Қазақстан Республикасының банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуы. Екі деңгейлі банк жүйесін құру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
1.1 Банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 1930.1932 ж.ж. несие реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.3 1988 жылғы түбегейлі банк реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
II тарау. Екі деңгейлі банк жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.1 Ұлттық банк.Қазақстан Республикасының орталық банкі ... ... ... ... ... ..17
2.2 Екінші деңгейлі банктердің қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ...21
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
Банк жүйесі-нарықтық экономиканың ең маңызды әрі ажырағысыз құрылымы.
Банк жүйесі өзін-өзі реттейтін, «өзін-өзі ұйымдастыратын» жүйенің сипатына ие. Тұтастай алғанда жүйе өзінің әрекет ету саясатын экономикалық, әлеуметтік саяси ахуалдарға қарай өзгертіп отырады. Экономикалық дағдарыс орын алса оған өзінше саясат ұстанады, экономиканың тұрақты даму жағдайына басқа саясатты жүргізеді.
Банк жүйесінің мақсаттары мен міндеттері негізінен тұтас экономиканы басқарудың мақсаттары мен міндеттеріне ұқсас. Алайда, банктер басқарудың қосалқы жүйесі ретінде экономиканы басқарудың жалпы мақсаттарына қол жеткізуді қамтамасыз ететін өзіндік ерекшелігі бар жеке міндеттерді орындайды. Банктердің ролі экономиканы басқарудың органы ретінде өздерінің қызметтерін орындау процесінде және банк ісін ұйымдастырудың жалпы принциптері сақталғанда анықталады.
Әр мемлекеттің банк жүйесі болады, оның дамуы елдегі саяси жағдай мен экономикалық қатынастың және т.б. даму деңгейіне тәуелді.
Ал, біздің мемлекетімізге келетін болсақ, банк жүйесі нарықтық қатынасқа көшуіне байланысты алдынан жаңа мүмкіндіктер ашылды. Осы мүмкіндіктер туралы курстық жұмыста, яғни «Қазақстанның банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуы» деген тақырыпта қарастырамын. Бұл курстық жұмыста Ұлттық және коммерциялық банктердің міндеті мен операциялары, банк жүйесінің жоғарғы және төменгі буын арасындағы өзара қарым-қатынасы, Қазақстандағы банк реформасы, Ұлттық банктің ақша-несие саясаты және коммерциялық банктердің қызметін реттеу туралы баяндалады.
Онда нарықтық экономикаға өту кезеңіндегі Қазақстанда экономикалық реформаларды жүргізу барысында банк жүйесінің жаңа қызметінің ролі толық ашылып көрінеді.
1. Ә.Алдаберген «Ақша, күміс ақша-байлықтың, тарихтың, мәдениеттің көзі», // Егемен Қазақстан-2005 мамыр, №15, 6б.
2. М. Абдуллаұлы, //Қазақ елі -2005, 18 тамыз №32, 7 б.
3. М.Мұқаштегі «Қаржы саясат», // Алматы ақшамы – 2002, 6 шілде №74, 1 б.
4. М.С.Саниев «Ақша, несие, банктер», Алматы-2001, №6-19б.б.
5. Ө.К .Шеденов «Жалпы экономикалық теория», Алматы-Ақтөбе, 2002ж. 143б.
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
I тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
1.1 Банк жүйесінің қалыптасуы мен
дамуы.................................................4
1.2 ... ж.ж. ... 1988 ... ... ... ... Екі ... банк жүйесін
құру...................................................14
2.1 Ұлттық банк-Қазақстан Республикасының ... ... ... банктердің қалыптасуы мен
дамуы...............................21
Қорытынды.................................................................
..........................................36
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
38
Кіріспе
Банк жүйесі-нарықтық экономиканың ең маңызды әрі ажырағысыз құрылымы.
Банк жүйесі өзін-өзі реттейтін, «өзін-өзі ... ... ие. ... ... жүйе ... әрекет ету саясатын экономикалық,
әлеуметтік саяси ахуалдарға қарай өзгертіп отырады. ... ... алса оған ... ... ұстанады, экономиканың тұрақты даму жағдайына
басқа саясатты жүргізеді.
Банк жүйесінің мақсаттары мен міндеттері негізінен тұтас экономиканы
басқарудың мақсаттары мен міндеттеріне ұқсас. Алайда, банктер ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізуді қамтамасыз ететін өзіндік ерекшелігі бар жеке міндеттерді
орындайды. Банктердің ролі экономиканы ... ... ... ... орындау процесінде және банк ісін ұйымдастырудың жалпы
принциптері сақталғанда анықталады.
Әр мемлекеттің банк жүйесі болады, оның дамуы елдегі саяси жағдай ... ... және т.б. даму ... ... ... ... ... болсақ, банк жүйесі нарықтық
қатынасқа көшуіне байланысты алдынан жаңа мүмкіндіктер ашылды. Осы
мүмкіндіктер туралы курстық жұмыста, яғни «Қазақстанның банк жүйесінің
қалыптасуы мен ... ... ... ... Бұл ... ... және коммерциялық банктердің міндеті мен операциялары, банк
жүйесінің жоғарғы және төменгі буын арасындағы ... ... банк ... ... ... ... ... және
коммерциялық банктердің қызметін реттеу туралы баяндалады.
Онда нарықтық экономикаға өту кезеңіндегі Қазақстанда экономикалық
реформаларды жүргізу барысында банк ... жаңа ... ролі ... ... тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
1.1 Банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуы
Кеңес үкіметі тұсында Қазақстан ... ... ... оның дербес банк-несие жүйесі болған жоқ. Қазақстан
территориясында ... ... ... жүйесінің филиалдары мен
бөлімшелері қызмет көрсетті. Сондықтан Қазақстанда банк жүйесінің
қалыптасуы мен дамуы қазан төңкерісіне дейінгі ... ... және ... банк жүйесінің тарихымен байланысты.
Ресейдің банк жүйесі батыс елдердің банк жүйесіне қарағанда әлдеқайда
кеш қалыптаса бастап, өз даму жолында ... ... ... ... 18 ғ. ... жартысында мемлекеттік (қазыналық) банк түрінде пайда
болып, 19ғ. аяғы және 20ғ. басында Ресейдің банк ... ... ... ... ... банк ... ... (252 банк) және жер банктерді;
көп буынды жеке банктер; акционерлік банктер (49филиалдары бар 44
банк), өзара ... ... (83), ... ... (32),
несие-жинақтау серіктестіктері (729)және т.с.с.
Бұлардан басқа банктік операциялардың көпшілігін жүргізіп, сонымен
қатар жоғары қауіпті операциялар жүргізу үшін ... ... ... банктік кеңселер, сауда үйлері, айырбастау дүкендері
болды.
1917 ж.қазан төңкерісінен кейін банк ісін ұйымдастыруды мемлекет
монополиялы түрде өз қолына алып, нәтижесінде жеке ... ... ... несие мекемелері Мемлекеттік банкпен біріктірілді. Сонымен қатар
Кеңес үкіметінің ... ... ... ... мемлекеттік-
капиталистік, шетел капиталының қатысуымен мемлекеттік және басқа банктер
құрыла бастады. 1922ж. Тұтыну кооперациясының банктері және Өнеркәсіп банкі
құрылды.
1927ж. акционерлік ... ... ... ... банкі құрылып,
оның акционерлері мемлекет, кооперативтік және қоғамдық ұйымдар болды. ... ... ... ... ... сыртқы сауда операцияларын
және халықаралық есеп айырысу жұмыстарын жүргізді. Сөйтіп 1925 ж. КСРО-да
Мемлекеттік банк, Өнеркәсіп банкі, Сауда банкі және Ауыл ... ... ... ... ... ... ... Кооперативтік банк
(Всекобанк) және акционерлік, салалық, аймақтық (Қиыр Шығыс, Орта Азия)
банктер құрылды. Ұсақ тауарлы өндірістің дамуына ... ... ... ауыл шаруашылығын несиелейтін қоғамдар, жинақ кассалары,
несиелік кооперативтер пайда болды.
Барлық одақтас республикаларда, оның ішінде Қазақстанда барлық
банктердің ... ... ... Бұл арада банк ісін
орталықтандырудың принципі қатаң сақталды, банк мекемелері жоғары банк
органдарына бағынды, қандай да бір жергілікті мәні бар ереженің енгізілуіне
үзілді-кесілді ... ... банк ... ... жылдары жүргізілді. Осы реформаның
нәтижесінде КСРО Мемлекеттік банкісінің және КСРО Құрылыс банкісінің
негізінде Өнеркәсіп құрылыс банкісі (Промстройбанк), ... ... ... және ... ... үй ... ... КСРО Мемлекеттік банкісінің құрамына кіретін жинақ касса жүйесінің
негізінде Жинақ ақша банкісі құрылды, ал Сыртқы сауда ... ... ... ... ... осы ... КСРО ... банкісі
кәсіпорындар мен ұйымдарға кассалық тұрғыдан және несие-есеп айырысу
секілді қызмет көрсетуін тоқтатты. Ол ... ... ... боп ... ... ... ... несие саясатын
жүргізу, несие жүйесінің тиімділігін арттыру жүктеліп, ... ... ... өнеркәсіптегі, құрылыстағы, көліктегі және байланыстағы,
КСРО Мемлекеттік жабдықтаудағы есеп айырысуларды қаржыландырумен несиелеу
де оның ... ... Банк ... және ... ... есеп айырысу, саудалық және басқа да шоттарын жүргізді. Мұндай
кешенді несие-есеп айырысу қызметін аграрлық-өнеркәсіп банкісі, сауда мен
әлеуметтік салалардағы кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... банкісі жүзеге асырса, ал халыққа КСРО Жинақ банкісі қызмет көрсетті.
КСРО Сыртқы экономика ... ... және ... ... ... айырысуды ұйымдастырды әрі жүргізді.
Мамандандырылған банктердің құрылымы аймақтық-әкімшілік пинципі
бойынша құрылды. Одақтас республикаларда республикалық банктер, ал ... ... банк ... ... ... ... ... банктердің өз мекемелері болды. Олар бастапқыда мынадай принцип
бойынша құрылған ... ... ... ... бар
аудандарда ғана олардың (мамандандырылған банктердің) мекемелері (әр
ауданда бір мекемеден) болды. Тек КСРО Жинақ банкісінің ғана мекемелері
әрбір ауданда, ... мен ... ... Мамандандырылған банктердің
(Жинақ банкісінен басқасы)төменгі буындары мамандандырылғанына қарамастан
өздерінің ... бар ... ... ... ... мамандану
мәні тек басқару деңгейінде ғана көрінгені болмаса, олардың төменгі
мекемелерінің әмбебап несие ... ... ... ... жоқ ... ауданның барлық клиенттеріне, яғни, кәсіпорындарға, барлық салаларға
қызмет көрсетуіне тура келді.
Банктердің санына қарай олардың 4 жоспары болды. ... ... ... өз ... ... ... келгендіктен, ең
алдымен несие ресурстарына байланысты көптеген проблемалар туындады. Бұл
проблемалар бір банктен екіншісіне өзара аймақаралық есеп айырысу жүйесі
арқылы құйылатын ... ... ... одан ары ... ... өз ... шегінде жұмыс істеуі үшін КСРО Мемлекеттік банкісінде
ашылған корреспонденттік шот бойынша аймақаралық есеп ... ... ... ... ... ... ... банкттер әдетте
мамандандырылған банк ретінде жұмыс істеді, нақты салаларда (өнеркәсіп,
құрылыс, ауыл шаруашылығы, сыртқы сауда) әрбір банктің өз монополиясы
болды. Олар өз кәсіпорындарын ... ... ... ... және т.б. ... өте төменгі пайызбен қаржыландыруды және
несиеледі. Бұл банктердің активтері залалға ұшыраған мемлекеттік
кәсіпорындардың мерзімі өтіп ... ... ... ие ... ... ... мамандандыру туралы идея банк жүйесінің
жұмысын тығырыққа тіреді, ал монополиялаудан арылмады, несие тетігіне
түбегейлі өзгеріс енгізе алмады, керісінше үлкен кедергі келтіріп, ... ... ... көп ... ... ... КСРО ... рөлі де көп төмендеп кетті-ол мамандандырылған банктердің
жұмысына елеулі ықпалын тигізе алмады.
Бұл жағдайдан шығудың бірден бір дұрыс жолы мыналар болды; ... ... банк ... ... үлгісіндегі екі деңгейлі ұйымға
көшіру.
Банк құрылымын қайта құру үшін Мемлекетік банктің монополиясын банк
деполарына тарту қажет болды. 1988 жылға дейін ... ... ... банктердің қызметларын орындайтын КСРО Мемлекеттік банкісінің
әмбебап несие мекемесінен еш айырмашылығы ... ... ... болмас.
Қазақстандағы КСРО Құрылыс банкісінің республикалық кеңсесі қаладағы-
өнеркәсіптегі, көліктегі және ... ... ... ... ... ... негізде жұмыс істейтін КСРО
Сыртқы сауда банкісі валютадағы және валютамен операцияларды ... ... банк ... оның ішінде, Қазақстанда 70 жыл бойы қатаң
орталықтандыру мен шоғырландыру саясаты үстемдік етті, несие-банктік ықпал
ету әдістерінде әкімшілік және ұсақ реттемелеу, ... ... ... де ... ... жағдайлар басым болды.
Ақша-несие қатынасының қалыптасқан іс-тәжірибесі нарық қатынасы
тудырған шарттармен сәйкес келмейді.
Социолистік жүйе ғасырлар бойы қалыптасқан қаржы нарығының
институттары мен ... ... ... әрі ... ... КСРО Мемлекеттік банк түрінде орасан үлкен дара
банк (монобанк) пирамидасы тұрғызылды. Ол барлық несие жүйесін өз ... ... ... ... бүкіл элементтерін жойды.
1990 жылдың желтоқсанында Қазақстан Республикасы егемендікке қол
жеткізгеннен кейін бірден нарықтық ... ... ... ... ... банк ... ... кірісті. 1991 жылдың қаңтар айында «Қазақ
ССР-інің банктері мен банк қызметі туралы» заң ... Мәні ... ... ... банк ... бастамасы болды.
Республикалық Мемлекеттік банк Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісі
боп қайта құрылды. Облыстарда ҚР Ұлттық банктің бөлімшелері ашылды.
Республикалық Өнеркәсіп құрылыс банкісі-акционерлік-коммерциялық банк ... ... ... ... ... болып табылатын Қазақстан Республикасы Аграрлық өнеркәсіп банкісіне,
Сыртқы сауда банкісі-акционерлік-коммерциялық банк болып табылатын
Алембанкке, Республика ... ... банк ... Қазақстан Республикасы Жинақ банкісіне айналды. 1993 жылы бұл
банктер акционерлік банктер боп қайта құрылды, ал Жинақ банкісі Қазақстан
Республикасының Халық банкісі ... ие ... ... ... ... рет ... аралас, кооперативтік,
жеке меншік банктері пайда болды. Осы жылдары коммерциялық банктер-
Интеринвестбанк, КРАМДС банк және т.б. ашылды.
1.2 1930-1932ж.ж несие ... ж.ж. ... ... ... ... банк ... жаңа ... басталуы еді. Бұл кезде 1927 ж. қабылданған халық
шаруашылығын өркендетудің ... ... ... ... ... және ауыл ... ұжымдастыру мемлекеттік бірыңғай
жоспар бойынша орталықтан қаржыландырылуы қажет еді. Ол үшін ақша қаражатын
қаржы-несие жүйесіне жинақтап, одан соң ... ... ... ... беру ... Бұл ... оған ... айналым қаражатын
өз бетімен жоспарсыз бөлумен шұғылданған әр түрлі несие мекемелері орындай
алмады. Онымен қоса ірілі-уақыты өнеркәсіп орындары біріне-бірі
коммерциялық ... ... есеп ... ... ... ... ... тыс қалды. Іс жүзінде банктің несие алушымен, яғни ... ... ... ... Нәтижесінде шаруашылық орындарының бірін-бірі
несиелеуі (яғни коммерциялық несие) тікелей мемлекеттік жоспарлы басқарумен
қайшы келіп, елдегі несие қатынастарын түбегейлі өзгерту қажеттілігін
тудырды.
Несие реформасын жүргізу үшін елде ... алғы ... ... бұл кезде экономика салаларында біраз жетістіктерге қол
жетті және олардан жеке ... ... ... 1930 жылы ... өнеркәсіптегі үлес салмағы 99,1%-ке көтерме саудада 97,2%-ке, ал
бөлшек саудада 86,5-ке жетті. Ауыл шаруашылығындағы мемлекетік және ұжымдық
шаруашылықтар тауарлы ... 55%-ін ... ... ... ... ... ... басқару
жүзеге аса бастады. 1928 ж. Халық шаруашылығын өркендетудің бірінші
бесжылдық жоспары дайындалып, олар ... ... ... ... ... ... және қаржылық іс-әрекеттерін қамтыды.
Үшіншіден, шаруашылықтың негізгі буыны-өнеркәсіп мекемесі шаруашылық
есепке көшірілді.
Төртіншіден, коммерциялық вексельді ... ... ... ... тек банк ... ... және ... мерзімді несиені тек
банктерде жинақтаудың нәтижесінде 1929 жылдың 1 қарашасында халық
шаруашылығына берген қысқа мерзімді ... 80%-ке ... ... ... ... ... жүргізу үшін алғы шаралар жасалып, 1930
жылдың қаңтарында несие реформасы жүргізіле бастады. Несие реформасының
мақсаты-есиелеу мен несие-есеп ... жаңа ... ... ... төрт ... ... ... мынандай мәселелер
шешілді;
Шаруашылық орындарының бірін-бірі коммерциялық несиелеуін тікелей
банктік несиемен өзгерту;
Мемлекеттік банктің бағытын нығайтатын есеп жұмысының жаңа ... ... ... ... ... ... ... процесін Мемлекеттік
банкке шоғырландыру. Өндіріс мекемелерінің өзінің және қарызға алған
қаражаттарының жұмсалу бағыттарын ажырату, шаруашылықтың несиелеудің
принциптерін бекіту.
Несие-банк жүйесін қайта құру, яғни ... банк пен ... ... беретін арнаулы банктердің қызметін ажырату.
Сөйтіп несие реформасының негізгі мақсаты коммерциялық және жанама
банктік несиелеуді тікелей банктік несиемен алмастыру жүзеге асырылады.
Банктік ... ... ... ... яғни ... сатып алушы кәсіпорынға
жоғары басқару органының жоспары бойынша тікелей банк беретін ... ... ... ... ... ... ... банктік несиенің бұл артықщылығы несие реформасын жүргізуде
жіберілген ... ... ... шаруашылығына бірден өзгеріс енгізе
қойған жоқ. Банктік жіберген қателері төмендегілер еді;
Есептесудегі автоматизм (санасыз, тек бұрын қалыптасқан дағды бойынша
істелетін әрекет); жабдықтаушының банкісі ... ... ... ... үшін ... дағдылы автоматты түрде аударса,ал сатып алушының
банкісі де дәл солай автоматты түрде оның шотынан түскен тауарлар құнын
шығарып отырды; жіберген жүктің дұрыстығы және ... ... ... ... бақыланған жоқ;
Несие берудегі автоматизм (немесе жоспармен несие беру); жоспардың
нақты орындалуын тексермей-ақ, банк ... ... ... ... берді;несиенің мөлшері жоспарды орындау үшін қажетті айналым
қаражатының жалпы жетіспеуіне қарай анықталып, оның ... ... ... ... ... ... ... және қарызға алған айналым қаражаттарын
ажыратпауы (араластыруы); әрбір шаруашылық мекемесіне банкте бір ... онда өз ... ... ... де ... ... де, ... есептелді, олардың арасындағы ерекшеліктер көрсетілмеді;
Банктің несиелеу және есеп айырысу ... ... ... ... ... ... түрлері алдын ала дайын
болған жоқ, сондай-ақ банктің төлем ... ... ... ... да ... Есеп ... жаңа тәртібі бойынша аз сомаға
толтырылған құжаттардың тасқынын банк ... ... ... халық
шаруашылығындағы есеп айырысу ісі қиындап кетті.
Несие реформасының келесі кезеңдері осы жіберілген кемшіліктер мен
бұрмалаушылықтарды жойып, ... ... ... ... ... мен Мемлекеттік банктің ролін күшейтуге арналды.
Сонымен 1930-1932 жж. Жүргізілген несие реформасының қорытындысында
жоспарлы социалистік экономикаға сәйкес ... ... ... ... ... банк өндіріс пен тауар айналымын есептейтін
және бақылайтын бірыңғай ... ... ... ... ... ... елде тек ... банктерден тұратын монобанктік жүйе
қалыптасты.
Банк жүйесі көрсететін қызмет белгілеріне қарай ... ... ... ... жалпы мемлекеттік банк және күрделі қаржымен
қамтамасыз ететін маманданған ... ... ... ... бір ... ... КСРО Мемлекеттік банкі және күрделі қаржымен несиелейтін
төрт Одақтық маманданған банктер-Өнеркәсіп банкі, Ауыл шаруашылық
банкі,Орталық коммуналдық банк, Сауда банк-кірді. Сонымен ... ... ... ... ... кең ... қатынастарды
ұйымдастыратын Сыртқы сауда банкі және халықтың бос қаржысын
тарту,төлемдерін жүргізу мен мемлекеттің зайымдарын орналастыру ... ... ... бірыңғай жалпы мемлекеттік несие мекемесі, яғни
кассалары қарады.
1959 ж. ұзақ мерзімді несие беретін банк жүйесі қайта қаралды. Ауыл
шаруашылық ... мен ... ... банк ... ... қызметтері
Мембанкке берілді. Өнеркәсіп банкі мен Сауда банкісінің негізінде күрделі
қаржы беретін ... ... ... ... Ол ... ... ... салаларының (ауыл шаруашылығынан басқа) ұйымдары мен
кәсіпорындарын қаржыландырумен және ұзақ мерзімді несиелеумен шұғылданды.
Осы ... ... 1960 ... 1988 жылға дейін КСРО банк жүйесінің
құрамы келесідей болды; Мемлекеттік Құрылыс банкі, Сыртқы сауда банкі және
Мембанк құрамына кіретін жинақ кассалары жүйесі.
1.3 1988 ... ... банк ... ... ... ... және ақша-несие
қатынастарының маңызын арттыру мақсатында Кеңес Одағы Компартиясы Орталық
Комитетінің Пленумы 1988 ж. 1 қаңтарынан бастап банк ... ... ... ... ... Оған ... ... КСРО-да және Шығыс Еуропа
социалистік елдерінде банк жүйесінің құрылымы негізінен бірдей ... ... ... ... ... есеп ... және ... орталығы-
Мемлекеттік банк; күрделі құрылысқа қызмет ететін мемлекеттік банк және
сыртқы сауда-саттыққа қызмет көрсететін Мемлекеттік банк.
Сан жағынан ... ... ... банк ісін ... және
несие беруді, есеп жүргізуді, мемлекеттік валюталық монополияны жоспарлы
ұйымдастыру негізінде банктерді басқаруды орталықтандыру сияқты ерекше
нышандар сол кездегі ... ... ... банк ... тән еді.
Дамыған мемлекеттердің банк жүйесінің әр буыны атқаратын ... ... бұл ... тек ... банк ... Шын мәнінде
Мемлекеттік банк жан-жақты қызмет көрсететін әмбебап несие институты
ретінде болды.
Шаруашылық механизмінің жалпы бағыты-банктердің құрылымы мен ондағы
қызметкерлер санын анықтайтын басты фактор.Бір ... ... ... мен шоғырландырудан шыққан нәтиже.Ал монополизмді бұзу
концепциясы, экономиканы басқаруды жергілікті жерлерге беру бірнеше дербес
банктердің құрылуына себеп болады. ... осы ... ... ... ... ... ... алды.Әлемдік тәжірибеде орталық
банкпен қатар көптеген жеке және мемлекеттік емес несие институттарының
(коммерциялық, кооперативтік, ... және ... ... ... ... кең
тараған.
Сөйтіп 1988ж. қаңтарынан бастап КСРО-да банк жүйесін түбегейлі
өзгертетін реформа жүргізіле бастады. Оның алғашқы кезеңінде елдегі
Мемлекеттік банк пен ... ... ... ... ... қатар 5
салалық мемлекеттік маманданған банктер құрыла бастады. ... ... ... ... - ... ... ретінде
елдің ақша айналымын ұйымдастыру. Ол бірыңғай мекемелер мен ұйымдардың
кассалық және несие-есеп қатынастарын жүргізбейді, оның клиенті -
маманданған мемлекеттік ... ... ... Оның ... ... ... салаларындағы негізгі жұмыстарды несиелеу, күрделі
шығындарды қаржыландыру мен несиелеу және ... есеп ... ... Аграрлық-өнеркәсіп банкі; Оның міндеті-аграрлы-өнеркәсіптік
кешендерінің мекемелері мен ұйымдарына қызмет көрсету;
КСРО Тұрғын үй және ... ... үй ... ... салалар мекемелеріне қызмет көрсету үшін құрылды;
КСРО Жинақ банкі-ол бұрынғы жинақ ... ... ... ... міндеті-халыққа қызмет көрсету.
КСРО Сыртқы экономикалық банкі-ол бұрынғы Сыртқы сауда банкінің
негізінде қайта құрылған банк. Оның міндеті-экспорт-импорт операцияларын
ұйымдастыру және ол бойынша есеп ... ... ... ... ... ... жинақ-валюталық жоспардың орындалуын
бақылау, елдің валюта ресурстарын тиімді пайдалану халықаралық валюта ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Бұл маманданған салалық банктердің құрылымы әкімшілік-территориялық
принциппен ... ... ... ... ... экономикалық
банкісінен басқа) республикалық банкі (Алматыда, 5 банк) және облыс
орталықтарында сол ... ... ... ... 19
облысында әр банктің өз басқармалары құрылды). Аудан орталықтарында және
қалаларда олардың дамуының негізгі бағытына байланысты ... ... ... ... ... банк өз ... қатар сол
аудандағы немесе қаладағы басқа салалық банктердің клиенттеріне де қызмет
көрсетті. Сонда банктердің мамандануы тек облыстық басқарма ... ... ... ... сатысын өзгерткен жоқ. Бұл әрине банк
реформасындағы негізгі минус еді.
Жаңадан құрылған банк жүйесі бұрынғыдан да көлемді, әрі ыңғайсыз, көп
сатылы, көп ... ... ... ... бар жүйе ... төменгі, яғни аудандық, қалалық банк мекемелерінің несие және
есеп жұмыстарының бұрынғыдан бірнеше есе көбеюіне әкеп ... ... ... буынындағы бөлімшелер жоғары деңгейдегі әрбір маманданған
салалық банктерге (облыстық басқармаларға және республикалық кеңселерге
өздері қызмет көрсететін клиенттері бойынша ... ... ... оның ... ... есеп беріп отырды. Оны мына бір мысал
дәлелдейді, 1987 ж. (реформаның алдындағы жыл) Мемлекеттік банк ... ... ... 82 ... ... ал 1988 ж.яғни реформадан
кейінгі бір жылда Агроөнеркәсіп банкі, Тұрғын үй және ... ... банк ... дәл сол ... 112 ... ... Ал ... бәрін банк бөлімшелері қызметкерлері орындап, ол жөнінде
салалық банктердің жоғары сатыларына есеп беріп ... ... ... ... ... ... банктер арасында әр
түрлі қайшылықтар туындады. Сонымен қатар жаңа банк жүйесі клиенттері мен
банктер арасындағы қарым-қатынастарға да кері ... ... ... дейін банк бөлімшесінде клиенттердің бәріне бірдей қызмет
көрсетілсе, ал реформадан кейін қызмет көрсететін банктің мамандануына
қарай «клиент біздікі» немесе «басқанікі» болып ... ... ... ... ... ... ... өндірістің тиімділігін
төмендетуіне себеп болды. Бірдеңгейлік жүйеде банктердің көп болуы, олардың
қызметтерінің араласуы банк ... ... ... ... ... штеленістірді.
Банктік өзгерістердің ең елеулі кемшіліктері-банк ісінің мазмұнын,
әдістері мен тәсілдерін түбегейлі өзгертпей-ақ, негізінен «банк
шығармашылығымен» (банкотворчество) айналысу болды деп мәлімдеді кейбір
сарапшылар. Сондай-ақ ... ... ... өз ... ... ... жүйесін қайта құру жаңа экономикалық үлгі құруға ешқандай әсер етпеді.
Банк реформасының бірінші кезеңіндегі сәтсіздіктің ең негізгі себебі-
оның жоғарыдан берілген нұсқау ... ... және оған ... ... ... алғы ... ... Экономиканы
басқаруды негізінен қайта құру тек 1987 ж. басталған болатын. Елде банк
реформасының басталу кезінде жалпы экономикалық реформадағы ... ... ... еді. ... даму мәселелері мемлекет пен
экономика субьектілерінің қаржылық жағдайын нашарлатты. Мемелекеттік
бюджеттің тапшылығы, несиені бюджет ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтердің даму қарқынымен салыстырғанда ақша
массасының даму қарқының асып түсуі экономикадағы инфляциялық ... ... ... ... осы ... мен кемшіліктерді
жоюға арналды. 1988 ж. «Кооперациялар (серіктестіктер) туралы» ... ... сай ... ... және несиелеу қызметтермен шұғылданатын
кооперативтік банктер пайда бола бастады. Банктік ... ... ... ... өз ... ... шу» ... көптеген
банктердің пайда болу толқынына әкеп соқтырды. Оған мынадай статистикалық
мысал келтірейік, 1989 ж.1 қаңтарында елде 43 коммерциялық банк ... ... ... ал 1991ж. ... ... саны ... жеткен.
Дегенмен осы банктердің негізгі бөлігін тек пайданың көп өзіне алу үшін
ашылған «бір күндік» банктер құаған. ... олар ... ... ... ... ... ұсынған, бірақ өз міндеттемелерін орындамаған
жаңа банктер ашылды.
Анк жүйесін бірсыпыра реттеген 1990 жылдың аяқ шенінде одақтық екі
заң- «Мемлекеттік банк ... Заң және ... және банк ... ... ... ... банк ашу жағдайы, оларды бақылау әдістері
белгіленді. Осы Заңдарға сай бұрынғы маманданған банктер акцияландырылу
негізінде коммерциялық банктерге айнала бастады.
II тарау. Екі ... банк ... ... Республикасының қазіргі банк жүйесінің құрылуы 1990 ж.
желтоқсанында ҚазКСР-ның Жоғары Кеңесі ... ... және ... туралы» Заңынан бастау алады. Заңға сәйкес республикада екі
деңгейлі банк ... ... ... ... ... банкі және төменгі (екінші) деңгейдегі банк-коммерциялық
банктер жүйесі.
Банк-өзінің жарғысы бар, ... ... есеп және ... ... ... ... ... тұлға. Ол ақша қаражатын
тарту, орналастыру және басқа банктік операциялар жүргізетін мекеме. Қазақ
Кеңес Социалистік Республикасының территориясында ... ... осы Заң ... ... ... Республика меншігі және оның
Орталық банкі болып саналады. Қазақстан территориясында біртектес ақшаны
пайдалану және біртектес ақша саясатын жүргізу ... ... ... Оның ... ... ... ақша ... ақша-несие қатынасарын реттеуге, мемлекеттік бюджеттің
кассалық жұмысынжүргізуге, республика территориясында коммерциялық банктер
ашуға ... ... ... ... банк осы Заң ... қызмет атқарып, ҚазКСР-ның Жоғары
кеңесіне есеп береді, жер-жерлерде өз мекемелерін ашуға құқығы бар.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... кеңесі 6 жыл мерзімге бекітеді. Банктің құрылымы мен
міндеттері оның Жарғысында бнлгіленеді.
Кәсіпорындардың,ұйымдардың, кооперативтер мен азаматтардың несие-есеп
жұмыстарын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.Коммерциялық банктер өз жұмысында осы
Заңды және Қазақстан Мемлекеттік банкісінің нұсқаулары мен ережелерін
басшылыққа алады. Клиенттерімен шарттасып ... ... ... мен ... несие мекемелері мемлекеттік, ұжымдық, жеке және аралас
(шетел капиталы қосылған) меншікте болуы мүмкін. Қазақстан заңдарына ... банк деп ... ... ... ... толығынан
үкімет иелігінде, немесе акционерлік капиталдың басым бөлігі мемлекеттік
құрылтайшылардың (мысалы, мемлекеттіек кәсіпорындар мен ... ... ... банктер өздерінің акционерлік жиналысында қабылданған
Жарғысы бойынша қызмет істейді. Сонымен бірге ... ... ... бірігіп құрылған коммерциялық банктер қызмет істеуі
мүмкін. Егер банктің жарғылық капиталын қалыптастырғанда өзіміздің
мемлекеттік емес ... ... ... ... ия болмаса мемлекеттік
емес құрылымдары қатынасса, онда аралас банктің түрлері деп есептеледі.
Аралас банктер мынадай варианттарда құрылуы ... ... ... Қосылып құрылған банктермен
олардың филиалдарының қызметі Қазақстан заңдарымен реттеледі делінген
Заңда.
Сөйтіп тәуелсіз Қазақстан Республикасының банк ... ... даму ... ... ... бірнеше кезеңге бөлуге болады.
Бірінші кезең, 1917 ж. мен 1930 ж. аралығы – патшалық Ресейден қалған
банк жүйесін жаңадан қалыптастыру, бұл кезде әр ... ... ... ... мекемелері қатар қызмет істеді.
Екінші кезең, 1930 ж. мен 1987 ж. ... – елде КСРО ... ... ... ... яғни ол ... ... банкі ретінде
эмиссиялау және несие беру қызметімен қоса клиенттерге де қызмет
көрсетеді.
Үшінші кезең, 1988-1991 жж. ... – елде ... ... ... яғни КСРО ... ... «банктердің банкісі»
ретінде эмиссиялық, ереже, нұсқау және т.б. норматифтік актілер
шығарушылық, бақылау және басқа қызметтермен шұғылданып, ал ... ... әр ... ... ... көрсетеді. Сонымен бірге
1990 ж. басында коперативтік және коммерциялық банктер де құрыла
бастады.
Төртінші кезең, 1991 ... ... ... ... – нарықтық банк
жүйесінің қалыптасу кезеңі, яғни тәуелсіз республикасының нарықтық
қатынастарға өту жағдайында екі деңгейлі банк жүйесінің пайда болуы және
дамуы.
Қазіргі уақытта экономикасы ... ... ... мемлекеттердің
барлығында дерлік екі деңгейлі банк жүйесі құрылып, ... ... одан ... Оның бірінші деңгейдегі эмиссиялық, қадағалау, нұсқау ереже
шығару, рұқсат ету және сол сияқты басқа қызметтермен шұғылданатын, ... ... ... ... ... ... банктер
орналасқан. Бұл елдердің тәжірбиесі дәлелдегеніндей олардың банк жүйесі
ақша айналымын ұйымдастыратын орталық банкпен, ал ... ... ... ... ... банктерден құрылған.
Банктерді эмиссиялық және іскерлік (коммерциялық) деп бөлу Қазақстан
мемлекетінің жаңа экономикалық механизмін құруға септігін тигізуде.
1 кесте - ... банк ... ... және даму кезеңдері
|1930 жылға | 1930-1987 жж. |1988-1990 жж. |1991 ... ... банк ... бір ... бір ... ... |
|жүйесі ... банк ... |екі ... |
| ... ... |банк жүйесі) |
| | ... ... | ... |1. КСРО ... Банк ... |1. Егемен |
|Мемлекеттік | ... ... ... және |(оның ішінде |ұйымдастыру: |өзінің банк ... ... ... ... |жүйесінің ... ... ... ... Екі ... |еңбек жинақ |банктер: КСРО |деңгейлі банк |
| ... ... ...... |
| |жүйесі). ... ... ... және |
| |2. КСРО ... ... |
| ... |Агроөнеркәсіп |банктер. |
| ... ... ... | |
| |3. КСРО ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | |2. ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... ... ... Ұлттық банк – Қазақстан Республикасының
Орталық банкі
Қазақстан Республикасының Орталық банкі еліміз тәуелсіздік алғаннан
соң КСРО Мембанкінің Республикалық Кеңсесінің ... 1990 ... ... ... ... ... ретінде құрылып,
ал 1995 жылдың наурызынан Қазақстан Ұлттық банкі деп аталады. Ол
республикадағы банк жүйесінің жоғары (бірінші) денгейіндегі ... ... ... ... Президентінің 1995 жылғы 30 наурыздағы
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заң күші бар ... ... және осы ... сай ... есеп ... ... ... банк өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын
және басқа заңдарды, халықаралық шарттар мен келісімдерді басшылыққа
алады.
Ұлттық банк – ... ... ... ... бар, ... ... төменгі бөлімшелермен бірге тіке бағыныстағы біртұтас
орталықтандырылған құрылымы, ... ... ... есеп ... Әр ... ... ... баж салығын және кеден салығын төлеуден
босатылады. Ол республиканың кез келген жерінде және одан тыс жерлерде
өзінің ... және ... да ... ... ... бар. Өз жұмысын
үкіметпен келісіп, үнемі кеңесіп жүргізеді. Үкімет Ұлттық банктің
міндеттемелері бойынша жауапты емес, дәл сол сияқты, егер ... ... ... ... Ұлттық банк те үкіметінің міндеттемелері бойынша
жауап бермейді. Үкіметтің өкілдік және атқарушы органдарының Ұлттық банк
пен оның құрылымдық бөлімшелерінің заңды қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... заңдарының негізінде
өзінің қызметіне қарай Ұлттық банк берген лицензия негізінде кейбір банктік
операция түрлерін жүргізетін барлық банктердің, банктік емес қаржы
мекемелерінің ... ... ... үшін ... ... ... нормативтік актілер «Қазақсан Ұлттық Банкінің хабаршысы», «Вестник
Национального Банка Казахстана» атты қазақ және орыс тілдерінде шығатын
ресми басылымдарда жарияланады.
Ұлттық банктің ... ...... ... ішкі және ... қамтамасыз ету. Сондықтан ол:
. ақша айналымы, несие, банктік есеп айырысу мен валюталық
қатынастарды ұйымдастырады;
. ... ... және банк ... ... ... ... несие берушілер мен салымшылардың, сондай-ақ шетел валютасын
салып алу-сату және айырбастау операцияларын жүргізетін банктік және басқа
ұйымдардың мүддесін қорғау және ... ... ... ... ... саясатын жүргізеді.
Ұлттық банктің міндеті оның атқаратын қызметтері арқылы орындалады:
Біріншіден, Қазақсан Республикасында мемлекеттік ақша-несие
саясатын жүргізу, яғни ... банк ... ақша ... ... және ... ... ... деңгейін өзгертумен шұғылданады.
Егер ақша-несиелік реттеу әдісімен инфляция деңгейін тежеу ... ... ... банктің несие салымдарын шектеуге және банк
операцялары бойынша проценттік мөлшерді ... ... бар. ... айға ... ... шығарылған бірінші коастық жай және айналмалы
вексельдерді, чектерді сатып алып және қайта сатады.
Ұлттық банк ... ... ... ... сонымен қатар
мемлекеттік бағалы қағаздарды, облигацияларды,депозиттік сертификаттарды,
дисконттық және өтеу мерзімі бір жылға дейінгі проценттік бағалы қағаздарды
сатып плу және ... ... ... ... сақталатын міндетті
резервтердің нормативін белгілеп, айналымда жүретін төлем құралдарының
түрлерін ... ... ... ... банкнота және
монетаны (теңге мен тиынды) эмиссиялау. Ол үшін Ұлттық банк ... ... мен ... ... ... олардың қажет мөлшерін
анықтап, дайындығын қамтамасыз етеді.
Ұлттық банктің қолма-қол ақша қаражатыншығаратын, теңге мен тиынның
қолма-қол ақшасыз эквивалентін алып сату ... ... ... айрықша құқығы бар. Сондай-аққолданылған ақша белгілерін
айналымын шығарып, оларды жаңасымен айырбастап, тозығы жеткендерін жоюмен
шұғылданады.
Үшіншіден, банктердің банкісі қызметін атқару. Ол үшін ... ... ... ... жүйесін ұйымдастырып, бірінші класты
(жоғары өтімді қауіпсіз) бағалы қағаздармен және басқа активтермен
қамтамасыз етілген несиені алты ай ... ... ... банк – екінші
деңгейдегі банктер үшін соңғы сатыдағы несие беруші. Несиені ұлттық
валютамен де, шетел валютасымен де, сондай-ақ қамтамасыз етілген, ... ... ... несиені Ұлттық банктің басқармасы белгілеген
тәртіппен және мерзімге береді. Қазақстан ... есеп ... мен ... ... ... ... ... есептесуді өз уақытымен және тоқтаусыз жүргізуін қамтамасыз
ететін төлем жүйесінің қызметін ұйымдастырады.
Төтіншіден, үкіметтің және мемлекеттік органдардың банкі және агенті
қызметін атқару үшін ... ... ... республиканың ішкі және сыртқы
қарызын өтеуге қатысады, Қаржы министрлігінің шоттары юойынша дебеттік
қалдықты (сальдо) болдырмау үшін қажетті ... ... ... ... шарт ... ... ... қағаздарды
орналастырып, олардың депозиторлық ісін жүзеге асырады.
Бесіншіден, банктердің ісін бақылау және қадағалау ... Ол ... ... ... одан шет ... ... олардың
филиалдарын ашуға рұқсат және банктік операциялар жүргізуге лицензия
береді. Барлық ... банк ... ... және ... ... ... ... үшін банк ісі,есептеу есептесу, валюта
операцияларын жүргізу мәселелері бойынша ... ... ... ... ... есеп ... ... банктік және
басқа есептің мерзімін, формасын, тізімін, тәртібін және әдісін бекітіп,
сондай-ақ олардың орындалуын бақылайды. Банктер мен олардың филиалдарының
қызметін ... ... ... ... шақырып бақылайды.
Ұлттық банк өзінің бақылау қызметін атқару үшін банктердің балансын, есбін
және басқа құжаттарын тексереді.
Алтыншыдан, валюталық ... және ... ... ... Оны
атқару үшін Ұлттық банк шетел валютасының және шетел валютасындағы бағалы
қағаздардың айналым аясын және тәртібін белгілеп, шетел ... ... ... ... оның ... ... ... қояды.
Резиденттер үшін шетел валютасын және шетел валютасындағы бағалы
қағаздарды Қазақстанға аудару,әкелу және салып жіберу тәртібін ... ... ... ... ... ... шот ашуының мақсатын, тәртібін жағдайын анықтап, шот ашуға
рұқсат береді.
Ұлттық ... ... ... салыстырып, реттейді. Халықаралық
есеп айырысуда ұйымдастырып шетелдермен валюта-қаржылық және ... ... ... ... банктік несиенің есебін
жүргізеді.
Жетіншіден, елдің алтын валюта қорларын басқару қызметі. Оны атқару
үшін Ұлттық банк мемлекеттің алтын валюта қорларын қалыптастырып, олармен
операция ... ... ... ... ... ... асыл тастарға байланысты қатынастарды мемлекеттік реттеу туралы» Заң
күші бар Жарлығына сай бағалы метелдардың алғашқы ... ... ... ... қатынасып, қазақстандық және басқа өндірушілерден (сатып
алушылардан) Ұлттық банктің алтын валюта қорын толтыру үшін бағалы
металдарды сатып алады. Оларды сақтауға ... одан әрі ... ... ... ... ... ... сатады.
Президенттің немесе үкіметтің тапсырмасы бойынша Ұлттық банктің
қоймасында сақтау үшін үкіметтік (бюджеттік) резервке алынған құндылықтарды
қабылдайды. Алтын және ... да ... ... ... ... және ... ... асыл тастарды ішкі және сыртқы нарықта сатып
алу және сату операцияларын ... банк өз ... өз ... ... Оның өз ... резерв капиталынан, қаржы бағалау шоттары және арнайы
провизияларынан (резервтерінен) құрылады.
Ұлттық банктің жарғылық капиталы 20 млр ... ... ... ... ... ... ... капитал мемлекеттік
бюжжетте бөлінген қаржыдан, мемлекет берген негізгі қордың құны және Ұлттық
банктің ... ... ... ... ... ... мөлшеріне тұрады. Таза табысы
есебінен толтырылып, жүргізілген операциялар бойынша шығындарды өтеуге
жұмсалады.
Алтын валюта активтерін қайта ... шоты ... ... ... ... ... алуға арналады. Бұл шоттың Ережесін Ұлттық банк
Басқармасы бекітеді.Алтын валюталық резерв теңгннің және сыртқы
тұраулылығын қамтамасыз ету үшін ... және сол ... ... ... резерв төмендегі элементтерден құрылады;
.алтыннан;
. банкнота, монета түріндегі шетел валютасынан,шетелдердегі және
республикадағы Ұлттық банктің шоттарындағы қаржылардың
қалдықтарынан;
. Ұлттық банкте ... ... ... шетел үкіметтері немесе халықаралық қаржы мекемелері
шығарып,кепілдік берген бағалы қағаздардан;
. шетел валютасындағы жай және аударым вексельден;
. өтімділігі және қауіпсіздігі қамтамасыз етілген ... ... ... ... активтерден құрылады.
Анайы провизиялар (резервтер) Ұлттық банктің шығыстары есебінен
күмәнді және үмітсіз талаптарына оған қоса несиелерден, депозиттерден,
бағалы ... есеп ... ... ... ... және басқа активтерден, сондай-ақ жалпы провизиялардан
құрылып, оған ... ... ... және ... ... монетарлық
емес талаптары және әлеуметтік сипаттағы төлемдер кіреді.
Ұлттық банктің басқарушы органы болып ... ... ... ... Оның ... органы –Басқарма, ол 9 адамнан тұрады.
Оған ұлттық банктің төрағасы, бес лауазымды адамы және ... ... ... және ... екі өкіл ... ... ... және Ұлттық банктен кірген басқарма мүшелерін тиісінше
Президент, Үкімет және Ұлттық банктің төрағасы бекітеді және қызметтен
босатады.
Ұлттық банктің төрағасын республика ... ... ... 6 жыл ... ... ... ... банктің қызметіне
жауапты. Оның орынбасарларын төрағаның ұсынысымен Республика Президенті
төрағаның бекітілген мерзіміне тәуелсіз 6 жыл мерзімге бекітеді. Төрағаның
орынбасарларын қызметінен төрағаның ұсынысымен республика ... ... ... орынбасарлары өз еркінше қызметінен кеткісі
келсе, онда 2 ай бұрын төраға арқылы Президентке арыз береді.
Ұлттық банктің күнбе-күнгі қызметін басқаратын ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
банкі туралы» Заң күші бар Жарлығына сай Ұлттық банктің қарауындағы барлық
мәселелер бойынша шешім қабылдайды.
Ұлттық банктің облыстық ... өз ... ... банк
белгіленген уәкілдік шегінде атқарып, оған есеп беруге міндетті.
2.2 Екінші ... ... ... мен ... ... ... және банк қызметі туралы»
ресспублика Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы Заң күші бар Жарлығында
«Қазақстанда екі деңгейлі банк ... бар. ... ... ... ол банк ... жоғары (бірінші) деңгейдегі банк. Басқа банктердің
барлығы банк жүйесінің төменгі ... ... ... делінген.
Ұлттық банктің статистикалық көрсеткіштері бойынша 2000 жылдың
басында республикада ... ... 55 банк ... оның ... ... ... яғни жарғылық капиталының 100%-і республика үкіметінің
қатысуымен құрылған;1 мемлекетаралық банк; 22 шетелдердің қатысуымен
құрылған (резидент емес банктердің еншілес банктерін қосқанда) банктер,
Республикада шетел ... 17 ... ... Республикада сондай-ақ
тіркеуден өткен 44 ломбард, 7 несие серіктестігі және кейбір банктік
операция жүргізетін 46 басқа ... бар, атап ... ... Қаржы министрлігінің Қазыналық департаменті, оның 14 облыстық
басқармасы мен Алматы қалалық басқармасы; Ұлттық ... ... есеп ... ... ... ... Еңбек және
халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің зейнетақы төлеу жөніндегі
Мемлекеттік орталығы», Республикалық мемлекеттік қазыналық ... қор ... ЖАҚ; ... ... ... ... ЖАҚ;
«Кіші кәсіпкерлікті дамыту қоры» ЖАҚ; «Қауымдастықтарды несиелеудің
қазақстандық ... ... қор; ... ... ... ... қоры»
ЖАҚ; «Ақмола қоры» ЖАҚ; «Кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру және ... ... ААҚ; ... ... ... емес ... ... қор
және т.б.
Қазіргі Қазақстанның нарықтық банк жүйесінде әр түрлі меншік
формасындағы банктер мен несие мекемелері қызмет ... ... ... берелік.
Мемлекеттік банк-үкімет қаулысымен құрылған екінші деңгейлі банк,оның
жарғылық қорының иеленушісі үкімет.
Инвестициялық банк-негізінен тікелей және ... ... ... екінші деңгейдегі банк.
Шетелдің қатысуымен құрылған банк-акциясының 50 проценттен астамы
төмендегі иеленушілердің қарамағында,меншігінде және басқаруында болатын
екінші деңгейдегі банк;
. Қазақстан ... ... ... ... Республикасының резиденті-заңды тұлға, акциясының 50
процентінен көбісі республикасының резиденті еместің ... және ... ... Республикасының резиденттері еместің қаражатын басқаратын
сенімді адамы-республиканың резиденті.
Мемлекетаралық банк-халықаралық келісім ... ... ... ... ... ... және келісімге қол қойған
мемлекеттердің үкіметі.
Банк емес несие-қаржы мекемелері Ұлттық банктің лицензиясы негізінде
кейбір банктік операция жүргізуге құқы бар банк емес ... ... ... мен ... ... және ... кешенді қызмет көрсететін банктер. Бұл олардың басқа
арнаулы ... ... ... ... олар тек кейбір банктік
операциялар жүргізумен және кейбір қызмет түрін көрсетумен шұғылданады.
Коммерциялық банктердің негізгі мақсаты-неғұрлым жоғары ... ... ... ... және ... сәйкес банк
емес несие мекемелері өзінің негізгі немесе қосымша қызметтері ретінде
депозиттер ... құқы жоқ. ... ... ... ... мен ... ... сөзді, ия болмаса депозиттер
қабылдап, басқа банктік операциялар жүргізеді немесе банк ісін аудиторлық
бақылау жүргізеді деген ұғым ... ... ... ... салынады. Бұл тыйым Ұлттық банкке,банктердің филиалдары мен
өкілдіктеріне, халықаралық қаржы ұйымдарына қолданылмайды. ... ... ... ... банк ... ... деп ... банк мемлекеттік банк болмаса, және банк пен мемлекет өзара
міндеттеме алмаған ... ... мен ... ... жауапты емес. Мемлекет банктің міндеттемелері бойынша тек
мемлекеттік банктің жарғылық қорына ... ... ... ғана жауап
береді. Мемлекет Қазақстан Республикасының резиденттері-мемлекетаралық
банктердің қабылдаған депозиттерінің сақталуына олардың жарғылық қорындағы
Үкіметтің үлесіне ... ... алып ... ... ... ... ... үшін заңды тұлғалардың жарғылық
капиталдарына қатысуға мынадай қызметтерге тыйым салынған және ... ... ... емес жинақтаушы зейнетақы қорларының,
зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниялардың,
инвестициялық қорлардың,сақтандыру ұйымдарының,лизинг беруші
ұйымдардың, сондай-ақ акциялары қор ... ... ... ... ... ... ... санынан бір
эмитенттің акциялары он бес проценттен аспайтын мөлшерде)
жарғылық капиталдарына банктердің қатысуына;
... ... ... ... ... ... және банк
қызметін автоматтандыруды жүзеге асыратын заңды тұлғалардың және
банк операцияларының ... ... ... ... ... ... банктердің қатысуына;
• бағалы қағаздар нарығында кәсіби қызметті жүзеге асырушы
ұйымдардың жарғылық капиталына банктердің қатысуына;
... ... ... ... жоқ ... ... мен
істерін басқару жөніндегі қызметке тыйым салу қолданылмайды.
Осы айтылғандай заңды тұлғалардың жарғылық капиталына ... ... ... ... ... ... шұғылдануға рұқсат
етілген;
• банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын банктер
мен ұйымдардың қызметін автоматтандыру үшін пайдаланылатын
маманданған бағдарламалық қамтамасыз етуді жүзеге ... кез ... ... ... ... банк қызметінің мәселелері
жөніндегі арнаулы әдебиеттерді сатуға;
• өз мүліктерін сатуға;
• заем ... ... ... ... ... белгіленген
тәртіппен сатуға;
• қаржы қызметіне байланысты мәселелер жөнінде кеңес беру қызметін
көрсетуге;
• банк қызметіне байланысты мәселелер жөнінде басқа да ... ... ... ... ... ... ... көтеру
жөніндегі оқуды ұйымдастыруға;
Банк жүйесінің екінші деңгейіндегі банктер өз қызметтерін үйлестіру,
ортақ мүдделерді ... және ... ... ... іске ... басқа да ортақ мақсаттарын орындау үшін банктік ассоциациялар
және ... ... ... ... ұйымдар емес. Оларды банк
жүйесіндегі бәсекелестікті шектеу, проценттік мөлшерді реттеу,несие беру
және басқа банктік қызметтер жағдайларын ... ... ... ... кез ... ... және оның ... тыс
жерлерде өзінің еншілес банктерін, филиалдарын және өкілдіктерінашуына
болады. Еншілес (дочерный) банк-жарғылық қорының елу процентінен астамы
енші деңгейдегі банк. Ол-дербес заңды ... ... ... ... ... құқы жоқ ... ... қоғам формасында ұйымдастырылады. Егер банк Ұлттық банктің
депозит қабылдауға ... ... ... ... бір жыл ... ... қызмет істеп және ақша формасында несие беріп, сондай-ақ
жыл бойы Ұлттық банк бекіткен лиметтер мен міндетті нормаларды орындаған
жағдайда ашық ... ... ... ретінде қайта құрылды. Банкті
құрушы акционерлердің ол ашық типті акционерлік қоғам болып қайта
құрылғаннан ... ... да ... ... ... ... немесе
олар басқа акционерлерге қарағанда қандайда да бір ... ... ... және ... ... ...... және жеке тұлғалар болуы мүмкүн. Үкімет банктің құрушысы және
акционері болуы мүмкүн. Жарғылық капиталының елу ... ... ... ... ... мен ұйымдар банктің
құрылтайшысы және акционері бола алмайды. Банкті құрушылардың
(акционерлердің) бірден-біреуі оның ... ... де және одан ... ... ... ... бар ... жиырма бес проценттен астамы тікелей
немесе жанама иелене, қолдан және басқара алмайды. Бұл шектеудің
мемлекеттік мемлекетаралық банктер мен бас банкті ... ... жоқ ... айта кеткен жөн.
Банк құрушы заңды немесе жеке тұлға Ұлттық банкке банк ашуға рұқсат
алу үшін өтініш беруі керек. Арызға келесі ... қоса ... ... ... ... құрылтай құжаттары, құрылтай шарты,
жарғысы, жарғыны қабылдаған және банктің органдарын бекіткен
хаттама;
• құрылтайшылар туралы ... ... ... ... тізімі
бойынша), құрылтайшы-заңды тұлғаның соңғы екі жылдағы
бухгалтерлік балансы құрылтайшылардың қаржылық жағдайлары ... ... ... қорытындысы;
• егер құрылтайшылардың біреуі немесе одан көбісі Қазақстан
Республикасының резиденті болмаған жағайда: сол мемлекеттің
мемлекеттік немесе қадағалау органның Қазақстан Республикасының
резидент банкісінің ... ... ... ... ... банк – банк ашуға рұқсат беру үшін қажетті басқа да қосымша
құжаттарды сұрап алуы мүмкүн.
Банк ... ... ... ... ... ... сай
қызмет атқарады. Банк құру туралы құрылтайшылар шартында шаруашылық
серіктестіктері туралы заңда қарастырылған мәліметтерден басқа міндетті
түрде төмендегі ... ... ... ... ... ... оның ... олардың
әрқайсысының толық фирмалық атауы және тұрған мекені, сондай-
ақ оларды ... ... ... ... ... тұлғалар үшін), жеке тұлғалар үшін – аты, азаматтығы,
тұрған жері және жеке басын ... ... ... ... ... ... (категориясы) және көрсетілген құны
туралы мәліметтер.
Банктің жарғысында шаруашылық серіктестері туралы заңда ... ... ... ... төмендегі анықтамалар болуы керек:
• банктің толық және қысқартылған фирмалық атауы;
• банктің ұйымдастыру-құқықтық ... мен ... ... ... ... ... құру және ... принциптері;
• банктің басқару органдарының қаулы қабылдау тәртібі, оған қоса
акционерлердің ... ... ... ... ... ... ... банктерөзінің атауына кез келген тілде толық
немесе қысқартып «ұлттық», «орталық» деген сөздері келтіруге, дәл сол
сияқты ... ... ... ... ... сөзді пайдалануына
болмайды.
Банктің жарғылық қоры оның міндеттемелерін қамтамасыз етіп, банктік
операциялар жүргізудің негізгі көзі болып саналады. Алғашқы ол ... ... ... сату ... ия болмаса құрылтайшылардың
жарнасынан қалыптасады. Банктің құрылтайшылары мен акционерлері сатып
алғанакцияларына тек ақша төлеуге міндетті. Жабық акционерлік қоғам
түріндегі ... ... ... оның несиеге алған, кепілге алған және
басқа да тартылған қаражатты қолдануға болмайды. Банктің акциясы алғашқы
нарықта барлық ... ... ... яғни ... ... Жаңадан құрылған банктің оның құрылтайшы
құжаттарын жарияланғанжарғылық қорының елу процентін акционерлер банк
тіркеуден өткен ... ... ал ... өткен күннен бастап бір жыл ішінде
түгел төлеуі қажет.
Жарғылық қорды молайту екі жолмен ... ... ... ... оның ... ... пайдасы
капиталдандыру және банктің облигациясын оның акциясына айырбастау
есебінен;
Екіншіден, акцияның көрсетілген құнын ... ... ... ... ...... жалпы жиналысы,
оның ағымдағы қызметін банктің Басқармасы жүргізеді. Банктің басқарушы
қызметкерлері болып, Қадағалау кеңесінің төрағасы және оның ... ... және оның ... ... бас ... ... ... банк бөлімшесінің бірінші басшысы және бас бухгалтері
мен олардың орынбасарлары саналады. Банктік заңға сәйкес банктің
Басқармасының төрағасы және оның ... ... бас ... ... орынбасарлары, банк бөлімшесінің бірінші басшысы және бас бухгалтері
қызметке Ұлттық банктің келісімімен тағайындалады ... ... банк ... ... мен бас бухгалтер үш жылдан кем емес, ал
олардың орынбасарлары екі жылдан кем емес ... ... ... ... ... ... ... банктің келісімін үш айға дейін алмаса, өз
міндеттерін әрі қарай орындауға құқығы жоқ.
Акционерлердің жиналысы кезекті және ... тыс ... ... ... жылма-жыл есепті жылдағы банк балансы жасалғаннан кейін бір
айдан аспай шақырылуы керек, ал кезектен тыс жиналыс құрылтайшылардың,
Қадағалау кеңесінің, Тексеру комиссиясының талабы ... ... ... ... ... ... банкке қатысушылар санын немесе одан шығушылар санын өсіру
туралы шешім қабылдайды;
• Қадағалау кеңесін, Тексеру комиссиясын сайлап, олардың ... ... ... ... мөлшері және оны өзгерту туралы қаулы
қабылдайды;
• үлестің мөлшерін ... ... ... ... ... ... Тексеру комиссиясы
туралы ережелерді бекітіп, оларға өзгерістер енгізеді;
• банктің жылдық балансын, өткен жылғы пайдасы мен шығыны туралы
есепті, ... ... ... мен ... ... бекітеді;
• банктің пайдасын бөліп, банк қызметін анықтайтын кейбір
мәселелерді шешеді.
Банктің Кеңесі:
• банк Басқармасының төрағасы мен оның мүшелерін ... ... одан ... Жарғылық қорды ұлғайту немесе азайту туралы, банктің ... мен ... және ... да ... ... ... акционерлер жиналысына ұсыныс жасайды;
• несие берудің негізгі жағдайларын анықтайды;
• банктің филиалдары мен өкілдіктерін ашу және олардың құқықтарын
белгілеу мәселелерін ... ... оның ... мен өкілдерінің құрылымын және
қызметкерлер санын анықтайды, еңбек жөнінде экономикалық
нормативтерді және банкті дамыту үшін қажет шығындар мөлшерін
бекітеді;
• Басқарма ... ... ... оның ... ... ... ... бір рет
шақыралды. Кеңестің кезектен тыс мәжілісі оның мүшелері мен Тексеру
комиссиясының мүшелерінің ⅓-нің ... ... ... ... көпшілік дауыспен қабылданады. Дауыс тең болған жағдайда Кеңес
төрағасының ... ... ... саналады. Егер мәжіліске Кеңес мүшелерінің
⅔ бөлігі қатынасса, Кеңестің шешімі ... деп ... ... ... ... оперативті жұмысын ұйымдастырып,
акционерлер жиналысының және банк Кеңесінің шешімдерінің
орындалуын қамтамасыз етеді;
... ... ... ... мен ... туралы
ережелерді бекітеді;
• кадырлады таңдау, әзірлеу және пайдалану мәселелерін шешеді;
• өзінің Ережесіне ... банк ... ... да мәселелерін
шешеді.
Егер мәжіліске Басқарма мүшелерінің қатынасушылары ⅔-нен кем болмаса,
банктің Басқармасы қарауына ұсынылған барлық сұрақтарды шешуге құқы бар.
Шешім көпшілік дауыспен ... ... тең ... Басқарма төрағасының
дауысы шешуші болып саналады. Басқарма мүшелері қабылданған шешіммен
келіспесе, онда өз ойын банктің Кеңесіне хабарлауға құқы бар. Басқарма
төрағасы банк ... ... ... ... ... банк ... ... жұмысына кеңесші дауыс құқымен қатысады.
Банктің ұйымдық құрылымы әрқайсысы белгілі бір міндеттер мен
талаптарды атқаратын қызмет тауарлары мен ... ... ... кез
келген банктің ұйымдық құрылымы банктік операциялардың атқаратын міндетін
ескеріп қалыптасады. Мысалы, банктің ... ... және ... ... ... операциялары) депозиттік операциялар,
есептеу-операциялық, несие және т.с.с. басқармалары орындайды. Әрбір
коммерциялық банк банкте шаруашылық есепті ұйымдастыруға, банктің
рентабельдігіне (пайдалылығына) және ... көп ... ... ... ... банктің ағымдығы қызметімен шұғылданып, банктің жалпы жұмысына
ұйымдастыру әсерін тигізетін құрылымдық бөлімшелер қалыптастырылады.
Банктің актив операцияларын ... ... ... ...... Банк кәсіпорындарға, ұйымдарға және басқа банктерге несие
береді. Қарыз ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуіне және несиелеу механизміне, несиені қолданатын
жеріне және басқа факторларға байланысты несие басқармасының шеңберінде,
әдетте, алты бөлім құрылады.
2 кесте - ... ... ... ... ... үлгісі
1. Несие операцияларын ұйымдастыратын жалпы бөлімі – ол:
• нақты экономикалық жағдайларға байланысты банктің жалпы саясатын
және оны ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді несиелеу мен қаржыландырудың
жалпы әдістемелерін, сондай-ақ клиенттің несие қабілеттілігін
анықтау және перспективалық қаржылық ... ... ... ... несиелік тәуекелді зерттеп, банктік несие операцияларын
сақтандыру механизмін анықтайды.
2. Қысқа ... ... ...... мен ... ... байланысты банктің несиелік
потенциалына (мүмкіндігіне) қарай несие ресурстарын анықтайды;
... ... ... ... ... несиені беруді ұйымдастырып, несие істерін жүргізеді;
• несие шарттарын ... ... ... қабілеттілігін тексереді;
• несие қабілеттілік кортатекасын жүргізеді;
... ... ... Ұзақ ... ... және қаржыландыру бөлімі – ол:
• банктің инвестициялық потенциалына қарай несиелеу мен
қаржыландырудың негізгі бағыттарын ... ... мен ... ... ұйымдастырады;
• несие беру және қызмет көрсету шарттарын жасайды;
• клиенттердің несие ... ... ... ... жүргізеді;
• клиенттің инновациялық ісіне байланысты несиелейді және
клиенттің инновациялық қызметін қаржыландырады;
... ... ... қаржыландыруды ұйымдастырумен
шұғылданады;
• ұзақ мерзімді жобаларды ендіру үшін ... ... ... іске ... үшін ... табуда делдалдық көмек
көрсетеді.
4. Халықты несиелеу бөлімі – ол :
• тұтыну тауарларын сатып ... және ... үй ... тікелей және
жанама несиелеуді ұйымдастырады;
• несие карточкасын береді;
• халыққа басқа да көптеген қызмет көрсетеді.
5. Банкаралық операциялар бөлімі Ұлттық банкпен басқа да ... ... ... ... есеп ... және барлық
банкаралық операцияларды талдауды ұйымдастырады.
6. Дәстүрлі емес банктік операциялар бөлімі несиелеумен, мысалы,
лизинг операцияларын жүргізумен шұғылданады.
Комерциялық банкте валюта басқармасы маңызды ... ... ... ... позицияны (қалып) жүргізеді;
• валюта шоттарын жүргізеді;
... ... алып және ... ... ... ... қарыз береді;
• тәуекелді сақтандырады.
Бұл басқарманың ерекшеліктеріне байланысты төрт бөлім ... ... ... ... ... мен валюталық позицияны жүргізу бөлімі;
кассалық мәмімелер бөлімі; мерзімді мәмімелер, халықаралық есеп айырысу,
«ностро» және «лоро» шоттары, саудалық емес операциялар ... ... ... банктің өз капиталы мен тартылған
қаражатын талдаумен және есептеумен шұғылданып, негізінен мына,
қызметтерді атқарады:
• банктің депозиттік қаражатын олардың мерзіміне ... және ... ... ... ... ... ... депозитке салу үшін шарт жасау;
• тартылған қаражатты, оның құрылымын және бар ... ... ... әсер ... ... даму ... ... ресурстарын жоспарлау үшін қажетті хабарларды беру.
Қор (фондовый) бөлімі банктің өз қаражатын есептеумен талдау
жүргізеді. Олар:
• банктің қаржылық қаражатын ... ... ... және даму
динамикасын есептеу;
• банкке қарайтын бағалы қағаздарды сатып алу және сату
оаерацияларын, ... ... ... тапсыруымен дәл
осындай операцияларды жүргізеді. Клиенттерге есептеу-кассалық
қызмет көрсету мақсатында банкте есептеу-кассалық басқармасы
құрылады. Оның негізгі қызметтері:
• шоттарды ашу және ... ... ... ... ... ең ... қызметтерінің бірі - өзінің филиалдары мен
өкілдіктерін басқару. Банктің филиалы – заңды тұлға болып табылмайтын, банк
тұрған жерден тыс ... және ... ... банк ... ... және ... банк ... өкілеттілік шегінде әрекет ететін банк
бөлімшесі. Оның банкпен біріңғай ... ... банк ... ... ... атауы болады.
Банктің өкілдігі – заңды тұлға ... ... банк ... жерден
тыс орналасқан, банктің атынан және оның тапсыруы бойынша әрекет ететін
банк операцияларын жүзеге ... банк ... есеп ... ... ... ... ... Ұлттық банк
берген бойынша құрылған заңды тұлға болып табылмайтын филиалдық не өкілдік
мәртебесі жоқ, ... ... банк ... жекелеген түрлерін
орындайтын аймақтық оқшау бөлімшесі.
Аталған банк мекемелерінің статусына байланысты (филиал, өкілдік,
жинақ кассасы) олардың қызметі және оларды басқару формасы да әр ... ... ... ... ... ... ... операциялар, халықаралық операциялар,
инвестициялық және басқа операциялар.
Банктің филиалдары басқару қызметіне ... ... ... ... ... саясатын және несие операцияларын жүргізуінің дұрыстығын
бақылау;
• банк жұмыстарының тиімділігін арттыратын жұмыстың жаңа әдістерін
енгізуге көмектесу.
Талдау және статистика басқармасы (бөлімі) ... ... ... ... ... және ... ... (заңды және жеке тұлғаларға) хабарлама-анықтама
қызметтерін көрсету;
• банктің қызметі туралы есепті, жоспардың жоспарын дайындау;
... ... ... ... ... ... ... банкті бағалауды (клиенттер үшін де)
дайындау және орындау.
Кадрлар бөлімі:
• қызметкерлердің санын және оларды қолданудыжоспарлайды;
• кадырлардың мамандығын ... және ... ... ... ... ... ... таңдаумен және орналастырумен
шұғылданады;
Әкімшілік-шаруашылық бөлімі банктің ғимаратын, құрал-жабдықтарын
салумен, жоспарлаумен, сатып алумен, жөндеумен және сатумен ... ... ... ... ... ... қосу,
банктің мекемелерін электронды-есептегіш машиналар және оргтехникамен
қамтамасыз етумен, сондай-ақ архив ісімен шұғылданады.
Заң бөлімі:
• нормативтік құжаттарды дайындап, банктің жарғысына өзгерістер
енгізеді;
• шарттарды, ... ... және ... іс ... толтырады;
• банктің сот және әкімшілік мекемелеріндегі барлық ісін
жүргізеді;
... ... ... шағымдарды және басқа әр түрлі
актілерді толтырады
• банкте туындаған ... ... ... бойынша қорытынды
жасайды.
Текскру бөлімі банктің және оның филиалдарының жұмысының банктің
Кеңесі бекіткен ережелерге, ... ... ... ... ... енгізу және қолдану бөлімі;
• банктің компьютерлік жүйесін ұйымдастырады;
• есеп айырысу мен төлемнің электрондық ... ... ... ... мен бөлімшелері үшін бағдарламалар
дайындайды;
• банкті электронды-есептегіш техникамен жабдықтаудың ағымдағы және
болашақтағы бағдарламасын жасайды;
• әкімшілік бөліммен бірігіп осы бағдарламаны жүзеге асырады;
Нарықтық ... ... банк ... ... бағытының бірі-
банктік қызметтің маркетингі.
Маркетинг басқармасы;
• жаңа клиенттермен байланысты қамтамасыз етеді;
• іскерлік байланыстың дамуына әсер етеді;
• жаңа ... мен ... ... ... және дайындауға
әсер етеді;
• нарықтық конъюнктураны зерттейді;
• клиенттерге кеңес берумен көмектеседі;
Банктің клиенті-банкпен шарт жасасып банкте шот ашқан кез келген
заңды және ... ... ... елімізде Ұлттық банкпен,коммерциялық
банктермен және олардың клиенттері арасындағы қатынастар-шарт негізінде
жүзеге асырылады. ... банк пен ... ... негізгі
тәртібі анықталады. Шартқа сай банк пен клиенттің арасындағы іскерлік
қатынастар құрылады. Шартта несие және салым (депозит) бойынша проценттік
мөлшер, банктік қызметтердің құны және ... ... ... ... ... үшін екі ... мүліктік жауапкершілігі, сондай-ақ
шартты бұзу және басқа да шарттың елеулі жағдайлары көрсетілуі тиіс. ... ... мен ... ... өзгертілмейді.
Банктік шоттар. Банк пен клиенттің құқықтық өзара қатынастары банкте
шот ашудан басталады. Біздің елде клиент өзіне қажетті ... ... ... және ... да ... ұлттық, шетел валютасымен кез
келген коммерциялық банкте ашуға құқылы.Мысалы, егер ... ... ... ... ... қарай бірнеше шот ашуға мүмкіндігі бар. Ондай
шоттардың бірі-есеп айырысу (ағымдағы) шоты-ол өнімді (тауады, қызметті)
сатудан түскен түсімді және ... да ... ... үшін, сондай-ақ
тауарды жөнелтушілермен,бюджетпен, жұмысшылармен, қызметкерлермен есеп
айырысу үшін және ... ... ... ... Есеп ... ... ... клиенті депозиттік, несиелік және басқа шоттар ашуы
мүмкін.
Банктің операциялар жүргізуі банк қызметі болып табылады. Банктің
дәстүрлі қызметтер мыналар;
• қаражатты депозиттерде ... ... ... ... ... ... клиенттерге есептесу-кассалық қызмет көрсету.
Банктер ең алдымен арнаулы несие институттары ретінде, бір жағынан,
экономикадағы ... бос ақша ... ... шұғылданса, екінші
жағынан, осы тартылған қаражатпен кәсіпорындардың, ұйымдардың және халықтың
әр түрлі қаржылық қажетін өтейді. Әр түрлі клиенттердің, мысалы, ұсақ
салымшылардан ірі фирмаларға ... ... банк ... ... арқылы қанағаттандырады.
Банктің жүргізген операциясы-банктің өз қызметін іс жүзінде
атқаруының көрінісі. Қазақстан заңдарына сәйкес банктік операцияларға
негізінен мыналар жатады;
• заңды және жеке ... ... ... ... ... және ... банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың корреспонденттік ... ашу ... ... ... ... мен монеталарды қабылдау,
беру, қайта есептеу, ұстау, айырбастау, сұрыптау, қаттап буу
және сақтау;
• аудару ... ... және жеке ... ақшасын аудару
жөніндегі тапсырмаларын орындау;
• есептеу (дисконт) ... және жеке ... мен өзге де ... ... ... ... қарыз беру операциялары; төлем, мерзім, қайтарым талаптарына
сәйкес заңды және жеке тұлғаларға ақшалай несие беру;
• сенім (траст) операциялары; ... ... ... ... және ... ... ... бағалы металдарды және
бағалы қағаздарды басқару;
• клиринг операциялары; төлемдерді жинау, салыстыру, сорттау және
растау ,сондай-ақ олардың өзара төлемдер өтеуін ... ... ... ... таза көзқарасын айқындау;
• сейфтік операциялар; сейф жәшіктерін, шкафтар мен үй-жайларды
жалға берумен қоса, клиенттер бағалы қағаздардың, ... ... ... сақтау жөніндегі қызметтер;
• ломбард операциялары;депоненттелген (сақтауға алынған) ... ... ... және ... ... кепілге
алып,қысқа мерзімді несие беру;
• төлем карточкаларын, чек ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
• төлем құжаттарын инкассаға қабылдау;
• бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... тауарларды (қызметтерді)
сатып алушыдан, тәуекел етіп төлемсіз қабылдап, төлемді талап
ету құқына ие болу,
... ... ... тауарларды (қызмет
көрсетуді) сатып алушының қарыз міндеттемесін сатушыға айналып
түспейтін жолмен вексель (тратта) сатып алу ... ... ... ... ... жағдайындағы коммерциялық
банктердің операциялары үш топқа бөліп,кестемен өрнектеуге болады .
• пассив операциялары (қаражат тарту);
• актив ... ... ... ... ... ... және басқалары);
Осы аталған операцияларды жүргізу үшін банктерге және басқа банк емес
заңды ... ... ... банк ... ... банк операцияларын
жүргізудің жалпы шарттарын белгілейтін Ережелер мен әрбір банктің ішкі
Ережелері болған жағдайда ғана ... ... ... Банк ... жалпы шарттары туралы Ережелерін банктің директорлар Кеңесі
(жабық акционерлік қоғамда мұндай орган болмаған жағдайда-акционерлердің
жалпы жиналысы) бекітуі тиіс. Онда мына ... ... ... ... мен берілетін несиенің шектеулі шамасы (лимит) мен
мерзімі; олар бойынша сыйақының (мүдде) шектеулі мөлшері, оларды төлеудің
шарттары; банк операциясын ... ... банк пен ... ... ... және ... ішкі ... төмендегідей мәліметтер болуы шарт;
бөлімшелердің құрылымы, міндеттері, қызметі мен өкілеттігі; ішкі ... ... ... мен ... да органдардың құрылымы, міндеті,
қызметі мен өкілеттігі; құрылымдық бөлімшелер басшыларының құқықтары мен
міндеттері.
1 сызба - Коммерциялық банктің операциялары
Қорытынды
Қорыта ... ... ... банк ... ... ... ... 1990 жылы желтоқсанда бірден кірісті. Кеңестік икемсіз банк
тетіктерінің ... ... ... ... біздер, енді экономиканы
толыққанды дамыту үшін бүкіл дүние жүзінде нарық жағдайында ең тимді ... осы ... қос ... банк ... ... ... ... тәуелсіз ақша кредит саясатын жүргізуімізге, инфляцияның және
мемлекет пен қоғамды қаржымен қамтамасыз ету сұраныстарының проблемаларын
шешуімізге мүмкіндік беретін еді. Бізге капиталдың шынайы ... ... ... көрсететін, ал банкілерге қарыз алғандардың қаржылық
өміршеңдігі және несиелеудін экономикалық тиімділігі негізінде ... жүйе ... ... ... 1993 жылы ... енгізудің қарсаңында Қазақстанның
банк жүйесінде елеулі реформа болды; қос деңгейлі банк жүйесі ... ... ... ... ... ... айналды, ал Ұлттық
банк орталық банктің кейбір қызметтерін атқаратын болды. Осының бәрі
белгілі мөлшерде өзіміздің ... ... ... ... ... ... қызметтерін атқаруға-тәуелсіз ақша-кредит
саясатын іске асыруға және қазіргі талаптарға жауап беретін банк жүйесін
құруға кірісті. Әр түрлі уақыттарда Ұлттық банкті ... ... ... ... ... барлығы да
ел үшін күрделі кезеңде қызмет атқарды және банк ... ... ... ... ... ... ... жүйеміздің табысты болуын шетелдік
сарапшылардың бағалауы немесе қандай да ... ... ... мына ... ... ... ... жылдың 1 сәуіріне таман екінші деңгейдегі Қазақстан
банктеріндегі халықтың салымдары 348 млн. АҚШ ... ... әр ... ... ... ... ... жасырын
жинаған ақшалары 1 милиардтан 3 милиардқа дейінгі АҚШ долларына тең
делінеді. Бұл сома сол кезеңдегі банк есеп шоттарындағы және зейнеиақы
жинақтау жүйесіндегі ... кем ... бір ... есе артық болды.
Жүргізілген реформаның көмегімен, біз азаматтар жинақтарының біздің қаржы
жүйемізге ағылып келуіне қол жеткіздік, сөйтіп бүгін «Қазақстан
Республикасының ... ... ... жеке ... ... беретін Қазақстан қоры» акционерлік қоғамының резерві
339 млрд, ... ... ... ... ... ... ... тағы бір жарқын көрінісі-
Қазақстан капиталының көрші елдердің ... ... ... ... ... нарығымызға шетел капиталының келе бастауы болды.
Қазір Қазақстан экономикасының монеталау деңгейі-ТМД елдері ішіндегі
ең жоғарғысы. Бұл біздің ... ... ... нарықтарына
белсенді түрде экспансия жасауға мүмкіндік беріп отыр. Көрші ... ... ... банк ... бар. ... банктерге,олар
сияқты капиталы және ең бастысы-салымдардың қауіпсіздігі мен табыстылығына
кепілдемесі жоқ, олардың ... ... ... күресте жеңіске
жете отырып, көп жағдайда өздеріне тиімді пайда пайыздары мен шарттарын
ұсынуға мүмкіндік берді. Мысалы Қазақстандағы орташа жылдық пайыздың
мөлшерлеме 10-15 пайыз ... ... ... ... ... ... жылдық көрсеткіші 36 пайызға тең. Келісіңіз, айырмашылық өте үлкен.
Тұтынуды несиелеу нарығының өсуі ... ... ... ... Чех ... ... ... іле-шала еуро-аймақтағы аса
ірі тағы бір қаржы тобы Қазақстанның бөлшек саудасын игеруді жоспарлап
отыр. Француздың «Societe Generale» банк тобы таяу араларда ... ... ... ... ... ерсі ... ... бірақ мен шетел капиталының
келуіне кәдімгідей қуанамын. Өйткені жоғары пайыз алу несие салудың күшті
тәуекелдігімен байланысты болған кез ... ... ... ... табыстары және тиянақты қаржылық жағдайлары бар. Ал, біздің банктер
жоғары пайыз алу әдетімен әлі де ... ... ... қаржы
қызметін көрсету нарығындағы бәсекенің деңгейін көтереді, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... оның
осы уақыттар ішіндегі дамуы, мемлекеттің жан-жақты қолдауының және
мемлекеттік қаржы жүйесін кең ... ... ... іске ... ... ... ... нарыққа өту кезеңіндегі үрдісте
біздерге бюджет жүйесі саласында да, сол сияқты салық салу саласында да
түбегейлі ... ... тура ... ... ... жетілдіру үрдісін
босатып жіберу әділетсіздік болар еді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Ә.Алдаберген «Ақша, күміс ақша-байлықтың, тарихтың, мәдениеттің
көзі», // Егемен Қазақстан-2005 мамыр, №15, ... М. ... ... елі -2005, 18 тамыз №32, 7 б.
3. М.Мұқаштегі «Қаржы ... // ... ... – 2002, 6 ... №74, ... М.С.Саниев «Ақша, несие, банктер», Алматы-2001, №6-19б.б.
5. Ө.К .Шеденов «Жалпы экономикалық теория», Алматы-Ақтөбе, 2002ж.
143б.
-----------------------
Валюта бөлімі
Шетел корреспон-денттік шоттар бөлімі
Валюта ... ... ... ... ... комитеті
Акционерлер жиналысы
Клиенттің тапсыруы бойынша және комиссиялық ақы ... ... ... ... және ... ... банк ... операциялар
Банктің өз есебінен және өз пайдасына жүргізетін операциялары
Басқа көздерден қаражат тарту
Актив-пассив ... ... ... ... ... көрсетпей қаражат тарту
Клиенттерге қызмет көрсету арқылы қаражатын тарту
Пассив операциялары
(қаражат тарту)
Ұзақ
мер-зімді несие бөлімі
Қысқа ... ... ... ... ... ... ... және есеп айырысу шоттары-ның бөлімі
Қор бөлімі
Есептеу-операциялық басқарма
Қызмет көрсету бөлімі
Есеп айырысу бөлімі
Инкасация
Операция бөлімі
Кадрлар бөлімі
Заң ... ... ... ... бөлімі
Тексеру бөлімі
Әкімшілік шаруашылық бөлімі
Банктік қызмет бөлімі
Бухгалтерия
Кассалық операциялар бөлімі

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстан Республикасында екі деңгейлі банк жүйесін құру36 бет
«Тамақтану гигенасы. Тамаққа қойылатын гигеналық талаптар. Балалардың тамақтану рационын құру. Қазақтың ұлттық тамаұтарының маңызы.»9 бет
Есептеу жүйелері86 бет
Кристаллдағы жүйелер. Жобалау және дамыту106 бет
Үзіліссіз сигналды үзілісті сигналға айналдыру әдісі және ондағы кездесетін қиындықтар мен қателіктерді сараптап талдау22 бет
2 деңгейлі алдын-ала су тастау қондырғысын автоматтандыру44 бет
AVR тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері4 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Ассемблер тілінің синтаксисі, алфавиті14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь