Оқу іс-әрекеті -оқушылардың дүние танымын қалыптастырудың алғышарты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I бөлім Оқу іс.әрекеті.іс.әрекеттің бірі ретіндегі
теориялық алғышарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.1 Оқу іс.әрекетінің теориялық алғы шарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Баланың дүние танымды қалыптастырудағы оқу
іс.әрекеті құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
II бөлім Оқу іс.әрекеті құрылымының жүзеге асыру амалдары ... ... ... ... ... .32
2.1 Оқу іс.әрекеті құрылымының жүзеге асыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.2 Оқушылардың оқу іс.әрекетіндегі бастапқы қалпы және
коррекциялау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
«Оқу іс-әрекеті» түсінігі үнемі бір жакты түсінік деп айтуға келмейді. Кең мағынада алғанда ол кейде үйренудің, оқудың және тіпті оқытудың синонимі ретінде жөнсіз қарастырылады. Тар мағынада, Д.Ь.Эльконин бойынша — кіші мектеп жасындағы жетекші іс-әрекет түрі. Д.Б. Әльконин, В.В. Давыдов, А.К. Маркова жұмыстарында «оқу іс-әрекеті» түсінігі, субъектінің оқу пәніне деген, С.Л. Рубинштейн бойынша түсіндірілетін, бүкіл оның барысындағы ерекше «жауапкершілік қатынаспсн» теңестіріле отырып, іс-әрекеті тік мазмұн мен мағынаға толады.
Назар аудара кететін жайт, мұндай түсініктемеде «оку іс-әрекеті» іс-әрекеттің жетекші түріне қарағанда кеңірек түсініледі, себебі барлық жас кезеңдеріне, соның ішінде студенттік кезеңге де таратылады. Бұл мағынадағы оқу іс-әрекеті іс-әрекет субъектінің оқу әрекетімең жалпыланған тәсілдерін игеруі және оқытушы тарапынан әдейі койылған оқу мімдетін орындау үрдісіндегі, өзіндік бақылау мен өзіндік бағалауға ауысатын сыртқы бақылау мен бағалау негізіндегі өзіндік дамуы. Д.Б. Эльконин бойынша, «оқыту іс-әрекеті -бұл кең мазмұны жағынан ғылыми түсініктер саласындағы әрекеттің жалпыланған тәсілдерін игеру болатын іс-әрекет, ... мұндай іс-әрекет сәйкес түрткілер мен қозғалуы керек. Осындай мотивтер ретінде әрекеттердің жалпыланған тәсілдері бола алады немесе, басқаша айтқанда өзіндік өсу, өзіндік шыңдалу мотивтері. Егер де оқушыларда осындай мотивтерді қалыптастыра алған жағдайда, онда жаңа мазмұнға тола отырып, іс-әрекеттің жалпы түрткілері,яғни мектеп оқушысының қоғамдық мәнді және қоғамдық бағалы іс-әрекетті жүзеге асыру позициясымен байланысты түрткілері қуатталады»
Оқу іс-әрекеті, олай болса, іс-әрекеттің ерекше түрі ретінде қарастырыла алады.Ол іс-әрекеіттің субъектісі ретінде үйренушінің өзіне бағытталады — оның әлеуметтік-мәдени тәжірибені қоғамдық пайдалы, танымдық, теоретикалык және практикалык іс-әрекетті ұғу әр түрлері мен формаларында саналы, мақсатты игеруі арқасында тұлға ретінде қалыптасуы, дамуы және шыңдалуы. Үйренуші іс-әрекеті терең жүйелі білімдер игеруіне, әрекеттің жалпыланған тәсілдерін өңдеуге және де оларды түрлі жағдайларда және шығармашылық түрде пайдалануға бағытталған.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Оқу іс-әрекеті -оқушылардың дүние танымын
Қалыптастырудың ... ... ... :
ФК-08-3к2 топ студенті
Төлеева А
Шымкент 2009 ж.
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................................3
I бөлім Оқу іс-әрекеті-іс-әрекеттің бірі ретіндегі
теориялық
алғышарты...................................................................
........................8
1. Оқу ... ... ... Баланың дүние танымды қалыптастырудағы оқу
іс-әрекеті
құрылымы....................................................................
.............20
II бөлім Оқу ... ... ... ... Оқу ... құрылымының ... ... ... оқу іс-әрекетіндегі бастапқы қалпы және
коррекциялау
жолдары.....................................................................
....................42
Қорытынды...................................................................
.........................................48
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
................49
Қосымша.....................................................................
...........................................50
Кіріспе
«Оқу іс-әрекеті» түсінігі үнемі бір жакты түсінік деп айтуға келмейді.
Кең мағынада алғанда ол ... ... ... және ... ... ... ... қарастырылады. Тар мағынада, Д.Ь.Эльконин бойынша —
кіші мектеп жасындағы жетекші іс-әрекет түрі. Д.Б. ... В.В. ... ... ... «оқу іс-әрекеті» түсінігі, субъектінің оқу пәніне
деген, С.Л. Рубинштейн бойынша түсіндірілетін, бүкіл оның ... ... ... ... отырып, іс-әрекеті тік мазмұн
мен мағынаға толады.
Назар аудара кететін ... ... ... «оку ... ... ... түріне қарағанда кеңірек түсініледі, себебі барлық жас
кезеңдеріне, соның ішінде студенттік ... де ... Бұл ... ... ... субъектінің оқу әрекетімең жалпыланған тәсілдерін
игеруі және оқытушы тарапынан әдейі койылған оқу ... ... ... ... мен өзіндік бағалауға ауысатын сыртқы бақылау
мен ... ... ... ... Д.Б. Эльконин бойынша, «оқыту іс-
әрекеті -бұл кең ... ... ... ... ... әрекеттің
жалпыланған тәсілдерін игеру болатын іс-әрекет, ... мұндай ... ... мен ... ... ... мотивтер ретінде әрекеттердің
жалпыланған тәсілдері бола алады немесе, басқаша айтқанда өзіндік өсу,
өзіндік ... ... Егер де ... ... ... ... жағдайда, онда жаңа мазмұнға тола отырып, ... ... ... ... қоғамдық мәнді және қоғамдық бағалы
іс-әрекетті жүзеге асыру позициясымен байланысты түрткілері қуатталады»
Оқу іс-әрекеті, олай болса, ... ... түрі ... ... ... ... ... үйренушінің өзіне бағытталады —
оның әлеуметтік-мәдени тәжірибені қоғамдық пайдалы, танымдық, теоретикалык
және практикалык іс-әрекетті ұғу әр ... мен ... ... ... ... ... ретінде қалыптасуы, дамуы және шыңдалуы.
Үйренуші іс-әрекеті терең жүйелі білімдер игеруіне, әрекеттің жалпыланған
тәсілдерін ... және де ... ... жағдайларда және шығармашылық түрде
пайдалануға бағытталған.
Оқудың жалпы теориясының негізін қалағандар Я.Л. Коменский, XX ғасырдың
ортасындағы отандық және ... ... ... ... ... Д.Б. ... В.В. Давыдов, И. Лингарт, И. Ломпшер оқу іс-
әрекетінің психологиялық ... ... ол ... ... ... Оны ... - Д.Б.Эльконин, В.В. Давыдов, Л.К.
Маркова және т.б. (оның психологиялық ... ... ... кең
контекстінде Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн еңбектерінде қаланған, ... ... Л.П. ... тұжырымдаған) оқыту теориясына жаңа проблема
қойды: іс-әрекет ... ... ... үрдісінде игеруі, яғни,
әрекеттің жалпыланған тәсілдері арқылы оқу міндеттерін орындау ... ... ... ... ... ... өндіретін әрекеттер
процесінде игеруі.
Оқу іс-әрекеті теориясының алдынан қойылған проблемалардың өзектілігі мен
дерктілігі тек оқыту ... ... осы ... ... ғана таратылмайды, 214 сонымен бірге жоғары оқу орнындағы ... ... де ... ... ... ... жеткілікті
түрде қалыптастырылмаған және зерттелмеген). Оқу іс-әрекеті теориясының
жоғары оқу ... ... ... ... мен дер ... ... жоғары мектептерде (біздің елімізде, ... де), ... ... да, ... оқу ... де ... мүмкімдік беретін белгілі бір позитивті беталыс калыптасқан.
Оқу іс-әрекеті оны ... ... ... ажырататын үш негізгі
сипаттамалары белгіленеді: 1) ол оқу ... ... және ... ... ... бағытталған; 2) онда әрекеттердің жалпы
тәсілдері мен ғылыми түсініктер ... ... ... игерілген
тұрмыстық түсініктерге қарағанда); 3) ... ... ... ... ... алады (И.И. Ильясов) (алдын алу оны ... ... ... жоқ ... байқағштық көру және қателесу
әдісі бойынша оқумсн салыстырсақ, онда оқу ... ... Бұл ... ... екі ... ... ... Біріншіден, танымдық
қамықпайтын қажеттіліктерге жауап бере отырып, 4) оқу ... өзін ... ... бүл ... Д.В. ... анықтауы
бойынша, негзгі сипаттамасы болып табылады. Екіншіден, оқу құрылымы ... ... ... Й. Лингарт окудың белсенді формасы ретінде оқу
іс-әрекетінің тағы бір ... ... ... ... 5)
үйренушінің психикалық қасиеттері мен мінез-құлқының «оның өз әрекеттерінің
иәтижелеріне байланысты» өзгеруі. Осылайша, оқумен теңестіре отырып, оқу ... бес ... ... ... болады.
Оку іс-әрекетінің, үйренушілердің әрекеттің жалпыланған іс-тәсілдерін
игеруі, олардың мүғалімнің оқу ... ... ... ... ... ... рқасында өзіндік дамуы іс-әрекеті ретіндегі
анықтамасын негізге ала ... оның ... ... Ең ... Д.Б. ... ... оның қоғамдық сипатын
атап өтейік: мазмұны бойынша, ... ол ... ... мәдениет пен
ғылымның барлық байлықтарын игеруге бағытталған; мағынасы бойынша, себебі
ол қоғамдық мәнді және ... ... ... ... ... ол
оқытудың қоғамдық ендірілген нормаларына сәйкес және де арнайы ... ... ... ... ... ... Кез ... іс-әрекеттср сияқты оқу іс-әрекеті саналы
түсіндірілгендігімен сипатталады және оның ... бір ... мен ... ... ... ... ... кез-келген басқа іс-әрекет
сияқты, оның мәнін анықтаудан, яғни, ... неге ... ... бұл жерде - білімдерді меңгеруге, әрекеттердің
жалпыланған ... ... ... ... мен ... ... ... өңдеуге бағытталған, осы үрдіс барысында
үйренушілсрдің өзі де дамиды. Оның ... пәні осы ... ... ... оқу іс-әрекетті игеруге тепе-тең емес ол оның
негізгі мазмұны болып табылады және игеруді ... оның даму ... ... ... анықталады. Сонымен бірге, оқу іс-әрекеті субъектінің
езінің ... ... (ол оқу ... жетекші болып
табылатын кіші мектеп жасында елеулі мөлшерде, тіпті іс ... ... ... ... ... өзгерісті интеллектуалдық, түлғалық
тұрғыда жанамаланады, бұл да оку ... ... ... ... жүзеге асуына көмектесетін кұралдарды үш тұрғыдан
қарастырған жөн. Біріншіден, бұл оқу ... ... ... қызметтерінің негізінде жатқан интеллектуалдық ... ...... ... ... ... синтез,
жалпылау, жіктеу және т.б. Екіншіден, бұл белгілік, тілдік, ... ... ... ... игеріледі, рефлексияланады және
даралық тәжірибе өндіріледі. Үшіншіден, бұл негізгі білімдер, оларға жаңа
білімдер қосылуы ... ... ... ... тез ... үш ... ... жайлы С.Л. Рубинштейннің жалпы оқу теориясында
неғұрлым толығырақ айтылған. Бұл теория бойынша «проблеманы шешу ... ... ... ... бар ... қандай да бір жағдайларды,
шешу әдістері немесе құралдары ... ... ... сәйкес, мектептегі оқу үрдісінде, әсіресе кіші мектеп жасында оқу,
іс-әрекетке араласу бір мезгілде оның ... де ... ... іс-әрекетінің тәсілдері қайта жаңғыртушы, ... ... ... ... көп ... ... (В.В. Давыдов т.б.). Оқу іс-әрекетінің тәсілдері - бұл қалай ... ... ... ... алу керек деген сұрақтарға жауап.
Тәсілдердің ... ... және кең ... ... ... ... қалыптасу теориясында берілгсн (П.Я. Галперин т.б.).
Мұнда бағдарлану принципі, сыртқы, заттық әрекеттен ішкі, ... ... және осы ... ... өзі қалай жасағанына қатысты сатылылығы —
оқу іс-әрекетінің тәсілдерін ... ашып ... ... жұмыс
тақырыбы: «Оқу іс-әрекеті -оқушылардың дүние танымын ... деп ... ... ... Оқу ... ... дүние танымын
қалыптастырудың алғышартын теориялық тұрғыда негіздеп, тәжірибелікте ... ... ... ... Оқу ... ... ... танымын
қалыптастырудың алғышарты белгілеу мен оның ... ... ... ... ... Зерттеу мәселесіне қатысты психологиялық ... ... ... ... мен ... тексеру
материалдары.
Зерттеу әдістері: Зерттеу мәселелеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... тұрсыда салыстырмалы зерттеп көру.
Зерттеудің теориялық және практикалық мәнділігі: ... ... ... ... ... ашу, даму мен ... талдап көрсете алуымен ерекшеленеді.
Курстық жұмыс құрылымы: кіріспеде, екі бөлім және әрқайсысында ... ... ... ... ... ... Оқу іс-әрекеті-іс-әрекеттің бірі ретіндегі
теориялық алғышарты
1.1 Оқу іс-әрекетінің теориялық алғы шарты
Оқыту теориялы ... ... ... ... ... ... туралы маркстік ілімнен туындайтын психологияның әдіснамалық
қағидаларын қанағаттандыруы тиіс. Кеңес ... өз ... ... үшін ... ұзақ ... өтті. Қазіргі кезеңде басты ... ... жеке ... ... барлық жеке
теорияларда осы қағидалардыбіртіндеп іске ... ... ... ... ... болып табылады.
Екінші маңызды міндет бізге бөтен әдіснамалардың енуіне жол
бермеуге саяды. ... ... ... ... ... ... Мәселен мынада: Б.Ф.Скиннер тек бағдарламаланған оқыту идеясын
қалыптастырып қана қойған жоқ, ол ... ... ... ... процесін
бихевиористік түсінуге негізделген бағдарламаланған оқытудың нұсқауын
жасады. Өкінішке орай, ... ... ... ... ... осы іске асырудың нақты нұсқауынан ... ала ... ... ... ... ... талдау бағдарламаланған оқыту
әлі күнге дейін американдық бихевиористік нұсқаудың әсерінен құтыла алмай
келе жатқандығын ... Бұл ... ... ... ... ... кезеңдерін де, олардың нақты мазмұнын
талдау ерекше маңызды.
Л.С.Выготскийдің ертеректегі еңбектерінде-ақ ол ... ... мен ... ... ... ... ... болып табылатындығын айтқан болатын. Психика мен
мінез-құлықтың ажырауы мінез-құлықты талдаудағы ... және ... ... идеализмге алып кледі. ... ... ... ... ... ... мінез-құлықсыз психика
болмайды».
Сөйтіп, Л.С.Выготскийдің бұл жұмыстарында, кейінен бірқатар ... ... және ... ... де ... ... жетекші қағидаларының бірі болып табылатын психика мен іс-
әрекеттің ... ... ... ... ... ... түсіну үшін олардың шектерінен
шығу – адам өмірінің өзіне, оның болмысының ... ... ... ... Ол адам ... дамуының негізінде оның шындыққа
практикалық қатынастарының ... ... деп ... ... индивидтің санасы мен практикасы ... ... ... жоқ, ол адам ... ... басты нәрсе
әлеуметтік тәжірибені меңгеру болып табылады деп санады. ... ... ... ... ретіндегі әлеуметтік, тарихи ... ... ... зор.
Л.С.Выготскийдің көрсетуі бойынша, психикалық қызмет сыртқы,
материалдықтың өзгеру нәтижесі ретінде жанамалайтын ...... ... Осы ... ... ... ... сыртқы әрекеттен өзгертілген процесс ретінде ... ... ... ... ... формасының сыртқы іс-
әрекетпен тектік байланысып мойындау Л.С.Выготскийде тұтас психикаға
таралады. «Кез ... ... ... қызмет өз дамуында сыртқы деңгей
арқылы өтуі қажет». Бірақ интериоризация мәселелерін қарастыруда ол сыртқы
жүріс-тұрысты ... ... ... баса ... ... ... ол үшін басты жағдай әлеуметтік тәжірибенің ішкіге ауысуы болды. «Біз
үшін «сыртқы» процесс туралы айту – ... ... айту ... ... ... ... оған адам психикасының әлеуметтік
табиғатын нақты көрсету мүмкіндігін береді. ... ... ... ... ... деп ... «Адамның психологиялық табиғаты
ішкіге ауысқан және ... ... оның ... ... қоғамдық қатынастар жиынтығын білдіреді».
Л.С.Выготский сыртқы іс-әрекет пен психиканың бірлігі принципінің
және адам психикасын табиғаты бойынша әлеуметтік психика ретінде ... ... сала ... ... ... ... ... алмады, өзі қарсы күрескен интеллектуализмнің шырмауына түсті.
Құралдырға шешуші мән бере келе, ... олар өз ... ... ... бейнесі болғандықтан, адам үшін ... бір ... ... ғана ... ... деп көрсетті. Бұл ішкі және ... ... да орын ... ... ... психиканың жанамаланған
формаларының даму процесі мәннің даму процесі болып табылады ... ... ... ... ... ... ... Сонымен, сөздің өз
мағынасына қалай ие болатынын тексеру міндеті тұр. Л.С.Выготский ... ... ... ... ... түсініктердің қалыптасу
процесі эксперименттік зерттеуге айналды. Л.С.Выготский үшін ... сана ... ... ... ретінде алынды. Оның ойынша, адам
түсініктерінің даму деңгейі олардың әлемді ... ... ... ... ... ... де анықтайды. Түсініктердің
дамуы балаға ... ... ... жол ... үлкен адаммен бірлескен іс-
әрекетімен байланысты.
Сонымен, Л.С.Выготский жүйесінде қарым-қатынас алдыңғы орынға
шығып, адамның ... ... ... ... практикалық қатынастарын
жоғалтуға деген шынайы қауіп пайда болды. Бала заттар әлемімен шынайы
әрекеттесетін ... ... тек ... ... тіршілік иесі ғана
бола бастады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... адам ... қалыптасуындағы құралдардың рөлін
зерттеу, Л.С.Выготскийдің сананы субъект ... ... алып ... ... одан тыс жатқан күштермен түсіндіруге талпынысын іске ... ... ... тыс және өздігінен алынған құрал асыра ... ... ол ... ... және өз ... ... сана
ішінде тұйықталуға алып келді. Л.С.Выготский инбивидуалды сананың бірлігі
ретінде қарастырған мағына адам психикасының құрылымын, оның даму ... ... ... ... қиындыққа тірелуінің емес, оның қағидаларының
психиканың мәдени-тарихи теориясында жеткілікті, барабар іске аспауының
салдары болды.
Л.С.Выготскийдің адамның ... ... ... ... ... рөрі ... бастапқы пікіріне күмән
келтірілмейді. Бірақ адам психикасы дамуындағы еңбектің адамды ... ... ... ... ... ... орнына,
Л.С.Выготский тек құралдардың рөлін ғана зерттеді. Бірақ құралдардың болуы,
олар қаншалықты маңызды ... да, ... ... ... бере ... ... еңбек іс-әрекеті процесінде адамдар
арасында болатын жаңа қатынастардың адам психикасына әсерін талдаған жоқ.
Сонымен бірге адам ... ... ... ... ... бірден табиғи психикалық процестерді қоғамдық процестерге ... ... ... адам ... дамуын қарастыруда әлеуметтік
және табиғи процестерді психологиялық процестердің әр ... екі ... ... ... ... ... ... кеңестік
психологияның осы теорияны шешу үшін жасалған ... ... ... ... шешу ... ... бас ... деген
сөз емес.
Л.С.Выготский теориясының жетіспейтін тұстарын толықтыруды,
практикалық ... ... одан ары ... ... және ... әлеуметтік шарттану принципінің дамуын біз С.Л.Рубинштейннің,
А.Н.Леонтьевтің және оның ... ... ... ... психологияның пәнін дәлірек айқындап
берді. Бұл «айқындау» психологияның пәні ... ... бас ... ... не ... отырғанын білетін кез келген психология ... тағы да ... ... ... ... пәні ретінде іс-
әрекеттен бас тартупсихиканың қалыптасуы мен қызмет етуіндегі оның ... бас ... ... жоқ. ... ... ... ... бірлігі принципін жария етті: «…нақты ... ... ... іске аса ... ... ... ... қалыптасады».
Бірақ іс-әрекет пен психиканың нақты сәйкестігі теориялық ... ... да да ... күйі ... ... іс-әрекет пен ішкі, идеалдылық құбылыс ретіндегі психиканың
дуализмін жою туралы сұрақ та шешілмеді.
Л.С.Выготскийдің 1925 ж. жазуы ... ... ... ... ал ...... ... Бірақ
екі жерде де – психика мен мінез-құлық бір нәрсе ... екі ... ... мен ... ... ... екі заттың өздігінен жоғалып
кетуіне алып келмейді. Ол үшін олар ... ... ... мәні ... ашу
қажет.
Біздің көзқарасымыз бойынша, бұл міндетті А.Н.Леонтьев ... ... ... ... теориясын сынай
талдаудағы айтқан негізгі қарсылықтары мынадай: түсінік емес ... да, ... де, ... да ... организмді қоршаған ортамен
байланыстыратын шынайы іс-әрекет ... ... да, ... ... де ... анықтайды.
А.Н.Леонтьевтің психикаға көзқарсының мәні, ... ... өмір бойы ... ... құбылыс ретінде емес, өмірді іске
асыратын процестер ретінде қарастыруында. Психика организмнің ... ... ... ... ... ретінде емес, өмірлік іс-әрекеттің
өзінің формасы ретінде қарастырылады.
Организмнің қоршаған ортамен шынайы, ... ... ... ... ... ... ... даму логикасының өзі
психикалықтың ... ... ... алып ... ... белгісін іздеу бірінші рет организм мен ортаның ... ... ... ... А.Н.Леонтьев өмірлік іс-әрекеттің
осы ерекше формасы – психиканың объективті ... ... ... орта ... тітіркенгіштігінің болуын ұсынды. Олар: тікелей
өмірлік мәні жоқ, бірақ тура өмірлік мәні бар басқа әсерлермен ... ... ... қызметін атқаратын, организмнің тікелей мәнді
тітіркенгіштермен байланысын жанамалайтын оратның ... ... ... ... ... осылай күрделендіру біртекті, заттық
безендірілмеген ортадағы өмірден дискретті ортадағы өмірге ... Сол ... тура ... бар ... табу ... іздестіру жасауы, оған бейімделуі, оны бейнелеуі қажет.
А.Н.Леонтьев басқа ... мен ... ... ... ... эксперименттік мәліметтерді талдай ... орта ... ... іске асыратын механизмнің типі
олардың психикасы дамуының жалғыз белгісі бола алмайды деген қорытындыға
келеді. Ол ... ... ...... – интеллект деген дәстүрлік
схемасына қарсы шықты. А.Н.Леонтьев жануарлар психикасы дамуының негізгі
кезеңдерін айқындауда ең ... ... ... ... ... ... шындықты бейнелеу формаларын анықтайтын, ... ... ... ... ... керектігін көрсетті. Бұл бағыттың
негізінде ол келесі кезеңдерді бөліп көрсетті: қарапайым сенсорлық ... ... және ... ... ... тіршілік еті жағдайының өзгеруі
жануарлардың іс-әрекет, мінез-құлық құрылысныдағы өзгеріске ... ... ... бұл өз ...... формасын өзгеріске
түсіреді. Сонымен қатар ол бейнелеу ... ... мен ... ... арасында кейде тура сәйкестіктің болмайтындығын көрсетті:
бейнелеу формасы іс-әрекет құрылысынан қалып қалады. А.Н.Леонтьев ... ... ... және бейнелеудің түрлі формаларын көрсете
отырып, олардың барлығы инстинкттік-биологиялық ... ... ... атап ... ... ... болу жағдайларын талдай отырып, А.Н.Леонтьев
бұл жағдайда да енді еңбекке айналған және ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері психиканың
ерекшеліктерін тудыратын көрсетеді.
Субъектіні әлеммен ... ... ... пәні ... ... Ең ... ол өз ... іс-
әрекеттің құрылымын,, құрылысын зерттеуге бағыттады. Ол сараланған іс-
әрекеттің ... ... ... ... пен мотивті объективтендірді,
ішкі толғаныстар емес, субъектінің іс-әрекетін бағыттайтын ... ... ... Іс-әрекет мотивін ол тек субъектінің бір нәрсеге деген
қажеттілігі, қажетсіну ретінде ғана емес, заттанған қажеттілік ... ... ... ... ретінде анықтады.
А.Н.Леонтьев іс-әрекет, әрекет, ... ... Ол ... ... ... ... ... іске асырушы процестер деп түсінеді. Іс-әрекетке тән ерекшелік
мотив пен мақсаттың сәйкестігі болып табылады. Ол өзі қол ... ... ... ... 1965 ж. «Адамның жеке іс-
әрекеттерінің негізгі құраушылары оларды іске асырушы ... ... ... деп біз қол жеткізулі тиіс нәтиже туралы көзқарастарға
бағынышты процесті, яғни ... ... ... ... ... Мотив
түсінігі іс-әрекет түсінігімен сәйкестенетіні сияқты, мақсат түсінігі
әрекет түсінігімен ... ... ... әрекетті оның
мақсатынан емес, сол іс-әрекет іске асыратын ... ... ... ... ... ... анықтайды. Іс-әрекетке
қарағанда әрекетке тән қасиет ... ... ... еместігі болып
табылады.
А.Н.Леонтьев операцияларды әрекетті іске асыратын тәсілдер ретінде
анықтайды. Сөйтіп, операциялар әрекеттердің мотивіне де, ... да ... ... ... ... ... Операциялар әрекеттерден
туындайды: «…әрекеттің ... ... ... ... ... ... кіргенде, бірінші әрекет екіншісінің іске асу тәсіліне, саналы
операцияға айналады».
А.Н.Леонтьев мотив пен ... ... ... түсінетін
субъект үшін іс-әрекеттің (әрекет) мағынасы түсінігін енгізді. Бұл ... ... ... ... ... және оның ... ... табылатын екі нәрсе арасындағы қатынас ретінде көрінеді.
Оның жазуы бойынша, ... ... ... ... іске
асырылатын қатынас ретінде көрінеді.
Жануарлар іс-әрекетінің инстинктивті-биологиялық сипатын ескере
отырып, А.Н.Леонтьев бұл ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Жануарлардың биологиялық
қажеттіліктерімен байланысты нәрселердің барлығын ол бенелемейді, ол үшін
олар жоқ ... ...... шындықты тұрақты объективті заттық
бейнелеу болмайды».
Психиканың бұл ерекшелігі ... ... ... Онда ... ... ... үнемі мотивпен сәйкес
келеді. Сонымен, жануарларда әрекет жоқ, жануардың затқа қатынасы ... ... ... ... қызметтерді саналы бөлумен
сипатталып, бірлескен іс-әрекеттің жоқтығы осымен түсіндіріледі.
Адам іс-әрекетінің құрылысы ... ... ... ... ... іс-
әрекетті ретінде тек құралданғандығымен ғана ... ... ... де ... Адамның әлемге қатынасы тек құралмен ғана
емес, сондай-ақ ол өндірістік қатынастарға түсетін ... ... ... де ... ... ... ... қызметтерді бөлу алғаш рет
әрекеттің пайда болуына алып келеді. ... ... ... нәрсеге тек
ұжымдық еңбектің әрбір қатысушысының өз әрекетін орындауы нәтижесінде ғана
қол жеткізуге ... Жеке ... ... ... ... қол жеткізбейді,
индивид үшін өздігінен өмірлік мәнге ие болмайды. Осылайша, іс-әрекеттің
қоғамдық шарттары, әрекеттің объективті ... мен оның заты – ... ... қатынастарды индивидтің бейнелеуін қамтамассыз ететін
психиканың жаңа формаларын туындатуды ... ... ... бұл ... ... ретінде ашатын психиканың формасын А.Н.Леонтьев адамның
ақылды, ойшыл ... деп ... ... ... ... ... ... туындауымен бірге адам психикасының өз табиғаты бойынша
негізгі, қоғамдық «бірлігі» – адам ... ... ... ... үшін ... затын сол затқа қатынастан бөлу
заттардың ұжым қажеттіліктеріне тұрақты қатынасқа шыға бастауына, ... ... ... және оны ... ... ... ... ие болуына алып келеді. Адам үшін мән ол бейнелейтін ... ... ... ... ... мәселесін жаңа
тұрғыдан қояды. Дәстүрлі буржуазыялық психология санадағы бар ... жеке ... ... мен ... ... ғана ... ... белгілі. Л.С.Выготский сияқты А.Н.Леонтьев те ... жеке ... ... мен ... ерекшеліктерімен
сәйкеспейді деп есептейді. Сананың өзінің жеке ... ...... ... ... ... ... шарттанған ішкі құрылысының өзіндік өзгешелігі. Сонымен,
сананың ерекшеліктерін анықтауда автор оның ... ... ... тән, ... ішіндегі сананың тұйықтығын жляды және
осылайша, сананы болмыс қалай ... ... ... мәселесін шешуге мүмкіндік ашады.
Сананың ішкі құрылысындағы ... ... – мән ... ... бөле ... ... олардың әр түрлі қоғамдық-
экономикалық формациялар жағдайларында қалыптасқан, адамның табиғатқа ... ... ... ... ... ... табылатын
қатынастары тарихи даму процесінде сананың түрлі құрылысына алып ... сүру ... ... ... ... ... организмнің
өмірлік іс-әрекет формасы ретіндегі психика бағыты А.Н.Леонтьевке психиканы
субъект ... ... алып ... және оны ... формасы ретінде
түсінуге мүмкіндік берді.
Бас кезінде ... сана ... ... ... ... енді, онымен бөлінбестей байланысты болды. Еңбекті
бөлу процесі бірте-бірте ақыл-ой және физикалық еңбектің пайда болуына ... Ой ... ... психикалықтың формасын іс-әрекеттің жеке
элементтері де, оны құрайтын жеке әрекеттер де ... ... ... ... ... іс-әрекеттің ішінде бөліне отырып, психикалық
процестер одан кейін өзіндік мотивтерге ие болады, ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
инетриоризацияланады, ішкі, идеалдық іс-әрекет формасына ие болады. Бірақ
психикалықтың формасын қабылдап және біршама ... бола ... ол ... ... яғни ... ... өзара әрекеті процесінде пайда
болатын өмірлік тапсырмаларды ... ... ... болуын
доғармайды. Психикалық іс-әрекет таза ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Бұл А.Н.Леонтьевке ішкі
іс-әрекетті, сана іс-әрекетін және сыртқы ... ... ... ... жоюға, сана процесі мен сыртқы іс-әрекет – бұл екі түрлі нәрсе
емес, бір іс-әрекеттің екі формасы ... ... ... ... ... ... бірі ... туындаған, оның дериваты. Бұл екі формалар
өзара бір-біріне ауысулармен, өзара айналулармен байланысты, психика мен іс-
әрекеттің бірлігінің басты, шешуші ... ... ... ... екі ... ... ... салдарынан бейнеленіп, адамды қоршаған
әлеммен түрліше байланысатын болса да, тең ... ... ... ... ой елегінен өткен және мағына қалыптастырушы процестер. ... екі: ... және ... ... ... ... өмірінің бөлінбестігі көрінеді». Сыртқы, практикалық және ... ... ... ... бірдей құрылысы болатындығынан
да көрінеді. А.Н.Леонтьевтің көрсетуі бойынша, психикалық ... ... ... іс-әрекетті, әрекетті және операцияларды
ажырату ... ... ... пен ... ... құрылысының
жалпылығы олардың өзара ауысуы мен өзара айналуын мүмкін ... ішкі ... ... өзіне жеке-жеке сыртқы әрекеттер мен операцияларды ... ... ... ... ... – ішкі, ойлық әрекеттер мен
операциялар енеді.
Дәстүрлік буржуазиялық психология тек сыртқы іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... А.Н.Леонтьев кері
тәуелділік мәселесін қойды. ішкі, психикалық іс-әрекет сыртқы практикалық
іс-әрекетке тәуелді. Сыртқы әрекеттің филогенездегі де, ... ... дәл ... Бұл идея ... ... К.Маркстің
«идеалдық деген адам басына қондырылған және онда ... ... ... ... ... іске асуына алып келді.
Психологияның пәні, сөйтіп, психика емес, құрылымдық элементтері
сыртқы, материалды формада да, ішкі, психикалық формада да ... ... ... ... ... ол үшін ... болып табылатын сыртқы,
материалдықпен тектік байланыстағы адам іс-әрекетінің жеке түрі ғана ... ... ... ... ... ғылымның даму жолын
бірден өзгертті. Осыған дейін ол ... ... ... ... пен ... ... басталса, ал енді қазір
«субъектінің психикасы мен іс-әрекетінің шын мәнісіндегі бірлігінен бастау
алып, олардың ішкі ... ... мен ... ... ... еңбектерінде адам психикасын тарихи, ... ары ... ... дамыды. Ол осы кезге дейін ... ... ... екі ... ... үш түрін ажырату қажет
екенін ... Егер ... туа ... ... ... ... оған бейімделген жеке-дара тәжірибе болса, адамда тәжірибенің тағы ... – өмір сүру ... ... ... практика тәжірибесі,
адамзат тәжірибесі бар, өз механизмдері бойынша айрықшаланатын, ерекше бұл
процесте өзіндік адамдық қабілеттіліктер ... ... ... бұл ... индивидуалды тәжірибеге ұқсатуға болмайды.
Соңғысынан ол тек мазмұны ... ғана ... ... қатар оны меңгерудің
принциптік механизмі ... ... ... А.Н.Леонтьев «мидың қызмет атқарушы
мүшелері» туралы болжам дасады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сол психикалық
қызметтердің мүшелерінің рөлін атқарып, адамда өмір сүру ... ... ... ми ... ... пайда болатын
жүйелік процестер болып табылатындығы айтылған. Бұл болжамның теориялық
мәні – оның ... ... және ... ... ... және адамның оның бірлігіндегі тарихи, қоғамдық табиғатын
көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... кең эксперименттік дамудан
өтті. Л.И.Божович, А.В.Запорожец, П.И.Зиченко, Д.Б.Эльконин және т.б.
басқарған ... ... ... ... ... адам іс-
әрекетінде тек анық психологиялық құрылым ғана ажыратылып қойған ... ... оның ... ... психологиялық сипатқа ие болды. Жеке
психикалық процестер ... ... ... ... бұл ... адам үшін ... мағынасына тәуелді зерттелінді.
Бұл жұмыстар ... ... жою ... оның ... ... түрлеріндегі субъектінің
шынайы өміріне психиканың тәуелділігін анықтауда үлкен мәнге ие болды.
Сонымен А.Н.Леонтьев өзгертілген сыртқы ... ... ... ... ... қана қойған жоқ, сонымен қатар оның онтогенез
процесіндегі іске асуын да тыңғылықты зерттеді. Бұл мәселені жүйелілікпен
және біртіндеп ... ... мен оның ... ... ... ... және ... жұмыстары 40-жылдардың соңында кеңестік психологияның
негізін құрайтын үш ... ... 1) ... ... ... 2) адам ... іс-әрекетінің әлеуметтік табиғатын мойындауға;
3) психикалық іс-әрекет пен сыртқы, ... ... ... алып ... ... дүние танымды қалыптастырудағы
оқу іс-әрекеті құрылымы
Оқу іс-әрекеті келесі компонентерден ... ... ... ие,
мотивация; кейбір жағдайларда тапсырмалардың түрлі формаларындағы оқу
міндеттері; оқу әрекеттері; өзін-өзі бақылауға ... ... ... ... ... Осы іс-әрекеттің әр компонентінің ... ... бар. ... ... ... ... ... іс-
әрекет бола отырып, оқу ... ... ... акт
сипатталатын құрылыспен сипатталады, дәлірек айтқанда: мотив, жоспардың
болуы (пиғыл, бағдарлама), орындау (жүзеге асыру) және ... (К. ... ... Дж. ... А.А. Леонтьев).
Оқу іс-әрекетінің кұрылымдық ұйымдасуын Д.Б. ... В.В ... ... ... ... И.И. ... ... деп көрсетеді «...оқу ситуацияла-
ры мен міндеттерінің сипатталынатыны, мұнда оқушы әрекеттің
жалпы тәсілін игеруге тапсырма мен оны игеру мақсатын ала-
ды, және де ... бір ... ... ... ... табу үшін үлгілер мен нұсқау алады. Оқу әрекеттері - бұл
оқушылардың ғылыми ... мен ... ... алуы мен ... және де ... өндіру мен нақты мін-
деттерді шешуде қолдану әрекеттері. ... ... ... ... ... берілген үлгілермен жалпылауға
бағытталған. Бағалау әрекеттері берілген ғылыми ... ... ... ... ... ... ... сапасын
белгілейді»
Төменде схемалық түрде көрсетілген оқу іс-әрекетінің сыртқы құрылымының
әр компоненттерін жете қарастырайық. Оқу ... ... ... құрамы
Мотивация - оқу іс-әрекеті қурылымының бірінші компоненті. Мотивация,
ары ... ... тек оқу ... ... ... ... бірі ғана емес ... «әзірлік заңын»,
П.Я. Гальпериннің ... ... ... ... ... міндетті сатысы ретінде қарастыруын еске түсірейік), сонымен коса,
осы іс-әрекет ... оның ... ... ... ... оқу іс-әрекетінің құрылымына бірінші міндетті компонент ... Ол ... ... ішкі ... ... ... ... бірақ осы іс-
әрекет субъекті ретіндегі тұлғаның әрқашанда ішкі сипаттамасы болады. ... ... оқу ... ... дәрежелік маңыздылығымен оның
келесі тарауда арнайы жеке қарастырылуы түсіндіріледі.
Санақ бойынша, екінші, бірақ іс-жүзінде, оқу іс-әрекеті құрылымының басты
компоненті оқу ... ... ... Ол ... белгілі бір оқу
жағдайындағы белгілі бір оқу тапсырмасы ретінде ұсынылады ( оның тұжырымы
мен нәтижесі үшін аса ... ... ... ... оқу ... ... ... ғылым дамуында үлкен тарихқа ие. Психологиялық тұрғыда
отандық ғылымда міндеттер категориясын алғашқылардың бірі ... ... М.Я. ... ... Ол ... ... ... отырып,
түрлі оқу және өмірлік ситуациялар үшін ортақ нәрсе - міндет болып табылады
деп көрсеткен. Бұл ... сәт ... әлі ... нәрсесін және затта
жай ғана көре ... ... ... ... ... ... ол
үшін оған осы затпен белгілі бір әрекет жасау қажет. Өз ... ... ... ... ... «әрекет», «мақсат» және «тапсырма»
терминдерін қатар қолданудың мақсатқа сәйкестілігін ... С.Л. ... ... ... ... ... түсінігімен
арақатынаста және жалпы мақсатты болжау контексінде неғұрлым кеңталқылау
алды. С.Л. ... ... ... ... әрекеті дегеніміз — бұл
мақсатты жүзеге асыру. Әрекет жасамас бұрын, мақсатты түсіну керек, ... жету үшін ... ... ... ... ... қаншалықты
маңызды болғанмен де, оны сезініп қана қою жеткіліксіз. Оны жүзеге ... ... ... ... санасу керек. Мақсат пен ... ... ... ол ... ... ... ... саналы
әрекет — бұл азды — көпті мөлшерде міндетті ... ... ... ... ... үшін ... ... тарапынан тусінікті болуы да
жеткіліксіз; ол субъект тарапынан қабылданған болу қажет». Айта ... А.Н. ... ... ... — бұл ... бір ... ... түсінігінің жалпы дидактикалық мазмұнын қарастыра ... ... оны ... анықтайды «..Іске асырылып қойған танымдық ... ... ... ... ... ... формасы, ол
оқыту жағдайында осы іс-әрекетті ... ... үшін ... тудыруға
бағдарланған» . Міндет шарттарына, оның талаптарына берілген деректер мен
іздестіру жатады, сондай-ақ негізгі шарты «бар ... ... ... ... ... ... мүлтіксіз және күрделілік
критерийлері ... ... ... атап ... бұл ... ... көрсеткіш болып табылады, ал субьективті көрсеткіш
қиындыққа немесе міндет орындаудың жеңілдігіне ... ... В.И. ... ... психологиялық міндеттің екі сипаттамасы
да маңызды, мұнда біріншісі - оқу материалын игеруді ... ... ал ... - ... ... ... ... мен байланысты.
Оқу іс-әрекетінін, субъектінің өзін-өзі дамуына бағытталған әрекеттердің
жалпылаған тәсілдерін игерудегі өзгеше іс-әрекеті ретіндегі ... ... атап ... жайт, Оқу міндеті - бұл оку іс-әрекетінің
негізгі бірлігі. Д.Б. Эльконин бойынша, оку ... ... ... ... ... мен ... ... әрекеттенетін заттардың
емес, керісінше, субьектің езінің өзгеруінде тұр.
Оку міндеттерінің кұрамы, яғни, берілген оқу уақыты ... ... ... тиіс ... (әрине, жауаптар да) мүғалімге, оқытушыға және
де оқушыға, студентке белгілі болу керек. Іс жүзінде ... оқу ... ... ... ретінде қойылуы тиіс (Д.Б. Әльконии, В.В. Давыдов,
Г.А. Балл). Олар белгілі бір оқу жағдайларында беріледі және де ... ... ... ... - ... ... және ... (техникалық)
әрекеттер. Көмекші әректтеріне сызба жасау, айрықша ... ... ... ... Сонымен коса, А.К. Маркованың айтуынша, оқу міндеттерін игеру
оқушының соңғы ... ... мен ... оқу міндетін тағайындауы
ретінде жұмыспен өтеледі.
Оқу міндеті кез-келген басқа міндеттср сияқты қазіргі ... ... беру ... ... да, онда екі компонент ... ... ... ... ... пәні және ... пәні күйін талап
ететін модель. Міндет құрамы ... ... және ... ... ... ... және талап» ретінде бір мезгілде бастапқы күй
формасында желме осы ... ... ... ... ... ... (П.А. ... П.К. Анохин) «қажетті болашақ моделі»
формасында көрсетілген. Міндетті осылайша ... ... ... мен
оның үлгісін елестетуді қамтиды. Міндетіне қандай да бір құбылыс, обьект,
процесс жайлы ... тек бір ... ғана ... ал қалғаны
белгісіз ақпаратың күрделі жүйесі ретінде қарастырылады. Ол тек жекелснген
түсіпіктср, жағдайлар ... жаңа ... ... ... ... ететін келісімсіздік, қарама-кайшылық болатындай етіп
тұжырымданған міндеттер немесе мәліметтерді шешу ... ғана ... ... құрамы Л.М. Фридман, Е.И. Машбиц жұмыстарында жете
қарастырылған. Кез-келген ... ... оқу ... ... ... бөлінеді, олар міндет шарттарының құрамына, олардың функциясына
енеді. ... ... ... ... мен ... ... ... немесе көбінесе жасырын формада беріледі).
Л.М. Фридман түсіндірмесінде кез келген міндет кұрамына бірдей бөлшектер
енеді: пәндік ... сөз ... ... ... ... обьектілер
тобы; осы объектілерді байланыстыратын қатынастар; міндеттер талаптары -
міндетті орындау мақсатын ... ... ... барысында нені орнығу
керек, соны көрсету; ... ...... ... үшін оның
шарттарына қатысты жасалу керек ... ... Нұл ... ... және ... түсініктер өте жақын, ... ... ... «орындау тәсілі» терминін пайдалану ыңғайлырақ.
Оқу міндеттерінің ерекшеліктері. Н.И. ... оқу ... ... ... оқу ... маңызды ерекшеліктерін бөледі.
Д.Б. Элькониннің ... ол ... және ... ... ... бағыттылығы деп есептейді, өйткені оны ... ... ... ... оны ... ... өзгеріс болуын ұйғарады.
Міндеттегі өзгерістің болуы өз бетінше мәнді емес, тек субьект өзгеруінің
құралы ретінде ... ... ... оқу ... оқу ... жету
кұралы болып табылады. Осы көзқарастан олардың өзі ... ал ... бір ... ... ... ... ... екінші ерекшелігі оның біржақты ... ... ... ... ... ... басқаша мән беруі
мүмкін. Е.И. Машбиц ... ... «оқу ... ... анықтау» деп
атаған бұл құбылыс түрлі себептерге байланысты болады: міндет шарттарының
анық-қанығына жете алмаудан, түрлі қатынастардың ... Кей ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мынада: қандай да бір мақсатқа жету үшін
бір немесе бірнеше міндеттерді орындау қажет, ал бір ... ... ... түрлі мақсаттарына жетуге үлес қосуы мүмкін. Сондықтан, қандай ... оку ... жету үшін ... ... жинағы қажет, мұнда ор міндет
өзіне берілген орынды алады. Оқу ... ... ... ... қарастырайық.
Міндеттерді орындау тәсілдерін карастыруда ... ... ... ... ... ... (Г.А. ... Осыған сәйкес міндетті
орындау тәсілі деп «орындаушы іске асыру ... ... ... ... ете алатын кез келген процедура». Басқаша айтқанда,
орындау тәсілі орындаушы адамның субъективтік сипаттамасымен теңестіріледі,
олар тек операцияларды ... шегі ... ... ғана ... ... олар орындаудың жалпы стратегиясын анықтайды. Міндеттерді
түрлі тәсілдермен орындау оқу ... ... және ... ... үлкен мүмкіндіктер береді. Міндетті бір ғана тәсілмен
орындау кезінде оқушының ... ... ... ... ... ... ... кезінде ол неғұрлым қысқа, үнемді ... ... ... оның әрі ... ... ... ... амал, тәсілдерді
өзектендіруді және берілген ситуация үшін ... ... ... ... ... оқушыда білімді пайдаланудың белгілі бір тәжірибесі
жинақталады да, логикалық ... ... ... ... ықпал етеді
және өз кезегінде, оның зерттеушілік қабілетін де ... ... ... ... Г.А. Балл ... процесінің өзін енгізе отырып,
оны сипаттауда орындаушының операциялары ғана емес, ... ... ... ... және ... шығындар да есепке алынатыны көрсете
кетеді.
Оқу міндетін орындау моделі өзіндік ... ... ... да әрекет
тәсілдерін қамтиды, ең алдымен, бақылаушы және атқарушы әрекеттерді. ... ... ... (Е.И. ... оқу ... толықтай қызмет етуі
әрекеті тәсілдерінің барлық бөліктерінің ұйымдастырылуын үйғарады. Міндстті
орындау үшін ...... ... ... және сырттан алынатын
құралдар жиынтығы болуы керек. Орындау кұралдары материалдық ... ... ... ... ... және ... қолданатын білімдер) болуы мүмкін. Оқу міндетінде ... ... ... ... ... ... бойынша вербалды
құралдар жетекші болып табылады.
Оқу міндетіне окытушы әсері ретінде қойылатын талаптар оның оқу ... ... ... оқу ... мен оқу ... ... (Е.И. Машбиц). Міндет пен мақсат арасындағы
арақатынас «міндеттер жинағы - ... ... ... ... оқу іс-әрекетінде бір ғана мақсат бірқатар міндеттердің орындалуын
талап етеді, ал бір ғана міндет бірнеше ... жету үшін ... ... мәні ... ... ... саны 100 000 ... Осы жердегі.И.
Машбиц бойынша бірқатар талаптар туындайды:
1. «Бір ғана жекеленген міндет емес, міндеттер жинағы құрас-
тырылуы ... Айта ... жүйе ... ... ... неғұрлым күрделі жүйеде орналасады және
де оның (пайдалылығы ... оның осы ... ... ... жөн. ... ... бір ғана ... да, пайдасыз да болуы мүмкін.
2. ... ... ... ... ол тек таяу ғана ... ... оқу міндсттеріне жетуді де камтамасыз
етуіне ұмтылу керек». Өкінішке орай, мектеп практикасын-
да жақын мақсаттарға жетуге бастапқы назар аударылады.
Оқу міндеттерін жобалаған кезде ... оқу ... ... да, ... да ... ... алу ... Соңғыларына жету
біртіндеп, мақсатты түрде, оқыту жүйесінің меңгерілетін құралдарын
жалпылау жолымен жүреді.
3. «Оқу ... кері оқу ... ... ... ... ... және қажетті құралдар жүйесін меңгеруді камтамасыз
етуі тиіс». Практикада, әдетте ... ... ... ... ғана ... Ол бір ... класының орын-
далуын ғана қамтамасыз етеді де, басқа міндеттер класын
орындауы жегкіліксіз.
4. «Оқу міндеті, ... ... ... ... ... ... ретінде көрінетіндей етіп құрылымдануы тиіс». Көптеген іс-
әрекеттенушілер белгілегендей, оқушы өз ... ... ... ... ... меңгереді. Оқу міндеттерінің ... ... ... өнім ... ... бөлік болса, бағдарлау мен
бакылау бөлігі-қосалқы билік ретінде болады. Төртінші талантты ... ... өз ... түсінуіне, яғни рефлексияға міндет қоюды
ұйғарады. Мұндай міндеттер оқушыларға ары
қарай оқу міндеттерін орындауда өз ... ... Бұл ... И.Машбицпен келіспеуге болмайды,
яғни, ғалымдар рефлексияға көп көңіл бөлгенмен де, іс жүзінде,
мүғалімде міндеттерді орындау барысында ... ... ... құралдары жоқ. Сонымен бірге, келесілер
атап өтіледі: окушылар оқу міндеттерін ... ... ... ... ... ... және бақылап отыруы үшін,
олар міндетті орындау құралдары мен құрылымы ... ... ... ... ... ... олар ... қатарлап жүйесі түрінде алулары тиіс.
Оқу іс-әрекеті процесінде оқу міндеті ... бір оқу ... ... ... ... оқу ситуациясы тұтас
білім беру процесінің бірлігі ретінде көрсетіледі). Оқу ... ... ... болуы мүмкін. Егер де пәндік қақтығыс, яғни
оку ... ... ... ... ... ... тұлға аралық игеруге ықпал етсе, ал тұлға ... ... ... ... ... оқушылардың арасындағы қақтығыс оған кедергі
келтіреді.
Мазмұны бойынша оқу ... ... ... ... ... мүмкін.
Ситуациялардың осы екі түрі де оқытуда көрсетілген, бірақ ... ... ... үлкен күшжігерді талап етеді, сондықтан
да олар оқыту мәселесінің бүкіл ... ... ... ... ситуациялар бейтараптарға қарағанда оқу процесінде неғұрлым
сирек кездеседі. Проблемалық ситуацияны тудыру проблеманың (міндеттің),
яғни жаңа мен ... ... ара ... ... ... және оның осы міндетті орындауға қабілетінің (мүмкіндігінің)
болуын ұйғарады (В. Оконь, А.М. Матюшкин, А.В. Вруллинский, М.И. Махмутов
және т.б.). ... ... ... ... мүмкіндіктеріне сай
қарама-қайшылықтарға толы, біртіндеп субьективтіге айналатын обьективті
проблемалық ... ... ... ... керек проблема түрінде
беру міндеті тұрады.
Проблемалық ситуацияны қалыптастыру едәуір педагогикалық қиындықты
көрсетеді. Осы қиындық ... ... ... Ең ... ... ... ... оқытудың жалпы дидактикалық анықтамасын еске
салайық: «... бұл дамыта оқыту түрі, ... ... ... ... ... мен ... дайын ғылыми қорытындыларды ... ал ... ... ... ... ұйғару мен проблемалық
принципін есепке ала отырып құрылған; оқыту мен ... ... ... шәкірттердің ғылыми ... дүииетанымын, олардың танымдық дербестігін,
оқуға деген тұрақты мотивтерінің қалыптасуына және де ... ... ... ... ... тәсілдері мен ғылыми
түсініктерді игеру ... ... ... ... ... қалыптасуына бағытталған». Психологиялық проблемалық
ситуация адамның алдында шешілуі қажет проблемалардың, міндеттердің ... ... II.II. ... мен С.Л. ... бойынша, белгілі бір
проблемалық ситуаңияларда адамның ойлауы пайда болады. «Проблеманы қоюдың
өзі көбінесе үлкен және күрделі ақыл-ой ... ... ... ... әрекеті
болып табы-лады».
А.М. Матюшкин көрсеткендей, проблемалық ситуация, субъект пен іс-әрекет
шарттары арасындағы қатынасты анықтайды, өйткені онда ... ... ... Тағы да атап өтейік, проблемалық ситуацияны
қалыптастыру мен шешу үшін үш шарт ... 1) ... ... 2) ... ... мен іздестіру арақатынасы; 3) орындаудың
белгілі бір физикалық, нтеллектуалдық, операциялық мүмкіндіктері.
Басқаша айтқанда,субъект интеллектуалдык қиындықтар жүйесіне қойылуы тиіс
және де одан шығуды өзі табу ... ... ... ... ... «қалай?» деген сұрақтар формасында беріледі. Бірақ адам үшін жаңа
міндетті орындауда ... ... ... ... сүрақ қана
проблемалық бола ... ... алу ... ... «қайда?» тәрізді
сұрақтар адам білетін, оның ... ... ... ... жаңғыртуға
ғана бағдарланған және де оған жауап беру арнайы пайымдауды, шешімді ... ... ... ... бойынша ажыратылады (ертеде
көрсетілген проблемалық оқыту теориясынының ... ... ең ... ... адам ... өзі қалыптастыратын,
оның шешімін өзі табатын, осы шешімнің дұрыстығын өзі қадағалайтын ситуация
- оқу ... ғана тән. ... осы ... тек үшінші компонентін,
яғни, шешімді ғана жүзеге ... ... ... ... ... дәрежеде
көрінген. Қалғанының барлығын педагог дайындайды, жасайды. Проблемалылық
деңгейін ... ... ... да ... ... ... орындау
өнімділігінің өлшемі, әріптестік және т.б. Оқу процесін ұйымдастыруда
педагог
Міндеттерді ... ... ... кезектілігін жасау керек
екені айқын.
Проблемалық міндеттің басқаларынан ... ... ... ... былай деп көрсетеді «жәй ғана қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың
суреттемесі және осы шарттар негізінде алынуы тиіс белгісіздерді көрсету
беріліп қоймайды. Проблемалық міндетте субъектінің өзі ... ... Бұл ... ... ... ... болуының негізгі шарты-
адамның жаңа қатынасты, ... ... мен ... ... ... ... табылады».
Оқудың проблемалық ситуациясын жасау - оқушыға оқу міндетін берудің
алғышарты мен ... Бар оқу ... ... ... ... ... және оны оқушының оку ... ... ... ... ... ... Іс жүзіндс орын алатын оқу іс-
әрекеті белгілі бір оқу ... ... және ... бір оқу
әрекеттерін ұйғаратын оқу міндеттерінің жүйесі ретінде ... ... ... ... ... ... «проблемалық ситуация» түсінігімен қатар
заңсыз қолданып отыр. Осы екі түсінікті нақты ... білу ... ... ... ... ... адам қандай да бір
белгісіз, түсініксіз нәрсеге ... яғни ... ... ... белгілі
бір адамнан алдымен ақыл-ойлық, ал соңынан, мүмкін, практикалық күтім
жұмсауды талап ететін ... ... ... ... ... ... ... ситуация міндетке айналады «міндет кез
келген ... ... ... ... және де ... тығыз
байланысты, бірақ одан біршама ажыратылады» . Міндет талдау нәтижесінде
проблемалық ситуацияның салдары ретінде ... ... ... ... ... ... ... ситуацияны қабылдамаған кезде, ол
міндетке айналмайды). ... ... ... оны ... ... «проблемалық ситуация моделі» (Л.М. Фридман) ... ... ... ... орындау бірнеше кезеңдерді
ұйғарады. Бірінші кезең - дайын түрде ... ... ... өзі анықтаған міндетті түсіну. Соңғы міндет проблемалықтың
қай деңгейінде ... және ... оны шеше алу ... ... - үйренушінің міндеті «қабылдауы». Үйренуші үшін ол түлғалық
мәнді ... өзі үшін ... ... тек ... ... ғана түсініліп және
шешімге алынуы тиіс.
Үшінші ксзсң міндетін орындау-әмоционалдық уайым (өкініш пен ... ... гөрі ... ... және өз ... қою мен орындау тілсгін
тудыруы тиіс. Міндетті дұрыс ... үшін ... ... ... өту ... ... міндет «талдаңыз», «себебін түсіндіріңіз», «сіздің
ойыңызша, себебі неде» деген тапсырмалар формасында тұжырымдалған болса,
онда оқушы жасырын, мектепті ... ... ... ... бір ... ... іздейді. Егерде тансырма «сипаттаңыз»,
«айтып беріңіз» формасында берілсе, онда ... ... ... мен
қабылдау үшін, орындау үшін қажетті бсрілгенді мазмұндаумен шектеледі (К.
Дункср, С.Л. Рубипштсйи, Л.Н. ... Н.С. ... В.А. ... зсрттеулерде корегі.тендей, «түсіндіріңіз» және «сипатгаңыз»
сияқты міндет формалары іс жүзіндс баланың ойлауы мен оның ... ... бір ... ... түрлі міндеті тер болып табылады. Сонымен
қазір, түрлі жас ... ... ... және ... емес
формаларының әсері біршама түрліше болып келеді.
II бөлім Оқу іс-әрекеті құрылымының жүзеге асыру амалдары
2.1 Оқу ... ... ... ... жолдары
Іс-әрекеттің құрылымдық компоненттерінің бірі әрекет болып табылады кез-
келген іс-әрекеттің морфологиялық бірлігі. Бұл ... ... ... ... ... әрекет формасы немесе
әрекеттер қатарынан ... ... бола ... ... ... әдетте ортақ
мақсаттан бөлінген жеке мақсаттарға бағынатын ... ... да ... іске асырылады» . А.Н. Леонтьев бойынша, «әрекет -түрткісі оның
затымен ... ... ... өзі ... ... ... осы
әрекетті қамтитын іс-әрекетке жататын процесс. Сонымен қатар, «әрекет заты
онын, тікелей, түсіндірілген ... ... ... . ... ... ... түтастай іс-әрекетпен байланыстырылса, онда әрекет белгілі
бір мақсатқа жауап ... ... өзі ... көрінсе, ол
мотивтенгені және мақсатты болса, онда әрекст ретінде тек мақсатқа жауап
береді.
А.Н. Леонтьсвтің іс-әрекет ... ... ... ... ... ... бір қатынас бар. Іс-әрекет түрткісі жылжи отырып,
әрекет затына (мақсатына) ... ... ... ... ... Дәл осы жолмен жаңа іс-әрекеттер туындайды, шындыққа деген жаңа
қатынастар пайда болады». Мүндай айналуды А.Н. ... ... ... бала ... ... ... оның әрекеттері іпсіііім табу мен
оны жазу болып табылады. Егер бұл оқушы болса және оның ... ... ... және де ол ... орындай бастаса, себебі шешім табу мен
нәтиже алудың өзі оған қызықты, онда бұл әрексттер іс-әрекетке ... ... ... ... ... бұл ... дейінгі
жастағы бала болса және омың тапсырманы орындауы, нәтижесінде баланың
ойнауға баратыны не бармайтыны мен ... онда ... ... әрекет болып қалады. Осылайша, ксз-келгсн, соның ішінде оқу іс-әрекеті
де әрекеттерден тұрады және де оларсыз іс-арекет мүмкін емес, ал ... ... тыс бола ... Оку ... осылайша қарастыруда тек
оған енетін түрлі оқу әрекегтері ғаиа талданады.
Оқу әрекеттері түрлі көзқарас, түрлі гюзициялар ... ... ... ... ... ... ... қатынас
(негізгі немесе қосымша әрекеті); ішкі немесе сыртқы әрекет; ақыл-ой,
интеллектуалдық ... ... ... ... өзгешеленуі;
өнімділіктің үстемдігі жәнс т.б. Басқаша айтқанда, әрекеттің ... ... және оқу ... бар ... ... бейнеленеді.
Олардың негізгі түрлерін қарастырайық.
Оқытудағы іс-әрекет субьекті ... ең ... ... ... жасау, жоспарлау әрекеттері, орындау әрекеті, бақылау әрекеті
(өзіндік ... ... ... ... ... ... әркайсысы
оқу іс-әрекетінің белгілі бір кезеңімен сәйкестендіріледі жәнс оны жүзеге
асырады. Осылайша, кез-келген іс-әрекет, мысалы, ... ... ... ... мақсатты «не үшін», «қандай максатпен мен оны
жасаймын» деген сұрақтарға ... ... ... ... ... ... осылайша қою, жауаптарды табу және осы шешімге өз ... ... ... ... ... табылады. Міиез-қүлық жоспары
мен қүрылымын қарастыра отырып, Ю. Галантер, Дж. ... К. ... ... ... ... ... мацыздьілыгыи атап керсеткен, якни, міпез-
құлыкгық актілердіц сипаты мен бірізділігін саналаудың белгілі бір ақыл-ой
әрекеперініц жиынтығып ... ... ... ... үйгару,
жоспарлау, багдарлама жасау тәрізді ішкі әрекетгерді жүзсіе асырудың ... ... ... ... Іс-әрекет субьскті бір мсзгілдс оның
процесі мен ногижесін үнемі багалау жәнс салыстыру, гүзегу әрекегтері фор-
масында ... ... ... ... ... бақылау және бағалау
әрекеттсрі мүіалімиіц сыріқы ин і ... ... ... жеке ... ... пәні ... тұргысынан қайта түрленуші, ... ... Оқу ... ... (Д.Б. ... ... А.К. Маркова) оқу әрекеітері «меңгеру затының қасиеперін ашу үшін
баланың іс-әректіні белсенді гүрлендіруі» ретінде жасалады. ... ... ... ... бұл ... екі ... болуы мүмкін: «1)
жеке (ерекше) материалдағы жалпылама, генетикалық бастапкы ... ... оқу ... және 2) ... анықталған жалпылама қатынастың
нактылау, дәрежесін анықтау үшін оқу әрекеті».
Теоретикалық білімдер оқу ... пәні ... В.В. ... ... ... ... ... шілік-қайта жаңғыртушы әрекеттер
көмегімен меңгеріледі және ... үшін ... да бір ... ... негізі
бар ерекше және жекеленген құбылыстардың қажетті өзара байламасын, кейбір
заңдылықтарын ашу, осы тұтастың қалыптасу ... ішкі ... ... ... қызмет етеді.
Оқушының психикалық іс-әрекетіне ара қатынаста жоғарыда ... ... ... ... бөледі, яғни, субъектінің ішкі
психикалық іс-әрекетін қүрайтын ... ... олар ... ... (С.Л. ... ... ... жағдайда оқу
іс-әрекетінің ішкі «интегралдық бөлігі» болып ... ... ... да ұсақ ... ... бөлінеді (белгілі бір жағдайда
операцияларға). ... ой ... ... ... ең алдымен,
салыстыру, талдау, синтез, ... ... ... және т.б.
операцияларды қамтиды. Сонымен қатар С.Л. Рубинштейн атап ... ... ... ... негізгі операциясының жақтары болып
табылады — «жанамалау», яғни неғұрлым мәнді объективті байланыстар мен
қатынастарды ашу. С.Л. ... атап ... ... үрдісі саналы
түрде реттелетін интеллектуалдық операциялар жүйесі ... ... ... осы ... ... ... болған әр ойды, соны істешу үшін бағытталған
міндетпен, оның ... ... ... ... ... сын, ... ойлауды саналы процесс ретінде санайды». Ойлаудың
іс-әрекетінің және соның ішінде оқу іс-әрекетінің ішкі жағы ... ... ... ... ... сияқты әрекеттердің
маңыздылығын тағы да бір көрсетеді.
Ойлау әрекеттерімен қатар, оқу әрекеттерінде перцентивтік және мнемикалық
әрекеттер мен операциялар ... ... ... ... ... және т.б. ... ал мнемикалық әрекеттер –әсср
қалдыруды,ақпаратты сүзуді,оның кұрылымдануын, ... ... т.б. ... ... ... ... әрекетті ұйғаратын әр
күрделі оқу әрекеті көбінесе, бөлінбейтін перцсптивтік, ... және ... өте көп ... ... білдіреді. Олардың оқу
әрекеттерінің жалпы тобынан бөлектенбеуіне қарай, мұғалім кейде ... ... ... қиналу сипатын нақты диагностикалай алмайды.
Оқу іс-әрекетіндс, сондай-ақ, ... ... және ... ... (Д.Б. ... В.В. ... Л.К. Маркова, Л.Л. Гурова, О.К.
Тихомиров, Ә.Д. ... В.В. ... және і.б.). ... ... ең ... ... қайта ендіруші әрекеттер жатады. Егер
аналитикалық, синтетикалық, бақылау-бағалау және басқа ... ... ... тәсілдер бойынша жүзеге асырылса, онда олар қайта
жаңғыртушы. Өз бетінше калптастырған критерийлср бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатар бакылау,
бағалау, анализ-синтез әректтері продуктивті ... ... ... ... оқу ... ... және ... критерийлері бойынша әрекеттердің үш тобы бөлінуі мүмкін.
Функционалды тағайымдалуы бойынша бсрілген параметрлер, берілген тәсілдер
бойынша ... ... ... ... ... ... жаңа ... қалыптастыруға бағытталған әрекеттер, мысалы,
мақсат құру — өнімді әрекеттер ... ... ... ... ... екі жақта да бола алатын әрекеттер құрайды (мысалы, ... оқу ... ... ... мен ... ... орындалуы бойынша анықталады: а) мұғалім берген бағдарлама, криторий
бойынша немесе бұрын гацдаи алынған, біркелкіленген, ... ... б) өз ... ... ... ... ... немесе жаңа тәсілдер, кұралдардың жаңа сәйкестілігі
бойынша. Әрекеттсрдің өнімділігін есептеуде оқудың өзінің ішінде ... ... ... оқу іс-әрекетің жетекші түрі ретінде (Д.Б.
Әлькоиин, В.В. Давыдов) мұғалім ... ... оқу ... мен ... ... ... ... бағдарламасы
жасалуы мүмкін.
Оқу іс-әрекетіне енетін әрекеттер мен операциялардың талдануы оны ... көп ... ... ... көруге мумкіндік береді, бұл
жерде ... ... ... үшін өз ... ... мен ... ретінде болады.
Оқу әрекеттерін талдауда олардың операциялар деңгейіне өтуі маңызды болып
табылады. А.Н. ... ... ... - бұл өз ... көрсетілген
белгілі бір шартгарға жауап беретін әрекеттер ... ... ... ... ... көп рет ... ... басқа неғүрлым
күрделі әрекеттерге қосыла отырып, біртіндеп оқушының ... ... ... ... да, ... ... әрекеттерді орындау тәсіліне
айналады. Бұлар операцияға айналған бүрынғы саналы әрекеттер, ... ... ... шет ... ... ана ... ... емес
дыбысты ауызша айту (артикуляциялау) әрекеті (мысалы, орыс тілі үшін
таңдаймен, ... ... ... ... ... қиын болып
табылады. Ол мақсатты, ... ... ... мен іске ... орны бойынша
қадағаланады, оқушының ерік-жігер күшін талап етеді. Осы әрекеттің өндеу
мәнсріне байланысты айтылған дыбыс ... ... сөз ... ... Оны
айту әрекеті автоматтандырылып, сапамсы қадағаланбайды, сапа іс-әрекеттің
басқа одан да жоғары деңгейлеріне байланысты және басқа әрекеттерді орындау
тәсілінс айнала ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым күрделі әрекеттерді орындау тарапына айналады және
операциялар деңгейіне, яғни сөздік іс-әрекетті орындау техникасына өтеді.
Бұл жерде ... ... оның ... ... мен ... ... Н.А.
Берн-штейн бойынша қозғалыстың техиикалық компоненттерінің төмені фондық
шарттарға ... ... ... ... ... дағдылардың өндірілу
үрдісінде қозғалыстардың автоматтандырылуы болып ... және ... ... мен ... зсйіннің жеңілдетуімен тығыз байланысты.
Әрекет деңгейінен операцияларға өту, оқытуды технологі жариялаудың негізі
екенін айта кету ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған
әрекеттер ретінде саналанбаған операциялар да бар. Олар ... ... ... бір ... ... ... ... болған.
А.Н.Леонтьев бұл операцияларды баланың тілдік дамуы үлгісі ретінде
керсетеді, оны ... ... ... тәсілдері үлкендердің сөздік
қарым-қатынас нормаларына интуитивті ... Бала бұл ... ... ... олар ... ... анықталмайды. Сондықтан,
оның өзінің ішкі түйсікпен еліктеуі нәтижесінде қалыптасушы операцияларының
мәні - ішкі, интеллектуалдық әрекеттері. Олар дамыту немесе ... ... ... заттық саналы әрекеттердің (Ж. ... П.Я. ... ... ... ... ... психикалық үрдістердің
операциялық жақтарын көрсетуі мүмкін: ойлау, ес, ... С.П. ... ... ... ... ... және оның ағымын шарттай-
тын операциялар жүйесі осы іс-әрекет үрдісінде өзі қалыптасады, түрленеді
және бекітіледі» және ары қарай «...алдында тұрған ... ... ... операциялар көмегімен жүреді. Бұл опсрациялар ой үрдісінің әр түрлі
өзара байланысты және ... ... ... ... ... С.Л. ... ... талдау, синтез, абстракция,
жалпылауды жатқызады. Айта кетейік, сәйксс ішкі ақыл-ой ... (В.П. ... ... (Влонский, Л.А. Смирнов, В.Я. Ляудис)
және басқа психикалық процестердің құрылысын аныктайды.
Оқу ... ... оның ... Оқу іс-әрекетінің өнімі ғылым
мен практиканың түрлі салаларында қолдануды қажет ететін тапсырмаларды шеше
алу іскерлігінің негізінде ... ... және ... ... ... ... ... мотивациялық, құндылық және мағыналық жактардағы
психика мен іс-әрекеттің ішкі жаңа ... да өнім ... ... Оқу ... ... ... тәжірибе негізгі, органикалық бөлік болып енеді.
Оның құрылымды құйымдасуынан, жүйелілігінен, тереңдігінен, ... ары ... ... ... ... кәсіби іс-әрекетінің, қарым-
қатынасының табыстылығы көп жағына» ... ... ... субъектінің мінез-құлқы болып табылады бұл не
оның осы іс-әрекетті жалғастыруға ... ... ... ... ... ... ... болмауы, қашқақтау, бас тарту. Екіншісі
дүние жүзі бойынша ... ... ... қатынасып, сабаққа келмеуден,
мектептен кетуден көрінеді.
Оқу іс-әрекетінің жалпы кұрылымында ... орын ... ... ... (өзін-өзі бағалау) беріледі. Себебі, кез-келген басқа
оқу әрекеті іс-әрекет ... ... мен ... ... ... ... болады. Әрекетің атқарылуын ... кері ... мен ... ... ... күрдслі функционалды жүйе ретінде іс-
әрекеттің жалпы кұрылымындағы кері афферентация арқылы жүзеге ... ... Кері ... екі ... ... ... ... — бағыттаушы және нәтижелеуші. Біріншісі, ІІ.К. Анохин бойыша,
негізінен проперцептиптік немесе бұлшық етің ... ... ал ... ... ... ... келеді және де қойылған
әрекетің нәтижесіне қатысты барлық афференттік белгілерді қамтиды. Кері
байланыстың ... ... ... П.К. ... сөздің тура
мағынасында, кері афферентация деп атайды. П.К. Анохин аралық ... ... ... ... ... ... беру бермеуіне байланысты оның екі
түрін бөледі. Кері афферетацияның ... түрі ... ... ... Бұл аяққа кері афферентация. Әрекеттің орындалу үрдісі жайлы
немесе ... ... ... ... өзі кез ... ... бақылауды,
реттеу мен басқаруды жүзеге асыратын кері ... ... ... жүйенің жалпы схемасында «қажетті болашақ үлгісін» (ГІ.К.
Бернштейн бойынша) немесе «әрекет нәтижесінің ... ... ... ... ... орындалуы жайлы ақпаратты салыстыру жүзеге асатын негізгі буын
«әрекет акцепторіы» ретінде ... (П.К. ... ... ... ... мен алынған нәрсені салыстыру нәтижесі әрекетті жалғастыру ... ... ... немесе түзету үшін негіз болып табылады. Осылайша,
бақылау үш буынды ұйғарады деп бекітуге ... Г) ... ... ... ... ... 2) осы бейне мен шынайы әрекетті ... 3) ... ... ... ... ... ... қабылдау. Осы үш
буын субъектінің өз іс-әрекетінің жүзеге асуын іштей бақылауының құрылымын
көрсетеді. ... әр ... оның әр ... ... ... кері байланыс «ілгектерімен» бақыланады. ,әл осы жайлы, И.П.
Павловтың ... ... ... ... өзін-өзі оқытушы, өзін-өзі
жетілдіруші машина ретінде айтуға болады. О.А. Конопкина, А.К. ... ... ... ... ... ... проблемасы тұлғалық
және заттық өзіндік реттеудің жалпы пробле-масына қосылған.
Іс-әрекет қүрылымындағы бақылау (өзін-өзі бақылау) мен бағалау (өзін-өзі
бағалау) ролдерінің ... ... ... ол ... ... ингропсихикалыққа енуінің ішкі механизмін ашады ... ... ... ... мен ... ... ... бақылау мен өзіндік бағалау әрекеттеріне енуі. Сонымен қоса, Л.С.
Ві.могскийдің психологиялық тұжырымдамасы өзінің ішкі ... ... ... ... бақылаудың қалыптасуын сатылы өту рстінде
түсінік беруге мүмкіндік береді. Бұл өту мұғалімнің сұрақтарымен, неғұрлым
маңыздыны, ... ... ... ... ... өзіндік
бақылауға да негіз болатын жалпы бағдарламасын дайындайды.
П.П. Блонский материалды меңгеруге қатысты өзін-өзі ... ... ... белгілегсн. Бірінші саты - ешбір ... ... ... Осы ... оқушы материалды мсңгерген жоқ және
сондықтан ештеңені ... ... ... саты - толықтай өзін-өзі
бақылау. Осы сатыда оқушы меңгерген ... ... ... және ... ... ... ... П.ГІ. Блонский таңдаулы
өзін-өзі бақылау сатысы ретінде сипаттайды, мұнда оқушы сұрақтар ... ... ғана ... ... ... ... көрнекті өзін-өзі
бақылау жоқ, ол өткен тәжірибе негізінде, кандай да бір мәнсіз бөлшектер,
белгілер негізінде жүзеге ... ... оның шет ... ... ... ... ... Ары қарай келтірілген есту арқылы бақылаудың қалыптасуы
схемасында шет ... ... ... төрт ... бекі ... ... ... қатеге қатынасы, сөйлеушінің ұйғарған әрекеттерін
түсіндіруі, яғни, есту арқылы бақылау механизмі және қате ... ... ... ... ... ГТ.П. ... ... реакциясы өзіндік бақылау деңгейімен теңестірілуі
мүмкін.
Атай кететін жайт, алғашқы екі деңгей мұғалімнің сыртқы ... ... ... бұл ішкі есту ... кері ... ... ... екі соңғы деңгейлер - қателерді түзеуде сондай әсер етудің
болмауымен сипатталады. Бұл ... шет ... ... ... ... ... ... тілдік бағдарламаны сөздік жүзеге
асыруды санасыз бақылау сатысына, яғни, сөздік автоматизм сатысына өтудегі
отпелі деңгсйлердей болып ... ... кері ... шет тілін оқыту процесінде, сөйлеу процессін
реттеуші ретінде қалыптасуы оқытушының сыртқы басқару әсерінің сөйлеушінің
өзінің осы үрдісі іштей басқаруымен байланысын ... ... ... есту арқылы бақылау механизмі іс-әрекетінің өзінде қалыптасады. ... ... есту ... ... ойды шет тілі ... ... мен
тұжырымдаудың барлық буындарын дұрыс іске асыруын реттейді. Осылайша, шет
тілінде сөйлеуге үйретуде мұғалім оқушының ... ... ... олардың өздерінің ішкі есту арқылы бақылауына мақсатты түрде өте
отырып, сойлеу іс-әрекетінің барлығына ортақ ... ... ... ... ... ... іс-әрекет құрылымында
заттық өзін-өзі бақылаудың қалыптасуы да ... А.В. ... бұл ... өте ... ... өзін-өзі бағалаудың
іс-әрекет субьектісінің сапасына, ... өтуі — оның ... Бұл ... ... ... ... ... оқу іс-әрекетінің жалпы құрылымына маңызды тағы бір позициясын
анықгайды. Оқу ... 6-7 ... 22-23 ... ... ... ... ... негізгі формасы бола отырып, заттық мазмұн мен
сыртқы құрылымының ерекшелігімен сипатталады, мұнда ... ... ... мен оны шешудегі оқу әрекеттері алады.
2.2 Оқушылардың оқу іс-әрекетіндегі бастапқы қалпы және
коррекциялау жолдары.
Оқушылардың оқуға дайындығы тек ... ... ... танымдық түрлеріне ғана қатысты ... ол адам ... ... ... етеді. Оқыту мақсаттарындағы сияқты, ... ... ... ... талдау екі деңгейде жүргізілуі
тиіс: 1) ... ... ... оқытудың бұл кезеңіндегі немесе
бұл пәнді оқытудағы қойылған мақсаттарға сәйкестігін анықтау; 2) ... ... ... ... үшін ... ... білімдер мен
танымдық әрекеттердің бар екендігін анықтау.
Алдымен оқушылардың жалпы даму деңгейі және ... сол ... ... сол ... ... ... деңгейі анықталады. Алдын ала қажетті
білімдер мен икемділіктердің бар екенін тексеруде екі жағдай болуы мүмкін:
а) барлық қажетті ... мен ... ... б) ... ала ... тиіс
білімдер мен икемділіктердің бөлігі қалыптаспаған немесе жаңа білімдер мен
икемділіктерді меңгеруге керекті көрсеткіштермен қалыптаспаған.
Бірінші ... ... ... тек ... ... жаңа білімдер мен икемділіктерді қалыптастыруға бағытталады, ал
екіншісінде – алдымен алдын ала болуы тиіс, одан кейін – ... ... ... мен ... ... ... іс-әрекеттің бастапқы күйін ... ... ... ... айқындау мақсатымен жүргізілуі
мүмкін. Бұл мәліметтер ... ... ... үшін, оларды
оқушылардың психикалық іс-әрекетінің ... ... ... бұл ... ... оқыту бағдарламасының мазмұнына емес,
оны біреудің жолы мен қарқынына қатысты.
Мақсатқа (соңғы ... қол ... ... ... аралық
күйлер мен олардың бірізділігін білуге тікелей байланысты.
Үйрену процесін ... ... осы ... ... ... ... психикалық іс-әрекеттің түрлерін қамтамассыз етуі керек.
бұл кезеңдердің нақты мазмұны мен ... ... ... ... ... ... қатысты жағдайда көрсетуге болады. Біздің
жағадайда – үйрену теориясына қатысты. Меңгеру ... ... ... ... бағдарламасын және басқару бағдарламасын да
анықтайды.
Кибернетикадағы кері байланысты ... бір ... ... Бір
авторлар оны процестің өз-өзіне кері әсер етуі ретінде қарастырады, ол, ... оған әсер ете ... ... ... ... ... Егер бұл әсер
ету реттелініп отырған өзгерістерінің мәнінің өсуіне алып келетін болса,
онда жағымды кері ... егер ... ... алып ...... ... орын алады. Кері байланысты бұлай түсіндіруді біз С.Бир (1963),
П.Косс (1958) және т.б. ... таба ... ... ... ... кері ... ... мынада: «қозғалыстың өзі шектеулерден
тыс басқарушы әсер етулердің пайда болуын туындатады. Бұл екі ... ... ... ... ... мәнді белгісі бұл кездегі
басқарылып отырған процестің барысы ... ... ... ... ... табылады. Мұнда кері байланыстың мазмұнына тек басқарылып
отырған объектінің күйі туралы басқарушының ақпараттарды алу ... ... ... ... ... реттеу (коррекциялау) әрекеті де енеді.
Кері байланыстың екінші түсінігі де бар. Бұл түсінік бойынша, кері
байланыстың мазмұны басқарылып отырған процестің барысы ... ... ... ... ... ... кері ... қызметі бұйрықты
(бағдарламаны) орындауды немесе орындамауды тіркеу ... ... ... ... пен ... кері ... басқарушы жүйеге
келе жатқан, басқарылып ... ... күйі ... ... ... ... да бір қатар жұмыстарда кері байланыстың қызметі ... ... ... ... ... ... келесі фактілер жүйесі
дәлел: біріншіден, кері байланысты алғашқы ... ... ... ... ... ... ... механикалық байланыс бар екенін
болжайды (Уатт регуляторы типі). И.Б.Новик 1961 ж. мұнда қатынастардың ... ... ... тән емес деп әділ атап ... Соңғысының
ерекшелігі басқару белгілі бір ақпараттарды алып ... ... іске ... бұл ... ... және басқарушы объектілер
арасында тікелей ... ... ... ... болжайды. Мысал
ретінде басқарылып отырған жаңа басқарушы ... ... ... ... ... басқаруды айтуға болады.
Екіншіден, кері байланыстың алғашқы түсінігіне енген, басқарудың
екі кезеңінің қызмет етуі бір-бірінен алшақтатылуы мүмкін. Шын ... әсер ... тек сол ... ... ... ... күйі
туралы ақпаратпен ғана анықтала бермейді. Көптеген жағдайларда ол ... ... ... ... келген ақпараттарды есепке алумен ... Бұл ... ... отырған жүйедегі процестің барысы
туралы мәлімет алу мен реттеуші (коррекциялаушы) әсерлердің ... ... және оны іске ... ... ... сияқты басқару кезеңдері орын
алады. Сонымен, басқарылып отырған объектіден ... ... ... ... тікелей байланысты бола бермейді. Сонымен қатар, кейбір
жағдайларда басқарудың жеке кезеңдерінің арасына сналы түрде ... ... ... ... туралы ақпарат жинақтау осы
ақпараттарды басқару ... іске ... ... уақыт жағынан
бөлініп қалуы мүмкін. Басқару барысында үнемі коррекция талап ... ... ... ... ... сәйкес жүрсе, онда басқарушы
объект оған ешқандай ... ... ... ... ... ... жоқ, бірақ басқарылып отырған процестің барысы туралы мәлімет алу
бар. айтылғандарды ескере отырып, ... ... біз кері ... дегенде тек
қана басқарылып отырған процестің барысы туралы мәлімет алуды түсінетін
боламыз.
Осы мәлеметтерді ... ... іске ... ... ... ... ... кезеңдерінің бірі ретінде қарастырамыз.
Оқу процесінде кері байланысты іске ... ... екі ... қажет етеді. Біріншіден, кері байланыстың мазмұнын ...... ... ... ... жағынан, оқыту бағдарламалырын
құрастыруда негізге алынатын оқудың психологиялық ... ... ... ... ... ... ... ереже мынаған
саяды: жиынтық өзгерістері бір ... ... ... ... алып
келетін процестің негізгі тәуелсіз сипаттамалары бақылауға алынады.
Екіншіден, кері байланыстың жиілігін анықтау. Кибернетикада,
процесс ... жиі ... ... ... соғұрлым жоғары
болатындығы жалпы мойындалған қағида болып табылады. Бақылап отыратын ... ... ... ... Мұны оқу процесіне механикалық түрде
ауыстыра салу талпынысы нәтижеге жеткізген жоқ. Бұл, оқу ... тек кері ... ... ғана емес, сонымен қатар бекіту қызметін
де атқаратындығымен түсіндіріледі, ол ... ... ... ... ... ... ... алынған оқыту процесі туралы мәліметтер
оған керекті түзетулерді енгізуге мүмкіндік ... ... ... үш жолмен іске асуы мүмкін: 1) ... ... ... бұл ... ... белгілер бойынша жүйеге зиянды
әсер етулер жоғарылатылады және ... ... ... ... ... 2) ... басталып кеткен өзгерістерге әсерлену бағдарламаның
коррекциясы жүйе жұмысының өзгерген жағдайларына ... іске ... және ... жағдайларда коррекция басқарылып отырған процестегі
ауытқуларды болдырмауға мүмкіндік береді, ... ол ... ... ... зиянды әсерлердің әсер еткенге дейін жүргізіледі; 3) қателерге
әсерлену, бұл жағдайда оған белгілі бір ... ... ... ... ... ... орын алады, ал бағдарлама коррекциясы
қателерді талдау негізінде, ауытқулардың ... ... ... қатар, оқыту барысында, тек қателер болғанда ғана емес,
сонымен бірге болмағанда да, тіпті олардың пайда болу ... ... да ... ... ... ... Бұны анығырақ
түсіндірейік. Басқару жүйесі ретіндегі оқытудың екершелігі ең алдымен
басқарылып ... ...... меңгеру процесі – үнемі нақты тұлға
арқылы іске асырылатындығында. Тұлғалық факторлардың күрделілігі мен ... ... ... ... құрастыруда олар толығымен ескерілуі
мүмкін емес.
Жаппай оқытуда оқытудың негізгі бағдарламасы оқушылардың белгілі
бір ... тән ... ... бірнеше жүйесіне ғана бейімделуі
мүмкін. Нақты оқушыларды оқыту процесінде бірнеше қосымша ... ... ... ... қойылған мақсатқа тез қол жеткізуге
мүмкіндік ... ... ... бұл кезеңі үшін оқыту бағдарламасында
тапсырмалардың белгілі бір көлемі белгіленген. Бірақ ... ... ... ... өту үшін ол ... бір ... ған жеткілікті болып
табылады. Бүл оқушылар үшін бағдарламаларға түзету ... ... ...
бұл кезеңдегі тапсырмалар санын қысқарту және ... ... ... ... Коррекция қате жоқ және оларды пайда болу ықтималдылығы
нөлге тең болатын жағдайларда да жүргізілуі мүмкін.
Реттеуші ... ... ... ... кері ... алынған мәліметтердің сипатымен, екіншіден, үйрену процесінің
ішкі логикасымен анықталады. Педагогика мен ... ... ... ... ... көзқарастар кездесетіндіктен, бұл мәселенің де шешімі
негіз ретінде алынған теорияға тәуелді. Осылайша, оқытудың бір мақсатында
таңдалып алынған ... кері ... ... ... ... ... ... әсерлер жүйесін де анықтайды. Мақсатқа жету
ықтималдылығы таңдалған теорияның үйрену процесін табиғатына ... ... ... бір түрі ... ... бұл ... ... «ақ жәшік» принціпі бойынша іске асырылатын ... ... ... ... ... басқаруды іске асыру үшін оқыту
теориясында мынадай ... ... ... ... ... ... Басқарудың объектісін (процесті) дәл ... ... ... ... ... біз ... объект ретінде оқушылардың
іс-әрекеттің әрқилы түрлерін, ең алдымен танымдық ... ... айта ... ... объктісінің тәуелсіз сипаттамалары ... ... ... ... ... ... білу кері
байланыс жолы бойынша алынуға тиісті ақпараттың мазмүнын анықтау үшін де,
басқарушы ... ... әсер ету үшін де ... ... отырған процестің негізгі аралық күйлерін ... ... ... «ақ ... принципі бойынша басқару
тек процестің аралық күйлері белгілі болған жағдайда ғана іске ... Оның ... ... білу бұл ... ... және бір ... екіншісіне өтудегі оның логикасына барабар басқару бағдарламасын
құрастыруға мүмкіндік береді.
Сонымен, методологиялық және ... ... ... ... ... біз таңдап алған даму ... ... үшін ... ... ... ... ... қалыптасуы
ретінде қарсатыратын, осы іс-әрекеттің тәуелсіз сипаттамалар жүйесіне ... оның ... ... ... ... өту ретінде
құрылуының негізгі кезеңдері мәлім оқыту теориялы қажет.
Бұл талаптарды тек бір ғана ... – осы ... ... ... П.Я.Гальперин ұсынған және осы жылдар бойы оның ... мен ... ... ... ... ... әрекетінің
кезеңдеп қалыптасу теориялы қанағаттандырады. Біз қазіргі кездегі оқыту
теорияларының талдауын осы теориядан ... ... деп ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғылымның даму кезеңдері5 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь