту мүмкіндіктерін үнемі қадағалап,
жолбасшылық көрсетіп отыруы ... ... ... ... ... өркендету” жолдарын
және шарттарын ұсынады [9]:
1) Әсердің күштілігі. Әсер күшті болса, есте ұзақ сақталады.
2) Сыртқы сезімдердің ... ... Бір ... ... сыртқы
сезімдердің көбі қатынасса, ол зат ұмытылмайды.
3) Жаңа білімді бұрынғы біліммен байланыстыру.
4) Пысықтау.
Жоғары ... ... ... қоршаған ортадан келіп ... ... тек ... ... көріністерін нақтылап қоймастан, қабылданған заттың
ішкі, мағыналық тараптарына да назар аударады, заттардың өздері жоқ ... ... ... мен ... ... ... уақыт пен кеңістікке
орай, болмыс өзгерістерін болжастырады, ұшқыр ой қанатын ерттеп, әлем ... ... ... бәрі де ... ... байланысты болады.
Жантану ғылымында ойлау – бұл тұлғаның ... ... және ... ... ... ... ... сынып оқушысына сезімдік танымды сыртына шығаруға, оның
шекарасын арнайы жолмен жанастыру және ой қорытудың ... ... ... ... ...... заттардың олардың
қасиеттерінің мәнін түсіндіретін процесс және ойлаудың құрылыс материалдары
түйсік пен қабылдаудың ... ... ... маңызды. Олар
жойылмайды, қайта ойлау процесінде қорланады және оқушыға сезім мүшелерінің
жәрдемімен теңестіруге, салыстыруға, жаңа ... ... ... ... ... мен ... ... қасиеттерін және олардың
өзара байланыстарын ашуға және ... күш ... ... ... оқушыға кездейсоқ, жеке зерттеуден жалпыға қарай көшуге мүмкіндік
береді. Қандай да ойлау қорытумен ... Ол жеке және ... ой ... іске ... Олай ... ...... танудың
ерекше формасы. Оның негізгі сипаттары: жаңалау және жинақтап қорыту. Мұны
оқу-танымдық іс-әрекетте ескеру маңызды болып ... ... ... оның ... орай ... ... ... Осы ерекшеліктен әр оқушының ақыл сапасы көрінеді.
“Ақыл” түйсігінің ауқымы “ойлау” ... ... ... ... ... ... тек ойлау қабілетінен көрінбей, басқа да таным
процестерінің тұтастай желісінен байқалады. Кей оқушылар ойлауда көрнекі-
бейнелерді көбірек ... ... ... ... негізіне
алып ой жүгіртеді. Ой әрекетінің ерекшелігі, сондай-ақ оқушы көңіл күйімен
де, оның топтағы білімдері мен еңбек, ... ... ... ... ... ... ... жеке кезеңдерін қарастыра отырып, әрқандай ой
әрекетінің міндет, мақсат ... яғни ... ... ... жеке,
дара ерекшелігі оқушының дербестігі мен белсенділігімен көрінеді. Оқушының
ойлау дербестігі оның жаңа мәселелер мен ... қоя ... ... ... шеше білуінде, ал бұл қабілет өз кезеңінде ойлаудың
белсенділігімен, яғни кезіккен міндеттер мен ... өз ... ... ... өзінше шешім жолдары мен құралдарын байланыстыра алумен
байланысты.
Мәселе ... орай ... ... ... ... ... ... ауқымдылығы, яғни қойылған проблеманы тұтастай көре біліп,
оған байланысты болмыс ... ... ... ... ... мен ... ұштастыра пайдалана білу үлкен мәнге ие. Мұндай оқушылар көбіне
“өрісі кең” деп сипатталады.
Әрқандай шешім сындарлы ойға ... ... ... не өз
топшылауында жалаң құптай алмай, терең сын талдауына ... ... ... ... ... талап етеді. Сындарлы ақыл сипаты оқушының
объектив жағдайлар мен өз ... ... баға беру ... ... ... алға тартылған болжамдарды жан-жақты өлшестіріп, оларды
тексеру нәтижелерін объективті бағалай алуынан ... ... ... ... ... ... ... терең білімділігі мен тәрбиелігінде [10].
Ойлардың арасында таным жаңа деңгейге көтеріледі және байыпты ... ... ... ... мен ... ... байланыстары мен
қатынастарын ашуға бағытталған оқушының ... ... ... болып
табылады.
Қиял сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының субъективтік образдарын
қайтадан жаңартып, өңдеп, бейнелеуде ... ... ... ... ми ... ... ... уақытша байланыстар түрлі
комбинацияларға түседі де, жаңа ... ... туып ... ... ... ... ... процесінде екінші сигнал жүйесі шешуші рөл
атқарады.
Жоғары ... ... ... ... ... ... ... мен
құбылыстарды өрнектеуге шебер. Дегенмен, сол ғажайып, әлемде ... ... ... ... ... жүрген заттардың құрылым
элементтерінің қосындысынан жасалады. Қандай да жаңалықты алдымен бұрыннан
таныс, өзі пайдаланып ... ... мен ... өз ... ... ... ... неғұрлым мол, өзі зерделі және сезімтал келсе,
оның қиялы ғажайып әрі қызық бейнелер жасауға бейім келеді.
Атақты ... ... ... ... ... ... ... дамыту, тәрбиелеу жолдарын ұсынған: « Қиял терең һәм
бай болу үшін ... ... көп болу ... Адам неғұрлым білімді,
тәжірибелі болса, қиялы да сонша бай ... ... бала ... ... ... ... бақыласын. Жаратылыстың тұрмысымен
таныссын. Сонда баланың қиялы ... һәм бай ... ... ... ... ... ... дамиды. Оған оқу мен
тәрбие үлкен әсер етеді, өйткені заттар мен ... ... ... ... ... ... сынып оқушысы үшін эстетикалық тәрбиені дамытуға
алғашқы ... бола ... ... ... эстетикалық тәрбие қиялды
күшейте алады.
Жоғары сынып ... ... ... әсер ... ... ... ... картиналарды қарау;
- театрларға бару;
- сурет галлереясына, мұражайға бару;
- музыканы тыңдау;
- табиғатқа ... ... – бұл ... ... орындау барысында кезіккен сыртқы және
ішкі кедергілерді жеңумен байланысты өз ... ... ... реттей
білу қасиеті. Ерік өмірдің ауыртпалық түскен жағдайларында белсенділік
көтеріп, өзін-өзі реттеудің көзі болумен түгелдей сана ... ... өз ... ... алу ... негізінде жүйке
жүйесінің өзара ықпалды қозу мен тежелу ... ... ... сай ерік ... ... басқарумен бірге белсенділік арттыру
немесе ынталандыру және реттеу қызметін де атқарады.
Әрбір ... ерік ... ... ерекшелікке ие, себебі ол жеке
тұлғаның тұрақты қасиеттерінің көрінісі. Еріктің ... ... ... ... ... өзіндік сезімдерін, қылығын, танымдық процестерін
басқаруынан. Ерік аймағындағы жеке – дара ... ... ... да ... не ерік процесіндегі жеке бөліктердің мазмұнын құрауы
мүмкін.
Л.С.Выготский: “Оқушының еркін тәрбиелеудің маңызы зор. ... ... ... ... – адам мен ... құралдары мен белгілі жүйлері
арқылы жасалған жанама қарым-қатынасы”, - дейді [12].
Оқушы психикасының даму ... ... ... ... ... процестері сипат алып, ... ... ... болады. Ерік
еріктілігі оқушының санасына тәуелді. Оқушы кез-келген ... ... оның ... ... ... ... оқушысының ерік қозғалысы адам не істеймін десе ... өз ... өзі қожа ... ... аулақ болуын қадағалау –
тәрбиешінің, мұғалімнің міндеті. Өйткені, ... еркі ... ... ... ... ... керек. “Баланы жастан”
деген халық қағидасына сәйкес, бала тілі шығып, жүре ... ... ... ... ... ерік ... ... абыржу, қорқақтық, бірбеткейлік, ұшқалақтық, жеңілтектік,
тәртіпсіздік, мақсатсыздық, ... ... т.б. ерік ... ... қалыптастырып ұнамды ерік сапаларына ауыстыру қажет.
Оқушылардың танымдық белсенділігі оқу үрдісінде қалыптасады. Белсенді оқу-
танымдық ... ... ... ... қоғамдық мәнін ұғыну,
қоғамға қызмет ету ... ... ... ... ... ең ... көрінісі оқушылардың алған білімдерін өмірде
пайдалана білу ... ... ... ... оқу-танымдық
белсенділігін қалыптастыру – оқу үрдісін жетілдірудің негізгі шарты ретінде
қарастыру қажеттілігі туындайды.
Оқушының белсенділігі, негізінен, екі ... ... ... ... сыртқы және ішкі белсенділік. Сыртқы белсенділік дегеніміз –
оқушы әрекетінің ... ... ... ... ... ... зейін қойып қарауы, т.б.). Оқушының ішкі
белсенділігіне оның белсенді түрде ойлау ... ... ... ... тән, маңызды бір қасиет болып саналады. Бұл қасиетсіз адамның қандай
да болсын жұмысы нәтижелі болуы мүмкін ... ... ... ... ... негізінде белсенділікті
жеке тұлғаның сипаты деп айқындауға негіз беретінін атап өтеміз, ол адамның
әрекетке қатынасынан ... ... бұл ... етуге дайын болушылық,
ұмтылушылық, оны ... ... ... алға ... мақсаттарға жету үшін
оңтайлы жолдарды таңдау. Жеке ... ... ... қол ... ... ... рухани мәдениетін ұғынуды, өз қабілетін көрсетуді
қажетсінуі танымдық белсенділіктің ... көзі ... ... ... оқып-үйренетін тақырыпқа, пайда болған мәселеге,
міндетке тұрақты ынтаның пайда болуымен, назар мен ой-сана ... ... мен ... ... мен ... т.б.) ... ... түсінумен бейімделінеді.
Белсенділік адамның әрекетке қатынасын өз бетінше әрекет етуге ... ... алға ... мақсаттарға жету үшін оңтайлы жолдарды
таңдай білуден көрініс табатын жеке тұлғаның сипаты ретінде айқындалады.
Оқушының танымдық белсенділігі өз ... ... есте ... ... ... мен зейіннің тұрақты күйін қажет етеді. Оқу барысында
оқушының ... ... ... ... өз ... ... шығармашылық әрекетін дамытатындай етіп ұйымдастыру қажет.
Оқушының қабылдауы, негізінен мұғалімнің сабақты жүйелі ... ... ... жаңа ... ... ... етіп даярлық жұмыстары жүргізіледі. Оқушылардың ... ... ... әрі ... ... ... іске асады. Оқушының
өзіндік сезімдік танымы (қалауы, ... ... ... негізінде
қабылданған білім, дағды, ептілік әлдеқайда нәтижелі әрі жемісті болады.
Сөйтіп, оқу-танымдық белсенділік – оқушының іс-қимыл ... ... осы ... ... онда ... қызмет мазмұны мен ... ... ... ... ... ... мақсаттарға
жетуге жұмылдыруға деген ұмтылысымен айқындалатын тұлғасы көрінеді.
Оқу-танымдық белсенділік пен жалпы танымдық іс-әрекет ... ... ... ... ... қорытынды жасауға әкелді:
белсенділік – оқушының ... ... ... ... ... ... ... және еріктік үрдіс нәтижесі, ... ... ... ... жиынтығы, танымға деген тұрақты құлшыныс
болып табылатын танымдық әрекетке бейімделуімен сипатталады.
Жоғары сынып оқушыларының оқу-танымдық ... ... зор. ...... ... ... ... психиканың дара қасиеттерінің жиынтығы. Бұл психикалық
ерекшеліктер ... ... ... оның мазмұны, мақсаты және себеп
түрткілеріне ... ... ... есейген шақта да ... ... ... ... ... ... ... белгілі жүйеде темперамент типтерінің бәріне толық
психологиялық сипаттама беруге негіз ... ... ... жоғары сынып оқушыларымен жұмыста дәстүрлі қабылданған
темпераменттің төрт ... ... ... түзу үшін ... ... ... ... қасиеттері қолдану маңызды:
Сезімталдық – оқушының қандай да психикалық жауап әрекеттерінің пайда
болуына себепші сыртқы әсер күшінің ең ... ... мен сол ... туындау шапшаңдығы.
Жауап-әрекетке келу – бірдей ықпалды ішкі не сыртқы әсерлерге болған
ырықсыз жауап-әрекет дәрежесі.
Белсенділік – ... ... ... ... дүниеге ықпал жасау
және кедергілерді жеңу үшін жұмсалған ... ... ... қою, ... ... т.б.).
Жауап-әрекетке келу мен белсенділік қатынасы – оқушы іс-әрекетінің
өзін пайда еткен ... ... ... ... ... кездейсоқ
сыртқы немесе ішкі жағдайлар (көңіл-күйден, кездейсоқ ... ... ... талғам т.б.).
Икемділік - оқушының ... ... мен ... ... ... әрі ... ... алуы немесе жаңа жағдайларға салғырт,
тіпті жат қылық көрсетуі.
Жауап-әрекет қарқыны - әрқилы ... мен ... ... ... қозғалыстары мен ой білдіру шапшаңдығы.
Экстраверсия, интраверсия – оқушының жауап әрекеті мен ... ... ... ... ... ... өткен мен
болашаққа байланысты санадағы бейне, елес пен ойлар.
Сезімдік қызбалық - эмоционалдық жауап болуы үшін ... ең ... ... мен оның ... ... жеке ... бітістері оның сырттай әрекет-қылығында,
қозғалысында ғана емес, барша ... ... ... мен ... ... ... ... оқу мен еңбек барысына ықпал
етуі табиғи ... ... ... айырмашылықтарындағы басты
қасиет – олардың психикалық мүмкіндіктер деңгейінде емес, өзіндік іске ... ... ... оның ... және ... ... ... байланысты. Бұдан шығатын қорытынды, темпераменттік
қасиеттер оқушының өмірге қатынасының ... ... ... ... ... ... ... өзінің нақтылы қарым-қатынастарына
тәуелді болады.
Осылайша, темперамент оқушының:
- белсенділік сипатын;
- мінез-құлықтың түрлі қалпынан;
- ... ... ... ... ... ... өзгешеліктері сипаттарының біріне
жататын – мінез.
Мінез – тұлғаның ... ... ... бейнелейтін тұрақты
дербес және көрінеді, ол оқушы үшін өмірлік бет алыс жоспарларының өрісін,
өмірлік ... ... ... ... ... ... бір ... жасаған түйіні: мінез ... ... ол оның ... қалпы, өмірлік бет алысын да
және ерік-қайратын да анықтайды. Профессор Қ.Жарықбаев: “Мінез – ... ... бет ... және оның ... ... айырмашылығын
сипаттайтын сапалы өзгешелік. Ол көп ... ... ... ... сонымен қатар, адамды әр қырынан көрсететін
қасиет… Мінез – кең мағыналы ... Онда ... ... ... ... моральдық жағынан тәрбиелілігі, бірқалыптылығы, толықтылығы, күші
мен ... ... – оның ... ... ... ... [13].
Мінезді қалыптастыру проблемалары жайлы әр ... ... ... қалыптасуына оқушының бірінші жылында бойында жинаған қатынастар
мен кездескен оқиғалар көбірек ықпал етеді.
Мінез жоғары ... ... ... ... ... ... ... отбасы, достары, кластастары ықпал етеді.
Мінезді ... үшін ең ... - ... ... мен өзін-өзі
тәрбиелеу. Бұл оқушының белсенділігіне байланысты, оның дербестігіне, өзін-
өзі тануға ұмтылуына тәуелді.
Мінез құрылымы көп ... ... және ... ол процестер
өмірінің бүкіл бойына жүріп отырады. Оқушының жеке ... ... ... ... өзгеруі мінездің сөзсіз өзгермеуіне әкелмей қоймайды.
Жастарды тәрбиелеу жүйесінде Әл-Фараби [14] ... ... ... ... ... болатын мінез-құлық тәрбиесін қояды. Әл-Фараби мінез-
құлық тәрбиесінің құрал, ... ... ... адамдағы барлық
мінез-құлық қасиеттерді туа біткен емес, жаттығу, әдеттену, ... ... ... басшылыққа алып, ары қарай дамытып ... жол ... ... ... ... мінез-құлық пен ақыл-
күші – бұлар адамшылық қасиеттер болып табылады. Бұл ...... ... да, оңбағаны да жүре пайда болады дейміз. Адамда
қалыптасқан мінез-құлық болмаса, онда ол ... ... ... ... болғанда, қарама-қарсы мінез-құлыққа өз еркімен көшіп ... ... ... бір мінез-құлық қалыптасуы үшін осыған сай келетін
әдеттер ... орын ... ... ... әсер ету үшін сөзбен ұғындыру әдісі қажет. Осы
әдіс арқылы оқушыға қажетті мінез бітістерінің ... ... ... ... ... ... ... санасын сөзбен
ұғындыру арқылы олардың дүниетанымы мен сенімін, талғамы мен ... ... ... ... ... ... қоя ... оның нәтижелерін
қадағалау жатады. Ақын-педагог М.Жұмабаев жазғандай: «Балада берік ... ... ... болу үшін ... ... негізгі екі шартты орындау
керек» [15].
1) баланың өз қолынан келетін іске балаға толық ерік беру;
2) баланы ... ... ... ... керек.
Баланы еркіне жіберу оны ерлікке, батырлыққа үйретсе, темір ... оны ... ... ... Осы екі жағы тең ... ... болмақ. Баланы тіпті еркіне жібермеу оны жасқаншақ, жасық,
қорқақ қылады. Ал тіпті тізгінсіз қоя беру ... ... ... ... ... Данышпан Абай айтқандай, «Ұстаздық ... ... ... ... ... қаһарлы қожасы болмасын, жұмсақ жолдасы
болсын. Ерінбей, жалықпай балаға әрбір істің себебін ұқтыра беру ... ... ... соң бала өз бетімен-ақ дұрыс іске ұмтылып, теріс
істен ... ... ... қою мен ... ... ... ... де
қажет. Біріншіден, әр уақытта күмәнсіз орындалатын нәрселерге ғана талап
қойылу керек. Сондықтан талап дәл, ... ... ... одан ... ... ... ... Екіншіден, талап ықшам сөздермен қойылып, оның орындалу
жолын оқушы жақсы түсінсе ғана нәтижелі болып орындалады. Үшіншіден, ... ... ... ... ... жөн. Ең ... оның
орындалғаны жөнінде оқушыдан есеп алуды ... ... ... ... ... қолы ... табыстарын уақытында көре ... ... ... маңызы зор. Қарапайым түрі – мақұлдау, ... ... ... ... ... ... ... мінезін қалыптастыруда оның теріс
істері мен қылықтарын ... көре ... ... қарай оған түрлі жаза
қолданып отырған дұрыс. Жазалаудағы негізгі мақсат – ... ... ... ... ... қасиеттерге тәрбиелеу. Төртіншіден, оқушының ... арты ... оның ... ... ... ... әр ... білімі, қабілеті, жалпы мінез-құлқы, т.б. ... ... ... жазаны аса байсалдылықпен оқушының жеке басын
тәлкек етпейтіндей жағдайда ұйымдастыруы керек.
Әрқандай іс-әрекетке байланысты адам қандай да ... ... және сол ... ... нәтижесін қамтамасыз етуге жәрдем беретін
сапаларға ие болуы ... ... дара ... ерекшеліктер міндетті
түрде, бір жағынан, өзіндік психикалық табиғатына ие болудан, екіншіден -
әркімде өз алдына, қайталанбас көрінісінен жеке адам ... деп ... ... ... ... және дағдылар қатарына қабілет ... ... ... ... бірі ... ... жөн. ... – білім, ептілік және дағдыларды игерудің мүмкіндік көзі, ал оның
іске асу, аспауы көп ... ... ... ... ... ... ... ықтимал, бірақ ол сол оқушының ғұлама-математик
боларының кепілі емес. Арнайы ... ... оқу, ... педагог,
отбасы мүмкіндіктері, т.б.) орындалмаса, қабілет дамымай жатып өшеді.
Білім, ептілік және ... ... ... ... байланысы көріне бастайды, яғни іс-әрекетті ... ... ... ... одан әрі ... ... жаңа мазмұн мен сипат
береді. Математиканы оқымаған адамның ... ... ... ... ... оны тек сандарды танып, олармен есеп құрап, мәселе шешу
барысынды ғана қалыптастыру мүмкін.
Сонымен қабілет білім, ептілік және ... ... ... үйренуге орай нақты әрекетті игеру динамикасында байқалады. Іс-
әрекеттің нәтижесі, орындалу деңгейі мен тәсілдерінің ... ... ... ... ... ... ғылым қабылдап
отырған үш негізгі көрсеткіші:
1. Қабілет – бір оқушыны екіншісінен ажырататын дара психологиялық
ерекшелік. ... ... тән ... ... бола ... ... – барлық оқушыға тән болған ортақ сапа ... кей ... ... ... да бір не ... іс-әрекетті табысты орындауға
жарайтын өзара ептілік.
3. Қабілет – оқушыда топталған білім, ... және ... ... әрекетті игеру желісінде ғана көрінеді.
Қабілет пен іс-әрекет ... ... сөз ете ... егер ... ... ... ... алмаса, оның қабілетінің
жетімсіздігін атап өткен жөн. Мұндай оқушы қажетті білім қорын ... мен ... ... үшін ... күш ... ұзақ ... тиіс, ал педагогтар оны оқытып үйрету үшін ... ... ... ... ... қабілетіндегі айырмашылық іс-әрекеттің
нәтижесінен, яғни оның ... не ... ... ... ... жан-жақты танып білуге ұмтылудан туындайды. Ал бейімділік
нақты іс-әрекетті орындауға талпыну. Қызығушылық пен бейімділік ... ... ... ... бір ... ... ... мүмкін емес. Оған
түрлі жағдайлар себепші, ... ... ... туындыларын тамашалауы
ықтимал, бірақ ол осы ... өнер ... ... ... мүмкін. Дегенмен, белгілі бір іс-әрекет ... ... ... ... мен ... ... үйлесім таба алады.
Төменгі сынып оқушылары өздерінің дене ... ... ал ... ... ... ... ... сапаны қояды. Сондай-ақ олар
ақыл-ой тереңдігін, ... ... ... шешу білігін
бағдарланушылықты бағалайды.
Төменгі сынып оқушыларына қарағанда, ... ... ... ... ... алаңдауы жоғары дәрежеде. Балалықпен қоштасу көп ... ... ... сезімі ретінде, өз “Менінің” бұлыңғырлығы, ... ... ... көру және т.с.с. ретінде уайымдайды.
Оқушы өскен сайын өзін-өзі бағалауға соғұрлым ... ... ... білімін, әсіресе, батылдық, ерлік секілді күрделі моральдық-
психологиялық қасиеттерді ұғынудың өзі-ақ ... ... мен ... ... асырылады.
Жоғары сынып оқушысының алдына мақсат қоюшылық, ар-намысты, өзгелердің
мүддесімен санасуы, қиыншылықтан бас ... ... ... ... белсенді ұстанымы, оның есеюі өмірдегі әлеуметтік қатынастарының
жемісі.
Сонымен, жоғары сынып оқушыларының ... ... ... психикалық процестердің ерекшеліктері мен мәнін білу оқу-танымдық
іс-әрекетті белсендіруде және оның ... ... ... ... ... деп ... ... Аймауытов Ж. Психология. – Алматы: Рауан, 1995. – 312-б.
2 Жұмабаев М. ... Т. 2,3. – ... ... 1996. – ... ... А.Қ. ... керектері //Қазақ газеті, 1914 ж.
4 Дулатов М. Қирағат. – Алматы, 1924.- ... ... М. ...... 1984. – ... Шамова Т.И. Проблемы активизации учения школьников. Дисс. … к.п.н. :-
15.02.77. - М., 1977. – 268 ... ... Е.Б. ... ... самостоятельности студентов
младших курсов. Дисс. … ... – М., 1984. – 234 ... ... М.И. ... ... ... вопросы теории. – М.:
Педагогика, 1975. – 368 с.
9 Лернер И.Я. Поиск доказательств и познавательная ... ... ... 1974. - №7., - с. ... ... Г.Н. ... у ... познавательной
самостоятельности и активности. Автореф. дисс. … к.п.н. : 11. 01. 80. – М.,
1980. – 16 ... ... Б.П. ... ... ... в ... обучения.-
М., 1961. – 148 с.
12 Щукина Г.И. Роль деятельности в учебном процессе. – М., ... ... Н.А. ... ... ... познавательной
самостоятельности школьников в обучении. Дисс. … д.п.н.: 05. 02. 80.– ... – 350 ... ... Т. Оқушы жастардың танымдық әрекетін арттырудағы ... мен ... ... ... ... ... ... теориялық негіздері. Автореф. п.ғ.д.: 05.11.96. – ... ... ... ... А.Е. ... ... самостоятельности
слушателей подготовительных отделений в процессе изучения ... ... ...... : 15.01.91. – Алматы, 1991. – 29 с.
16 Смаилов С. ... ... ... ... ... ... ... – Алматы: Рауан, 1997. – 196 с.
17 Омарова Р.С. Студенттердің танымдық ізденімпаздығын дамыту. ... 2000. ... ... ... және ... ... дамуы
Мінез-құлқы мен қабілеттерінің дамуы
Даму бағыт-тары
Іс-әрекеттің психологиялық құрылымының дамуы
Даму процесінде қалыптасады
Мақсатты іс-әрекетке ұмтылу қабілеті
Жұмыс әдіс-тәсілдері мен ... ... ... ... білігі
Өзін-өзі бақылау және өзін-өзі реттеу дағдысы
Мақсат пен мотивтің өзара қатынасын
орнату білігі
Психикалық даму тенденциялары
1
2
3
4
5

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
Жоғары сынып оқушылардың кәсіптік бағдарын қалыптастыру жолдары38 бет
Жоғары сынып оқушыларымен жұмыс жүргізудің ерекшеліктері32 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің әдістемесі64 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері54 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік білім беру55 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы50 бет
Жоғары сынып оқушыларына медиа-білім берудің педагогикалық шарттары79 бет
Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру33 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары және кәсіби анықталуының психологиялық ерекшеліктері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь