Сөйлеу. Сөйлеудің ерекше бір түрі жазбаша сөйлеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.4

І Тарау. Сөйлеудің ерекше бір түрі жазбаша сөйлеу.

1.1. Жазбаша сөйлеудің зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... .5.7
1.2. Баланың жазба тілінің даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... .8.14

ІІ Тарау. Жазбаша сөйлеудің дамуында шетелдік
тәжірибелердің қолданылуы.

2.1. Бала тілінің дамуында Г.Гетцер тәжірибесінің қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.19
2.2. Жазбаша сөйлеудің дамуында М.Монтессори тәсілінің атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20.27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тіл мен сөйлеу ежелден бері жеке адамның да, қоғамдық ой-санасын дамытып жетілдіруде аса маңызды роль атқарады. Сөз ойлы да, мәнерлі болуы тиіс. Әйтпесе, ол көздеген мақсатына жете алмайды. Халқымыз мәнді сөйлейтіндерді «сөзі мірдің оғындай екен» дейді. Ескі қазақ жұртының ғұлама ғалымы Жүсіп Баласағұн «Ақылдың көркі - тіл, тілдің көркі сөз» - деп тауып айтқан. Тіл арқылы жеке адамның тәжірибесі, санасы ұжымның басқа мүшелерінің игілігіне айналады. Ал жеке адамның жеке санасы да сыртқы ортаның ықпалымен, оқу-тәрбие процесінің әсерінің нәтижесінде үздіксіз дамып отырады. Бұл екеуінің дамуы бір-бірімен шарттас. Адамдардың арасында қатынас құралы ретінде тілдің қызмет атқаруы, оның негізгі қызметі. Тіл сондай-ақ адам сана сезімінің, оның психологиясының көрсеткіші де. Тіл адамды қимыл әрекетке де итермелейді. Бұл - оның атқаратын екінші қызметі.
Әрбір адам кішкентай кезінен бастап айналасындағы адамдар мен пікірлеседі, өзінің күнбе-күнгі сөйлеу тәжірибесінде тілдің мағыналық жағын меңгереді, біртіндеп сөздік қоры молайып отырады. Алғашқы кезде бала көптеген дыбыстарды, жеке сөздерді үлкендерге еліктеу арқылы үйренеді. Осы кездегі сөздері көбінесе жеке, нақты болып келеді. Өсе келе өз ана тілінің негізгі сөздік қорын, сол тілдің ішкі заңдылықтарын үйренеді, кейін есейе келе тілдің дамуы қоғам дамуының көп ғасырлық тарихи кезеңдерінде қалыптасып отыратын құбылыс екенін аңғарады.
«Сөйлеу» мен «тіл» ұғымдары бірдей ұғымдар емес. Сөйлеу дегеніміз - адамдардың тіл арқылы басқа адамдармен қарым-қатынас жасау әрекеті. Бұл қарым-қатынасты әр адам өзінше, бірақ та сол ұлттың қолданып жүрген тіл құралдары арқылы іске асырады. Ал тіл болса осы құралдардың (дыбыс, сөз, сөйлем, осылардың арасындағы байланыс) жүйесі, яғни дыбыс қоры және сөздіоры және сөздіақ грамматикалық формалар болып табылады. Тіл қоғамдық өндірістің даму барысында, адамдардың өзара сөйлесу процесінде пайда болады, сөйтіп адам дайын тілді игереді.
Сөйлеудің ерекше бір түрі – жазбаша сөйлеу. Жазбаша сөйлеу арнаулы әдістер арқылы меңгерілетін сөйлеудің түрі. Мұны игеру адамға оңайлықпен түспейді. Осы жазбаша сөйлеудің грамматикалық ережелерін кейінгі ұрпаққа үйрету курстық жұмысымыздың өзектілігі болып табылады.
Зерттеу мақсаты:
1. Қ. Жарықбаев Психология Алматы «Білім», 1993 ж.
2. Қ. Жарықбаев Жантану негіздері Алматы, 2002 ж.
3. Қ.Жарықбаев Жалпы психология «Эверо», 2004
4. Ә. Алдамұратов Жалпы психология Алматы «Білім», 1996 ж.
5. Т. Тәжібаев Жалпы психология Алматы «Қазақ
университеті» 1993 ж.
6. С. Бап- Баба Жантану негіздері Алматы «Дәнекер»,
2002 ж.
7. Ф. Н. Гоноболин Психология «Мектеп» Алматы, 1976 ж.
8. Қ. Жарықбаев, А. Құдиярова Алматы, 2004 ж. «Дарын»
9. Д. Қожаахметов Бірінші сынып оқушыларының
психологиялық дамуына арналған сабақтар. Алматы.2002
10. Т. Р. Нұрмұхамбетова Тәжірибелік психология Шымкент,
2006
11.Т. Р. Нурмухамметова,Ш. Е. Рысмаханбетова Тәжірибелік
психология Шымкент, 2004
12.С. Бап-Баба Жалпы психология Алматы «Дарын», 2003
13. Ә. Алдамұратов Жалпы психология Алматы «Білім», 1998
14. Алдамұратов Ә. Қызықты психология. А, «Қазақ
университеті», 1992 жыл
15. Аймаұтов Ж. Психология (оқу құралы). Қызылорда – Т,
1926жыл
16. Жарықбаев Қ. Жан тану негіздері. Алматы, 2001 жылы
17. Қ.Жарықбаев Жалпы психология «Эверо», 2004
18. Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964
жыл
19. Мұқанов М. Ақыл -ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.
1980 жыл
20. Тәжібаев Т. «Жалпы психология» Оқулық – Алматы, 2001
жыл
        
        Кіріспе
Курсттық жұмыстың өзектілігі:
Тіл мен сөйлеу ежелден бері жеке ... да, ... ... ... ... аса ... роль ... Сөз ойлы да,
мәнерлі болуы тиіс. Әйтпесе, ол көздеген ... жете ... ... ... ... мірдің оғындай екен» дейді. Ескі
қазақ жұртының ғұлама ... ... ... ... көркі -
тіл, тілдің көркі сөз» - деп ... ... Тіл ... жеке
адамның тәжірибесі, санасы ұжымның ... ... ... Ал жеке адамның жеке санасы да ... ... ... процесінің әсерінің нәтижесінде ... ... ... ... дамуы бір-бірімен шарттас. Адамдардың арасында қатынас
құралы ретінде тілдің ... ... оның ... ... ... адам сана сезімінің, оның психологиясының көрсеткіші де.
Тіл адамды ... ... де ... Бұл - оның ... қызметі.
Әрбір адам кішкентай кезінен бастап айналасындағы адамдар мен
пікірлеседі, өзінің ... ... ... ... ... меңгереді, біртіндеп сөздік қоры молайып ... ... ... ... ... жеке ... үлкендерге еліктеу арқылы
үйренеді. Осы кездегі сөздері ... ... ... ... келеді. Өсе
келе өз ана ... ... ... ... сол ... ... үйренеді, кейін есейе келе тілдің дамуы қоғам ... ... ... ... ... ... құбылыс екенін
аңғарады.
«Сөйлеу» мен «тіл» ұғымдары бірдей ... ... ... - адамдардың тіл арқылы басқа ... ... ... Бұл ... әр адам ... бірақ та сол
ұлттың қолданып ... тіл ... ... іске ... Ал тіл
болса осы құралдардың (дыбыс, сөз, сөйлем, ... ... ... яғни ... қоры және ... және ... формалар болып табылады. Тіл қоғамдық өндірістің даму
барысында, адамдардың өзара ... ... ... ... ... ... ... игереді.
Сөйлеудің ерекше бір түрі – жазбаша сөйлеу. Жазбаша сөйлеу ... ... ... ... ... Мұны ... адамға
оңайлықпен түспейді. Осы жазбаша сөйлеудің грамматикалық ... ... ... ... ... ... ... мақсаты:
Мектептегі оқу тәжірибесінде балаларды жазбаша ... ... ... ... ... ... ... балаларды жазбаша сөйлеуге ... ... ... сөйлеуге үйретуде Г.Гетцер тәжірибесін қолдану;
3. Бала үшін ... ... ... ... және аса ... ... ... меңгеру әдістемесін ұйымдастыру.
Зерттеудің әдістері:
Білім беру жүйесінде балаларға жазбаша сөйлеуге ... ... ... ... ... ... ... үлгілерін ұйымдастыру
және жалпы жазбаша сөйлеу ... ... ... ... ... ... білім беру мекемелерінде жазбаша сөйлеудің грамматикалық
ережелерін ескере ... ... ... ... ... үйретудің
үйірмелерін ұйымдастыру.
І Тарау. Сөйлеудің ерекше бір түрі жазбаша сөйлеу.
1.1. Жазбаша ... ... ... оқу ... жазуға, баланың мәдени дамуында
алатын басты рөлімен салыстырғанда, осы ... ... өте аз ... келеді. Әлі күнге ... ... ... тәжірибеде аз
қолданылып отыр. Балаға әріп ... одан ... ... ... жазуға үйретпейміз. Оқу ... алға ... ... ... ... бөгет болдады, осыдан келіп жазу мен
оқу ... ... осы ... ... қолданудан басым
түседі. Осы ... ... ... ... ауызша сөйлесуге
үйрету барысында ... осы ... ... бар ... ... ... дағдыландыруға, жекелеген дыбыстарды
«қию» мен оларды анық айтуға ... ... айту ... ... ... ... ... өзін байқай
алмаған. Осыдан сақаулану пайда болады.
Осы әдіске ... ... ... ... ... емес, сөзді
айтуға үйреткенін дұрыс байқаған. Мұндай жағдайлар ... ... ... Мектеп оқушыларын жазбаша ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде жазбаша сөйлеуге ... таза және ... жазу ... әлі ... ... ... жағдай алдымен тарихи себептермен ... оқу мен ... ... ... бар екеніне қарамастан, практикалық
педагогикада балаларды жазуға ... ... ... ... іс ... ... ... әлі де жасалған жоқ. ... ... әлі ... ... ашық ... қалып отыр. Баланың өзі
игеретін ауызша сөйлеуді үйренуімен ... ... ... ... дағды негізінде қалыптасады, ал бұл мұғалім ... ... көп ... ... ... ... және осының
салдарынан өзіндік мәні бар нәрсеге ... ... ... ... ... ... ... үйрету әлі күнге дейін баланың табиғи
даму ... мен ... ... ... ойнау дағдысы
секілді техникалық дағдыны игеруді еске ... ... ... ... ... ... ... оқиды, клавиштерді
басады, бірақ ол музыканың тылсым ... ... ... ... ... бір ... ғана ... тек іс ... ... ... ... ... ... да әсер ... Психология
ғылыми да қарапайым жазуды күрделі техникалық дағды, ... ... ... ... ұзын және ... ... мәселесі т.б.
түрінде қарастырып ... ... ...... мен ... ерекше
жүйесін меңгеру ... ... ... мәдени дамуында күрт
өзгерістерінің кезеңі болса да, ... өте аз ... ... ... көптігіне қарамастан, баланың жазбаша
тілі дамуының толық түрдегі тарихы туралы ... ... ... ... Біз оның тек негізгі ... ... ... ... ғана ... аламыз. Бала үшін жазбаша тілді меңгеру –
белгілердің ерекше және аса ... ... ... ... ... ... ... бұл жүйенің ерекшелігі бірте-бірте тура
символизм ... ... ... ... 2-ші ... Бұлай
дейтініміз: жазбаша тіл өз кезегінде ... ... мен ... ... ... ... ... сөздері мен дыбыстарының
күрделі ... ... ... Біртіндеп аралық байланыс, әсіресе
ауызша сөйлеу жойылып, жазбаша тіл ... ... ... ... ... байланыстарды білдіретін белгілер жүйесіне айналады.
Мұндай белгілердің күрделі жүйесін ... ... ... жай ... ... ... жолымен іске аса қоймайтыны
бәрімізге белгілі. Сонымен ... ... ... ... мектептегі
дағдыландырудан тыс болса да, шындығында, баланың әрекетінің жоғары
функцияларының ... ... ... белгілі. Жазбаша ... ... ... ... ... яғни бұл кезеңді баланың
мәдени ... ... ... ... қана ... жөнінде дұрыс шешімге келе аламыз.
Баланың жазбаша ... даму ... ... ... ... Қолда бар деректерге қарағаңда , ... ... ... ... ... еш ... ... жүрмейді.
Баланың жазбаша тілінің даму ... ... ... яғни ... ... бір ... ... ауысуы
кездеседі. Болдуиннің бейнелеуі бойынша, онда ... ... да бар. Яғни біз ... алға ... және жаңа формалардың
туындауы процесімен қатар, әр қадамымызда ескілердің ... ... ... ... ... аламыз.
Сөйлеудің ерекше бір түрі - жазбаша сөйлеу. Жазба ... ... ... ... ... ... ... әріптер
мен адамның тілдік әрекеттерінің күрделі байланысынан ... ... ... ... ... ... меңгерілетін сөйлеудің
түрі. Мұны игеру адамға оңайлыққа түспейді. Жазбаша ... ... хат ... ... ... ... ... біршама
дамыған кезінде ғана пайда бола бастайды. Жазбаша сөйлеудің ... ... ... сөйлесетін адам болмағандықтан, ... ... ... ... ... ... ... аса қатаң талап
қойылады. ... ... ... ... ... ... адам
осындай талаптарды орындауға тырысады, көп ... ... ... ... шығару қиын;
3) Жазуда грамматикалық ережелері де қатты ескеріледі;
4) Жазу ... адам ... ... ... әр ... ... мағыналы сөз іздейді. Бұл үлкен ой жұмысын ... ... адам ... ... таныстарына хат арқылы ойын
білдіргенде осы ... ... ... ... түрлері мен
стильдері әр ... ... ... ... ... көркем
әдебиет, іс-қағаздық т.б. сөздер.Сөйлеудің жазбаша түрінде ... ... ... ... сөз ырғағы, мимика, қол қимылдарын
пайдалана алмайсың. Сондықтан да ... ... ... көп ... Егер сөйлеу кезінде тыңдаушы ... ... әр ... ... ... ... ... ауызша сөйлеу қысқа баяндалса, ... ... ... ... кеңінен түсінікті етіп құру қажет.
Ауызша және жазбаша сөйлеу ... әр ... ... ... ... ... сөйлеп, жазуға шорқақ болса, ал енді ... ойын ... ... бірақ сөйлеген сөзінде кемшіліктер кездесіп
отырады (ол әсіресе ... ... ... ... сөйлегенде).
1.2. Баланың жазба тілінің даму ... ... даму ... ... ... біз дамудың
секірмелі өзгерістерімен, дамудың бұзылуымен ... ... ... ... ... тілінің даму сызығы ... ... ... ... соң ... ... белгісіз жаңа жол
басталады, бір қарағанда, ... және ... ... ... ... ... жоқ ... көрінеді. Жекелеген
ұсақ өзгерістердің бірте-бірте жинақталуы, бір форманың екіншіге өтуі
секілді эволюциялық ... өтіп ... ... ... мәнін
біздің көзімізге ... ... ... ... ... өсу
процесі деп түсінетіндер жоғарыда айтылған баланың жазба ... ... ... және ... өшіп ... дамудың бірыңғай жолы ретінде, өсіп-өну ... ... ... ... даму ... ... оның психикалық ... ... ... даму бейнесін көрсететінін білеміз.
Мәдени орта мен ... ... ... ... ... ... адам ... мәдени дамудың типі әр
қадамында ... ... ... ... ... байқадық. Жалпы ғылым үшін революциялық даму типі ... ... ол бала ... үшін жаңа ... ... жеке,
батыл зерттеулерге қарамастан, балалар психологиясында баланың ... ... ... ... процесс және біртұтас даму ... бере ... ... ... ... бала мінез-құлық формасынан
тыс таза сыртқы, механикалық ... ... ... ... генетикалық мүмкіндіктерге байланысты болуы керек. ... ... ... ... анық мәдени даму жолына ... ол ... ... даму ... ... және
жасалғанфакторлардың сыртқы ... ... ... ... ... жүйесі баланың өзінің психикалық функциясы, оның
мінез-құлқының ерекше ... ... ... ... ... тілі
баланың жазба тілі болуы үшін дамудың күрделі процесі ... ... ... ... ... ... тырысамыз.
Осы айтылғандардан жазба тілінің дамуы өте күрделі және ... ... ... ... ... қалай бастайтыны ... ... ... Ғылыми зерттеудің алғашқы ... ... тілі ... ... ... ашу, ... ... не
итермеледі, бұл тарихтың алдындағы жағдайлар ... ... ... ... оның мектептегі оқымен ара қатынасын ... ... ... ілкі ... мен ... дамуын дайындайтын сатыларды
арнаулы талдаусыз ашып көрсету ... бола ... ... ... ... сыртқы жағдайлардың әсерінен баяу, жеке ... ... ... ... байқап, анықтау қиынға ... ... де ... ... бастапқы тарихын ашудың жинақталған маңызды
сәттерін нақты ... ... ... ... болып
табылады. Бізді қызықтыратын құбылысты зеттеу үшін оны ... оның ... ... қарастыруымыз керек. Басқаша ... ... ... ... ... ал ... ... бөлімдерінің жай бақылануы ... ... ... ... ... эксперименттік әдістерді қолдану
принципі орын ... даму ... ... алғашқы көру белгілерінен пайда
болуынан басталады да, белгілердің ... ... ... Ал ым ... ... ... ... болашақ дінгегі
алғашқы көру белгісі болып ... Ым ... ... жазу ... ал жазу ... – ыммен жай бекіген нәрсе.
В.Вундт суреттің ... ... ... ... ... ... бейнелеуші ым жай графикалық белгінің ... ... ... жағдайда, керісінше, белгі ымның
белгіленуі мен бекуі ... ... ... суреттік жазуы көп
жағдайда ... ... ... сұқ ... ... ... әр ... әр нүктені ауыстырады. Пиктогрфиялық ... ... ... сұқ саусақ қимылының бекуін көрсетеді.
Суретті ... осы ... ... ... - дейді Вундт, -
ым тілінен шығару ... ғана ... ... ол символдар
кейін олардан бөлініп, өз бетімен өмір ... ... ... ... жазуды зерттеуде, сілтеуші ымның сызық түрінде
бекігендігін байқадық, бірақ бұл ... өте ... ... ... ерте сатысына оралуды ... ... ... ... ... ым ... мен жазу ... байланысы біршама анық ... Ол ... біз ... біз ым мен жазу белгілерін генетикалық байланыстыратын 2
кезеңді ... ... ... ... – бала ... шимай
жазулар. Тәжірибе кезінде бақылағанда, бала сурет сала отырып, ол өзі
бейнелегісі ... ... ... ... драматизацияға жиі өтеді,
артынша ыммен ... ... ... Психологиялық
әдебиеттерде тек осыған ғана ... ... ... ... құбылысқа зер салынбауымен ... ... ... салу мен ымның болар-болмас жақындығын көрсетуге
арналған ... ... ... 4 ... бала ... ... бейненің мәнін берген. Бұл шимай жазулар ... ... ... соң ... ... соң болған жағдай. Мысалы, мазаның
бізгегі қолдың ... ... мен ... ... ... Келесі
жолы бала суретінде пердені ... ... ... ... жоғарыдан төменге қарай ... ... ... ... ... ... ... Суреттелген қозғалыс бауды
білдірмесе де, пердені қозғаудағы қозғалысты ... ... ... ... ... ... жүгіруді
бейнелеу үшін бұл қимылды екі ... ... ... ал
қағаздағы жекелеген белгілер мен ... ол ... ... ... Ол ... ... ... оның қолдары
секіруді бейнелейтіндей қимылды жасайды, қағазда оның ... ... ... ... ... мен шимай жазуларын сурет емес ... ... ... Бұл ... ... эксперимент
жүзінде тексерілген жайт, яғни баланың күрделі затты салғанда ... ... ... ... ... ... ... Бала цилиндірілік
банканы қолымен көрсеткенде, сол ыммен бір ... ... Бала ... ... фаза осы ... ... ... қимылдық бейнелерінің сипатымен сәйкес келеді.
Башушинский зерттеулері ... оның ... ... ... мен ... танытады. Сонымен бірге бала күрделі және
дерексіз ұғымдарды осылай ... Ол ... тек ... ... оның ... ымын ... Жақсы ауарайын салуда бала
қолдың толқынды горизантальды қимылымен ... ... «Бұл - ... ... ... соң үстіңгі жағынан шатасқан штрихтық қимылдар
жасап, «Ал ...... ... деп ... Ал ... ым мен сурет бейнесінен жақындықты және 5 ... ... ... ... және ... ... ... ие болдық.
Ым мен жазба тіл ... ... ... ... кезең бізді бала ойынына әкеледі. ... ... ... ... екіншісін білдіреді, оларды ... ... ... ... ... ... ... пен зат арасында болатын
ұқсастық маңызды емес ... де ... Оның ... оны ... ым ... ... ... маңызды. Бала
ойынының барлық символикалық функциясының түсіндірілуі кілті осында
жатыр деп ... ... ... жыртындысы немесе шыбықтар
ойында кішкентай бала болады, себебі олар ... ... ... ... оны ... ... ишарасын береді. Баланың
өзіндік қимылы сол затқа ... ... ... ... ... символикалық бейнелеу іс-әрекеттері сондай нұсқаушы ишараларға
толы.
Бала үшін шыбық ... аты бола ... ... оны ... ... ... сонда таяқшаны атты білдіретін ишара ретінде
қолдануға ... бұл ... ... ... ... ... жеке
ойыншықтардың мәнін көрсететін және хабарлайтын ... ... ... өте ... ... ретінде түсініледі. Тек нұсқаушы
ишаралар негізінде ойыншық ... өз ... ие ... ... ... салу да алғаш ишараға негізделіп, кейін жеке ... осы ... ғана әлі ... ... ... ... ... екі фактіні ғылыми ... ... ... ... бала ... барлығы бүкіл нәрсе бола алады. ... ... ... ... ... объект өздігінен
белгілердің функциясы мен ... ... ... ... мән ... емес, ишарада да белгілетіні түсінікті.
Бұл жағдайда бала қандай ... ... ... ... ... ... Зат ... түрде сәйкес символдық ... ... ... ... факт: 4-5 жастағы бала ойынында ... ... ... Олар ... келіседі: «Мынау үй болады, мынау - ... ... ... ... мен жасаған нәрселердің мағынасын хабарлайтын және
түсіндіретін, талқылайтын бай сөздік ... ... Бала ... ... ... ... ойында өз-өзіне түсіндіреді, ... ... ... ... ... формасы шындығында
алғашқы ... ... ... сөздің белгілері көмегімен болатынын
көрсетеді. Бұдан біз ... ... ... ... ... ... әкелетін кезеңді көреміз. Ишараның мәні ... ... ойын ... ... ... ... шартты
жағдай немесе қатынасты суреттей бастайтын затқа ... ... ... өз ... ... ... түрінде
бақылап және бала ... ... ... ... ... жолмен) құра алдық. Жоғарыда атап айтқандай, тәжірибе
ойын ... ... Яғни ... жақсы тыныс жеке заттар
шарттар түрде біртіндеп басқа ... ... ... ... жағына қойылған кітап – ... ...... қарындаш –
ттәрбиешіні, сағат – дәріхананы, пышақ – дәрігерді т.б. Әрі ... ... ... ... осы ... байланысты қиын емес
оқиғаны көрсетеді, оны ... өте оңай ... ... ... ... ... үйге ... есікті қағады, тәрбиеші есік
ашады, ол балаларды ... ... ... ... ... ... ал бала тәрбиешісі дәріханаға барады, оралады, балаларға дәрі
береді. 3 ... ... ... ... ... ... ... 4 – 5 жастағы балалар одан ... ... ... ... жүр, оған ... ... адам қашып құтылады,
дәрігер оған көмек көрсетеді, ол ... ... одан соң ... Аңшы ... ... орманға барады. Заттардың ... ... ... ... рөл ... ... сол құрылымына қатыссыз ... бала ... ... ... ... ... және жазу үстеліне кішкентай
заттарды қою талап ... ... ... бас ... Біз ... алып, кітапқа ... ...... ... ... ол ... болады. Яғни ондай ойын ... ... ... ... ... ... бола алмайды және оның
өз денесімен ... ... Сол ... сол ... ... ... ... ойынға қатыса алмайды.
Сөйтіп, біз баланың ауызша тіліне қатысты ... 2 ... ... ... ... көріп отырмыз. Заттың өзі
орнын басу қызметін атқарады: ... - бала ... ... ... ... оған ... ишара оған осы мәнді
береді, көрсетеді. Нұсқаушы ... ... ... ... ... оларға белгіленген заттардың орнын басу ... ... ... қызметін атқарады. Осы кезде бала кенеттен тұңғыш
маңызды ... ... ... біз ... қарамен қаптьап, ... ... ... бала ... ... «Иә, бұл ... себебі
мұнда қараңғы түнек,» - ... ... ... ... білдіреді» деген нұсқау сол заттың
белгісінің бірі ... ... Тура сол ... ... ... білдіргенде, бала қолмен көрсетіп: ... - ... ... ... білдіру керек болғанда, бір бала сандарды көрсетіп:
«Мынау – ... мен ... - ... ... ... ... – дәліз (подъезд), мынау - дәріханаға кіретін есік», - ... ... ... бала ... ... ... ... «Ал
мынау – оның аузы». Тығынды көрсетіп: ... не?» ... ... ... «Ол ... ... ұстап тұр» - деп ... ... ... ... да ... ... ... жаңа
мәндердің әсерінен өзгеретінін көреміз. Сағат дәріхананы білдіру үшін
бір ... ... алу ... те, жаңа ... ... функциясын
атқаруы керек. Заттың жай ... ... ... ... құрылымда бейнелене бастайды ... ... ... ... Құрылымның өзгеруінің күштілігі сондай, тәжірибе ... ... ... мәні қалай қалатынын байқалады. Жаңа ойынға
көшенде , ... жаңа ... ... , сол ... ... «Мынау
нан пісіретін орын», - дейміз. Бала сағаттың ортасына ... ... ... ... мұнда – дәріхана, ал мұнда – нан пісіретін ... ... ... көрсетеді. Яғни бұрынғы мағына өзінше бөлек
нәрсе ... жаңа ... ... ету ... ... Жекеше
мәндердің жасалуын біз ойыннан тыс та ... ... ... құлап
қалса, бала: «Дәрігер құлап ... дей ... ... ... ... да ие болған мағынаны ... деп айта ... ... бейнеленуі мен бөліну тарихын
бақылай ... біз ... ... мен ... мағынасының
ұқсастығын еске алмай қоймаймыз. ... ... сөз ... ... ... да бір бейнелі көмегі арқылы нақты ... ... сөзі ескі ... арқылы жазуға арналған сұйық ... ... ... ... ... ... Сол ... сағат
бала үшін дәріхананы, ондағы сандар ... ... ... ... ... тәуелсіз жеке объективті дамуға ие ... ... ... ... тілі дамуының екінші үлкен дәуірін көреміз.
Сурет ... ... ... да осындай. Мұнда біз баланың
жазба тілі ... ... ... көреміз. Біз ... ... ... салу ... қаруланған қолдың
сілхтеуінен туындайды. ... ... ... да бір ... ... ... бастайтынын білдіреді. Бұлай дегеніміз салынған
штрихтар өзіне ... ... ие ... ... ... ... ... балалық штрихтардың даму баысында бірте-
бірте алға жылжитынына назар ... ... ... бір ... Ақырында, ол алдағы ... ... ... атау ... Бұл ... форманың белгісіне қарай белгісіз бір нәрсені
бейнелеуге ықыласы дамиды. Алда жүретін сөз ... ... ... ... болып табылады.
ІІ Тарау. Жазбаша сөйлеудің дамуында шетелдік тәжірибелердің
қолданылуы.
2.1. Бала ... ... ... ... ... ... ... баланы жазуға үйрету үшін психологиялық
жағынан ... ... ... ... эксперимент арқылы
кең көлемдегі сұрақ ретінде қойды. Ол ... ... ... ... ... ... бейнесінің функциясы қалай дамитынын
зерттеуге ... Ол үшін ... 3 пен 6 жас ... ... ... дамуын эксперимент арқылы
анықтау ... ... ... ... ... ... Бала ... отырып, әкесі немесе шешесін бейнелеу арқылы
олар күні бойы не ... ... ... еді. Ойын ... ... ... шартты талдануы туындайды, ал зерттеушіге
ойынға қосылған ... ... ... ... ... Содан соң әкесін немесе шешесін бейнелеу үшін ... ... ... те, оны ... түсті қарындаштармен салу
керек еді. Барлық назар ... ... және ... ... тиісті
мағынаның аталу кезіне аударылды. Төртінші серияда хат ... ... ... бұрыштары түрлі үстермен боялған телеграмма,
газет, ақша аударылымы, хаттар, ... ашық ... т.б. ... күнделікті уақиғалар туралы хабар ... ... ... ... ... ... зерттелді. Сөйтіп,
барлығы да ... ... ... әр ... ... бір ... қойып, олардың бәрін генетикалық тұрғыдан
жазу тілінің ... ... ... ... ... ... бейнелеуші ишара және сөз
арқылы ... ... ... ... алса ... ... эгоцентрлік тілі айқын ... ... ... ... және ... ... бейнеленіп, сөз символикалық құрал
ретінде қолданылмайды, ... сөз ... ... ... ... және әрекет жасайды. ... ... ... да ... ... ... , таза ... бейнелеу үстем болады. Ал 4-ші
топтың ... ... ... ... ... жалғыз
тәсілі сөз ... ... мен ... ... 2-ші ... ... көрсеткендей, жылдан-жылға біртіндеп таза ойын әрекетінің
пайызы ... және ... ... артады. «Бұл генетикалық
зерттеудегі ең мәнді қорытынды 3 және 6 жас ... ... ... ... ... ... ... түрлі
формаларын қолдану ... ... ... факт болып
табылады», - дейді Гетцер. Бұл ойындағы ... ... мәні ... ... ... әкелетін сөздің өзіндік бейнелі формасы ... ... ... ... ... ... атау процестің басына қарай жылжиды ... өзі ... ... ... жазылу сипатын көрсетеді. 3
жастағы бала қараудың бейнелік ... ... 4 ... ... ... өзі өнімдерінің атын атап ... Бұл ... ... орын ... 3 ... бала суреттің символикалық мағынасын
білмейді екен, 7 жаста ғана оны ... ... Бала ... ... ... ... психологиялық көзқарас
тұрғысынан біз оны ... ... бар бала сөзі деп ... ... ... ... нәрселер бойынша сурет салады, ал
оған қарама-қарсы отырған ... ... не ... ... затты
салу тапсырылса, бала не көргенін салмайды, білетінін ... ... ... деп ... нәрсе осылай туындайды. Бала ... ... ... ол оның ... ... ... ... ақшасын, яғни сол суреттен ... ... ... ... ... туралы салады. Адамның профилін салғанда оның ... ... ... ... ... ... Балалардың суретінде
бейнеленген заттың ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... етіп, мойынды салмай кетеді. Бұл,
Ш.Бюлердің ... бала ... ... ...... салады.
Бұл бізге баланың сурет ... оның ... ... ... ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Психологиялық функциясы
жағынан ... ... ... ... бар бір ... жайындағы
графикалық сөз, графикалық әңгіме. Бала ... ... ... сол графикалық әңгіме, яғни баланың жазба тілі ... ... ... ... ... өзі, ... ескертуі
бойынша, бейнеден бұрын ... ... ... ... бала ... аса ... Натуралистен
гөрі символист болып келеді, ол толық және дәл ... ... ... ... ... сілтемелер береді. Бала суретті
ұсынғаннан ... оған ат ... ... ... сурет салу балада сөздік қор мен ... тіл ... ... және әдетке айналғанда басталатынын көрсетеді. ... - ... ол, - тіл ... ... ... ... ... өз
заңымен қалыптастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... әкелетін сөзбен қамтамасыз ... салу ... еске ... бұл ... ... ... қамтамасыз етпейді, бірақ көп ... ... ... ой ... ... ... тұрады.
Бала сурет сала ... өз еске ... жаңа ... бұл ... ... жасалады, яғни айту жолмен болады.
Бұл тәсілдің негізгі ...... ... біршама ауызша
суреттеуді қажет ететін белгілі дерексіздік. ... біз ... ... ... ... туындайтын графикалық сөз екенін
көреміз.
Жазба тіліне қарағанда, сөздің бұл ... әлі де ... ... Бала ... ... заттар мен осы заттардың
көрінісін бейнелейді. Бірақ баладағы сурет ... ... ... - ... таза механикалық нәрсе емес. Мұнда қарындаш ізін белгі
ретінде ... ... жай ... ... өтудің өз
критикалық кезі бар. «Бала өзі салған ... ... ... ... ... - деген Ш.Бюлермен бүкіл психолог ... ... ... мынадай мысалмен түсіндіреді: бала еш мағынасыз ... ... ... отырып, кездейсоқ жүргізген спираль секілді
сызықты түтінге ұқсатып, «түтін, ... деп ... ... ... бала ... сала ... қандай да бір
затпен оның салынып ... ... ... ашады, осыдан оның
суреті белгінің функциясына ие ... деп ... Істі ... ... ... бала әр ... ... байланысты сурет
бірдемені бейнелеуі мүмкін деп ... ... ... ... ... ... өзі салған суретпен байланысты ... тану ... ерте ... ... де, ... ... функциялардың алғашқы ашылуы болып табылмайды. Бала
алғашында зат пен ... ... ... ... ... ... сияқты қабылдайды.
Өз қуыршағының суретін көрген қыз: ... осы ... ... ... ... Мүмкін, ол өзіндегі бар зат сияқты тағы бір зат ... ... ... ... де затты түсіну ... ... ... ... ... еш ... ... - дейді
Гетцер. Қыз үшін суреттегі ... ... ... сол сияқты тағы
бір қуыршақ болып табылады. ... ... – бала ... зат сияқты
қарайды. Сонымен, ... бұл ... өзі ... ... штрихтарды,
гүлдерді алуға талпынғанын байқаған.
Менің назарымды өз суретін атай ... және ... ... ... ... ... суретке әлі де біршама ұзақ уақыт
бойы зат ... ... ... ... ... адам бақылаушыға
теріс қарап отырса, бала парақтың екінші бетін аударып, оның ... ... ... 5 ... ... ... да: «Беті
мен мұрны қайда?» деген сұраққа ... беру ... олар ... ... ... содан кейін ғана «Олар жоқ, ... ... ... Біз ... символикалық бейнелер сөйлеуге жатқызылуы
керек, содан соң ... ... ... ... ... ... деген пікірді бекітетін ... ... ... бар деп ... ... ... атау қажеттігі ... ... ... ... ... үлкен айқындықпен көрсетеді.
Бірте-бірте ол балаларға қандай да бір ... ... ... ... ... жүзінде бақылағанымыздай, нағыз жазба
тілге айналады. Осы арқылы біз суретте ... ... қол, ... немесе линиялар ... ... ... сөздің
бейнелі және нұсқаушы ... ... елеп ... алғандай
болдық.
Сонымен бірге, бұл тәжірибеде оқушылардың таза ... ... өту ... ... ... яғни ... мен ... дерексіз символикалық белгілер арқылы
бейнеленді. Жазудағы сөздің артықшылығын біз бір ... ... ... жеке ... ... ... «Мен қойды көріп
тұрған ... ... олар ... бар» ... мынадай көрініспен
жазылады: адам сұлбасы («мен»), көзі ... адам ... ... ... екі қой ... сұқ саусақ және бірнеше ағаштың
артында көрініп тұрған жаңағы ... ... олар сол ... ... ... ... былай берілген: бас («мен») екінші бас
(«сені»), екі адамның ... оның ... ... бас ... ... («сыйлаймын»).
Сөйтіп суреттің фразаға қалай бағынатынын және ... ... ... қалай енетінін көреміз.
Тапсырманы орындай отырып, балаларға ... ... ... ... ... ойлап табуға тура ... ... ... ... ... мен жазуының дамуындағы шешуші кезең
болып табылатынына көз жеткізді. Бала ... ... ... ... ... бірнеше түрлі ... ... олар ... ... іске ... және ... жазу ... қалай жүретінін
көрсетеді. Өз бетінше ... ... бала ... ... ... ... оңға ... жазады және әр жаңа жол ... ... ... ... ... ... тәсілінің атқаратын
рөлі.
С.Берт Англияға қатысты мәліметтерін ... онда ... ... 5 ... ... ... 3-5 ... балаларға да
егер орын ... ... ... ... ... ... ... балалардың көпшілігін оқу мен ... ... ... үйретуді
жаста қолға алуды М.Монтессори қызу қолдайды.
Италиядағы оның бақшасындағы барлық ... ... ала ... ойын процесінде 4 жастан бастап жаза ... ал 5 ... ... ... бұл ... ... ... 2 жылға озып
кеткенін ... ... ... ... жазу ... ... табиғи түрде ... ... үшін ... қиындығы
әріпті білмеуден емес, қолдың ұсақ ... ... ... ... жаттығуларының көмегімен балалар ... ... ... ... сурет салу, штрихтау жолымен ... ... ... ... ... үйренеді, сондықтан тез жаза береді.
Жазуға үйрету ... өте аз ... ... Оның 4 ... екеуі жазуды бір жарым айдан аз ... ... ... өз ... жаза ... ... жеткен. Балалардың
отбасында ... ... ... қаламдар көп қолданылатын,
әсіресе жазатын, оқитын үлкен ... бар ... ... ... оқу мен ... ... ... меңгергені сияқт. Бала ... жеке ... , ... жаза ... ... маңдайшадағы
жазудан оқиды, олардан сөз құрастырады және ... ... ... ... ... жасайды.
Бірақ Монтессори тәжірибесі, бір қарағанда оңай көрінетін ... іс ... ... ... ... Бір ... жазудың
мектептегі оқытылуы кешеуілдеп жатыр, ... 4-5 ... ... ... ... ... ... жағынан да бұл
механизмдерді толығымен ... ... ... ... , ... ... ... 8 жаста да жасанды, Вунттыі түсінігі ... ... ... ерте ... ... болады. Бұл дегеніміз балаға жазу
техникасы ерте ... Онда ... тілі ... ... ... ... тілі оған қажетті нәрсе болып қалыптасады. Егер ... ... ... және ... ... ... ойыннан
өте тез туындаса, онда ол мінез-құлыққа әсер ... ... ... ойыннан кеш қалатынын ұмытпау керек.
Бұл жағынан дамудың ... ... ... ... байланысты сынаушылардың сыны өте орынды,
ол осыдан шығып, баланың ... ... ... ... ай бойы 4-5 ... ... ... ... ... ... - ... Гессен. Қазір уақытша балалардың ... ... ... оның ... зер ... ... не жазды екен? «Біз инженер Талани мен бастық
Монтиссориге ... ... «Мен ... мұғалімге және
доктор Монтессориге жақсылық тілеймін»; «Балалар үйі, ... ... ... ... жастағы оқу мен жазуға үйретуді ... біз ... ... соны ... ... мектепке
барғанда бала оқып, жаза алады, бірақ ... ... бір ... болу ... мақсат етіп қояды. Егер де жазуды ... тек ... ... кім ... ... арнайы құттықтау
жазу үшін қажет болса, онда ... ... ... сабақы
зеріктіретін, оның белсенділігі туындамайтын, оның қалыптасып ... ... ... таза ... ... болады. Оқу мен жазу
балаға қажетті нәрсе болу ... тек ... ... ғана ... ... мектептегі
үйрету сипатының да қарама-қайшылығы айтылады: жазуды күрделі ... ... ... ... ... дағды ретінде оқытады.
Сондықтан жазуда оқытуды мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... өмірлік арифметикалық талаптарымен
салыстыруға болатын өмірлік жазу ... ... алға ... дегеніміз – жазу бала үшін маңызды, табиғи ... ... ... ... ... қосылуы қажет. Тек сол ... оның ... қол мен ... әдеті ретінде емес, сөздің
жаңа және күрделі түрі ретінде дамуына ... ... ... , Гетцер секілді, Монтессоридің оқу мен ... ... ... ... ... ... ауыстыруға қарсы емес, бірақ бұл жерде жазу ... ... ... оқу мен жазу ептілігі бұл ... ... ... ... ... ... ... педагогтар. Жазуға деген
мұндай көзқарастан қате ештеңе жоқ. Өзінің ... ... ... осы ... ... ... ... метоморфозаларды, ол дамып,
тұрақтану үшін ... ... ... бастан өткізетінін
біз ... ... ... мінез-құлқына ... ... ... ... ... да оқу мен ... жай психофизикалық дағды деп ... ... ... және ... ... әдістерді мұқият көрсете
отырып, сауаттылыққа ... оқу мен ... ... ... ... бола алмайды, себебі барлық әдістер ең негізгісін ... ... ... ... ... ... жазу дағдылары
беретіндігін көрсетеді.
Гетцер оқу мен жазу дағдысы, сөйлеу ... ... өзі ... ... ... қарапайым сурет салу ... ... жоқ деп ... ... Монтессоридің еңбегін ... ... ... ... таза «бұлшық ет қабілеттілігі деп
көрсетеді». Монтессори ... ең ... жері ... ... көреміз.
Ол үшін жазу - таза ... ... ... сондықтан оның
балалары мұнсыз хаттар жазды. Жазттар ... Жаз ... ... ... ... бар, біз оны ... ... бойында
көрсетуге тырыстық.
Жазу кезінде бұлшық еттің қозғалу сәті ... ... сәті ... ... тап ... түсінбегендіктен, Монтессори сәтсіздікке
ұшырайды.
Жазбаша ... - ... тіл ... ... ... жасайтын қуатты фактор. Жазбаша сөйлеуді меңгеруге бала ... ... ... ... ... Баланы жазу сөзіне
үйрету - бастауыш ... ... ... шаққанда жартысына
жуығын ... ... жазу ... ... - психологиялық
тұрғыдан өте ... ... ... ... ... ... мен ... сөзін салыстыра зерттеу - көптен ... ... ... ... ... ... ... бірінде
екінші, үшінші класс оқушыларының ... сөзі ... ... ... да, сапа ... да көш ... қалып отыратындығы, олардың
сөздік қорында зат есім мен ... көп ... ... ... ... қоры ... ... балалардың жазу
жұмыстары да ... сөз ... ... ... жазу ) ... ... Соңғы кездегі зерттеулер де осы ... ... ... ... ... ... қатар,
жазу жұмыстарының дағдыларын ... ... ... ... ... ... ... сөйлеудің дамуы хат тани білуден басталады. Хат ... ... ... ... ... ... дағдыларды оқу
дағдысы дейді. Хат тану негізгі үш ... ... ... ... ... ... ... танысады. Бұған ... ... ... ... ... ... келетіндігі, олардың буынға
бірігуі, буыннан сөздің ... ... да осы ... ... ... буын, буыннан сөз құрауы өте баяу,
көптеген ... ... ... Мұның бірнеше психологиялық
себептері бар. Біріншіден, бала ... ... ... жөнді
ажырата алмайды, бір-бірімен шатастырады. Бұл - дағдының ... ... ... ... ... білетін әріптерін дыбыстармен
байланыстырғанда үлкен қателіктер жібереді. ... пен ... ... бала
қабылдауына біраз қиындықтар келтіреді. Осының ... ... ... және ... тану ... ... дағдысының бірінші кезеңін психологияда ... ... деп ... ... ... ... элементтерін ойша қиналмай-ақ бір-
біріне жеңіл қоса ... ... ... ... да ол қате ... ... сөзді тезірек оқуға асығады да оның жеке ... ... ... ... ... көбі осындайдан шығады.
Әсіресе бала оқыған сөздер сырт ... ... өте ... ... аю-ою, жазу-жағу), қателер көбірек кетеді. ... ... ... ... ... ... ... кезең
дейді.
Үшінші кезеңде бала әріптерді тез танып,бір-біріне қосып оқи
алады. Осы ... ... бала ... хат ... ... енді
ежіктеуді қойып, бір ... ... ... ... оқу ... ... сайын арта ... ... ... ... ... оқушысы кітапты дауыстап оқығанда, төртінші ... үш есе жай ... ... ... ... ... ... ой процестері (салыстыру, жалпылау, нақтылау, жүйелеу ... ... ... ... ... ... осы тәсілдері балада бір
сыдырғы ... ... ... ... ... ... аңғара
бастайды,ондағы негізгі, басты басты ойларды түсінуде көп қиналмайтын
болады. ... ... ... ... бала ... ... бұл ... түрлі болып келеді. Оқыған материалды ... ... ... ... қоры өте аз ... ... ... таба алмау, оның жеке бөліктерін ... ... ... алмай қиналатындар да осылар. Бала оқуының бұл ... ... көре ... сөздік қорын молайту жағын ойластыруы
тиіс. Бұл үшін балаға ... ... ... ... ... ... ... ондағы ең негізгі сөздер мен сөйлемдерді тапқызып
үйрету ... ... ... жоспарын жасауды, текстің ... ... ... ... ... аптықпай, мәнерлеп оқуға
жаттықтыру сияқты тәсілдерді де жиі ... ... ... оқу ... ... ... алуға мүмкіндік береді.
Бала мектепке келген ... ... оқу ... ... ... да меңгере бастайды. Жазу дағдыларына ... ... ... ... ... да үш ... ... кезең әріптің элементтерін үйрену кезеңі деп ... ... бала ... жеке ... жаза білу ... ... Баланың зейіні енді біртіндеп әріп ... ... оның әріп ... ... ... ... Осы ... бала жеке әріптерді толық жаза білуге ... ... ... ... ... ... ... деп
атайды. Үшінші кезең -жазба сөйлеудің ... ... ... ... ... оқушы өз бетімен жеке ... жаза ... ... ... ... енді жеке ... ... солардан
құралтын сөзге ауады. Бала сондай-ақ ... ... ... ... ... оладың қазқатар орналасуына да қатты көңіл
бөледі.
Жазу дағдысының осы үш ... ... тез ... жасалған
дайындық кезең болып ... Жазу ... ... ... ... ... психологияда жан-жақты ... ... ұсақ ... әлі де ... ... жетіле қоймаған.
Сондықтан да жазудан баланың қолы тез ... ... ... ... бас ... ... ... қарама-
қарсы орналасуы қалам ұстауға ... ... ... ... ... ... ... даму дәрежесінің
жетімсіздігі жазу техникасын меңгеруге көп ... ... ... оңға ... ... ... Жоғарыда айтылған кейбір
факторлар оқушылардың графикалық дағдыларына нұқсан ... ... мына ... ... орын ... себеп болады.
Біріншіден, бала ... өте ірі, ... ... әсер ... ... ... келуіне, басылып жазылуына нұқсан
келтіреді. Бұл жазу ... ... ... ... ... Әріптер мен сөздердің, жолдардың ... ... ... ... да, жазу жолының ... оң ... ... да осы ... ... туып ... Жазу үстінде
байқалатын осы кемшіліктерді болдырмау үшін ... мына ... ... ... қажет болады. Біріншіден, оқуға алғашқы кезде
бір жазғанын қайта-қайта жаздыра ... ... ... ... қолы тез ... шаршап қалатын болады. Екіншіден, саусақтарының
ұсақ еттерінің ... ... үшін ... ... ... ... ... салғызып не бір ... ... ... ... ... ... жазудан кеткен
қателерге (әсіресе, жолдан шыққан ... ... ... ... оның өз қатесін түзеуін қадағалау тиіс. Төртіншіден, бала ... ... ... ... оларды түзете алғанын да сезініп
отыратындай болсын. Бесіншіден, баланы жазу ... өте ... ... де осы ... тікелей қатысы бар.
Өйткені, баланың ... таза ... ол ... ... ... жақсара, қателері азая түсетін болады.
Баланың жазу ... әр ... әр ... ... келеді.
Бастауыш мектеп оқушыларының ішінде жазумен көбірек ... ... ... ... бұл ... жазуға көп көңіл бөлінеді.
Екінші, үшінші кластарда баланың жазу ... ... ... ... ... ... ... Психологиялық зерттеулерде
бастауыш мектепті ... ... жазу ... ... орта
есеппен 60-70 болатындығы анықталды.
Жазу дағдыларын ойдағыдай ... ... ... ... ... ... - ... күрделі
бөлімдерінің бірі. Әсіресе, орыс ... ... ... ұлт
балаларына үлкен қиындық туғызады. Өйткені, осы тілде сөздің ... ... ... ... ... Бала ... орыс балалары
да) сөзді естілуіне қарай жазуға машықтанғысы келетінін ... ... ... ... ... өтуді көтермейді. Жазудың
орфогафиялық ережелерін ... ... ... ... ... түрлі кемшіліктер (тілдің ... ... т.б.) ... келтіреді. Бала жазатын сөзін буынға бөліп, ол
сөздерді ... ... ... ... емле қателерін аз ... ... ... үнемі қате жіберетін сөздерін осылай ... ... ... ... ... ... қателіктерді
психологиялық тұрғыдан екі ... ... Оның ... ... ... ... ... болатын қате деп атайды.
Қатенің үйреншікті түрі ... ... ... жиі ... ... ... болады. Мәселен, бала сөзді бүгін бір ... ... ... Мұндай қателерді түзету онша қиын емес,
орфографияны, сөздердің ... ... ... меңгеру - осы
секілді ... ... ... ... Үйреншікті қателерден
арылуға орфографияны білу ... ... қате ... ... ... ... ... үшін арнаулы ... ... ... ... жазылуы бала санасына берік орнау
үшін жазу ... ... ... ... Емле қателерін жібермеу
- баланың өз ... ... алу, оның ... ... білу ... ... да байланысты. Өзін-өзі бақылай алу
қабілеті әр ... ... ... ... Бұл ... ... ... де шарттасып жатады. Мәселен, ой ... ... ... ... ... класс оқушыларында емле
қателерін байқай алу қабілеті жақсы да, ... ... ... жағы ... ... ... орфографияға үйретуде осы ерекшеліктерді
мұқият ... ... ... ... ... ... тек емле
ережелерін білу ... ... ... ... етіп ... үшін бала грамматиканың ... ... де ... ... ... ауызшы және жазбаша сөйлеуімізді
дамытудың бірден-бір құралы. Оның ... білу ... ғана ... ... ... сөйлеуін белгілі мақсатқа сай ұйымдастырып,
жоспарлы, жүйелі етіп құра ... ... ие ... ... бала ... ... да пәрменді құралдарының бірі.
Грамматиканы ... ... адам ғана өз ойын ... ... ... ... етіп жеткізетін ... ... ... ... ... мәдениетімен қатар, ойлау мәдениетін
дамытуда да зор ролі бар ... ... ... ... ... төселдіруді әсіресе мектеп
жағдайында ... алу үшін ... ... жұмыстарды
жүргізуге болады:
1)Оқушылардың жеке дыбыстарды, буындарды, сөздерді, ... ... ... жаза айта ... ана ... ... ... қатар практика жүзінде қолдана білуіне ерекше
қамқорлық ... ... ... үстінде де, сабақтан тыс кездерде ... ... және ... сөйлеуінің дұрыстығын қадағалап
отыру, жаңа сөздердің ... ... ... ... ... ... ... ой білдіретіндей етіп құра алуға
үйрету - бастауыш ... ... ... ... ең абыройлы міндеттерінің бірі.
2)Оқушының тілінде ... ... ... ... кей дыбыстарды дұрыс айтпау т.б.) жою ... ... ... ... Осы ... жөнінде ол логопедтермен (тіл
кемістігін түзейтін мамандар) тығыз ... ... ... М. ... мұғалімдерге арнап жазған «Недостатки речи у ... 1958.) атты ... ... қағидаларды басшылыққа ... ... осы ... ... ... оқушыларының тіл кемістігін
түзеу ... өте ... ... Бұл ... ... ... ... да танысатын болса, өте ... іс ... ... ... ... түзетудің жолдары тіпті фольклорда да ... бірі - ... Мұны ... қайрағы деу өте орынды.
Мәселен, «р», «ң» дыбыстарын ... айта ... ... ... «Ай, ... малыңды жадыраға жай, Тайқарбай. Ал
Тайқарбай, дегенім, қай ... ... ... ... ... айтқызып үйретсе, (егер бала оны қате айтатын болса, бірнеше
рет ... ... гөрі анық ... ... ... келгенде, баланың сөздік қорын ... ... өз ... ... ана ... қатар, орыс
тіліндегі белсенді ... ... ... ... ... екі ... ... алуына көңіл бөлуі тиіс.
4)Оқушылардың сөйлеу мәдениетін тәрбиелеу - ... ... ... ... ... ... ... - мәдениеттіліктің басты белгісі. Оқушыларды сөйлеу
мәдениетіне ... ... ... ... ... асып ... ... толығырақ сипаттайтын оның істеген істері бола
тұрса да, сөйлеген ... ... ... ... байқауға
болады. Адамның сөйлеген ... оның ... ... ... ... айыруға болады, адамның ақылы, сезімі, еркі оның ... ... сөз етіп ... ... мен ... ... ... бейімділігі бар-жоғын олардың ... ... ... ... ... ... мен ... әсер етсе, әдетте сөйлеген сөз де ... ... ... ... ... Жса ... ... бейнелі және сезімге
толы сөздерді жақсы ұғып алады.
Бір ... ... ... мен ... ... туралы
әңгімесін (әсіресе саяхатшылар жөніндегі сөзін) соншалықты әсерлі,
қызықты етіп баяндағандықтан, балалар ... ... ... ... әңгіміні жалғастыра беруді сұраған, олар келесі күні де өткен
сабақ ... ... ... ... ... ... қызығуының
мәнісі тек баяндаудың айқындығы мен бейнелілігінде ғана ... ... ... өз ... ... сөйлеген сөзі арқылы
беруінде деу керек.
Сөз, баршамызға мәлім, басқа адамдарға мәлімет беру үшін ... ... ... ол сол адамдардың көзқарасына, нанымына, іс-
әрекетіне ықпал ... үшін ... Осы ... ... ... ... ... екендігіне, керек жағдайларда жұрт оның
ақылын ... ... ... көзі ... оның атқаратын ролі
зор.
Сөйлеген сөзінен адам мінезінің ... пен ... пен ... ... пен ... көптеген жақтары
көрінуі ... ... ... ... күйгелектік жасау, не
болмаса байсалды болу, тіпті ... ... адам ... байланысты келеді. ... ... да ... ... сөз де ... жеке басының ... ... ... ... табылады.
Мазмұн
Кіріспе.....................................................................
.....................3-4
І Тарау. Сөйлеудің ерекше бір түрі жазбаша сөйлеу.
1.1. ... ... ... ... ... ... ... Тарау. Жазбаша сөйлеудің дамуында шетелдік
тәжірибелердің қолданылуы.
2.1. Бала ... ... ... ... ... ... ... М.Монтессори тәсілінің атқаратын
рөлі........................................................................
...........20-27
Қорытынды.................................................................
...................28
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... Қ. ... ... ... ... 1993 ж.
2. Қ. Жарықбаев Жантану негіздері Алматы, 2002 ... ... ... ... ... ... Ә. ... Жалпы психология Алматы «Білім», 1996 ж.
5. Т. Тәжібаев Жалпы психология ... ... 1993 ... С. Бап- Баба ... ... ... ... ж.
7. Ф. Н. Гоноболин Психология ... ... 1976 ... Қ. ... А. Құдиярова Алматы, 2004 ж. «Дарын»
9. Д. Қожаахметов ... ... ... дамуына арналған сабақтар. ... Т. Р. ... ... психология Шымкент,
2006
11.Т. Р. Нурмухамметова,Ш. Е. Рысмаханбетова Тәжірибелік
психология Шымкент, ... ... ... ... ... ... 2003
13. Ә. Алдамұратов Жалпы психология Алматы «Білім», 1998
14. Алдамұратов Ә. Қызықты ... А, ... 1992 ... Аймаұтов Ж. Психология (оқу құралы). Қызылорда – Т,
1926жыл
16. ... Қ. Жан тану ... ... 2001 ... Қ.Жарықбаев Жалпы психология ... ... ... М. Жан ... ... ҚМБ. Алматы, 1964
жыл
19. Мұқанов М. Ақыл -ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» ... ... ... Т. ... ... Оқулық – Алматы, 2001
жыл

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөйлеудің онтогенез бен филогенездегі дамуы.27 бет
Түркі атауының шығуы10 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
Ауызша және жазбаша сөйлеуге үйрету14 бет
Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын дамыту және сөз мәдениетін қалыптастырудың жолдары66 бет
Сөйлеу туралы теориялар8 бет
Сөйлеудің ұғымы мен мәні12 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«Зияты бұзылған 3-5 сынып оқушылардың жазбаша сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаты»48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь