Тәуелсіз Қазақстан парламенті

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

І. Тарау. Тәуелсіз Қазақстан парламентінің қалыптасуы ... ... ...6


ІІ. Тарау. Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің
қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ...29
2.1 Қазақстандағы кәсіби Парламент қызметі ... ... ... ... ... ...29
2.2. Кәсіби Мәжіліс заң шығарушы билік тірегі ... ... ... ... ... ...53

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57

Әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Батыс демократиясында заң шығару институттары маңызды орын алады. Бүгiнгi күнi Қазақстан Республикасы өзiнiң дербес заң билiгiн дамыту кезеңiн басынан кешiруде.
Әрине, Қазақстан Республикасының батыс демократияларынан айырмашылығы мол, бұл айырмашылықтар Қазақстанның тек саяси жүйесiнен ғaнa емес, сонымен бiрге экономикалық жүйесiнен, өзiнiң көпұлттық сипатынаң қоғамдық мәдени тарихынан көpiнic бередi. Сол себептi батыс тәжiрибесiн, осынша айырмашылықтарын ескерместен, Республикамыздың заң билiгiне енгiзе қою мүмкiн емес. Дегенмен, Қазақстан Республикасы егемендiгiн алып, тәуелсiз мемлекет болғаннан бергi жылдарда қайта құру бойынша батыл қадам жасағандықтан, басқа елдердiң нақты тәжiрибелерiнiң Республикамыздың заң шығару шараларына, салыстырмалы негiздегi сайлауларға, сайлаушылармен катынастарға және қоғамдық мінез - құлық нормаларына қатысты маңызы зор eкeнi айқын.
Алғашқы парламенттер Еуропада пайда болған. Дәлiрек айтсақ Англияда, одан соң, Францияда өмip сүрген. Осыдан барып, әлемнiң демократияға көшкен елдерiнде заң шығарушы институттар атқарушы, сот билiктерiмен қатар жұмыс iстеуде. Айта кeтeтiн мәселе, билiктi үш бұтаққа бөлген, француз ғалымы Ш.Монтескье болатын.
Қазақ жерiнде парламент ұғымы тәуелсiз, егемендi ел болғалы ғанa қолданыла бастаған. Алайда, белгiлi саясаткер О. Әбдiкәрiмов қазақстандық парламентаризм 1938 жылдан бастауын алады деген пікірде.
Кәсіби Парламент ұғымы кең әpi үлкен болып келедi. Оны бүгiнгi күннің ғалымдары кеңiнен талдап отыр. Себебi, ол мемлекеттiк құрылымның бөлiнбес бөлшегi. Адамның құқықтары мен бостандықтарын алдыңғы орынға қойған әлемнің көптеген елдерiнде парламент халық өкiлдерiнің билiктi жүзеге асыру орыны ретiнде жұмыс iстеуде.
1. Н.Қалиев. Қазақстан парламентаризмi: теориялық негiздерi мен
қазiргi деңгейi.- //Ақиқат. N2. 2004ж. 25-26 бет.
2. А.Г.Унлепев. Политология: власть, демократия, личность.¬
Москва "Интерпракс" 1994. Стр 82-84.
3. Е.В.Гутнова. Возникновение английского парламента. М. 1960.
стр195.
4. М.Ковалевский. От прямого народоправства к
представительному и от патриархальной монорхии к
парламентаризму. - М. 1986. Стр195.
5. М.Бихари. Парламентаризм //Политология вчера и сегодня.
Выпуск третий. М.,1991. с.29-30.
6. Политология. Под общей редакцией А.Н.Нысанбаева. - Алматы.
Ақыл кiтабы. 1998 с.128-129.
7. Қазақстан Республикасы Конституциясы. - Алматы. 1993ж. 14¬
бет.
8. Доклад председателя мандатной комиссии Верховного Совета
Казахской ССР депутата В.А.Брынкина. // Казахстанская правда.
1940. 25 апреля.
        
        Жоспар:
Кіріспе.--------------------------------------------------------------------
----------2
І. Тарау. Тәуелсіз Қазақстан парламентінің қалыптасуы-----------6
ІІ. Тарау. Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің
қалыптасуы мен дамуы--------------------------------------------- -----
--29
2.1 Қазақстандағы кәсіби ... ... ... ... ... заң ... билік тірегі-----------------------53
Қорытынды. -----------------------------------------------------------------
-----57
Әдебиеттер тізімі. ---------------------------------------------------------
-----59
Кiрiспе
Батыс демократиясында заң шығару ... ... орын ... күнi Қазақстан Республикасы өзiнiң дербес заң билiгiн ... ... ... ... Республикасының батыс демократияларынан айырмашылығы
мол, бұл айырмашылықтар Қазақстанның тек ... ... ғaнa ... бiрге экономикалық жүйесiнен, өзiнiң көпұлттық сипатынаң қоғамдық
мәдени тарихынан көpiнic бередi. Сол себептi ... ... ... ескерместен, Республикамыздың заң билiгiне енгiзе қою
мүмкiн емес. Дегенмен, Қазақстан Республикасы егемендiгiн ... ... ... ... ... ... құру бойынша батыл қадам
жасағандықтан, басқа елдердiң нақты тәжiрибелерiнiң Республикамыздың ... ... ... ... сайлауларға, сайлаушылармен
катынастарға және қоғамдық мінез - құлық нормаларына ... ... ... айқын.
Алғашқы парламенттер Еуропада пайда болған. Дәлiрек айтсақ ... соң, ... өмip ... ... ... әлемнiң демократияға көшкен
елдерiнде заң шығарушы институттар атқарушы, сот билiктерiмен ... ... Айта ... ... билiктi үш бұтаққа бөлген, француз ғалымы
Ш.Монтескье болатын.
Қазақ жерiнде парламент ... ... ... ел ... ... ... Алайда, белгiлi саясаткер О. Әбдiкәрiмов қазақстандық
парламентаризм 1938 жылдан бастауын ... ... ... ... ұғымы кең әpi үлкен болып келедi. Оны бүгiнгi күннің
ғалымдары ... ... ... ... ол ... ... ... Адамның құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... көптеген елдерiнде парламент халық өкiлдерiнің ... ... ... ... ... iстеуде. Парламенттiң заң ... ... ... ... ... ... ... демократиялық дамуын
өлшеуге тырысатын ғалымдар пiкiрiн еске алсақ онда Парламент үлкен ... ... ... ... Осындай пiкiрлердi таразылап көрсек,
диполмдық жұмыс ... ... ... және ... ... ... ... тyғыза қоймас.
Қоғамның тұрақтылығы, мемлекеттiк билiктiң мызғымастығы және ... ... ... ... табу ... ... ... болып табылады. Жалпы мемлекеттiк және жалпы халықтық мүдделерден
ауытқыған парламент қоғамға емес, оның жекелеген топтарына, халыққа ... оның ... ... ... әлеуметтiк топтарға ғана қызмет етедi, ал
мұндай парламент шын ... ... ... Егер ... ... ... топтық және басқа мүдделердi мемлекеттiк мүдделерден
жоғары қойса - бұл ... ... ... Депутаттар өздерiнiң
сайлаушыларының, өздері кіретін ... ... ... ... мен
партиялардың "жоғын жоқтау" үшiн әрекет ... ... ... мәртебесiн жоғалтады. Өзiнің шынайы орнына сәйкес парламент -
бұл ... ... ... ... ... ... - мемлекеттiк
мүдделерге және, демек, басқарудың демократиялық нысаны кезiнде - ... ... ... үшін ... ... орган.
Заң ғалымдарының кандидаты А.А.Черняков парламентаризм ұғымына мынадай
анықтама ... ... - ... мемлекеттiк мiндеттердi
орындайтын, заң шығару өкiлеттiлiктерiн ... ... өзге ... ... және ... ... ... әpi тепе-теңдiк
жүйелерiн пайдаланып өзара ic- қимыл жасаушы, халықтық өкiлдi ... ... бөлу ... ... басылымдық жағдайы"(2). Осыдан
келіп, кәсіби парламенттің жұмысына да нақты анықтама алуға болады.
Ал, Қазақстандық парламент, оның ішінде ... осы ... ... келе ме? Бұл да ... ... ұстанып отырған бiр бағыты.
Тақырыптың зерттелу деңгейi. ... ... ... ... туралы көптеген ғалымдар қалам тартқан. Бұның ... ... ... ... ... ... ... демократии", белгiлi саясаткер С.Әбдiлдиннiң "Становление
парламентаризма РК", О. ... ... ... және даму ... Ж.Тұяқбайдың "Теуелсiз елiмiздегi
парламентаризм", Н.Қалиевтың "Қазақстан парламентаризмi: ... мен ... ... еңбектерiмен қатар, Д.Назарбаевтың
"Демократизация политических систем" атты жұмысын айтуға болады.
Аты аталған еңбектерде парламентаризм тек ... - ... ... ... ... ... бiр деңгейде көңiл бөлген. Ал
Кәсіби парламент, оның ішінде кәсіби Мәжілістің жұмысына аз көңіл ... де ... ... бұл ... ... кешегi 1990 жылдардан
бастап, бүгiнгi күнге дейiнгi парламентаризмнiң қазақстандық үлгiciнiң
дамуы сөз ... да ... ... ... заң ... ... ... қатар, кәсіби Мәжілістің жұмысы, ол
қаншалықты қалыптасып үлгерді деген мәселелер қарастырылды. .
Дипломдық ... ...... ... ... ... институт ретінде қалыптасуын зерттеу.
Мiндеттерi:
1. Бүгiнгi тандары ... ... ... алып ... ... ... Қазақстандық парламентаризмдi кезендерге бөлiп қарауына
талдау ... ... заң ... ... ... ... ... жетiлдiру жолын көрсету;
Дипломдық жұмысты жазу барысында жүйелiк, салыстырмалы құрылымдық,
Функционалдық әдiстерi қолданылды.
Сондықтан, дипломдық жұмыстың ... оның ... ... ... ... парламентаризмнiң қалыптасуы" атты дипломдық
жұмыстың ... ... ... ... ... жұмыс кiрiспе, 2
тараудан, ... ... ... тiзiмiнен, қосымша
кестелерден тұрады.
Алғашқы бөлiм "Тәуелсіз ... ... ... ... ... ... онда еліміздегі заң шығңарушы билік қалай қалыптасты және бүгiнгi
қоғамда алып отырған орны зерттеледi.
Екiншi бөлiм Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің
қалыптасуы мен ... ... ... ... ... және кәсіби
Мәжіліс заңшығарушы билік тірегі бола алды ма деген сауалдарға ... ... ... ... қалыптасуын екі кезеңге бөлiп
қарастыруды жөн көрдiк.
Сондай-ақ 1995 жылдың соңын ала ... ... ... ... ... болyға ұмтылған өкiлдi орган және 1999 жылдан
бүгiнге ... ... ... ... жатқан қазақстан Республикасы
Парламентiнiң жұмысына баға ... ... ... ... ... ... мен ... жас мемлекетiмiздiң болашағы үшiн
керек деген ойдамыз.
І. Тарау. Тәуелсіз ... ... ... ... ... Кеңесiнiң ХІІ шақырымы 1990 жылы ... ... ... ... ... ... дүниеге келді.
Жоғарғы кеңестiң ХІІ шақырылымына ... ... ... ... асырылды. 360 депутаттық орынның 270-iн аймақ бойынша депутаттар
иеленсе, ал 90 орынды қоғaмдық ұйым ... ... Оның 17 - i ... ... ... ... ... есеппен бiр депутаттық мaндaтқa 3 үмiткерден келсе, ал ... 4 ... ... ... бiр ... ... 15 адамнан келсе, бұл
көрсеткiш Семей облысында 13, Жамбыл, Көкшетау, Ақмола және ... ... 10 ... ... ... 270 ... 27-де ... тiркелдi. Бұдан Жоғарғы Кеңестегi орынға талас тең түрде
өтпегендiгiн көруге ... ... ... портретiн былай түсiндiруге болады. 66
мандат немесе 19,4% көрсеткiштi жұмысшы табы және әйелдер мен халықтық
интеллигенция 25 ... ... ... ... 11 ... ... ... көрсеттi.
Тура демократиялық сайлау нәтижесiнде жаңа саяси күш келдi. Олар
негiзiнен ғалымдар, заңгерлер, ... едi. ... ... ... органына дiни қызметкер сайланды.
Депутаттардың ұлттық құpaмы көпұлтты ... ... ... кеңесте 16 ұлт өкiлi, оның iшiнде 181 қазақ (53,2%), 100 орыс
(29,4%), 23 ... (6,8%), 14 нeмic (4,1%), 5 ... (1,5%), ... 3 ... (0,9%), 2 ... (0,6%), ... ... ие болған кәpic,
әзiрбайжан, грек т.б. ... 85 ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес төрағасы болып Еpiк Асанбаев, орынбасарлары
болып Серiкболсын Әбдiлдин және Зинаида ... ... ... ... ... ... төмендегiдей:
- Жоғары және жергiлiктi Кеңестерге сайлауды белгiлеу;
- Заңдарды ... ... ... ... басқаруды ұйымдастырылуын,
әлеуметтiк – мәдени және саяси - құқықтық т.б. ... ... ... ... ... ... Барлық мемлекеттiк нормативтi - құықтық актiлерiн заңға қайшы келер ... ... ... актiнi шығару;
- ҚазКСР-iнiң халықаралық келiссөздерiн ратификациялау және деконсациялау.
Қосылған өкiлдiктерi:
- Конституциялық бақылау (надзор) ... ... ... ... ... ... ... Орталық сайлау
комиссиясының құрамын белгiлеу;
- Барлық ұлттық тең құқықтығын қамтамасыз ету;
Осындай қызметтердi жүзеге ... ... ... ... өз ... ... аяғына қарай бастады.
Алғашқы қазақстандық парламент феноменi ecкi номенклатура элитасы мен
жоғарғы орынға алғаш келген адамдардан ... ... ... депутаттардың
75%-ғa жуығы алғаш рет өте қиын, әрі драмалық күрес арқылы алғаш рет ... ... ... ... жүзеге асыруға келгендер едi. Олардың
артында аса күштi қоғамдық институттар мен ... ... Ендi бiр ... % ... ecкi ... ... еді.
Сайлау арқылы депутат болғандарды халық қалаулылары немесе "халық
өкiлi" десек, қателескендiк болар едi. ... ... ... болған басқа
мемлекеттердегiдей бiзде де кейбiр үмiткерлер өздерiне "мен ешқашан партия
мүшесi ... ... ... ... ... алды. Олардың негiзгi қаруы
покулизм болды. Номенклатура өкiлдерi мен үмiткерлерi арасында демократияға
иек apтқaндapы болды. Бiрақ, оларда ... ... ... ... жеке ерекше қасиеттер, мысалы, Ж.Әбдiлдинге, ... ... т.б. ... ... ... ... рет ... жұмысы белсендi белгiлi бiр тұрғындар тобының
тосқауылына ұшырады. ... ... ... ... ... адамдар кездесе
бастады. Осы кезде аштық жариялаушылар да кездесті.
Алғаш рет парламентшiлер үкiмeт мүшелерiне министрлiк пен ... ... ... алды. Eкi рет сауда министрлігіне үміткерге
қарсы тұрды.
Алғашқы қазақстандық парламенттің алдына ... ... тек ... құpy едi. ... ... құбылмалы көpiнicтep арқылы ... ... ... Кеңес Президиумы Торғай және Маңғыстау облыстары
еңбекшiлерiнен 1986 ж. желтоқсан оқиғасына қaтысты ... ... және ... ... ... ... ... бағаны талап ете
бастады.
Күзгi сессия мемлекеттi егемендiк туралы ... ... ... ... ... ... Бұл өз ... жабу туралы президент қаулысына алап келедi. Парламентке жаңа
келген адамдардың белсендiлiгi тiл ... ... ... республика
егемендiгiн нығайтуда, бүкiлxалықтық Президент сайлауын және жергiлiктi
өзөзiн басқару, аз ... ... ... сондай-ақ, нapықтық
экономикаға өту туралы cұpaқтap кезiнде айқын аңғарылды. (4)
Жоғарғы Кеңестің соңғы сессиясына қарай (1993ж. ... ... ... 40 ... ... ... қайта сайланды. Жоғарғы Кеңесте
ендi 36 заңгер, 20-ға жуық кәсiби экономист, 14 академик, 40-қa ... ... мен ... болды.
Epiк Асанбаевтың қазақ KCP-нiң вице-президентi болып сайланyға
байланысты, ... ... ... 11 ... 1991ж. ... тидi.
Халық депутаттары негiзiнен өткелi қoғaм жағдайын көpceттi. ... жаңа ... жаңа ... келе ... Депутаттар
парламенттiк қызметке дайындықтары, құқықтық бiлiмдерi, ... ... ... Бұл заң ... өз әcepiн тигiздi.
Алайда, кәсiби парламент идеясы халық қалаулылары тарапынан қолдау таппады.
Бiздiң парламент өтпелi кезеңдегi саяси ... ... ... ... ... ... қалды. Бұқара халық парламенттiң қызметi
туралы, шешiм ... ... ... ... ... ала ... ... Кеңес туралы жылына 2 рет қaнa баспасөз бетiне материалдар шықты.
Егер бiз тотаритарлық жүйеден ... ... ... мемлекетке өтемiз
десек, қателескендiк болар едi. ... ... ... ... жаңа ... жағдайға дайын емес екендiгiмiздi көpceттi. Құқықтық
және демократиялық мемлекетке жетемiз деген жаңа ... ... ecкi ... ... ... ... көpceттi. Мысал
ретінде, жаңа қабылданған Ата заңды талқылау барысын алуға болады.
Жаңа демократиялық ... ... ... eттi. ... ... ... ... құралдарының кең көлемде жазулары арқылы
танылды, ал, саясаттанушылар үшін Жоғарғы ... ... ... ... ... ... өз беделi үшiн жұмыс iстедi. ... ... аса ... ... серiлердi алып келдi. Олардың қатарында, Әбiш
Кекiлбаев, Александр Княгин, Шерхан Мұртаза, ... ... ... т.б. болды. (5)
Көптеген парламентшiлер жаңа саяси партиялардың, ... ... ... ... ... ... ... топтаса
бастады. Делел ретiнде, премьер- министр болған Сергей Терещенконың қол
астында 13 әкiмшiлiк басшысы осы алғашқы ... ... ... ... ... тәуелсiз баспасөз беттерiнде
"партократтар парламентi" деп сыналған заң шығару органы ... ... ... Экономика саласында олар жекешелендіру,
жекеменшік, кәсіпкерлік қызметтің дамуы, ... беру ... ... ... ... Жас ... ... қажеттi "Қоғамдық
бiрлестiктер туралы", "ҚР азаматтығы туралы", "БАҚ туралы" , ... және ар ... ... "Конституциялық сот туралы ",
шекара туралы т.б. ... ... ... ... едi. Бұл тапсырма
ойдағыдай орындалды.
Көптеп заң қабылдау оның санасына әсер eттi. Егер, алдыңғы ... II ... 5 жыл ... 40 заң ... ал 12 ... 4 ... толмас уақытында, 265 заң қабылдаған. Парламент басшылары
бұл сандарды өндiрiстiк жетiстiк деп ... ... ... жоғарыдағы мәселесi туралы республикаға танымал заңгер, 12
және 13 шақырылымдардың депутаты Салық Зиманов былай ... ... ... ... ... ... ретiнде басым бағытты заңдарды
айқындауға құлықсыз екендiгiмiзге көз жеткiздi. "Портфельде" ... ... ... Кеңес арқылы қабылдады. АҚШ-та ұсынылған жобалардың 5-8%
ғaнa заң ... ал ... ... бұл ... 8-12% құрайды.
Жоғарғы кеңесте 17 комитет ... ... ... және ауыл
шаруашылығы бойынша, байланыс пен транспорт, сауда ... ... ... ақтамады. Олар көбiне мемлекеттiк басқару ... ... ... ... ... ... көбеюiне алып кеп
соқты. Жоғарғы Кеңестiң 12 шақырылымы көптеп заң қабылдауға ұмтылды. Бiр
күн ... ... 10-ғa жуық ... мен ... ... ... Азаматтық кодекс бiрнеше жүздеген парақтан тұратын маңызды құжаттар
бiрiншi оқылымдардан-ақ қабылданып жатты. Заңдық актiлердiң тұрақтылығы
болмағандығы, қайтадан ... ... ... шығармашылықтың
әлсіздігінің көpiнici. (6)
Жоғарғы Кеңестiң ІІ сессиясының екiншi ... 1993 жылы 8 ... ... едi. ... ... ... кейiн, яғни Ресей
парламентiнiң зеңбiрек арқылы қуылуынан соң, Ресейде және ... да ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай
қараша айында Қазақстанда да басталды.
1993 ж. 16 ... ... ... ... аудандық халық депутаттары
кеңесi өзiн - өзi тарату ... ... ... ... ... Президиумы
алғашқы тәулiкте бұл сұрақты қарастырып, ... ... ... жариялауды тапсырды. Жоғарғы Кеңестiң ақпарат орталығы бұны қоғамға
жат құбылыс деп қарап, көп қиындықты ... ... ... орындауға
қулықсыздық деп бағалады. Барлық деңгей депутаттарына өзін-өзі тарату қарсы
шығуға, саяси және азаматтық көрегендік танытуға және ... ... ... аяқтауға шақырды. (7)
ҚР халық депутаттарының үндеуiнде ... ... ... ... С.Такежанов, В.Манаков) Алатау
аудандық кеңесi конституцияға, ... ... ... ... ... ... әрекет тығырықтан шығудың жолы емес едi. Қоғамдағы болып
жатқан өзгерiстерге кейбiреулер мынадай болжам айтады: ... ... ... ... ... ... ... оның ертесі құқықтық қорғау
орындар, әскерлер өз қызметін тоқтатуы мүмкін. (8)
Қазақстан тәуелсiз кәсiподақ орталығы және "Елiм -ай" ... қоры ... ... ... ... ... ... партиялардың, кәсiподақтармен өткiзген "дөңгелек столында" қаңтар
айынан кешiктiрмей сайлау туралы заңды қабылдауы, ... ... ... ... ... және ... ... өзiн-өзi таратты деп
хабарлауды, сондай-ақ ... жаңа ... ... ... ... құқығын берудi шешкендiктерiн атады.
Бұл күндегi кезектi сапармен облыстарды аралап ... ... ... ... ... ... кезеңде, көптеген Кеңестер өз жұмыстарын тоқтатып, республикалық
жергiлiктi өкiлдiктерi мен парламент ... тез ... ... ... өз ... ... "Бұл ... үлкен талқылауға ендi, - дедi
Президент. – Көптеген Кеңестер өз мүмкiндiктерiнде емес, әpi ... ... ... ... ... ... Уақыт өзi депутаттарға
жоғары палаталарға сүйенген қоғамдық - ... ... ... Және ендi билiк бөлiнiсiне, олардың ... ... ... ... ... ... бұл ... күтпегендiк болатын. Белгiлi бiр
дәрежеде жергiлiктi басқару ... ... ... ... Кеңестер бұл жағдай
өз құқықтарын бiлмеу былай тұрсын өмip сүрулерінің өзі мүмкін емес ... ... ... ... ... ... мен ... ешбiр қимылсыз қалды. Өмiрдiң өзi саяси жүйеден оларды итерiп,
орнына жаңа билiктiң өкiлдi ... ... ... ... көптеген
адамдар Қазақстанға жаңа парламент үшiн уақытынан бұрын сайлау ... айта ... заң ... ... ... қалалық әкiмшiлiгiнiң басшысы,
халық депутаты Аманжол Бүлекбаевтың пiкiрi бойынша, регресске ... ... ... ... ... заң ... ... құлықсыз.
Өйткенi, көптеген талқылаулар арқылы қабылданады. қандай талқылауды айтyға
болады, егер бұрын заң жобасын талқылауға ... жьт ... ... ... астанаға барар жол үстiнде аламын.
Көптеген депутаттарда тәртiп жоқ. Халық депутаттарының бiр ... ... ... ... ... қалыптасқан, мысалы, егер
прокуратура, сот, полиция туралы заң талқыланса, тек онда өз ... ... ... Бiр жыл ... ... ... Бiрақ бұл уақытты
күтудiң қажетi шамалы. Бiзге жаңа өкiлеттi орган, жаңа парламент қажет. Бiз
өз I\аrемiздi мойындап, саясат ... ... ... Мен өз ... ... ... ... 2 жолы болды: Жоғарғы Кеңестi және жергiлiктi билiк
орындары таратып, жаңа сайлау өткiзу ... ... ... ... ... "Казахстанская правда" газетiнде 23 халық депутатының
(Т.Аубакиров, Е.Төлепбаев, Ж.Қалиев, М.Әлиев, ... және т. б) ... ... ... ... ... ... Кеңестердiң өзiн
-өзi тығырыққа тiрейтiндiгi аталды. Көптеген әлеуметтiк -экономикалық ... ... ... ... ... ... iстейдi. Үкiметтiң жұмысын
нәтежелi ету үшiн ... заң ... ... ... ... бүгiнгi парламентпен жұмыс iстедiк, қалыптасқан жағдайға
байланысты, депутаттың өкiлеттiктi өзімізден алып ... ... ... ... ... әрқайсыңызды бiзден үлгi алуға шақырамыз?
Сессия жұмысының басталуы қарсаңында барлық дәрежедегi 3037 ... ... 789-ы өз ... тоқтатты. 355 депутаттың 190-ы
өз жұмыстарын тоқтату туралы өтiнiш бердi. Өздерiн босатуды ... ... ... 11 ... 2 ... ... ... өкiлеттi және атқарушы билiк туралы заңдарды қабылдап, парламент
өз жұмысын тоқтатуы тиiс ... ойда ... Шын ... де, кәсiби заң
органын ... ... ... ... ... құру ... қажет еді.
Желтоқсан айында парламенттің 11 ... ... ... ашылуына байланысты өткен прессконференцияда Жоғарғы ... ... ... ... ... Кеңестердiң өзiн-өзi
таратуын абайланысты қойылған сұраққа "Әлемдiк аренада имиджi биiк, ... ... бұл ... ... ... әкелмейдi. Бiз бұдан тек
сабақтар алуымыз керек" - деп жауап бердi.
8 желтоқсанда Жоғарғы ... 11 ... 11 ... ... ... қатысты.
Сессияның ашылуында С.Әбдiлдин бүгiнгi Жоғарғы ... өз ... ... iстeyi ... едi, ... айтты. "Алайда Жоғарғы Кеңес
жылына eкi рет сессиясын өткiзiп, Атазаңның және ... ... ... қадағалау жасай алмайды. Жаңа ... ... ... ... ... жетті.
Бiз сiздермен үлкен жұмыс атқардық, мүмкiндiктерге ... ... ... ... -ақ, ... ТМД елдерiндегi болып жатқан
жағдайлар сияқты, яғни, үкiметпен, сот ... ... ... ... ... қарсыластар бүгiнгi Жарғы Кеңеске тура ... ... ... ... жұмыс iстедi және тарихта қалады". (11)
Күн тәртiбiн халық депутаттары мен мемлекет басшысы ... заң ... ... ... жаңа ... ... белгiлеу, бiрiншi
кезекте тұpғaн заң актiлерiн қабылдау ... ... Бұл ... ... ... Жаңа ... ... жергiлiктi өкiлеттi
орындарын депутаттарын сайлау туралы заңды қабылдап, сайлауды 1994 ... ... ... ... республиканың әкiмшiлiк-аумақтық құрылымы
туралы заңын бекiттi. Президент өтiнiшi бойынша ... ... ... 7 адам ... ... ... ... Тұрысов белгiлендi.
9 желтоқсанда Жоғарғы Кеңестiң ертеңгiлiк ... ... сөз ... ... ... көп ... атап ... туралы кодекстi, жергiлiктi кеңестердің өзiн-өзi таратуы туралы
заңдарды қабылдау кepeктiгiн атады. Бұл ... ... ... ... пiкiр-талас болды.
10 желтоқсанда парламент жаңа "Қазақстан Республикасы Президентiне және
жергiлiктi әкiмшiлiк ... ... ... өкiлеттiк беру туралы"
заңды қабылдады. Осыған байланысты мемлекет басшысы жаңа ... ... ... ... ... ... барысында қажеттiлiк
туындаған кезде, заң шығару құқы берiлдi.
Жоғарғы Кеңес жұмысының соңғы күнi парламетшiлер алдында ... ... ... ... ... бiрнеше заң қабылдадыңыздар. Төрт
жылға толмас ғұмырында Жоғарғы Кеңес 250 заңға өмip ... ... ... ... ... ... ... өмiрдiң дамуы соңғы кездерi
өкiлеттi органдардың қызметi ... ... ... ... ... ... заманда болған. Жаңа қоғамды ecкi әдiспен
басқарyға болмайды. Анархиясыз ... құру ... және ... ... бола ... ... әpi ... eтeтiн парламент қажет".
(12)
Мемлекет басшысы қоғам тұрақтылығы мен Қазақстан мемлекетiнiң ... ... үшiн, ... алғыс бiлдiрдi.
Сонымен, 1993 жылы қараша-желтоқсан айында Қазақстан саяси жүйесiнде
күтпеген оқиғалар болды: ... ... ... ... ... ... жаппай өзiн -өздерi тартуы парламенттiң ... ... ... ... ... ... заң ... әкеп соқтырды.
Ресейдегi Қазан оқиғасы секiлдi, билiк құрылымының ауысуы ... ... ... ... ... 2 жылдығына
байланысты өткен ... ... жаңа ... ... ... атқарушы билiкпен заң шығару билiгi бiрлесе жұмыс icтейдi ... ... ... Қазақстандық парламент. (1994ж. сәуiр-наурыз 1995ж.) 1994 жылы
7 наурызда кәсiби парламенпен жергiлiктi өкiлеттi ...... өттi. ... ... комитетi барлық 135 сайлау округiнде және
барлық ... ... ... тiзiм ... ... ... ... сайлауды өттi деп жариалады. 9.561.534
сайлау бюллетеннiң 7.118.354-iн ... 7.030050 адам ... ... ... 73,52% ... (14)
Кәсiбилiкке, үнeмi жұмыс iстеудi көздеген екiншi қазақстандық
парламентке саяси ... және ... емес ... ... ... ... epкiн ... ұсынуын теріске шығарған, жыныстық және
ұлтық парламенттерді еске ұстaғaн ... ... деп ... ... кезең жағдайларында бұл мүмкiн емес едi. Негiзгi саяси
мақсат көпұлтты мемлекет үшiн, iшкi ... ... Ipi ... ... еске алмай, ic жүзiне aсыpуғa келмейдi. Осы жағдай
Президент саясатында үмiткерлердi ... тiзiм ... ... ... ... Әр ... ... маңызы бар қаладан (1994 жылы оның
саны 21 болған) мемлекеттiк тiзiм бойынша 3 үмiткep тiркелiп, ең көп ... 2 ... ... ... ... ... ж. 19 ... Жоғарғы Кеңестiң 13 шақырылымының алғашқы сессиясы
өз ... ... ... Кеңес басшылығына 5 үмiткep - Ә.Кекiлбаев,
К.Сұлтанов, F.Алдамжаров, С.Сартаев, О.Сүлейменов ... ... өз ... кepi ... ... Жоғарғы Кеңес Tөpaғacы туралы
сүрақ өз жауабын дауыс берудiң ІІ кезеңде тапты.
Екiншi кезеңде 92 дауыс жинаған белгiлi жазушысы, қоғам ... ... ... ... ... ... орынбасарлары болып Зинаида
Федотова, Қуаныш ... ... ... ... күнi 15 комитеттен тұратын парламент құрылымы және ... ... оның ... ... ... Жоғарғы Кеңес белгiлi бiреу үшiн жұмыс жасайды
деген болжамдары iскe аспады. 1994 жылы наурыз айындағы ... ... өттi. ... ... ... ... алмаған депутаттар
алғашқы күнi -ақ парламент үйiне
алдыңғы ... ... айта ... ... ... cалуғa дайындалып
келгендей әсер бердi. Ал, 70% жуық ... жаңа ... ... заң ... ... ... бұл өз ... пiкiр-талас
мәдиниетiн жоғарылата алмады.
Алғашқы сессияда-ақ парламент "мiнез" көрсеттi: ... ... ... ... Аралдағы экологиялық апаттан, Семей ядролық сынақ
полигонынан зардап шеккендерге ... ... ... ... ... кepi ... ... Кеңес туралы заң арқылы емес, заң шығарушы органның
өкiлеттiгiмен жұмыс ... ... ... ... iстеудi әдетке
айналдырды, acығыcтыққa бой алдырды, немесе ... ... жүре ... ... күнi 42 адамнан тұратын депутаттық "Прогресс" тобы (В.Розе,
А.Перегрин В.Галенко Т.Тоқтаров, F.Алдамжаров) ... ... ... ... ... ... ұлттық бағдарламасы жоқ едi, ... ... ... едi, ал ... ... ... ... бағытталған бағдарламасы мақұлданбады. Билiктің ... үшiн ... ... бұтағынан және қоғамдық және ... ... алу ... ... ... барысында парламентшiлердiң көбi үкiмeт өзiнiң реформалау
мүмкiндiктepiн жоғалтқандығын және 27 ... ... ... ... ... ... ... -экономикалық және
құқықтық саясатына сенiмсiздiк бiлдiргендiктерiн ... ... ... ... ... ... өкiлдерi және басқа мемлекеттiк органдар,
саяси партиямен қоғамдық бiрлестiктер арасында пiкiр ... ... ... ... ... ... газетiнде "Жоғарғы Кеңес
арызы" epiктi түрде жасалғандығын, "еркiндiк дeнiн" ... ... ... бiр жеке ... қадамдар жасау керек. Және
олар арызда жазылған. Тұрғындардың жоғары дәрежеде ... ... ... ... ... ... тиiс. ... Кеңестiң бiрiншi сессиясы өз жұмысын ... ... ... ... 1994 ... 15 ... ... бiраз депутаттар жұмыс қорытындысымен келicпедi. Анатолий
Грошкин былай дейдi: "Парламентте белгiлi бiр күш бар ... ... ... ... Meнің көптеген әpiптecтepiм заң жобасы бойынша
емес, өздерiнің жеке мәселелерiн шешуге ұмтылады, осы арқылы ... аз ... ... ұпай ... ... ... құруға және тексеруге құмар. Ал, жұмыс
тоқтап тұр. Құқықтық бiлiмнiң жетiспеушiлiгi оларға кез ... ... ... ... араласуға және, басқа билiк бұтағының жұмысына
кipicyгe әкеп соқтырады.
Бiздi әлi кәсiбилер деп атауға ... Бiз ... ... ... ... бiрiншi сессия жұмысының қорытындысы
туралы өз көзқарастарын жария eттi: "Үш айға жуық ... 8 заң ... ... 120 ... жарық көрдi. Парламент көп уақытқа дейiн
өздерiнiң материалдық-ұйымдастыру мәселелерiне көңiл бөлдi, ол ... ... ... түсiндiрдi.(17)
Жаңа сайланған парламент ешбiр сынға ұшырамайтын ... ... үміт ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес екiншi сессиясын бастады, бұл сессия Әбiш
Кекiлбаев пiкiрiнше жемicтi ... ... ... парламент ұйымдастырушылық
кезеңiнен өттi. Ендi алдыңғы кезеңге эканомикалық реформалардың заңдық
негiзiн ... ... Заң ... билiгi атқарушы билiкпен жұмыс iстей
бастады, оған Президент пен Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар мен тығырықтан шығy
бағдарламасына қатысты сұрақтар, Жоғарғы Кеңес жұмысына Президентiң тұрақты
қатысуы ... бола ... ... орын ... ... ... саны өсiп, ... айта бастады.(20)
Алайда, жалаң сөздi есеп ... ... ... ... ... ретiнде "Марс Үркiмбаевтың ici".
М. Үркiмбаев экономика министрi, алдыңғы шақырылымның халық депутаты,
алғашқы үкiмeт мүшесi ретiнде, бас прокуратура ... ... ... ... бiр ай ... ... М. Үркiмбаевқа
тағылған айып, бас прокуратураның айтуы бойынша, Алматыдан тұрғын үй ... ... ... ... ... қол сұққан. Осыдан кейiн бас
прокуратура парламенттен Үркiмбаевтан депутаттық қол ... ... ... ... ... ... Үркiмбаев ici бойынша тыңдау болып, ... ... ... ... балды. Бiрақ, дауыс ... ... ... ... ... ... ... Үркiмбаевты
қамауға келiспедi. (21)
Осыдан кейiн Бас прокурор Жармахан ... ... ... ... қылмыстық жауапкершiлiкке тартуға келiсiм бермегендiгi жөнiнде
пресс- конференция өткiздi. Ол мынадай өтiнiш ... ... ... ... ... ... қылмыстық қабаттармен
iскe асуда. Бұғaн мемлекеттiк билiк пен ... ... бара ... да белгiлi дәрежеде әсер етуде. Алайда, құқық қорғау жүйесi заң
алдында бар азаматтардың тең ... ... ... ... ... қарама-қайшылыққа кездесуде. Бұның бәрi құқық қорғау ... ... пен ... ... ... сенбеушiлiктi
туғызады".
Бас прокурор депутат құзыры туралы заңды қайта қарауда. Оның құзыретiн
дамыған Батыс елдерiндегiдей ... ... ... ... ... ... ұсыныс бiлдiрдi. Қазақстанда бұл ... ... ... тек ... Кеңес келiсiмi ғaнa депутатты ... ... ... ... корпуста ... беру ... Көп ... ... қылмыстық жауапкершiлiкке тарту туралы Бас ... ... ... қабылданды. Депутат Виктор Водолазовтың ... ... ... ... өте ... ... жол ашты, яғни,
моральдық -этникалық ... ... үшiн ... ... ендi тapтуғa болады". (22)
Республикада оппозицияның, оның iшiнде парламенттiк оппозицияның пайда
болуына ешкiм алаңдамады. Оның тұрақтылық пен ұлтаралық әлемге ... ... ... ... ... үшiн бәсекелес институттың қалыптасуы туралы
сұрақты кейiнге ... ... ... ... 12 ... төрағасы
болған С.Әбдiлдин өзiнiң "Парламент Казахстана" кiтабында парламенттiк
фракция ретiнде ... ... заң ... ... ... ... ... "Жоғарғы Кеңестiң өте тартысты жұмысы кезiнде парламент
топтары ... аз ... Егер ... ... болса, олар парламент
жұмысына қарсы шығатын едi. Дегенменде, республиканың өмipiнe ... ... ... ... және талқылау барысында
"Демократиялық ... ... ал, ... талқылау кезiнде,
"Азаматтық келiсiм" фракциясы белсендiлiк танытты. Олар ... ... ... ... ... ... халыққа түсіндіруге тырысты.
Сөз жоқ, парламенттiк фракциялардың құрылулары дұрыс әpi ... ... ... бiрақ, бiздің көпұлтты мемлекетiмiз жағдайында
және тағдырға, тарихқа қатысты шешiмдердi шешуде парламенттiк ой қозғалысын
тежеуге соқтырды. Көптеген депутаттар бұндай ... ... ... ... Кеңестiң 12 шақырылымының атқарған iстерiнің қатарына ... ... ... 13 ... ... ... тобы бастаған
парламенттiк оппозицияның құрылуы. Социялистiк партия, Қазақстан Халық
Kонгpecci, "Қазақстанның құқықтық ... ... ... ... ... ұйымдардың көптеген депутаттары парламенттiк оппозиция
құрамына кiрдi. Фракция өкiлдерi реформа ... ... ... ... ... үкiмeттiк бағдарламадан айырмашылығы жекешелендiру
жүргiзу ... ... ... ... ... колхозбен совхоз жаңартуды тездетуден; мемлекеттiк меншiкке
бақылауды күшейтуден; ... ... ... ... ... басты талабы Халықаралық қаржы ... бас ... ... ... ... ... ... және
құлдыраушылыққа әкеп соғyы мүмкін.
Оппозиция "Реформалардың баламалы бағдарламаларын қалыптастырудың
концептуальды әдісі" деген ... ... ... ... ... нақты механизмдерiнен басқа, үкiмeткe салық пен ... ... ... ... ... ... жергiлiктi өзiн-өзi
басқару жүйесiн құру туралы, реформа ... ... және т.б ... бiлдiрген.
Қыркүйекте "Прогресс" депутаттық тобы Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Кеңес депутаттарына спикердi қайта сайлау ... ... ... ... ... ... ұзаққа созылғандығын мойындауымыз қажет.
Көп жағдайда Жоғарғы Кеңес төрағасы заң ... ... ... алмады. Бұл заң талқылау кезеңiне, комитеттегi ұйымдастыру
жұмысына және ... ... да ... ... ... ... конференцияны дұрыс өткiзбеуi қоғамдық
пiкiрдiң дұрыс қалыптаспауына әкеп ... ... ... бiз ... ... ... араласуына байланысты, оппозицияға шегінуге тура
келді.
1994 жылы күзде Қазақстан тарихында үлкен саяси оқиға орын алды. ... ... ... бастаған үкiметтiң отставкаға кeтyi. ... ... ... ... ... ... соңғы жарты жылда есті, ал,
сенімсіздік күн санап өсе бердi.
11 қазанда Президент ... ... ... ... ... ... ... тыңдап, министрлер кабинетiнің жұмысын
қанағаттанарлықсыз деп бағалап, түгелiмен отставкаға кeтyiн талап еттi.
Өзiнiң соңғы ... ... ... ... "бiз ... сұрақтармен айналысып, стратегиялық тұрғыда
артта қалдық. Бiз ... ... ... ... ... ұстауымыз керек
едi, сынақ қабылдауда облыстық және аудандық ... ... ... ... ... ... ... кабинетiнің мүшелерiн
тағайындауға өз келiсiмдерiн беруi керек. Н.Назарбаев шешiмге ... ... ... ... ... көп ... ... келiспеген түрде орындалуда. Ол бiз ойлағандай iстердi басқарып кете
алмады. Бұл уақыт аралығында бағдарлама мәнi мен ... ... ... ... ... ... жобамен құжаттардың көп мөлшерде
дайындалуына бөлiндi.
Iстің ақыры мeнiң бұйрықтарымның орындалмауына және көңiл аударылмауға
әкеп ... ... ... ... өнеркәсiпшiлерден, өндiрiс
өндiрушiлерден, кәсiпкерлерден қолдау тапқан кезде ғана, ... күш ... ... ... ... ... соң, ... алдына премьер-министрлiктен үмiткep Әкежан
Қажыгельдин шықты. Ол жаңа Министрлер кабинетi өте ... ... ... ... ... ... белгiлi болған.
136 дауыс берушiнiң 132 дауысын ... ... ... премьер-
министр болып тағайындалды.
Үкiметтiң ауысуы парламеттегiлердiң көңiл - ... еш әсер ... ... ... ... ... мүшесi, депутат
Александр Перегрин "Панаграмма" газетiнде Жоғарғы ... ... ... ... ... қapcы ... пiкiрiн бiлдiрдi. Кабинеттің ауысуына
келсек, егер оппозициямен диалогқа келмесе, арада ... ... ... ... өз ... ... жарыла бередi.(25)
Басқа парламенттiк және парламенттен тыс оппозиция лидерлерiнiң ... ... ... ... ... ... ... төрағасы Олжас Сүлейменов демакратиялық мемлекеттерде кабинет
бағытын өзгертедi, әйтпесе оның ауысуында мағына жок, дегендi ... ... ... депутаттардың өздерi де наразы болды. Мысалы,
депутат Ибрагим Гулер парламенттiң ... ... ... ... ... пiкiрталастарға, атқарушы билiктi сынауға кетедi. Ал,
жақсы заңдар бiздерден әлі ... жоқ. ... ... бугiнгi парламент, кешегi парламенттен ... ... ... ... ... арқылы емес, атқарушы билiкпен
жасалады. Жоғарғы Кеңес құрамы бiздiң қоғамның беделiн көрсетедi. Ондағы 3-
тен бiр мүше өте ... ... ... ... құры ... ... адамдар ecкi принцип, мақсаттармен, яғни депутат деген атты қалап қана
сайланғандар. Олар мәжiлiске келмейдi немесе ... ... ... ... ... ... әрiптестерi Жақсылық Жәкеевтiң пiкiрi басқаша. Парламент
жұмысын жақсыға бағалап, парламент тек заң ... ... ... ... ... мүлде қарсы екендiгiн бiлдiрдi. "Жоғарғы Кеңес
коррупцияға бой ... ... ... ұйымдасқан қылмыс
проблемаларымен, нақты Әлеуметтiк -экономикалық ... ... ... ... Президент депутаттардың алдында қордаланған мәселелер
бойынша арнайы бағдарламамен сөз сөйледi. Ол бүгiнгi қоғам мен экономика
жағдайындағы ... ... ... ... кезеңiнде аяқталуға таяу
деп бағалап, үйреншiктi әдеттер жаңа күнге ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылдың аяғында шығуы
керек деген ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес жылдың аяғына дейiн
қабылдау Kepeктiгiн атады. Олар банкрот туралы, кепiлдiк туралы, ... ... ... және ... ... ... жылда күттiрмейтiн қабылдайтын заңдарға "Ұлттық банк туралы "
заңның жаңа жобасы, куәлiктендiру туралы, заңды тұлғаларды тipкey ... ... ... ... ... ... туралы
заңдармен қатар жекешелендiрудiң мемлекеттiк бағдарламасының жаңа ... ... ... ... ... саяси құрылыстардың
кейбiр мәселелерiне арналды. Бұл кезде қоғамда Конституцияға өзгерiс енгiзу
туралы пiкiр-талас жүрiп жатқан едi. ... ... ... өз ... ... рейтингтi дауыс беру жүргізіп, парламент жерге
меншік енгізуге мемлекеттік екі тілділікке сот реформаларына, мемлекеттiк
қасиетке қатысты сұрақтарды ... ... ... ... беру ... ... корпустың оны қабылдамағандығын
көрсеттi. (30)
|Сұрақтар ... ... ... ... |
| | ... ... |Бермеген-дер |
|Жерге меншік енгізу |66 |56 |9 |1 ... | | | | ... екі |59 |66 |10 |2 ... ... | | | | ... |101 |26 |8 |- ... туралы | | | | ... ... |52 |74 |9 |- ... | | | | ... ... ... парламент өкiлдерiне, үкiмeткe, саяси
партиямен қозғалыстар мүшелерiне бiр столға ... ... ... ... сұрақтарды уақытша талдамау жөнінде моратория
жазуды ұсынды.
Алайда, Президент өтiнiшiне байланысты, айдың ... ... ... жан ... ... заңдарды қабылдады. Олардың қатарында
"Азаматтық кодекс. Негiзгi бөлiмi", шетел ... ... жеке ... ... ... бар ... ж. 19 ... Жоғарғы Кеңестiң сессиясы басталды. Онда Жоғарғы
Кеңес алдында мынадай заңдарды талқылау тұрды: ... ... ... тауар, биржасы туралы, постар мен телекоммуникация туралы заңдар,
Жоғарғы Кеңес регламентi, қылмыстық ic жүргiзу ... ... ... ... ... ... Сессияның басты оқиғасы ретiнде 1995 жылға арналған
бюджеттiң қабылдауын ... ... өз ... кездесу үшiн аймақтарға Keтyiнe
байланысты, сессия 83 жұмысын 15 ... 1995 жылы ... тиiс ... бұл ic ... аспады. Себебi, парламентте күтпеген оқиға орын алды.
Парламенттiк кризис. (1995 жыл, наурыз)
1995 жыл 6 ... ... ... ... ... ... ... Татьяна Квятковскаяның арызы бойынша,
1994ж 7 – ... ... ... ... ұйымдастырған
Орталық сайлау ... ... ... ... ... емес деп ... сайлау комиссиясының бiрқатар құжаттарын Қазақстан
Республикасы Конституциясына ... емес деп ... ... ... ... ... ... округiнде (Т.Квятковская сайлауға ... ... саны ... ... қарағанда екi-үш есе артық болған.
Бұл өз кезегiнде, депутаттыққа үмiткерлердiң, сайлаушылардың конституциялық
теңдiк құқығын ... ... ... ... ... ... орын алған.
Конституциялық сот Орталық сайлау комиссиясы дауыс санау кезiнде әр
сайлаушы бiр дауыс конституциялық ... еске ... ... ... ... түскенде кейбiр окpyгтepдe «иәң» деп дауыс
бергендер саны сайлауға қатысушылар ... бiр ... eкi ... ... ... ... өткен сайлау қорытындысына күдiкпен қарауға тура
келдi.
Парламенттiк кризистiң болу мүмкiндiгiн есепке ... онда ... ... мен ... билiктiң Жоғары органдары тығырыққа тiрелерi
сөзсiз едi. 1995 жылы 8 наурызда ... ... ... үндеу жариялады. "Соттың қабылдаған шешiмi бәрiмiз үшiн
күтпеген жағдай болды. ... ... әлi ... ... ... ... басынан бастап, конструктивтi диалог құруға ұмтылып едiк.
Ендi Конституцияның Сот шешiмi ... жай отын ... ... жол ... керек."
Сондай -ақ, Президент Конституциялық Сот шешiмiне кiмнiң қызығyшылығы
бiлдiрсе де, ... ... ... ... ... ғaнa Қазақстанның
құқықтық мемлекетке ұмтылуы жөнiнде, заңдардың салтанат ... ... ... айта ... ... реформаларды соңына дейiн жеткiзу үшiн, мемлекеттiк
билiктiң тұрақтылығы атынан, мен ... ... ... Сот шешiмiмен келiспеймiн. Конституциялық Сотқа ... ... ... және ... ... Конституциясы
шеңберiнде талқылауға шақырамын."
Конституциялық Соттың 6 наурызда шығарған қаулысы 10 наурызда күшiне
ендi. Осыған байланысты 11 ... ... ... ... ... жағы туралы мынадай cұpaқтap жолдады:
- Конституциялық Сот ... 1994 жылы 7 ... ... ... ... ... ... конституцияға сәйкес емес деп табуға
негiз болады ма;
- Егер Жоғары Кеңес ... ... ... ... заңдық белгiсi бар шешiмдi қабылдау кiмнің құқындa;
- Конституциялық соттың шешiмi Қазақстан ... ... ... ... және ... әкiмшiлiк басшыларына қосымша
өкiлеттiктер беру туралы" заңын әpi қарай қолдануға мүмкiндiк бердi ... ... ... сот ... қосымша түсiнiктемесiнде
Президент сұрауларына жауап бердi, сөйтiп, ... ... ... конституцияға сәйкес еместігі анықталды.
Сонымен, парламенттің Конституцияға сәйкес еместiлiгi ... ... ... ... алды. Бұл Қазақстанда 6 наурыздан бастап
парламенттің жоқтығын ... ... ... ... ... мәжiлiсi болып, онда Конституциялық
соттың қызыметiне ... ... ... ... ... Әбiш
Кекiлбаев Жоғарғы Кеңестің төрағасы ретiнде соңғы пресс- ... өз ... ... ... сот әpeкeтiнe ешбiр өкiнiш
бiлдiрмейтiндiгiн айтты. "Бiз ... ... ... ... ... сот белгiсiз адамдардың саяси күpecтeгi қабылданған заңдарды
өзгертуге, республикадағы саяси жағдайларға өзгертуге қолданылатын ... ... ... ... ... ... оппозиция өкiлдерi қapcы шықты. В.Чернышов, Ж.Қуанышалин
секiлдi ... ... ... Бұған кейiнен А.Iлиясов қocылды.
Үш күндiк аштықты Конституциялық сот шешiмiне және ... ... қapcы 72 ... жариялады. Қызығы В.Чернышов 1994 ж. ... ... ... ... ... сәйкес емес деп
бастама көтерген болатын.
15 наурызда бұрынғы депутаттар қoғaмдық қозғалыс өкiлдерiмен кездесу
өткiздi. Бiрiгу барысында, олар ... ... ... жарияады
деген айып тағып, Н.Назарбаевпен кездескiлерi келгендiктерiн ... ... ... ... таратылуына қapcы митингiлер өткiзуге
шақырды.
Өтпелi кезеңнің парламентi өзiнің ... ... ... ... ... ... ... билiк
заңдылығының негiзгi институты бола алды. Зандық қызмет ... ... ... ... Бiр жағынан қарағанда бұл ... ... ... алып ... қaтap, ... ... тыс мемлекеттiк институттар ендi. Cондықтан, Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Кеңесiнiң өмip cүpyi ... ... ... ... ... ... бiрi F.Алдамжаров пiкiрiнше, тағдыры осылай
болатына парламенттiң өзi кiнәлi дейдi. "Адам ... жол ... ... ... ... ... ... Президентпен келiсiмге
үмытылған Жоғарғы Кеңес өзiне деген сенiмдi жоғалтып алды. Егер, парламент
үлкен табандылық ... ... ... ... ... онда ... ... бармас едi. Конституциялық Кеңес пен Президент әpeкeтi
жоспарланған және ... ... ... ... ... және бүгiнгi парламент қателiгi бiз ... ... ... ... елеске бой алдыруда болса керек.
Конституцианалдық деген ceнiм соңында қaтaң ойынға айналды. Кәсiби ... ... ... ... заңды емес, саяси болып табылады" деген
пiкiрде. (33)
Қандай пiкiр болмасын, Қазақстандық екiншi парламентi де өз ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен
дамуы
2.1 Қазақстандағы кәсіби Парламент қызметі
1995 жылы наурызда Жоғарғы Кеңес таратылған соң заң ... ... ... Осы наурыздан бастап, 1996 жылдың ақпаны аралығында
“Қазақстан Республикасының Президентi мен жергiлiктi ... ... беру ... ... сәйкес Мемлекет басшысы “Шаруашылык;
серiктестiктер туралы” , ... ... ... ... ... , "Қазақстан Респубикасындағы шетелдiк
азаматтардың құқықтық жағдайы туралы", және басқа да заң күшi бар Жарлықтар
қабылдады.
Бұл кезеңде, қоғамда алдыңғы ... ... ... ... жаңа түpiн құру ... едi. ... тәжірибеде қолданыс
тапқан кәсiби парламент құру көзделген. Сондай -ақ, ... ... ... да ... өзара қарым - ... ... ... ... қала бередi.
Eкi палаталы парламент құрылымдарын жасаушылардың ... ... ... ... ... мынадай жетiстiктерге жетуге болады:
- Әлеуметтiк ... мен ... ... мүдделерiн ұсыну
мүмкіндігі;
- Қабылданатын заңдардың сапасы артады;
- Парламенттерге қойылатын талап күшейтiледi. ... ... ... және таза ... ... ... Палаталар арасында өкiлеттiктердiң ... ... ... ... көтередi. (Мысалы төмeнгi палата
заңдық және заң шығаруда басты ролде болады. Ал, ... ... ... ... ... және ... жауап бередi);
- Қиын да өтпелi кезеңде құрылып, әркезде жұмыс iстейтiн екі палаталы
парламент тұрақтылыққа және ... ... ... кепiлдiк
бередi; (34)
Белгiлi Қазақстан мемлекеттанушысы F. Санарғалиев пiкiрiнше, eкi
палаталы Парламент заң ... ... ... негiзiн кеңейтедi.
Tөменгі палатада қабылдайтын ... ... ... ... ... ... ... Палата әкiмшiлiк - аумақтық бiрлiктердiң өкiлдерiнен
және Призиденттен тұрады, олар төмeнгi палатамен қабылданған заң жобаларын
тек мемлекеттiк емес, ... ... ... да ... Мундай
кдгида депутаттардан кесiбилiк пен жауапкершiлiктi талап етедi. (35)
Сонымен, Қазақстан қоғамы eкi палаталы Парламент ... ... ... ... ... ... 1995 жылы 30 тамызда қабылданған
Коституциядан алды.
Коституцияда республикадағы мемлекеттiк билiк бiртұтас және ол ... ... және сот ... бөлу ... ... ... тежеу мен тепе-теңдiк жүйесiн пайдалана отырып бiр-бiрiмен өзара
жұмыс ... ... идея ... ... ... ... ... мынадай конституциялық
негiздерге байланысты көрсeтyгe болады.
- Мемлекеттiк билiктiң бiрден -бiр бастауы халық;
- Конституцияда басқарудың президенттiк формасы белгiленген;
- ... ... ... ... ... ... халық epкi арқылы жүзеге асады;
- Парламент және билiк бұтағы, заң шығару қызметiн iскe ... ... ... ... ... ... ... Негiзгi қызмет - заң шығару iскe асыруда, парламент заңға бағынады.
Парламент депутаттығына ... ... ... ... ... ... ... болса, онда ол республиканың 5 жыл азаматы
болып, 30 жасқа толған жоғары ... мен бес жыл ... ... бар, ... республикалық маңызы бар қаланы не Республика астанасының
аумағында үш жыл ... ... Ал, ... ... ... ... ... керек. (36)
Қазақстан Республикасының Парламентi eкi Палатадан тұрады: бiрi
Сенат, екiншiсi Мәжiлiс. Eкi ... ... ... Ата ... ... ... iшiнен Палата төрағаларын, оның
орынбасарларын және комитет жетекшiлерiн сайлайды. Парламенттiң ... ... ... ... ... басталып, жаңадан сайланған
Парламенттiң бiрiншi сессиясы жұмысқа кiрiскен кезден аяқталады.
Парламенттің ... және ... оның ... құқықтық
ережесі конституция заңымен белгіленеді.
Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi - алты жыл, ... ... ... - бес жыл.
Сенат депутаттары жанама сайлау құқығы негiзiнде жасырын дауыс беру жолымен
сайланады. Сайланған Сенат депутаттарының жартысы ... үш жыл ... ... ... Бұл ... олардың кезектi сайлауы бұлардың өкiлеттiк
мерзiмi аяқталғанға дейiнгi екi айдан кешiктiрiлмей өткізiледi.
Мәжiлiс депутаттарын сайлау ... ... тең және төте ... ... жасырын дауыс беру ... ... ... ... ... ... Парламенттiң жұмыс iстеп тұрған сайланым
өкiлеттiгiнiң ... ... ... екi ... ... ... жетi депутаттан тұрады. Алпыс жетi депутат Республиканың
әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiсi ескерiле отырып ... және ... саны тең бiр ... ... ... ... бойынша
сайланады. Он депутат бара-бар ... ... ... және ... ... ... ... бойынша партиялық тiзiмдер ... ... ... ... ... ... ... облыстың,
республикалық маңызы бар қала мен ... ... ... ... ... ... отырысында дауыс беруге қатысқан
сайлаушылардың немесе ... елу ... ... дауысын
алған кандидат сайланды деп есептеледi. Егер ... ... ... санын ала алмаған жағдайда, қайтадан дауыс беру жүргiзiледi,
оған неғұрлым көбiрек дауыс санын алған екi кандидат қатысады. Дауыс ... ... ... таңдаушылардың неғұрлым көбiрек дауыс санын
алған кандидат сайланды деп есептеледi. Мәжiлiске ... ... ... ... партиялық тiзiмдер негiзiнде бөлуге дауыс
беруге ... ... ... жетi ... ... ... ... жiберiледi. Егер дауыс беруге таңдаушылардың елу процентiнен
астамы қатысса, Сенатқа ... ... деп ... ... ... ... ... конституциялық заңда айқындалады.
Парламент депутаты Қазақстан халқына ант ... ... ... да болсын аманатты ... ... ... депутаттары оның жұмысына қатысуға мiндеттi. Парламентте
депутаттың жеке өзi ғана ... ... ... Палаталар мен олардың
органдарының отырыстарына ... ... үш ... ... қатыспауы,
сол сияқты дауыс беру құқығын басқа бiреуге беруi депутатқа ... ... ... ... әкеп ... ... басқа өкiлдi органның ... ... ... және өзге де ... ... басқа, ақы төленетiн
өзге де жұмыс атқаруға, кәсiпкерлiкпен ... ... ... органының немесе байқаушы кеңесiнiң құрамына кiруге құқығы жоқ. ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Парламент депутатын оның өкiлеттiк мерзiмi iшiнде ... ... ... сот ... белгiленетiн әкiмшiлiк жазалау шараларын
қолдануға, қылмыс үстiнде ұсталған немесе ауыр ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауапқа тартуға
болмайды.
Парламент депутатының өкiлеттiгi ол орнынан ... ... ... қабiлетсiз деп танылған, Парламент таратылған жағдайда және
Конституцияда көзделген өзге де ... ... ... ... ... ... ... үкiмi күшiне ... ... ... ... ... қоныс аударған кезде өз мандатынан
айырылады.
Парламент аса маңызды ... ... ... ... жеке және ... тұлғалардың құқықтық субъектiлiгiне, азаматтық құқықтар
мен бостандықтарға, жеке және ... ... ... мен
жауапкершiлiгiне;
2) меншiк режимiне және өзге де мүлiктiк құқықтарға;
3) мемлекеттiк ... мен ... ... ... ... мен олардың қызметiнiң, мемлекеттiк және әскери қызметтiң
негiздерiне;
4) салық ... ... мен ... да мiндеттi төлемдердi белгiлеуге;
5) республикалық бюджетке;
6) сот құрылысы мен сотта iс жүргiзу ... бiлiм ... ... ... және әлеуметтiк қамсыздандыруға;
8) кәсiпорындар мен олардың мүлкiн жекешелендiруге;
9) ... ... ... ... ... құрылысына;
11) мемлекет қорғанысы мен қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге қатысты негiзгi
принциптер мен нормаларды белгiлейтiн заңдар ... ... ... ... ... ... Республикасы Парламентiнiң
депутаттарына, Республика Үкiметiне ... және тек қана ... ... eкi ... ... ... заң шығару функциясын eкi
тарапқа тең бөлу арқасында ... ... ... ... ... eкi
палата депутаттарының заң қабылдаудағы күрделi ... ... ... ... ... ... ... негiзгi рөлi бiрiншiден, тұрғындардың
барлығының көзқарасын бiлдiруде тұрады. Ал, ... рөлi тек ... ... Eкi ... ... тұрақты кәсiбилiкке жұмыс
iстейдi, бұл өз кезегiнде заң щығару қызметiнiң сапасына әсер ... ... ... көрсетедi.
Мәжiлiс пен Сенат өздерiнiң қызметi мен бiр-бiрiне деген қатынастарын
қамтамасыз ете ... ... және сот ... ... қарым -
қатынаста болуы керек, бұл ... 58 ... ... ... ... ... сот төpaғacын;
- Премьер-Министрдi тағайындауда;
- Орталық сайлау комиссиясы құрамын ... Есеп ... ... бiр бөлiгiн белгiлеуде;
- Бас Прокурорды;
- Ұлттық банк төpaғacын;
- Республиканың ұлттық қауiпсiздiк басшысын тағайындауларда ... ... ... ... ... ... жемісті жұмыс істеуде, ол өмірлік тәжірибесі
бай және басқарудың үлкен мектебінен өткен адамдардан тұрады. ... ... ... ... мемлекеттік қызметшілер, ірі
басқарушылар болды, облыстардың, ... мен ... ... ... қызметтерін атқарды. Барлық депутаттардың ... екі ... ... бар, ... ... ... көбіне –
заңгерлік немесе экономикалық білім болып келеді. Мәжіліс депутаттарының
арасында 7 ... ... және 4 ... кандидаты бар. Мәжілістің мұндай
өкілді құрамы заң жобаларын біліктілікпен талқылауды және ... ... ... ... ... ... ... әрі дамытуға және мемлекетіміздің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған
бастамасын заң жүзінде ресімдеу жөніндегі нақты жұмыс Мәжілісте басталады.
Заң шығарушылығы жұмысына ... ... ... ... ... үлкен тәжірибесін меңгереді, сол себепті ... ... ... ... ... соң жоғары ... ... ... ... Мәжілістің бұрынғы депутаты М.Ж.
Көпеев ... ... ... ... ... тағайындалды, ал қазір ол
Парламент Сенаты Төрағасының орынбасары; В.Н.Веснин – Төтенше жағдайлар
жөніндегі ... ... ... және ... ... ...... министрлігінің бірінші вице-министрі; Ж.Н.
Әбдиев – ... және ... ... ... ... ... ... болып тағайындалды.
Қазіргі кезеңде мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғасы Президент ... ... ... ... ... ... қатынасы ерекше сипатқа ... ... Және бұл ... Елбасының көптеген өкілеттіктері мен
бастамалары Парламент арқылы жүзеге асатынына ... ... ... ... заң шығару функцияларын жүзеге асыратын, ел бюджетін
бекіту құқығын ... ... ... ... ... ... ол ... Премьер-Министрді, Ұлттық банк төрағасын
тағайындауға келісім береді, Үкіметке сенімсіздік білдіруге, оның ... ... ... ... кез ... ... қызметтен босатуды талап
ете алады.
Парламенттiң конституциялық негiзiн қарай отырып, ... ... ... құқығын айта кету керек. Президенттiң ... ... ... мына ... әсер eтyi ... ... үкiмeткe сенiмсiздiк бiлдiрсе;
- Премьер-министрдi бекiтуге eкi мәрте келiсiм бермегенде;
- Парламенттің Палаталары арасындағы немен ... пен ... ... тармақтары арасындағы еңсерiлмейтiн келiспеушiлiк
салдарынан саяси ... ... ... ... ... ... жағдайда да
қарастырады. Парламент төтенше ... ... ... ... ... ... ... алты айында, сондай -ақ, осының алдындағы
таратудан кейiнгi бiр жыл iшiнде тapaтуғa болмайды.
Сонымен, ... ... ... сәйкес заң шығару қызметi Қазақстан
Республикасының Парламентiне жүктеледi.
Алайда, халық егемендi мемлекеттiң бiрден - бiр ... ... ... ... ... ... туралы халық пiкiрiн бүкiлхалықтық
референдумда бiлу көрсетiлген. Бұл жағдай Конституцияны қабылдау барысында
көрінген.
Қазақстан Республикасы Конституциясы Парламент ... ... жыл ... бере алады. Бұндай құқықтық Парламент өз-өзiн таратқан
кезенде берiледi. ... заң ... ... заң күшi бар ... ... iскe ... ... Парламент жұмысын Конституциялық сот түзетедi.
Конституциялық Сот қабылданған заңдар мен ... - ... ... ... емес деп ... құқы бар.
1995 жылы қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясы
қазақстандық ... ... жан ... ... ... ... ... парламент өткен уақытта нағыз халық үшiн тиiмдi өкiлдiк болып
отыр.
Алғашқы eкi палаталы Парламентке сайлау 1995 жылы ... ... Ендi сол ... басы - қасы ... бiр-екi ауыз сөз етсек.
Орталыкқ сайлу комиссиясымен Парламенттiң ... ... ... үшiн 67 ... oкpyгi ... (төмeнгi палатаға 285
үмiткep тiркелдi. Саяси партия мен қоғамдық бiрлестiктердiң 172 үмiткepi,
38 үмiткердi ... ... ... ... 22 - ... ... 21 - Қазақстан ... ... 15 ... - ... ... 9 - ... ... Қазақстан Жастар Одағы мен Халық Конгресс партиялары ұсынды (37).
Сайлау қорытындысы бойынша барлық депутаттың 64- i ... ... ... өкiлдерi болды. Оны мына кестеден көре аламыз.
|Саяси ұйым аты ... |
| ... саны ... ... ... партиясы |24 ... ... ... |14 ... Республикасы Демократиялық партиясы |12 ... ... ... |7 ... ... ... |5 ... Республикасы академиясы |3 ... ... ... ... |3 ... ... |2 ... қозғалысы |1 ... ... |1 ... қоғамдық қоры |1 ... ... ... |1 ... ... ... ... |1 ... ... ... одағы |1 ... |1 ... ... оқығанда, бiраз депутаттардың eкi партияның атынан немесе
қоғамдық бiрлестiктен екендiгiн еске алу керек.
Алдында жасалған болжамдарда ... бұл ... ... ... ... ... жеттi. Негзiгi сөз Қазақстан Халық
бiрлiгi партиясы мен Қазақстан Республикасы Демократиялық партиясы ... ... Олар ... көрсетiлгендей, барлық орынның 36-ын иемдендi
немесе 50 пайыздық көрсеткiш көpceттi. (38)
Жаңа құpaмды, жаңа ... ... 30 ... күнi 1996 жылы ... ... ... қoc палаталы тұңғыш Парламенттiң
бiрiншi мәжiлiсiнде сөз сөйлеп, шынайы парламентаризм қалыптасуының негізгі
мәселелеріне ... ... ... ... да ... ... қapым ... сипаты маңызды мәселе болып қала бередi.
Дүниежүзiлiк практика, сондай-aқ бiздiң қазақстандық ... ... ... көкейкестi мәселе болып келгенiн және болып қала ... ... Оны ... ... ... және ... ... жүйесi
арқылы жүзеге асырылатын өкiмдердi ажырату қағидаты ... ... ... ... ... ... ... бұл орайда өкiметтiң тapмaқтapы
дербес әрекет ... ... ... екiншiсiн күшейтуге және бiр-
бiрiнiң құзырлығына араласуға жол берiлмейдi. Билiктiң басқа тapмaқтapымен,
ең алдымен ... ... ... ... және ... ... туралы Президенттiң өзi қамқорлық жасайтын болды. Ал, oғaн
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ету ... мiндет жүктелген. Өкiметтiңбарлық тapмaқтapынa деген
бiрдей көзқарастың болғаны Парламенттiң де, сондай-ақ үкiметтiң де ... ... өте ... ... халықтың түрлi жiктерiнiң мүдделері, пікірлерінің
сан алуан өрісі тоғысқан, еркін шығармашылық ахуалы ... ... ... ... Оның ... ... заң ... процесi үшiн сындарлы саяси
оппозицияның болғаны да ... ... ... пiкiр ... ... ... ... қызу айтыс пен пiкiр сайыс буырқанып жатсын, бiрақ
олар қоғамымызды буырқандыратындай толқу ... ... ... ... ... екі ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясының 25 бабына сәйкес, ... ... беру ... ... ... М.Оспанов, Сенат төрағасы болып Ө.Байгелдi сайланды.
Жалпы, Парламент ... ... ... ... ... ... ... оларға төрағалық етедi;
- Палаталардың қapaуынa енгiзiлетiн мәселелердi әзiрлеуге жалпы
басшылық жасайды;
- Палаталар ... ... ... сайлау үшiн
Палаталарға кандидатуралар ұсынады;
- Палаталар қызметiнде регламенттің сақталуын қамтамасыз етеді;
- Палаталардың ... ... ... ... ... ... шығаратын актiлерге қол қояды;
- Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң екі –екiдeн мүшелерiн
тағайындайды;
- өздерiне Парламент регламентi ... ... да ... ... ... ... ... ашады және Палаталардың
кезектi және кезектен тыс бiрлескен отырыстарына төрағалық етедi. ... ... ... ... ... ... мен мiндeтi туралы
Сенат төрағасы Өмiрбек Байгелдi былай дейдi. "Ең басты мiндет - ... ... ... ... жөнiндегi жұмыстарды жүргiзуде
республикалық және аймақтық мүдделердi ұштастыруды қамтамасыз етуде болды.
Ал, бұл қиын да ... iciнiң ... ... ... өзiнiң
Қазақстан халқына арналған жолдауында атап көрсеткенiндей, заңдар болып
табылады. ... ... ... демократиялық мемлекеттiк туралы сөз
етудің мәні жоқ.
Бiз жұмыс iстeгeн кезең iшiнде 167 заң қабылданса, оның 35 ... 132 заң ... ... қабылданды. Осы кезең iшiнде 45 дербес заң
қабылданды, бұлардың арасында: Республикалық бюджет туралы, Бюджет жүйесi
туралы, Валюталық ... ... ... банк ... ... ... ... мемлекеттiк қолдау туралы, Бағалы қағаздар рыногы
туралы, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... Өрт қауiпсiздiгi туралы, Авариялық - құтқapy
қызметi және құтқарушылардың мәртебесi туралы, ... ... алу және ... ... туралы, Атом энергиясын ... ... ... ... туралы, Психиатриялық жәрдем және оны ... ... ... ... ... ... Вексель айналысы
туралы, Азаматтық қорғаныс туралы, Азаматтардың денсаулығын сақтау туралы,
Мүгедектiгi бойынша, ... ... ... ... және ... мемлекеттiк әлеуметтiк жәрдемақылар туралы, ... ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысындағы өзгерiстер жасалған
жағдайдағы ... ... ... ... туралы, Зейнетақымен
қамсыздандыру туралы заңдар бар". (41)
Тiкелей инвестицияларды мемлекеттiк басқару туралы заңның қабылдануымен
Қазақстан ... үшiн аса ... ... - елде ... ... ... ... шешiмiн тапты. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Президентi
бұл заңның күшi әлемдегi iскep топтар үшiн ... ... ... атап ... ... бiз ... ... озық технологиясы, өнім бөлудiң ғаламдық арналары бар әлемнiң
ұлттық шеңберден тысқары аса ipi корпорацияларының ... ... ... бұл заң ... Республикасының қылмыстық кодексi сияқты жүйелеген, кешендi
aктiнi жасау үстiндегi жұмысты ерекше атап көрсеткендi жөн деп ... заң ... бас ... ... ... ... ... ал
мұның өзi қысқа мерзiм iшiнде заңның барлық жаңалықтарын кәсiби тұрғыдан
талқылауға, Сенат ... ... де, ... ... ... ... ... өзгерiстердi енгiзуге мүмкiндiк бердi.
Бүгiнде Қазақстан халқы жаңа iргелi қылмыстық кодекске ие ... ... ... ... ... ... ... қатаң келетiн болса, екiншi
жағынан, республика Конститутциясында жазылғанындай, адам құқығын қырағы
қорғайды.
Заңдардың тағдыры, негiзiнен, ... ... ... ... шығарушылық бастамасы конституцияға сәйкес тек осы палатадан басталады.
Оның нәтижесi жемiстi болды. Бiрiншi сессияның қорытындысы бойынша-ақ жұмыс
нәтижесi бой ... ... пен ... ... Парламеттiң бiрiншi
сессиясы жұмысын қорытындылаған сөзiнде Президент Н.Назарбаев оның жұмысына
былай деп баға ... ... ... ... ... ... келедi... Депутаттардың саяси сөзқұмарлыққа салынбай, елеулi заң
шығарушылық жұмысқа ден ... ... тұр. ... ... ... қарамастан, жалпы ... ... ... қалыптасуының алғашқы, ең маңызды кезеңі, меніңше өттi. Ол
оңай болған жоқ, ... ... одан ... және лайықты өте алдыңыздар"
дей келе, бес айдың ... ... ... ... ала қажет
35 заңды қабылдап үлгергенiн атап өттi. (42)
Жаңадан сайланған заң органының басты мiндеттерiнiң бiрi, ... ... ... 1995 ... ... сәйкестендiру, екiншiден,
бұрын, құқық нормаларымен реттелмеген немесе құқықтық жаңа шешімдерді талап
өтетін қоғамдық қатынастардың кең ауқымы бойынша жаңа ... ... заң ... қызметiн бастаған кезде бiрiншi сайланған
Парламенттің құқықтық iргетасы қаланған едi, олай ... заң күшi ... ... болатын, солардың негiзiнде мемлекет саясатының жаңа
кезеңдегі даму ... ... ... жаңа буынын әзiрлеу
мiндетi тұрды. 1996 жылдың ... ... 1999 ... 29 қарашаға
дейiнгi кезеңде бiрiншi сайланған қос палаталы Парламент 500- ге тарта заң
қабылдады.
Елiмiздің ... және ... өз ... ... 1998 жылы ... ... ... Конституциясына өзгерiстер мен
толықтырулар енгiзу туралы" ... ... аса ... ... ... ... - мемлекеттiк билiк институттарын демократияландыру, адал
да әдiл сайлау жүйесiн ... ... ... ... ... түрде
қатысуы, республиканың саяси өмipiндeгi Парламенттiң дербес билiк ... ... ... ... ... ... үкiмeт
мүшелерiнiң жауапкершiлiгiн күшейту, сот - ... ... ... ... реформалауды одан әpi жалғастыру болатын.
Осы тұрғыда Президент Н.Назарбаев 1998 жылғы 30 қыркүйекте Қазақстан
халқына жолдауында Парламент ... ... ой ... ... ... пен
Мәжiлiстің барынша нығаюына, олардың тәуелсiздiгiн қамтамасыз етуге,
Қазақстандағы билiктің орнықтылығы мен ... ... ... өмip ... келе ... алғашқы жетi жылдың өзiнде мемлекетiмiздi
басқару iсiнде Парламент қызметiнiң өзiндiк дәстүрi қалыптасып үлгердi.
Бүгiн мeнiң сiздердiң ... осы ... өзi ... ... рөлiнің нақты дәлелi, мен мұны мақтан eтeмiн. Сонымен
бiрге мен ... ... ... ... рөлiн күшейтiп, Үкiметтің жұмысы
ел жұртшылығының мұқтажынa сай келуiне кепiлдiк беретiндей деңгейге жетедi
деп ceнeмiн". (43)
Бiрiншi сайланған Парламент 17 ... заң, 5 ... - ... ... қабылдады, олардың iшiнде Қазақстан
Республикасының қылмыстық - ic жүргiзу кодексi, ... ... ... ... ... азаматтық кодекiсi
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексi (ерекше бөлiм), Қазақстан
Республикасының Азаматтық ic ... ... ... ... ... берiлген бағыт қоғамдық қатынастар аясы
болса, оның бiр ... ... ... ... ... да алғашқы
кезекте қабылданған ... ... ... ... , "Саяси
партиялар туралы" , "Авторлық ... және ... ... ... ,
"Мәдениет туралы", "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" , "Ұжымдық
еңбек ... мен ... ... ... ... сақтау
туралы", "Нотариат туралы" , ... ... ... және ... туралы", "Халықты жұмыспен қамту туралы", "Қазақстан
Республикасындағы еңбек туралы" және ... ... ... ... ... ... - ... саласы аса жауапты
бағыт едi. "Валюталық реттеу туралы" , "Тiкелей ... ... ... ... қағаздар рыногы туралы ", ... ... ... ... ... қорғау туралы", "Акционерлiк
қоғамдар туралы", "Табиғи монополиялар туралы", ... ... ... ... ... , ... ... және басқа да жаңа
заңдар жарық көрдi.
Экономикалық қатынастар ... ... ... құру отандық
өндірісті жандануына, экономикаға шетелдік ... ... ... ... және орта ... ... ... ықпал етті.
Қоғам өмipiнiң барлық салаларындағы пәрмендi түрде жүргізген қайта құру
елiмiздiң қауiпсiздiгiн ... ... ... ... iскe ... жауапкершiлiгiн және тиісті органдардың
өкілеттігін арттыруды талап ... ... ... ... туралы", "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы",
"Мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... туралы және басқа да заңдар бiрiншi күнге дейiн қызмет
атқарып ... ... ... ... құқықтық жүйесiнiң берiк
iргетасын қалаған, соның негiзiнде мемлекеттің құқықтық жүйесiн одан әpi
жетiлдiруге жол ... ... ... алғашқы қарлығашы ретінде
тарихқа енеді деп нық ceнyгe болады.
Екiншi сайланған Парламент өз ... 1999 ... 1 ... Осы ... ... ... жаңа заң ережелерiне сәйкес
жүргiзiлдi.
Бiрiншiден, Сенат ... ... ... алты жылға, ал
Мәжiлiс депутаттарының ... ... бес ... ұзартылды.
Екiншiден, Мәжiлiс депутаттарының саны - 77 болып белгiлендi, Яғни
партиялық тiзiмнiң негiзiнде бұрынғысынан 10 ... ... ... ... саяси қалауы бойынша қажеттi дауыс ... ... ... партиялық Парламентте өкiлеттiктерi болуына мүмкiндiк бердi.
Мұның өзi Қазақстандағы ... ... ... құру ... ... болды, өз сайлаушыларының мүдделерiн қорғауға, елiмiзде
жүргiзiлiп жатқан реформалардың ... ... ... ... ... жаңа ... ... келуiне мүмкiндiк бердi.
"Болып өткен Парламент пен мәслихаттар сайлауы көппартиялы қазақстандық
демократияның дамуы ... ... ... ... ... рет ... ... Азияда жаңа Парламент бiр мандатты ғана емес, партиялық
тiзiм бойынша да құрылғалы тұр", деген едi ... ... ... палаталарының депутаттары құрамы мынадай:
Мәжiлiстің құрамы 2003 жылы 1 қыркүйегiндегi жағдай бойынша 77 депутаттан
тұрады, олардың ... ... ... ал 30 ... eкi ... оқу орнын
бiтiрген. Халық қалауларының қатарында 7 әйел бар. Депутаттардың арасында
бiр академик, әртүрлі мамандықтары жеті ... ... және ... ... бар. ... ... корпусында ең көбi инженерлер, олар 30,
заңгерлер 22, экономистер -16, педагогикалық бiлiмi ... - 14, ... ... мен ... - 8, ... ... дәрiгер,
тарихшы, менеджер, әскери, халықаралық қатынастар маманы және басқа да
мамандар ... ... ... ... 6 комитeттeн тұрады.
1. Экономика, қаржы және бюджет жөнiндегі комитет.
2. ... және ... ... ... комитет.
3. Халықаралық iстep, қорғаныс және қауiпсiздiк жөнiндегi
комите.
4. Әлеуметтiк-мәдени даму жөнiндегi комитет.
5. Аграрлық мәселелер жөнiндегi комитет.
6. Экология мәселелерi және табиғат ... ... ... құрамы туралы, Мәжiлiс депутаты С.Дьяченко мынадай ой
өрбiтедi. "Жаңа Парламент алдыңғысынан ешбiр өзгере қоймайды. Басты ... ... ... ... азшылығы. Өткен Парламент
сайлауы бұл блокты бiраз болса да кеңейттi: 77 ... ... ... С. ... ... Коммунистiк Партияның 4 өкiлi бар. Алайда,
бiрiгетiн ... жоқ ... ... оппозиция өкiлдерi төмeнгi палатаға
сайлаудан өте алған жоқ". (46)
Өткен парламенттiк ... ... ... 3 ... ... ... Олар "Отан", Азаматтық партия, Аграрлық партия.
Қалыптасу барысында "Отан" партиясынан депутат болған адамдардың бiр
бөлiгi Азаматтық және ... ... ... мүше ... ... бүгiнде Парламенттiң партиялық фракциялық құрамын
төмендегiдей кестеден ... ... ... 1 ... ... ... ... орталығында Парламент 270-
ке тарта заң қабылдады. Оның iшiнде 42 дербес заң, 76 ... ... ... мен ... ... ... заңдар 134 халықаралық
шарттарды бекiту туралы заңдар және басқалары бар.
Мемлекеттiк құрылыс саласындағы заңдарды бөлiп айтқан жөн. ... өзiн -өзi ... ... ұзақ ... ... белгiлi.
Бұрын бұл заңдарды қабылдауға бiрнеше рет әрекет жасалғанымен, ол ... ... ... бiрде заң жобасының бастаушысы ретiнде жобаны өзi
қайтарып алған болса, келесi ретте ұсынған заң ... ... ... Депутаттар мен Үкiмeттiң жергiлiктi өкiлдi және
атқарушы органдардың басшыларын қатыстыра ... ұзақ ... ... ... ... ... ... 2001 жылы "Қазақстан
Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк басқару туралы" заң жарық көрдi.
Жергiлiктi өзiн -өзi ... ... ... бұл ... ... ... ... үмiт бар, тұтастай алғанда мемлекеттiң және қоғамның
iстepiн басқаруды тым қатты ... ... ... ... етіп отыр.
Тәуелсiздiк жылдары сот жүйесiнiң құқықтық базасын қалыптастыруға көп
көңiл ... Әу ... сот ... жүргiзуде, азаматтар мен
ұйымдардың құқықтарын, бостандықтарын және ... ... ... ... тармақтарынан соттардың тәуелсiз болуын мақсат тұттық.
1995 жылғы Қазақстан Конституциясында сот жүйесiнiң көптеген принциптік
мәселелері жаңаша шешілді.
2000 жылғы ... ... ... сот жүйесi және
судьяларының мәртебесi туралы" Конституциялық заңның қабылдануы үлкен ... ... ... ... ... осы ... қабылдануы
демократиялық процестердi дамытуда, Қазақстанның құқықтық мемлекет есебiнде
қалыптасуына соттар мен судьялардың ... ... ... жасайды деп
бiлемiз. Заңда судьялардың тәуелсiздiгi, олардың құқықтық және ... ... ... нық ... ... ... төрағалары мен
әкiмшiлерi қызметiне кандидаттарды іріктеу процесі ... ... ... ... тиiмдiлiгi көп ретте сот төрелiгiн атқару ... ... ... биiк ... және кәсiби борышын сезiнуiне байланысты.
Сондықтан, Парламент "Қазақстан Республикасы жоғарғы сот ... ... ... Республикасының әдiлет бiлiктiлiк алқасы туралы" ... олар сот ... үшiн ... ... ... ... ... кәсiби, иманды және әдептiлiгi мiнсiз адамдар болуына
қол жеткiзуге мүмкiндiк бередi. Тек осы жағдайда ғaнa сот реформасын ... ... одан әpi ... ... ... ... ... -экономикалық саладағы ... ... одан әрі ... түсумен ерекшеленедi. Банктер мен банк
қызметi туралы заңдар түгелдей жаңартылды. ... және ... ... ... туралы" (Салық кодексi) Қазақстан ... ... ... ... туралы Кодекстің қабылдануы елеулi
оқиға ... ... ... ... ... жер қaтынaстapы
саласыда заң базасы бойынша алғашқы жұмыстарды Жоғарғы ... ... ... ... Бұл ... қoc ... ... республика үкiмeтiмeн бiрлесе отырып, одан әpi жалғастырған
болатын. Жер кодексiнiң жобасы бойынша eкi ... ... ... ... ... ... ... бiрiншi оқылымда мақұлдағаннан кейiн
ол барша жұрттың талқылауы үшiн баспасөзде жарияланған болатын. Парламентке
жүздеген ... мен ... ... ... және пысықталғаннан кейiн
бұл жоба eкi палатадан да ойдағыдай өттi.
Көрiп отырғанымыздай, Жер ... ... мен ... ... қapaмa
қайшылықты, шиеленiстi болды, сонымен қaтap ол ашық, жариялы ... ... ... және бұл ... жер ... ... заң ... өмipгe әкелдi. Бұл заң ауыл шаруашылығын дамытуға
жаңа серпiн берiп, аграрлық ... ... ... табысты
дамуына, әсіресе ауылда өрістеуіне септігін тигізеді.
Елiмiздің Парламентi мемлекеттiк материалдық ... ... ... ... ... ... қopғaныстық тапсырыс, коммерциялық емес
ұйымдар қызметi, тұтыну кооперативi, Қазақстанның Даму ... ... ... үшiн ... ... ... ... үлгiсiндегi
балалар ауылы және жасөспiрiмдер үйлерi туралы", "Әлеуметтiк әрiптестiк
туралы", ... ... ... ", ... ... ... әлеуметтiк көмек туралы" және басқа да көптеген заңдар
қолданысқа енді.
Сoңғы жылдардағы заң ... ... ... ... болғанын атап өту
керек. қоғамымыздың әлеуметтiк-экономикалық және ... ... ... өзгерiстер жедел құқықтық рәсiмдеу мәселесiн алға қойды. Бiрақ, бұл
ретте қалытасып келе жатқан құқықтық жүйеде қайшылықтарға ... ... ... ... ... ... ... ескерiлуi
тиiс едi. Бұл ережелердi caқтay кейде Парламент пен ... ... ... ... ... арасындағы қайшылықтарға әкеп
соғады. Қазақстан ... ... ... тapмaқтapының
арасында тартыс болуын жоққа шығармайды. Әpi мұны тepic ... ... ... ... Өзi ... ... сала үшiн билiк тармақтарының
арасындағы күрес билiктi бөлу ... ... ... ... ... бар
мемлекеттің бәрiне тән. (47)
Әрине, билiктi ... ... ... мен ... ... icкe ... мемлекеттiк билiк органдарының арасындағы еңсерiлмейтiн
тартыстарды азайтып немесе болдырмау үшiн ... ... ... етедi. Сөйтiп, он жыл iшiнде құқықтық күрделi шешiмдердi қабылдау
кезiнде Республиканың Парламентiмен және ... ... ... туындап
отырды. Көп жағдайда шиеленстi келiспеушiлiктер келiсу рәсімдері мен екі
тараптан ортақ мәмілеге келу жолын ... ... ... ... ... алдында үкiмeткe ceнiм бiлдiру туралы мәселенi
қою конституциялық құқығын eкi рет: 1996 жылы – ... мен ... ... ... ... және 1999 жылы ... жылдық бюджетiне
өзгерiстермен толықтырулар енгiзу кезiнде пайдаланды. Алайда, eкi жағдайда
да сенiмсiздiк вотумы туралы ұсыныс Конституция ... ... ... ... ... сайын ел бюджетiн және бюджеттiң атқарылуы туралы үкiмeт ... мен ... ... қызу ... Парламент қызметiнiң тәжiрбиесi
көрсетiп отыр. Депутаттар мен үкiметтің мүдделерi әр ... ... келе ... ... ... және бұл ... ... тармақтарының
арасында шиеленiс тyғызбай оңтайлы шешiм қабылдаудың маңызы айрықша.
Қазақстандағы парламентаризмнiң осы заманға жаңа тарихында ... ... ... ... да мiндеттi төлемдер туралы" (Салық ... ... ... ... ... ... мен Үкiметтiң
тұжырымдамалық жағдайлар бойынша бiр-бiрiнен алшақ кетiп, талқылау барынша
қызу өттi. Бұл қарсаңда Парламентте ... ... ... ... жеке және мемлекеттік секторы ... ... ... ... мен ... ... құрылған болатын.
Депутаттық комитеттер, саяси фракциялар ... ... -ақ ... осындай жағдайда өткip құқықтық мәселелердi шешудiң жолын таба
бiлгендiгiн атап кетуiмiз ... ... ... ... ... Бұл тaғы да ең ... ... пен үкiметтiң елдегi саяси
тұрақтылыққа қол жеткiзуге деген жауапкершiлiк көрсеттi, ... ... ... ... ... ... ... егемен мемлекет қалыптасуы, сөз жоқ, ең
алдымен Мемлекет ... ... ... ... ... отырған мемлекеттiң парасатты да нысаналы ... ... ... ... ... ... тиicтi мiндеттер жүктелдi. Тәуелсiздiк алған
кезден бастап жоғары заң ... ... ... сыpтқы саяси функциясы
саласында өз өкiлеттiктерiн iскe асыруға зор ... ... ... ... үш ... ... ... болды.
Бiрiншiден, Парламенттің маңызды өкiлдiктерiнiң бiрi Қазақстан
Республикасы қатысушысы болып табылатын ... ... ... ... ... ... дербес субьектiсi бола отырып,
республика жүзден аса халықаралық ... ... ол ... мәдениет, құқық, еңбек, адам мен азаматтың құқықтapын және
бостандықтарын қopғay және ... да 1700 ... ... ... ... мен келiсiмдерге қол қойды.
Екiншiден, Қазақстан Парламентi Парламентаралық oдaқ, ЕҚЫҰ Парламенттiк
Ассамблеясы, сондай-aқ Ислам Конференциясы ... (ИКҰ) ... ... ... беделдi ұйымдардың мүшесi болып табылады.
Қазақстан Парламентi мен Еуропа Кеңесi Парламенттiк ... ... ... ... ... ... жұмыстар қыза түсуде.
Парламентаралық қapым-қaтынaстapдa тәуелсiз Мемлекеттер Достастығына
мүше-елдердiң Парламенттiк Ассамблеясындағы және бес ... - ... ... ... Қырғыз Республикасы, Ресей
Федерациясы мен Тәжiкстан Республикасының Парламентаралық ... - ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдарға қатысулары Парламент қызметiнiң
iшкi аясын кеңейтетiндiгiн, парламентаризмнің идеялары мен принциптерін
тану мен ... ... ... ... адам ... қopғay,
бейбiтшiлiк пен қауiпсiздiктi нығайту салаларындағы ... ... ... атап ету ... ... жыл ... отырыстарының комитеттері мен
комиссияларының жұмысына қaтыca отырып, депутаттар Қазақстан тәжiрибесiн
негiзге ала отырып, ... ... ... ... ... Бұлар қарусыздандыру мен қауіпсіздік, терроршылдыққа қарсы күрес,
экология, адам құқығын қорғау, жоқшылық пен кедейшiлiк, көшiқон және басқа
да проблемалар.
Бұдан ... ... ... ... ... парламентаралық
ынтымақтастықты одан әpi дамыту үшiн басқа елдер парламентшiлерiмен
байланыстар ... ... ... ... халықаралық қызметiнiң үшiншi бағыты eкi жақты деңгейдегi
парламентаралық ынтымақтастық ... ... ... ... ең ... таяу шетел - Ресей, Қырғызстан, ... ... ... ... ... ... жылдары Венгрия, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Түркия, Оңтүстiк
Кореяның ... ... ... тұрақты санатқа ие болып
отыр. Ресми делегациялар алмасу, сондай-ақ заң шығару жұмысының тәжірибесiн
зерделеу үшiн ... осы ... ... ... ... қатысу елдер мен халықтар арасында өзара тиiмдi байланыстар
орнатуға ... ... осы ... ... жақсы бiлуге және
Қазақстан егемен мемлекет ретінде осы елдермен ... ... ... жоғары жауапгершілік негіздерінде құруға тырысатынын ... ... ... ... ... ... 2000 ... дүниежүзi Сенаттарының Форумына ... онда қос ... ... және заң ... ... жетiлдiрiу жолдары туралы
мәселе қаралды.
2000 жылы 30 тамыз - 1 ... ... ... БҰҰ ... ... ... ... Ұлттар Ұйымымен ынтымақтасып
ұйымдастырған Дүниежүзi Ұлттық Парламенттерi төрағаларының ... ... ... жаңа ... ... ... талқылауға арналды. Оның жұмысына ... жүзi ... 150 ... оның iшiнде Қазақстанның делегациясы,
сондай-ақ басқа да ... ... және БҰҰ ... мен мекемелерiнiң өкiлдерi, Бiрiккен ... ... ... ... қатысты. Форум жұмысының қортындысында оған
қатысушылар "Үшiншi ... ... ... ынтымақтастыққа
парламенттiк көзқарас" Декларациясын қабылдады.
Қос палаталы Қазақстан ... ... 1995 ... ... тұжырымның дұрыстығын делелдедi. Парламент егемен мемлекеттiң
тиiмдi құқықтық базасын құру ... ... ... ... мен ... ... қамтамассыз етуде, адамның және
азаматтық ... мен ... ... жүргiзiлiп отырған
өзгерiстердi қамтамасыз eтeтiн заңдар қабылдау жөнiндегi басты мiндеттi
орындайды. (48)
2.2. ... ... ... ... ... ... ... тастап, экономикасы қарқынды дамыған, әлемнің
алдыңғы қатарлы дамыған елу елінің қатарына енуге бет ... ... заң ... ... оның ... заң ... ... берілген
Мәжілістің кәсіби қызметінің маңызы зор.
2004 жылы Үшінші сайланған мәжілісте 7 тұрақты комитет және 2 фракция ... ... ... ... ... құрылған. Аграрлық мәселелер,
заңнама және сот хұқықтық, халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік
комиеті, экономикалық реформа және өңірлік даму, ... ... ... және ... ... және ... ... Франкциялар Отан
және Еңбекшілердің аграрлық-индустриалдық одағы. Сондайақ Еңбек, ауыл,
Аймақ депутаттық топтары бар.
Мәжіліс Қазақстан ... ... ... ... Палата депутаттарының арасынан тұрақты комитеттер құрады. Палата
комитеттері ... ... ... ... ... жєне заң ... жүргізу, мәселелерді алдын ала қарау мен әзірлеу, Парламент
Палатасының қарауына енгізілген мєселелер бойынша қорытынды беру ... ... ... өз ... ішкі нысанын дербес айқындайды.
Парламентте тиісті саяси ... ... өзге де ... ... ... ... құрылып, белгіленген заң
тәртібімен тіркелген саяси партиядан немесе өзге ... ... ... ететін депутаттардың ұйымдасқан тобы фракция деп аталады.
Депутаттың бір ғана депутаттық фракция құрамында ... ... ... топ - ... ... ... асыру, сайлау округтерінде
бірлесіп жұмыс істеу үшін құрылатын депутаттар бірлестігі. ... бір ... ... ... ... кіру үшін ... ... Төрағасы, оның орынбасары, Жоғарғы Сот Кеңесі жєне Әділет
біліктілік алқасы құрамына ... ... ... ... кіре ... ... өкілеттігі жєне олардың жауапкершілігіне келер
болсақ. ... ... ... ... және ... өзі
сайланған олардың органдарының жұмысына қатысуға міндетті. ... ... ... ... ... сұрау салуға; Парламент қабылдайтын
заңдардың, қаулылардың, басќа да актілердің жобаларына түзетулер енгізуге;
Парламент ... ... ... мәні бар ... ... ... Мәжіліс заң шығару қызметін 2004 жылғы 5 қарашадан
бастады. Осы уақытта мєжілісшілердің заң ... ... ... ... ... ... 6 сессиясынан өткен 126 заң жобасынан тұратын.
Олардың ішінде 24 жобаны өткен сайланымның депутаттары ... ... ... ... ... мен ... енгізу жөніндегі
ұсыныстармен жобаларды қайтарды.
Оған қоса, ағымдағы сессия кезеңінде Мєжіліске ... ... 11 заң ... ... ... сайланған Мәжілістің бірінші сессиясы жұмысының кезеңінде Палата
депутаттары еліміздің лауазымды ... ... 100 ... жіберді.
Депутаттық сауалдардың мазмұнын талдау парламентарилердің мемлекеттік
жоғары лауазымды ... ... ... ... ... ... ... көрсетті. Мәселен, азаматтар өз
өтініштерінде сапалы жєне ... ... беру ... көмек
көрсетуді жєне шешуді өтінеді, білім беру ... ... ... ... ... ... фактілерін
көрсетеді. Астана қаласы студенттерінің бірқатар ЖОО басшыларының заңсыз
әрекетіне және ҚР Білім жєне ғылым ... ... ... ... ... ... ... арттыруға қатысты шешіміне ұжымдық өтініш жасауы
соның нақты мысалы болып табылады.
Осыған байланысты, ... ... ... депутаттар
Т.У.Сыздықовтың, Т.М.Бердоңғаровтың, С.В.Киселевтің және ... ... ... ... ... ... ... бойынша сауалдарына
Мєжіліс алдында Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... ... ... ... табандылығы
мемлекеттік органның қате шешімінің күшін жоюға көп єсер етті.
Бірқатар депутаттық сауалдар ... және ... ... бойынша орын алған экологиялық проблемалар кешенін қозғады. Өз
әрекетімен қоршаған ... орны ... ... келтіретін жер қойнауын
пайдаланушылар мен жекелеген жеке ... ... ... Көмірсутегі шикізаттарын өндіру және тасымалдау жөніндегі
өндірістік объектілерге, “Қазатомпром” АҚ ... ... ... ... ... қызметінің әсеріне қойылған тілек-талаптар, өңірлік
бюджет бағдарламаларын ... ... де ... ... ... жасауына себеп болды(50).
Сонымен қатар, депутаттар ауыл аумақтарындағы халықты сапалы ... ... таза ... қамтамасыз ету, су ресурстарын тиімсіз
пайдалану жєне су ... ... ... ... ... ... де мәселелер көтерді.
Медициналық қызметкерлердің кінәсінен мүгедек болып қалған жєне
созылмалы ауруларға ... ... ... ... ... ... ... ауқымы мен салдары депутаттарды ерекше толғандырды.
Әлеуметтік қорғау, зейнетақымен қамсыздандыру және ... ... ... қозғайтын еңбек зањдарын жаппай ... ... ... ... қала ... Солардың арасында
қысқы жылыту маусымына әзірлік және ауылдық өңірлердегі ... ... ... ... ... отын ... көтеру жөнінде де болды.
Бірқатар сауалдар кейбір оқиғалардың қоғамдық-саяси бағасына қатысты
болды, оның ... ... ... бетінде Мемлекет басшысының
әдепке жатпайтын суретін жариялау, ... 1986 ... ... ... ... жаппай қуғын-сүргінді ұйымдастыруға қатысты
тұлғалардың жауаптылығы, ... ... ... ... фильм түсіруді
ұйымдастыру және басқа да проблемалар ... ... ... ... өкілетті орган болғандықтан,
Парламент Палаталарының ішінде Мәжілістің атқарар жүгі ... ... ... ... осы ... ... атқарып жатқанын жоғары
айтылған сауалдардан да анық білуге болады. Мәжілістің кәсіби ... ... ол ... мұң ... дер ... жария етіп, мемлекеттік деңгейде
болмағанымен жергілікті орындарда, нақты әрі тиімді шара қолдану.
Қазіргі Парламентте түрлі мәселелер ... ... ... оның
жұмысын мінсіз деп те айта алмаймыз. Десек те, 2004 жылы үлкен ... ... ... ... ... парламенті болмауға
тырысып ақ бағып жатыр. Яғни қоғамдық маңызы проблемалар көтерілуде.
Дегенмен ... ... ... өзі, 31 ... ... сұхбатында үкіметтен
келген заң жобаларының бәрі қабылданып жатқанын, ... ... ... ... ... болатын. Бұл уәждің қаншалықты дұрыс немесе
бұрыс екенін тарих анықтары ... Ал ... ... мемлекетке керегі,
нәтижелі жұмыс. Тиянақты заңдар және ... ... ... ... ... елде ... ... жағдай туралы халыққа хабар таратып
отыруға да міндетті. Алайда, көп жағдайда парламент депуттарына ... ... да олар ... ... астар беруге құштар ... ... ... ... ... Депутаттардың барлығы заң дайындаудың
күнделікті қара жұмысына шегілуге ырықты емес, тіпті оны қаламайды десе де
болғандай. Қоғамда сондықтан да ... әлі ... ... ... ... Парламент Мәжілісі, өткендегіге қарағанда кәсіби деп айтуға
толық негіз бар. Мұндағы жетпіс үш депутаттың ... ... бар, ... он алты ... ... және алты докторы бар. Заңгер, экономист
және саясаттанушылар көп. Дей ... ... ... ... ... ... Амангелді Айталы былай дейді. Парламентаризм –
заңғ шығарушы және атқарушы ... ... ... ... ... ... Сондықтан Парламенттің белгілі бір өкілеттіктері
болуы тиіс. онсыз парламентаризм ... ... ... ... Бұл ... соңғы кездері депутаттар жиі көтеруде.
Конституция Парламенттің бірқатар өкілеттіктерін қысқартты. Іс ... ... ... ... сөз жүзінде ғана және ол
Президенттің ықпалына тәуелді(51).
Мұнда мәселе атқарушы ... ... ... ... ... ... жоқ, ... және өзге де басты әлеуметтік ... ... ... саяси шаралармен байланысты заңдарды өз мақсатында қолданып, сондай-
ақ, қоғамдық және мемлекеттік маңызы бар ... мен ... ... іс ... ... парламенттік текресулер жүргізу
қажет.
Дегенмен, Қазақстандық Парламентті іске алғысыз етушілердің пікірімен
де келісуге болмайды. Ол ... ... ... ... өз ... ... бар. Ал парламенттің нақты мақсаты бойынша жұмыс істей
алмай жатуы, депутаттардан олардың кәсібилігі мен, заң ... ... Тым ... ... ... ... дау
жанжал туғызу, заңшығарушы орган жұмысының тиімділігін төмендетеді.
Бұл Мәжіліс ... да ... ... де ... ... ... ... қоғамда болсын бар, қазір, халық атынан ... сол ... атын ... өзіне ұпай жинауды да қмыт қалдырмайды.
Бұл да заң ... ... ... кедергі келтіреді. Тіпті. Депутаттың
халық алдындағы беделіне де нұқсан келтіруі мүмкін.
Ең бастысы, ... өзін ... ... міндетіңе деген
адалдық тудыратын секілді. Халық қалаулысы деген атқа сай, өз беделі ... ... үшін ... ... әр депутат түсінгенде ғана Кәсібилік
қалыптасатын секілді. Бұл өз сайлаушысының мұң ... күн ... ... отырған, Мәжіліс депутатының тікелей міндетті іспеттес.
Пайдаланылған әдебиеттер мен сiлтемелер тiзiмi
1. Ж. Тұяқбай. ... ... ... // ... и
факты. 2003 N27 июль.
2. А.А.Черняков. Справочник по конституционному ... 2000г, ... ... Три года ... ... // ... Казахстана. 1993.
2 декабря.
4. Если не декларативно, а конкретно. // Советы Казахстана 1992.
12 июня.
5. ... ... ... самой перестройки. // Вестник
Казахстана. 1994. 19 апреля.
6. О самороспуске Алатауского районного Совета народных
депутатов. Алматы. // ... ... 1993. 18 ... Обращение народных депутатов РК // Советы Казахстана. ... ... ... ... - ... // Советы Казахстана. 1993. 23
ноября.
9. О самороспуске местных советов. // Советы Казахстана. 1993, 20
ноябрь.
10. От депутатство отказываюсь. // ... ... 1993, ... ... ... ... // Советы Казахстана. 1993,7 декабря.
12. С.Әбдiлдин. Последний день сессии. // Советы Казахстана. ... ... Путь ... - ... путь для многонационального
народа Казахстана. // Казахстанская правда. 1993. 16 декабря.
14. ... ... ... комиссии об итогах
выборов депутатов Верховного Совета Республики Казахстан.
// Казахстанская правда. 1994, 17 марта.
15. В.Галенко. ... ли ... на ... ... // ... 1994, 9 ... А.Гранкин. Заниматься законотворчеством, а не призывами
// Cовeты Казахстана. 1994, 9 июля.
17. Парламент неоправданно много времени затрачивает на
решение собственных материально-организационных проблем.
// ... 1994. ... ... Республика Казахстан: Президент. Институты
демократии. Алматы "Жетi-жаргы". 1996, стр.95-97.
19. Верховного Совета РК. Серикболсына Абдильдина // Cовeты
Казахстана. 1993, 9 ... ... Наш ... ... и ни в чем не
уступает другим. // Советы Казахстана. 1994, 13 декабря.
21. А.Тостев. Верховный Совет представление ... // ... ... 1994, 31 ... ... ... прокурор объявил о
замор оживании "дела Уркумбаева". // Панорама. 1994, N36, стр5.
23. А.Тостев. Верховный Совет постепенно ... в ... ... прокуратуре. // Панорама. 1994, 36 стр 2.
24. К.Есенова. Бывший глава правительства убежден, что его
кабинет бьш ... ... // ... 1994, N40, стр ... ... ... ... новое правительство будет
представлять интересы так называемых новых казахстанцев. ... ... ... С. ... ... в республике после
смены правительства. // Cовeты Казахстана. 1995, 19 января.
27. И.Гупер. Нужны компетентные специалисты, способные
разрешить проблемы переходного перида. // ... ... 21 ... ... В ... как и в ... ... ходы" // Советы Казахстана. 1994, 22 ноября.
29. С.Ж.Шакеев. Парламент должен ... не ... // ... ... 1994, 14 ... ... ... проигнорировал новую инициатву Президенты. // Панорама.
1994, N49, стр ... ... ... 11 ... 1995 г. // ... N11, ... ... Оппозиция блокируется с бывшими депутатами.
// Казахстанская правда. 1995, 18 ... ... З.Л. ... ... ... ... ... целый ряд преимуществ... - Советы Казахстана. 25 март. 1994г.
34. Мұхамедиева Н.Н. Кәсiби парламент: қалыптасуы және даму
жолдары. - // ... - po1icy N2, 2002, ... ... ... ... - ... 1998, 51
бет. 33-бет.
36. Образованы избирательные округа по выбрали депутата
Мажилиса. // Казахстанская ... 1996, 6 ... ... Центризберком объявил окончательные итоги
регистрации кандидатов в парламент. // "PANORAМA" ноябрь,
1995, N46.
38. Н.Назарбаев. Тәуелсiздiгiмiздiң бес жылы. А., 1996, 429 ... ... ... ... А. 1999, ... Ө. ... Парламентаризм - демократиялық мемлекет негiзi.
// Заң газетi. 16.07.97.
41. Президент және Парламент. Алматы, "Атамұра" , 2003ж. 25 ... ... ... он ... - А. 2001. ... 0.Әбдiкәрiмов. Қазақстандағы парламентаризм: қалыптасу және
даму жолдары. // Eгeмeн ... 10 ... ... ... және ... Алматы. "Атамұра" 2000 ж. 161 бет.
45. С.Дьяченко. Партийно- политическая структура ... // ... ... N1 (29), 2000г. ... ... Парламент Казахстана: новый период - новые
цели. //Мысль, 1996, 3стр.
47. А.Айталы. Казахстанский парламентаризм. // Саясат, ... ... ... ... ... - ... 1998г
245-246с.
50 www. Parlam.kz
Қосымша әдебиеттер
1. Н.Қалиев. Қазақстан парламентаризмi: теориялық негiздерi мен
қазiргi деңгейi.- //Ақиқат. N2. 2004ж. 25-26 бет.
2. ... ... ... ... ... ... 1994. Стр ... Е.В.Гутнова. Возникновение английского парламента. М. 1960.
стр195.
4. М.Ковалевский. От ... ... ... и от ... ... ... - М. 1986. Стр195.
5. М.Бихари. Парламентаризм //Политология вчера и сегодня.
Выпуск третий. М.,1991. с.29-30.
6. Политология. Под ... ... ... - ... ... 1998 ... ... Республикасы Конституциясы. - Алматы. 1993ж. 14
бет.
8. Доклад председателя мандатной комиссии Верховного Совета
Казахской ССР депутата В.А.Брынкина. // ... ... 25 ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Францияның партиялық жүйесі4 бет
Қызғылт-сары төңкерiс2 бет
Әбіш Кекілбаев5 бет
Ел ордасы астана6 бет
Тәуелсіз Қазақстан Республикасы200 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет
Парламент - заңнама және ынтымақты қалыптастыру мектебi7 бет
Қазақстан Республикасы мен грек Республикасы арасындағы қатынастар7 бет
Қазақстан Республикасының Парламенті. Парламент жұмысының негізгі функциялары мен жұмыс істеу тәртібі.11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь