Әбу насыр Әл-фараби шығыстандық, педагогы, психологы, философы

Жоспар

І. Кіріспе

1. Әбу Насыр Әл.Фарабидің өмірі

ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Әбу Насыр Әл.Фарабидің еңбектері
2.2. Педагогикалық, психологиялық және философиялық ой тұжырымдары
2.3. Әл.Фарабидің әлеуметтік.этикалық, логикалық көзқарастары

ІІІ. Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Әбу Насыр Әл-Фараби (870-950)
Қыпшақ даласынан шыққан ұлы энциклопедист ғалым, ойшыл, философ, математик, әдебиет пен музыка зерттеушісі, ақын.
Толық аты-жөні. Әбу Насыр Мұхаммад ибн Тархан ибн Ұзлағ Әл-Фараби. Аристотельден кейінгі “екінші ұстаз”, “Шығыстың Аристотелі” атанған ұлы ғұлама.
Араб парсы шежірелерінің деректеріне қарағанда әл-Фараби 870 жылы Арыс өзенінің Сырға құяр тұсындағы Фараб (Отырар) қаласында, қайсыбір деректерде –оның тікелей ықпалында болған іргелесі Уасиджде (Оқсыз) отырарлық әскер басының отбасында дүниеге келген. Ол туған жерінің атауымен “Әл-Фараби”, яғни “Фарабтық” деген атқа ие болған.
Болашақ ғалым алғашта туған жері Отырар медрессесінде, кейін Шаш, Самарқан, Бұхара, Харран, Мысыр, Халеб, Бағдад қалаларында оқып, жан-жақты білім алған. Ол дүние жүзілік ғылым мен мәдениеттің екінші ұстазы атанған.
Әлемнің екінші ұстазы (арабша жетпіске жуық тіл білген. Ол философия, жартылыстану, астрономия, математика, медицина, логика, этика, метафизика, жағрафия әдебиеттану, тіл білімі, музыка сияқты ғылым салаларынан 164 трактат жазғаны мәлім.
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Н.Келімбетов. “Көркемдік дәстүр жалғастығы”. Астана. “Елорда”-2000ж.

1. “Қазақ тілі мен әдебиеті”. Журналы, №1. 2005жыл.

2. Ә.Дербісәлиев. “Қазақ даласының жұлдыздары”. Алматы-1995жыл.

3. Ж. Алтаев. “Философия және мәдениеттану”. Алматы, 1998жыл.

4. С.Қирабаев. “Ежелгі дәуір әдебиеті”. Алматы, 1991жыл.
        
        Әбу Насыр Әл-Фараби шығыстандық, педагогы, психологы, философы
Жоспар
І. Кіріспе
1. Әбу Насыр ... ... ... ... Әбу ... ... ... Педагогикалық, психологиялық және философиялық ой тұжырымдары
3. Әл-Фарабидің әлеуметтік-этикалық, логикалық көзқарастары
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Әбу Насыр ... ... ... ... ұлы ... ... ... философ,
математик, әдебиет пен музыка зерттеушісі, ақын.
Толық аты-жөні. Әбу Насыр Мұхаммад ибн Тархан ибн ... ... ... “екінші ұстаз”, “Шығыстың Аристотелі” атанған ... ... ... ... ... ... 870 жылы ... Сырға құяр тұсындағы ... ... ... ... –оның тікелей ықпалында болған іргелесі Уасиджде (Оқсыз)
отырарлық әскер басының отбасында дүниеге ... Ол ... ... ... яғни “Фарабтық” деген атқа ие болған.
Болашақ ғалым алғашта ... жері ... ... ... ... ... ... Мысыр, Халеб, Бағдад қалаларында оқып, ... ... Ол ... ... ... мен ... екінші ұстазы атанған.
Әлемнің екінші ұстазы (арабша жетпіске жуық тіл білген. Ол ... ... ... ... логика, этика, метафизика,
жағрафия әдебиеттану, тіл ... ... ... ... ... ... ... мәлім.
2.1. Әл-Фараби еңбектері.
Ұлы ғалымның ұшан теңіз еңбектерінен біздің заманымызға дейін сақталып,
бүгінгі ұрпақтың қолына тигені қырыққа жуық ... ... ... ... ... теориясымен де жан-жақты шұғылданған ғалым. Әдебиет теориясы
бойынша көптеген зерттеулер жазғанын Фараби шығармаларының сақталып ... ... Араб ... ибн Әби ... ... ... Фарабидің “Өлең құрылысың зерттеуге арналған сөз”, “Өлең ырғағы
туралы”, “Поэзия ... ... ... ... деп аталатын
зерттеулері болған. Бұл салада-Фарабидің бізге толық күйінде ... ... ... ... ... ... ... өнері” деп араб
поэзиясының теориялық мәселелерінің арналған. Мұнда өлеңнің ... ... ... ... ... ... ... газел, месневи, т.б.
сөз болады.
Фараби грек ... ... ... өлең ... жасайды.
Ислам дәуірі әдебиеті мен қазақ ақын-жазушылары поэзиясы арасындағы
көркемдік дәстүр ... сөз ... ... ескеретін бір жайт бар. Кез
келген ... ... ... ... сол ... тарихи
жалғастықтың құрамдас бөлігі болып ... Ал, ... ... өзі, ең ... ... ... ... белгілі.
Мәселен, Әл-Фарабидің философиялық, әлеуметтік этикалық ... ... ... ... ... ... жалғастығын
тапты. Мәселен Әл-Фараби өзінің “Интеллект (сөзінің мағынасы ... ... ... ... мүмкіндігіне жан-жақты талдау жасай келіп,
оны “потенциалды интеллект” “актуальды”, “жүре келе ... ... ... ... ... категорияларға бөліп-бөліп
талдайды. Әл-Фараби “жүре келе дарыған интеллект” туралы айта келіп, адам
туғаннан ақылды, ... ... ... ... өзі жүре ... ... барып қана дамитынын ескертеді. Сондай-ақ ... ... ... атты ... ... бойындағы жақсы және жаман қасиеттердің
бәрі ... ... жүре ... өзін ... ... ... ... отыратынын айта келіп, төмендегідей тұжырым жасайды. “Адамның
әуелден тоқымашы ... ... ... ... ... ... ... қылықта адамға әуел бастан жаратылысынан дарымайды. Бірақ
қайырымдылықпен ... ... ... ... күйге жаратылысынан
бейім болуы мүмкін, соған да оған қарағанда ... да ... ... гөрі ... ... туатын әрекеттерді істеу оңайырақ болады.
Өнер ... ... ... ... сыймайтыны сияқты,
қайырымдылықтың, этикалық және ... ... ... толық
бейім адамның болуы шындыққа симайды, ол мүмкін емес” деп атап ... ... ... ... ... ... қуушыларды,
поэзия өнерін қушыларды да талантына, арқалылығына, ... ... ... ... ... үш ... ... Ол бұл
туралы былай деп жазады. “Ақындарды үш топқа табиғи дарыны өлеңді ... ... ... барлар жатады, олар поэзияның көптеген түрінде, не
қайсыбір жеке түрінде бейнелікке, ... ... ... ... ... Бұл ... қандай болғанда да өлең өнерінің ... ... ... тек аса ... бейімділігі арқасында жырлары ұшқыр,
жүрекке жылы тиіп ... Бұл ... ... ... кемеліне
келмегендіктен һәм өнерден берікк қоныс теппегендіктен, шын ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Екінші топтағы ақындар-өлең өнерімен толық таныс:қай тәсілді таңдамасын
олар қағиданың да, бейнелеу құрамының да қайсысына болса да ... ... екі ... ... ... жасайтын ақындар сапасына
толық жатқызуға болады.
Үшіншілердің қатарына алғашқы екі топтағының шығармаларына
еліктейтіндер жатады. Олар әлгілердің онша ... ... ... бойынша кемел өлең диалогикалық берік негізге,
қисынға сүйеніп, ... ... ... ... шығаруды мұқият
басшылыққа алып, соған сай тұр, яғни “бейнелеу” ... ... табу ... шын ... осы ... бұлжытпай орындаумен сипатталады. Осыны
Фараби былай өрбітеді: ... де өз ... ... ... ... ... өзінен туындайтын, теңеуді дәл келтіру, әлде жуықтау бір-
бірімен тым алшақ екі ... ... ... ... ... тән ... бір ақынның шеберлігіне байланысты.
Майталман логик ғұлама бұл пікірді ... үшін ... ... “мәселен, ақын А мен В, В мен С ны айқын көрініп ... ... А мен В ... ... ... ... В
мен С-ға пара-пар. Сонымен ол А мен С бір-бірімен соншама алыс бола ... ... мен ... оның ұқсастық идеясын жеткізіп беретіндей етіп
баяндайды. Дәл мұндай әсерді тек өнер кемелділігі шақыра алатыны кәміл.
Фарабидің өлеңнің ... ... мен ... ... өзара сайма-
сай келіп, қиюын тауып жатуы туралы бұл қағидаларды мың жыл өтіп ... ... ... ... бой ... шын ақын ... ... ашы, құлашын кең сермеу үшін оған
лайықты жағдай, ең бастысы ... ... ... ... қағиданы
тұжырымдайды: “Сондай-ақ өнерді зерттеп, ... ... ... ... немқұрайлы қарамайтын жанды ерекше себептерге түрде ... не ішкі ... ... ... ғажап поэзия еркіндікте
тумақ.
Ал Фарабидің ақындығына келсек:ғұламаның шығармашылығының бұл ... ... ... ... ... ... ... Е.Э.Бертельстің парсы-тәжік поэзия тарихына арналған
еңбегінде, түрік зерттеушілері Ахмет әтеш, Нафиз данышпан ... ... ... ... ... көп жаңалықтар келтіреді.
Бұлар және оқымыстылар Фарабидің араб, парсы, түркі т.б. ... ... ... ... ... келтіреді. Осымен, Әбу Насыр ... ибн ... өлең ... ... ... жазған бір өлеңінен
үзінді келтіре кетейік.
Қашықтықтағы туған жер-қалың елім,
Не бір жүйрік болдырып жарау деген,
Шаршадым мен ... ... ... ... сарылып қарауменен,
Кері оралмай жылдарым жатыр ағып,
Қасіреттің жасына көз жуынар,
О, жаратқан, көп ... ... ... тез ... тез ... аз бір ... ... күллісі жүгіреді,
Көкірекпен сезініп, күрсініп көп,
Жаным менің түршігіп, түңіреді.
Қайтейін мен көкжиек ... ... ... жол ... ... ... ... медет етеді болашағым.
Бір шөлмекте көк сия толып тұрса.
Екіншіде-шарап бар ... ... ... молықтырсам,
Шарабымен шерімнен айығамын.
Әл-Фарабидің интеллект жөніндегі осы философиялық ой-тұжырымын араға
тоғыз ғасырдай уақыт салып барып, қазақ ... жаңа ... ... ... зор ... ... түскен сияқты.
Әл-Фараби педагогика, психологияя, эстетика мен акустика, асатрономия
мәселелерін де терең зерттеп, мәдениет пен ағартушылықты
жақтаған үлкен гуманист. Әбу насыр–халықтарды ... өмір ... ... ... адам ... білім мен парасатты ойын терең бағалаған
қаламгер. Әбу Насыр метафизика, тіл білімі, ... ... ... ... ... қамтитын жүз елуге тарта трактаттар жазған.
Абай өзінің “Он ... ... ... ... ... ... естіп, көріп, ұстап татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды
таниды-дағы, сондайдан ... ... көп ... адам ... ... сөздерін естіп жүрген кісі өзі де есті ... Сол ... ... ... ... ескерсе, жаман дегеннен сақтанса, сонда іске
жарайды, сонда адам десе болады”-деп жазады. Сондай-ақ әл-Фарабидің ғылым-
білімді меңгерудегі интеллект ролі ... ... ... ... “Он ... ... ... айқындай түскен. Абай өз ... ... ... ... бала өзін ... таппайды.
Басында зорлықпен яки алда умен үйір қылу ... ... келе ... ... бір бала ғалым, білімді махаббатпен көксерлік болса, сонда оның
аты адам ... ... ... өзінің жоғарыда аталған
еңбегінде “жан қуаты” жөнінде қолданған ... мен ... ... ... Абай қара сөздерінде қайталануы кездейсоқ құбылыс емес.
Әл-Фараби өзінің “Қайырымды қала тұрғындарының ... ... ... ... “Ақыл”, “Жүрек” сияқты ұғымдарға түсінік
бере келіп: “Жүрек-басты мүше, мұны пәннің ешқандай басқа мүшесі билемейді.
Бұдан кейін ми келеді. Бұл да ... ... ... ... ... бірінші
емес”-дейді.
Әл-Фарабидің “Қайрат”, “Ақыл” және “Жүрек” жөніндегі осы философиялық
тұжырымы Абайдың “Он жетінші ... ... ... жалғасын тапқан,
сияқты. Абайдың осы сөзінде “Қайрат”, “Ақыл”, “Жүрек” үшеуі әрқайсысы өзін
мықты ... ... ... ... “Ғылымға” келіп жүгіне. Сонда “Ғылым”
бұл үшеуінің де айтқандарың рас, үшеуің ... Ей, ... ... ешнәрсенің болмайтұғыны да рас, бірақ қаруыңа
қарай қаталдығың да мол, ... да мол, ... ... да мол, ... ... ... ... жамандықты берік ұстап, кетесің, соның жаман”-
депті. Бұдан кейін ... өз ... ... айтады: “Жаратқан тәңіріне екі
дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ ... ... амал да, айла ... сенен шығады.
Жақсының, жаманның екеуінің де сүйінгені сенгені-сен; ... ... ... жүресің соның жаман депті”. Бұдан кейін Абай осы үш
категория жайында түйін жасап, әл-Фарабидің жоғарыда ... ... ... ... ... жеткізеді. Абай “осы үшеуі” басыңды қос, бәрін
де “Жүрекке” билет-деп ұқтырып айтушының аты “Ғылым” екен. –Осы ... ... ... ... табыссаңдар, табанының көзге сүртерлік қасиетті
адам сол. Үшеуің-ала болсаң, мен “Жүректі жақтадым. Құдайшылық ... таза ... ... ... ... ... ... деп кітаптың
айтқаны осы,-депті” деген қорытындыға келеді.
2.2. ... ... және ... ой ... ... “Ақыл” және “Жүрек” жайындағы философиялық ой-
пікірлерін Абай ... ... ... ... атты ... де әрі ... әрі аса ... сөз зергерлері ретінде оқырманға зор шеберлікпен
жеткізген. Ол ... ... пен ақыл жол ... әділет, шапқат кімде бар,
Сол жарасар туғанға. Абай ақыл-мен қайраттың иесі ... ... ... ... Өйткені онда адам тек “суық ақыл” мен “жүргенсіз ... ... ... ... Сөйтіп, Абайдың “нұрлы ақыл” жайындағы
тұжырымының қайнар-бастаулары әл-Фарабидің ... ... ... ... ... Әбу ... ... ғылымының фәлсафа, логика сияқты
салаларының іргетасын қайта қалаған, әр ғылым ... жеке пән ... ... көтеру, олардың мәнін айқындап, мазмұнын ажыратуға тырысқан.
Әуез жайлы да күрделі зерттеулер ... ... ... ... ... ... жайлы кесек-кесек еңбектер қалдырған физика
ғылымын да тың ... ... ... ... ... ... секілді аса маңызды салалары бойынша күні бүгінге дейін мәнін
жоғалтпаған еңбектер жазған. Көне гректердің ... ... ... ... ... ... Сайф ад-Даула бүкіл шығысқа
ойымен шұғыла шашқан ... ... ... да, ... ... ұнатқан. Мұндай санаркерлік сынға араб-парсы ақындарының
сайыпқырандары ғана ... ... бір топ ... ... ... орны мен ... ... туралы философиялық рубайлар түрінде болып
келеді.
Жайнаған бейне бір гүл әлем сыры,
Құбылған мөлдір нәзік гауһар нұры,
Даналар талай нысан таққанымен,
Тапқан жоқ ... ... әлі ... ... ... этикалық көзқарастарын білдіретін
зерттеулері де баршылық.
Олар “Бақыт жолын іздеу”, “Азаматтық саясат”, ... ... ... ... жету жолында” деп аталатын ғылыми
еңбектері. Әл-Фараби өз ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық, әдептілік нормалары екенін
жан-жақты дәлелдеген. Әл-Фарабидің айтуы ... ... ең ... болып табылады. Сондай-ақ ол адам ... ... ... ... ... ... болмайды
дегендей пікір айтады. Ақыл мен адамгершілік, ... ... ... ... ... ... екенін түсіндіреді. Әл-Фарабидің айтуы
бойынша, адам өзінің мінез-құлқын ... түсу ... ең ... ол өзіне-
өзі мейлінше адал болуы ... ... ғана адам өз ... ... барынша жетілдіре түсуге мүмкіндік алады. Әл-Фараби “қандай
шебер әдістің жәрдемімен жеке ... ... ... ... дей ... әзіл мен ... ... құбылыстарға
моральдық –этикалық тұрғыдан баға береді. Қоғамдағы әр бір құбылыс шектен
шығып кеткен жағдайда адамға ... әсер ... ... ... мінез-
құлқындағы шамадан асып кеткен көріністер де ізгі қасиеттерге кері ... Осы ... ... ... ... ... ... тыс
қолданудан болады. Ал әзілдеу оңай болғандықтан, біз соған ... ... Енді ... қалғаны бір шеткеріліктен екінші шеткерлікке немесе
орта мөлшерге ауысуды, жеңілдету үшін қандай амалдар бар екенін ... ... ... осы моральдық-этикалық тұжырымын Абай өзінің “Төртінші
сөзінде” жалғастыра түседі:Күлкіге салынған кісі не шаруадан не ақылдан, не
бір ұят ... ... құр, ... көп ... ... ... Әл-Фараби мен
Абай арасындағы даналық ой-пікір сабақтастығы жайында ... ... ... нақты деректер келтіруге болады. Фарабидің өлеңнің ... мен ... ... ... сайма-сай келіп, қиюын тауып жатуы
туралы бұл қағидаларымың жыл өтіп ... ... ... туралы
принциптерінен бой көрсетеді. Осыған байланысты ойға оралатын бір пікір-ол
Абай өзінен бұрын өткен және ... ... ... ... ... ... ... басшылыққа алғаны
байқалады. Ұлы ойшыл ақын аьалған ақын-билерді кейбіреулер ... ... ... ... үшін ... таза логикалық,
поэтика-риторикалық ережелерді сақталғаны үшін сынап отыр. Фараби шын ақын
талантын терең ашып, ... кең ... үшін оған ... ... ... ... ... деген тамаша қағиданы тұжырымдайды: “Сондай-ақ
өнерді зерттеп, белгілі поэзия ... ... ... ... ... ерекше білмейтін түрде жазуға сыртқы, не ішкі ... ... ... поэзия еркіндікте тумақ”. Әл-Фараби өздігінен
оқып жетілген ... Оның ең ... грек ... оның ... ... ... ... еңбектерін қызығып оқыған. Ибн Халликаттың айтуына
қарағанда Әбу ... ... ... қырық рет, “Жан туралы”
еңбегін жүз, ал “Риторикасын” екі жүз рет оқып ... ... ... ... ғана ол Аристотельдң ... ... ... Орта ғасырлық тарихшылар оның қарапайым, аса қанағатшыл, жұпыны
ғана киініп, той-думан, ырду-дырдудан ... ... ... ... ... ... ... Күндіз ол көбіне қаладағы бақта күзетшілік
қызмет атқарып, тапқан ақшасына сатып алған шырақ ... түні бойы ... ... ... ... ... ретінде танылғанын айттық. Оның
фәлсафалық еңбектерінің басым көпшілігі грек ... ... ... ... ... Әл Насыр Аристотелдің категория,
Бірінші және екінші ... ... ... және ... ... жазған.
Сондай-ақ өзі де “Кемеңгерлік меруерті”, “ізгі қала ... ... түп ... “Ғылымдардың шығуы”, “бақытқа
жету” сияқты т.б. көптеген ... ... Бұл ... ... ... ммелекет және адамдардың өзара қарым-қатынасы туралы өз
заманы үшін соны ... ... Орта ... ... де ... зорлықсыз бақытты қоғам орнату жөніндегі батыл болжам жасаған.
Мұндай қоғамның тууын ол ... ... ... ... ... Әбу Насыр Әл-Фараби ғылымының фәлсафа,
логика сияқты салаларының іргетасын қайта қалаған, әр ғылым ... ... ... ... ... ... ... олардың мәнін айқындап, мазмұнын
ажыратуға тырысқан. әуез жайлы да күрделі зерттеулер ... ... ... ... ... ... лирикалық сарында жазылған
сырлы, мұңлы өлеңдер де ... мен ... ... ... үмітпен жол ашамын
Қос шөлмектен өткіздім өмірімді
Соны медеу етеді болашағым.
Бір шөлмекте көк сия толып тұрса
Екіншіде шарап бар жайлы ... ... ... ... ... ... ... 950 жылы қайтыс қайтыс болған. Фараби қазасы туралы
екі дерек бар –дейді ... ... оны ... қайтыс болған
десе, екіншісінде-Әбу Насыр Әл-Фараби қасына бір неше адам ертіп Асқалан
қаласына бара ... жол ... ... қолынан қаза тапқан. Сайф
ад-Даула қарақшыларды тауып, дарға асқан.
ІІІ. Қорытынды.
Дүние жүзінің көптеген ... Әбу ... ... ... ... орта ... зерттей бастаған. Міне, ол бүгінге дейін
жалғастырылып келеді.
Қорыта келе айтқанда:
Әл-Фараби: ... ... ... пайымдауына, ғылым мен
өнерді ұғынуына және дақсы қылық пен жаман қылықты айыруына ... деп ... ... ... Фараби адамдардың өз көздеген мақсатына жетуі оның
өзіне ғана байланысты екенін айтады. Адам ... ... ... ... ... ... адам тек ... айналадағы дүниені танып білу
арқылы жетіледі деп түйін жасайды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Н.Келімбетов. “Көркемдік дәстүр жалғастығы”. ... ... ... тілі мен әдебиеті”. Журналы, №1. 2005жыл.
3. Ә.Дербісәлиев. ... ... ... ... Ж. ... “Философия және мәдениеттану”. Алматы, 1998жыл.
5. С.Қирабаев. “Ежелгі ... ... ... 1991жыл.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Антикалық философия туралы13 бет
Антикалық философия. Милет мектебі9 бет
Аудандық психологиялық центрдің психологының жұмысы9 бет
Жаңа дәуірдегі философияның негізін қалаушылар6 бет
Мектеп психологының іс қағаздар жүргізу4 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
«Арабтардың философы» - әл – Кинди9 бет
«мектеп психологынын іс-кагаздары»26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь