Мінез туралы жалпы ұғым

І. Кіріспе.
Мінез туралы жалпы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.6
ІІ. Негізгі бөлім.
1. Мінез бітістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.7
2. Типтік мінез бітістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.14
3. Мінез типологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14.20
4. Мінез туралы теориялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
5. Мінезді зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
6. Мінезді тәрбиелеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.30
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Әр адам сыртқы дүниесінің сансыз тітіркендіргіштеріне өз елінше түрліше жауап қайтарып отырады. Бұл жауап реакциялары оның сыртқы дүниемен қалайша қатынас жасайтынын көрсетумен қатар, біртіндеп беки келе, сол адамның үйреншікті әдетіне, мінез-құлқының мәнеріне айналады. Сөйтіп, әр адамда әр түрлі мінез бітістерінің болуы оның сыртқы ортамен түрліше қарым-катынас жасауының нәтижесі болып табылады.
Адамның сыртқы ортамен байланысуы үшін жасайтын осындай қатынастарының жиынтығы оның мінезін құрайды.
Адамның үйреншікті әдеті болып қалыптасқан мінез бітістерінің кей де оның сыртқы ортамен жасайтын негізгі қатынастарына сәйкес келмейтін кездері де болады. Мәселен, біреудің қатал, не тымыр болуының негізінде адамды менсінбеу, тәкаппарсыну сияқты мінез қатынастарының тұрақты жүйесі жатпай, оның темпераметінің жүйке жүйесінің тума қасиеттеріне байланысты қалыптасып кеткен әдеттерінің жатуы ықтимал.
Мінез — адамның негізгі өмірлік бет алысын және оның өзіндік әрекетінің айырмашылығын сипаттайтын сапалы өзгешелік. Ол - көп қасиеттің бірлігі, түрлі өзгешеліктердің қосындысы, сонымен қатар, адамды ор қырынан көрсететін қасиет. Мінез бітістері көп. Олардың бәрі де жеке адамның қасиеттері болып табылғанмен, мұның кез келгені мінездің бітістері болып саналмайды.
Мінезді даралық өзгешеліктің өзегі, адамның негізгі тіршілік бағытының өрнегі деуге болады. Мінезде адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасының тарихы бейнеленеді. Мінез — кең мағыналы ұғым. Онда түрлі сапалар тоғысып жатады. Мінездің моральдық жағынан тәрбмелілігі, бірқалыптылығы, толықтылығы, күші мен айқындығы, салмақтылығы — оның негізгі саналары болып есептелінеді.
Моральдық жағынан тәрбиеленген мінез адамды мінез-құлық тұрғысынан да, оның айналасымен байланысы тұрғысынан да, сипаттап отырады. Инабаттылық, гуманизм, адамдарға қамқорлық, жолдастықты қадір тұту, жүртшылық пікірімен санаса білушілік, өзі міндетін орындаудағы жауапкершілік псн адалдық - мінездің осы сапасының негізгі компоненттері.
1.Жарықбаев Қ. Жалпы психология — Алматы, 2004 2.Т.Тәжібаев Жалпы психология — Алматы, 1993
3. Сәбет Бап-Баба Жантану негіздері — Алматы, 2001
4. Р.С.Немов Психология Книга 1 - Москва, 2003
5. Нұрмұхамбетова Т.Р.Тәжірибелік психология 1- Шымкент, 2006
б.Личко А.Е. Психопатии и акцентуации характера у
подростков. — Л., 1983
7.Левитов Н.Д. Психология характера. — М., 1969 8.Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды: В 2т. - Т. 2. - М., 1980
9. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии: В 2т.
- Т. II - М., 1989
10. Бодалев А.А. Психология о личности. — М., 1988
        
        Жоспар
І. Кіріспе.
Мінез туралы жалпы
ұғым........................................................................
..........3-6
ІІ. Негізгі бөлім.
1. Мінез
бітістері..............................................................
..............................6-7
2. Типтік мінез
бітістері..............................................................
................8-14
3. Мінез
типологиясы............................................................
....................14-20
4. Мінез туралы
теориялар..............................................................
...............21
5. Мінезді зерттеу
әдістері...............................................................
...............21
6. Мінезді тәрбиелеу
жолдары................................................................
..22-30
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Мінез туралы ... ... адам ... ... ... ... өз ... түрліше
жауап қайтарып отырады. Бұл жауап реакциялары оның сыртқы дүниемен қалайша
қатынас жасайтынын ... ... ... беки ... сол ... ... мінез-құлқының мәнеріне айналады. Сөйтіп, әр адамда әр
түрлі мінез бітістерінің болуы оның сыртқы ортамен түрліше ... ... ... ... сыртқы ортамен ... үшін ... ... ... оның мінезін құрайды.
Адамның үйреншікті әдеті болып қалыптасқан мінез бітістерінің кей де ... ... ... ... ... ... келмейтін кездері де
болады. Мәселен, ... ... не ... ... негізінде адамды
менсінбеу, тәкаппарсыну сияқты мінез ... ... ... ... темпераметінің жүйке жүйесінің тума қасиеттеріне байланысты қалыптасып
кеткен әдеттерінің жатуы ықтимал.
Мінез — адамның негізгі өмірлік бет ... және оның ... ... сипаттайтын сапалы өзгешелік. Ол - көп қасиеттің бірлігі,
түрлі өзгешеліктердің ... ... ... ... ор ... ... Мінез бітістері көп. Олардың бәрі де жеке ... ... ... ... кез келгені мінездің бітістері болып
саналмайды.
Мінезді даралық өзгешеліктің өзегі, адамның негізгі тіршілік бағытының
өрнегі деуге ... ... ... ... ... қарым-қатынасының
тарихы бейнеленеді. Мінез — кең мағыналы ұғым. Онда түрлі сапалар тоғысып
жатады. Мінездің моральдық ... ... ... күші мен ... ... — оның ... саналары болып
есептелінеді.
Моральдық жағынан тәрбиеленген мінез адамды мінез-құлық ... оның ... ... ... да, сипаттап отырады.
Инабаттылық, гуманизм, адамдарға қамқорлық, жолдастықты қадір тұту,
жүртшылық ... ... ... өзі ... ... псн ... - мінездің осы сапасының негізгі компоненттері.
Рухани дүниесі бай қажеттері мсн қызығулары, талғамы мен ой-өрісі ... ... ... адам ... ... ... қонған бақыттың тұрақты
болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты". ... ... бірі — ... ... адам ... ұйтқып тұрмайды, оның қастерлейтіні
ылғи да сез бен ... ... ... ... ... болса, соның мінезі
бірқалыпты да келеді. Бұл ... ... егіз ... бірінен екіншісі
ешқашан ажырамайтын бітістері. Мінездің тұрақтылығы адамның саяси моральдық
ұғымынан, түсініктерінен туындайды. Бұл қасиеттер адамның өмір ... ... ... ... мінездің сапасы.
Бірқалыпты, тұрақты мінезі бар адам басқалардың жетегінде кетпейді, оның
өзінің белгілі көзқарасы, принципі, өзіндік мінез-құлқы болады, ол ... бой ... ... ... ... ... ... Инициатива
мен белсенділік, достық пен жолдастық, адалдық пен ... ... ... тән ... Ал ... күшіне мақсатқа жету жолында алда
тұрған кедергілерді жеңе ... ... ... ... ... сапа болмаса да мінез өз мәнінде болмайды. ... ... көз, ... соң ... сөз" деп Абай ... ... айтпаған. Жақсы
мінезге тән сапалардың біріне оның ... ... ... ... ... мен ... ... жатса ғана жоғарыда аталған
сапалар қоры молаяды. Тек осындай мінезі бар адам ғана ... ... ... алады. Соңғысы берік сенімнен туады. Мұнсыз тияқты әрекет ету қиын.
Қабілетсіз адам болмайтыны сияқты, мінезсіз де адам ... ... ... ... ... ... бір ... бітісі болады. Бірақ жоғарыда
айтқандай түрлі сапалары қиысып келетін үлкен мінезді адамдар жиі ... ... ол ... біреуде бүл жағы жетпей жатады.
Адам, сондай-ақ, түрлі жағдайда ... ... ... де ... ... оның ... тұрақсыз екен деп бағалай салуға болмайды. Өйткені ол
әншейінде батыл, жігерді ... ... ... ... ... мүмкін. Мінез үшін тұрақты қасиеттердің мәні өте зор. ... ... де адам ... ... алатын болса, тек сонда ғана тәртіптілікті сол
кісінің мінез ... деп ... ... ... ... психикалық қасиеттерімен, атап айтқанда, қабілет,
темпераметімен тығыз байланысты. Адамда ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Мәселен, табандылық, ... ... ... ... ... сияқты мінез бітістерінің
қабілеттер үшін ерекше маңызды екендігі түсінікті. Ал темперамент болса,
мінез бітістеріне өзіндік ... реңк ... ... ... ықпалымен
темпераментердің де кейбір нашар жақтары ... ... ... ... ... ... зор. Еркі ... адамның мінезі де
берік. Жігерсіз адамның мінезі де бос, сылбыр келеді.
И. П. Павлов адамның мінез ... ... ... қызметінің тума
типтері мен өмір сүру барысында қалыптасатын уақытша жүйке байланыстарының
өзіндік "құйындысы" деп ... Бұл ... ол ... деп жазды: "...
адамның мінез-құлқының бейнесі жүйке жүйссінің туа ... ... ... ... ... сонымен бірге, организмнің жске өмір сүру
барысында ... ... да ... , ... кең ... ... тәрбиелеу немесе үйрету жұмыстарына да байланысты болады".
Адам мінезінің қалыптасуы қоғамдық болмыспен, әлеуметтік ортамен тығыз
байланысты. Осы ... ... ... үшін ... роль атқарады. Мінез
өзгермейтін тума қасиет емсс, ол өмірде қалыптасады. Мәселен, ешбір бала
туысынан "еңбек ... не ... ... не ... " ... тумайды.
Оның мінезі, ұзақ жылғы өмір сүру барысында өмірдің сан алуан ағымына қарай
тәрбие процесінің ықпалымен ... ... ... ... ортамен
жасайтын қарым-қатынасы белсенді қарым-катынас. "... Сөз жүзінде емес,
мінез-құлықты іс жүзінде жүзеге асыруға ... ... да оны ... ғана ... өзі де шама-шарқынша сол ортасына тиісті өзгерістер
енгізілді. Адамның нақтылы іс-әрекеті де ... ... ... рөль атқарып отырады.
Мінез бітістері
Адамдардың өмір жолы мен әрекетінің сипаты түрліше болатындықтан, оның
мінез бітістерінде басқа ... ... жеке ... ... отырады. Сонымсн қоса, адамдарда өзі өмір сүріп отырған қоғамның
ерекшеліктеріне байланысты қалыптасқан, көпшілікке ортақ ... ... ... бір ... ... ... сөз ... мінездің дара
және типтік бітістерін қоса еске алып ... ... ... ...
белгілі тарихи-қоғамдық жағдайлардың нәтижесі. Типтік мінезден әр адамның
ұлттық, кәсіптік және жас ерекшелігіне сәйкес өзгешеліктері де ... алып ... ... қарама-қарсы тап қайшылықтары бар қоғамда
мінездің таптық ... ... ... ... ... ... ... тап
өкілдерінің таптық мүдделері де дүниетанымдары да бөлек болады. Мәселен,
зауыт фабрикалардың қожасы болып ... ... ... ... ... тырысса, жұмысшылар өздерінің тұрмыс жағдайы мен
адамдардың мінез ... ... ... ... ... адамның мінез-құлқын жағдайлар тудыратын болса, онда сол
жағдайларды ... ... етіп құру ... — деп ... ... пен ... сансыз мінез бітістерінің кейбірін белгілі топтарға жинақтауға
болады. Олар мына ... ... ... ... ... ор ... жағдайда көрініп
отырады. Мұның біріншісіне адамның ... ... ... ... кіреді. Бұларға: гуманизм, қайырымдылық, үйірсектік, адалдық және
осыларға қарама-қарсы жекешілдік, қатыгездік, ... ... т. ... ... Осы ... ... ... өз ісіне, еңбегіне қатынасын
білдіретін мінез ... де ... ... ... сүйгіштік, құнттылық,
иницитавалық, салақтық, тиянақсыздық, кертартпалық т. б. бітістер ... ... ... білдіретін мінез сипаттары да осы топтың
негізгі бір жағы. Бұларға кішіпейілділік, қарапайымдылық, ... ... ... қоя ... және ... қарама-қарсы өр көкіректік,
мақтаншақтық, жасқаншақтық т. б. ... ... ... ... ... ... меңгере алу қабілетіне
орай қалыптасқан өзгешеліктері құрайды. Бұл топты мінездің еріктік сапалары
немесе мінездің ... деп ... ... да адамның жалпы ұстаған бағыты
мен дүниетанымына, жоғарыда көрсетілген мінез бітістерінің мазмұнынан тыс
қарауға болмайды. Сондықтан да ... ... ... ... мен ... ... ... жылпос "пысықтығын" мінездің еріктік сапаларына
кіреді деп ойлау шындыққа сай ... ... ... өзі ... және ... яғни ... ... екіге бөлінеді. Күшті мінезге — мақсатқа талпынғыштық, дербестілік,
тоқтамға келгіштік, батылдық, шыдамдылық, тәртіптілік, жинақылық, ... ... ... әлсіз мінезге негативизм иланғыштық, қыңырлық, ұстамсыздық,
жүрексіздік, т. б. кіреді. ... ... ... мінезсіз, сотқар, тентек,
бейбастак, ит мінез т. б. түрлерге бөлінеді.
Типтік мінез бітістері
Белгілі ... ... ... ... ... ... ... шыншылдық, сңбекке және қоғам мүлкіне дүрыс кезкарас,
үжымшылдық, гуманизм, борышын жоне жауапксршілігін түсіну, киыншылыктарды
жеңіп ... ... ... ... ... ... т. б. ... болады. Типтік мінездерді зерттеу психология
ғылымының алдындағы басты міндет. Дүниетанымы мен сенімінің ... дара ... ... ... қоорытынды ... ... ... ... ... дара ... ... де сан алуан
түрлері болатындығы өткен параграфта айтылды. Гуманистік — ... ... ... ... кейбіреулері:
1)Отан сүйгіштік кісінің бойындағы күш-қуатын, білім мен тәжірибесін
халық мүддесіне оның игілігіне яғни адамның кір жуып ... ... ... перзентік борышы - оның кісілігін танытатын ерекше асқақ сезім.
Әр заман ғұламалары адамның ... ... ... сөздерінің небір
дәмді, ой түйіндерін осыған бағыштаған. Мәселен М. Әуезов : "Алтын ... ... аяр ... жоқ, сенің іркер күшім жоқ" десе, В. ... : ... өз ... өз үйің... өз бесігіңді ұмыта көрме",
Баубек Бұлқышев: "Адал адам Отанын сүйеді. Адал ақ ... Отан ... ... ... - ... мақтаныш" деген ғой. Тағы да бірнеше ақыл-
ой заңғарларын тыңдап көрейікші: "Адам жүрексіз өмір сүре алмайтын ... ... жоқ, ... де ... жаяр ... ... ... отаншылдық қасиет туралы тебіренгендегі қаздауысты Қазыбек бидің:
"Алтын ұяң - отан қымбат... туып өскен елің ... ... ... ... деп ... ... сөздерің де қалай еске алмассың!
"Қазақстан — біреулердің қазақтарға тартуы емес, олардың тарихи отаны",
олай ... осы ... жан- ... ... де, оны ... ... ... да алдымен қазақ халқы. Біздің ата-
бабаларымыз сонау Алтайдан Атырауға, Еділ мен ... ... ... мол
жерді талай ғасырлар бойына ... ... ... ... ... ... шыбын жанын пида еткені белгілі, ондықтан
да біздер халқымыздың хас батырлары Қабанбай мен ... ... ... ... мен Наурызбайды, Қасымхан мен Абылайханды қадір тұтып,
қастерлейміз, олардың халқы үшін қалтқысыз ... ... ... ... ата-бабаларымыздың болғанын мақтан етсміз. Туған жерді, ... ... оны ... ... ... ... білуіміз де қажет.
Өйткені кез-келген егеменді мемлекет сияқты, Қазақстан өзінің ... ... ... ... ... бірі әрі оның бүкіл
халқының ісі деп санайды. "Біздің басты ... - ... мен ... ... сақтау" Өз қарулы күшіміздің болуы,
онын, алдыңғы санында ер азаматтардың, өсіресе, қазақ жастарының ... ... ... ... — ата ... көрсетілгендей қасиетті
борыш, перзенттік парыз екендігін ешуақытта да естен шығаруға болмайды.
Отаншылдық - ата- мкенге ... ... ... ... ... ... ... белгісі, басты өлшемі.
2)Мақсаткерлік — бұл адамның мінез-құлқын көздеген мақсатына алаңсыз
бағыштауы, мүны ... ... ... позициясына, танымы мен
сеніміне, асыл арманына бағындыра алуы. Алдағы ... ... ... салыну — ар-намыс пен ожданға сиыспайтын қасиет. Мақсаткерлік -
тек бір ... ... ... онымен ылғи да әуре болып жүру емес. Бұл
соны қайткенде де орындап ... ... ... бір істі ... ... ... кісі ... жүктелген тапсырманы да мүлтіксіз, сапалы етіп
орындап шығуды жан-жақты ойластырады осы жолда творчестволық белсенділік
көрсетеді, әрбір ісін ... ... ... ... отырады.
Есте жоқ ерте замандарда-ақ адамзат мақсатсыз жандарды кісі қатарына
санамаған. "Мақсатсыз өмір сүрген адам неткен бейшара", депті орыс ... С. ... " ... алдына қойған мақсатына қарай бағалау керек"
деген ғой ... ... ... ... ... адам ... жете ... - дейді ол.
Мақсаткерлік — асыл арман, зор үмітпен тығыз байланысты. ... ... ол ... ... душар етуі мүмкін. Үміті мен ... ... ... адам ғана келешектін құшағында өмір сүру алады.
Арман мен үміт жүректі қуанышқа толтырады. "Үміт өрге ... ... ... ... ... жан, ешқашан үміттеніп көрмеген жан",-
дейді, батыр ағамыз Б. Момышұлы. Адамның мақсаткерлік ... ... ... ... ... ... биік болса, оның қабілет, таланты да
өміршең болып келеді. Ақтамберді жырау айтқандай: "Әркім озі ... ... бағы ... ... ... ең үлкен қасірет-мақсатсыз
өмір сүру, осы жолда күресті тоқтату. Мақсаткер адам ... ... ... ... ... ол ... үшін ... жеңу үшін күрессді.
Өйткені "Өмір жолы қандай қызықты, қандай қиын, үңіле қараған ... ... да ... емес пе? ... өмір жолы ... қозғалыс, ол қозғалыс
әрқашанда алға, алысқа құлаш сермейді, талай өркешті ... ... осы түрі ... ұлттық қасиетінен орын алуы тиіс.
3)Борыш пен жауапкершілік. Бұл адамның үйіші, ... ... ... ... ... туындайтын қасиет. Мұның
негізінде өзін әлпештеп, адам етіп өсіргендердің алдындағы жауаркершілігін
бар санасымен ... ... ... ... түсіну, бұл пазыры мен қарызын
қалай ақтау жолын ойластыру. Бұл ... ... ... ... және ... ... ететін қасиет. Борыш пен жауапкершілікті түсіне білуден
адамнын, имандылығы мен адамгершілігінің деңгейі байқалады, оның ... ... ... ... дсп бағалау туады. Борышты сезіну, ... ми мен ... ... ... ... етеді. Оны ақыл мен сезім
тұрғысынан жақсы-жаман деп ... ар мен ... ... ... ... ... ... білу — адамға үлкен қуаныш, шабыт-жігер,
қанағат әкеледі, кісінің өзіне ... ... ... ... ... күресу сезімі артады. Адам ... ... ... ... ... қылық көрсетсе, мұнысы тәрбиелі кісіге
мықтап батады, оның арына тиеді, тіпті ... ... ... Мұндайда
ақыл мен арды ерекше қастерлей білетін адам жіберген қателігін тез түзетуді
ойластырады, қашан ары ... ... жаны ... ... нашар төмен кісі жаман қылығынан қайтпайды, қатесін түзету
былай тұрсын, ... да ... жүре ... ... ... «ары ... деп жұрт ... Арсыз адамдарды ұлы Абай, ... ... ... ... қазіргі қазақ қоғамында да аз
кездеспейді. Әрине олардың жауапкершілік, ... ... ... есімдері от
басында, балалық шақта дұрыс бағытта қалыптаспауы да ... ... ... Әке ... ... да ... ... ғажап емес.
Ер жетіп, есейген адамның борыш ... оның ... ... ... оның психологиялық көңіл-күйіне ауыр жүк, зіл ... пен ... Егіз ... осы скі қасиет- басқаларға көңіл
бөлу, ... ... ие ... ... ... ... қарым-
қатынас жасау, адамға эмоциялық жағынан тиімді. ... ... үшін ... ... - деп ... К. Боьи, - мылқаулар
сөйлеу алатын, кереңдер ести ... тіл". Өте ... ... сөз. ... ылғи ... ... жағдай бола бермейді, уақыт та жетпей жатады.
Ал айналаңдағы адамдар, әсіресс, егде тартқандар, өзіне ... ... ... "Ең ... ... - деп ... Экзюпери, -
адамдардың қарым-қатынасының салтанаты". Адам кішкентайынан басқаларды
өзімен қарым-қатынасқа қызықтыра білгенге не ... Ол үшін өзі ... жан ... ... ... ... оның ... мен қамына көңіл аударып, оның ... мен ... ... ... ... ... Кімде-кім өзгелердің табиғи
ұмтылысын байсалдылықпен ... ... ... ақыл-ойы мен мүдде-тілегін
дұрыс сезініп, оған шамасы келгенше көмектессе, сол ... ... ... кісі ... да ... ... адал ісі мен жетістіктерін орынды
жерінде байыптылықпен айтып отыру игі әсер етсді. ... сол ... ... болмаса да, оның жақсылық нышанын ізгі қадам ... ... ... ... - бір ғанибет. Олай болса, біз өз бойымызға
кішкентайымыздан осы ... ... ... ... ... шығармайық.
"Адамда іс- ізгілік деп аталады. Ізгілікке ұмтылу, жауыздықтан безу ... ... ... бар ... Үйде де, ... де кісігс ізгілік,
имандылықпен қарап, оның қамын ойлау, оған мейірімділік пен мейірбандық
білдіру, жан ашырлық пен қамқорлық ... білу ... ... ... ... ... үлкен мейірбандықпен қатар қоғамдық прогрсске
кесірін ... ... ... ... жаны қас адамдарға
өшпенділігін жасыра алмайды. Ізгілікті адам жұрт мүддесіне ... ... ... болашаққа жетуге бағышталған асыл арманына бөгет
жасаушылармен ымырасыз күресіп отырады. Халқымыздың сан ғасырлық ... ... ... бақыты үшін сарып еткен біртуар перзенттер аз болмаған.
Осынау тамаша қасиет ... ... ... да, аты ... жеке бастарынан да көрінетіндігіне айғақ болатын деректер
жетерлік.
5)Адалдық пен ... Бұл ... ... біте ... ... мінез бітістері. Адал адам шынайы да, шыншыл адам — адал. Адалдық -
сөздің таным мен ... ... оның ... ... келмеуі. Шыншылдық
- адамның азаматтык, борышына, ар-ожданына қалтқысыздығы. Адал да ... ... пен ... ... ... ... ... көзбен қарау,
инабатты, тіршілікте тиянақты, принципті болу деген сөз. ... ... бар ... кісі әділетті де, кішіпейілдік пен ... етіп ... ... ... аты мен ... дак түсірмейді.
"Сырты бүтін, іші түтін", яғни босқа ... ... пен ... ... ... ... ... шыншылдықпен еш сыйыса алмайды.
Біреу ... ерке ... ... ... ... ауыз көп ... ... беті шімірікпестен айта салатын боп өседі. Есейе
келе мұндай адамның тек өз басының ғана қамын ... ... десе ... өз ... да ... екі ... суайт адам болып кетуі ғажап емес.
Өйткені "адалдық қайда болса ... ... ... - ауа, онсыз дем
алуға болмайды", "Шындық шырағы дауыл ... да ... ... Бұл ... ... ... ... бірлігі негізінде пайда
болып, уақыт сынынан өткен адамгершілік құндылығы мол ... тек ... тән ... сезім. Достық адамды асқақтатады, ол жан тәннің гүлдене
түсуіне жәрдемдеседі. Оның маңызды белгісі - ете ... әрі ... ... Ол ... ... сөз жүзіндс де, іс жүзінде де адал және
шынайы болу, өзара терең мүдделілік, ... ... ... ... ... өзара қол үшын беру, өзара жауапкершілік пен қамқорлық.
Достардың мінез, темперамент секілді ... ... ... ... де
мүмкін. Мәселен, олардың бірінде қызбалық не ... ... ... т. б. ... ... ... болады. Бірақ достыққа
бүлар кедергі бола алмайды, ... ... дос ... ... ... ... Әрине, сатқындық, екі ... ... ... ... сыйыспайды. Жалқау, менмен,
мәдениетсіз, самарқау, салдырсалақ адам да ... дос ... ... ... ... ... ... сырты жылтырап
жүргенменен", дейді Шал ақын.
"Достық ... ... ... теңіздегі гәуһар тас. Жұлдыз да, асыл
тас та кіршіксіз мөлдір. Бұл екеуін ешкім де, еш ... те ... ... ... ... түсті дегенше - құдай ұрды дей ... ... ... ... кер... досыңа қанша көп берсең де аздай
көр...", ... сөз ... ... ... ... ... ... шабыт беріп, өмірде кездесетін түрлі
сәтсіздіктерге мойымауға ... ... ... ... ... ... ... болмашы істерін дәріптеп сөйлеу бұл ... ... ... ... ... айтады" деп халқымыз өте тауып айтқан. Достық
қарым-қатынас, адамға ... ... ... ... аса ... Дос ... арман мен таудай талап, шексіз-шексіз үмітке толы жас дәуреннің
ерекше сезімі. Ол ... ... ... болашақты жоспарлап, меңзей
білудің, сенім-нанымдарды қалыптастырудың таптырмас мектебі. Осы ... ... үшін ... орны ... ... ... бота ... екі
аяқтыда құрдас тату", - дейді халық. Бозбала мен бой жеткеннің ... ... ... ... да ... ... да ... Достық
- өмірдің даңғыл жолы емес, сондықтан ол түралы үстірті, жеңіл ұғымдардан
аулақ болу ... ... ... құру үшін ... жасап көру психология тарихьшда
бірнеше рет қайталанған. Оның ... ... ... неміс
психиатры, психологы Э. Кречмер ұсынған. Одан сәл ... ... ... оның
америкалық коллегасы У.Шелдон әрекет жасайды, ал қазіргі күнде — Э. Фромм,
К. Леонгард, А.Е. Личко т.б.
Барлық адам ... ... ... идея ... шыққан. Олардың
негізгілері:
1. Адам мінезі ерте, онтогенезде қалыптасады және қалған өмірінде азды-
көпті тұрақты болады.
2. Адам ... ... жеке ... ... ... Олар ... анықталатын типтерді қалыптастырады және мінез
типтерін анықтап, ... ... ... ... көпшілігін осы типологияға сай топтарға бөлуге
болады.
Э.Кречмер адам денесі құрылысының ... ... көп ... ... ... ... астеникалық, атлетикалық, психикалық. Әрқайсысын
Кречмер мінездің ерекше типімен байланыстырады.
1. Астеникалық тип, ... ... ... немесе орташадан ұзын
боймен, онша үлкен емес профильдегі дене ... ... — бұл ... ... ... ... ... ол өзінің бойынан биігірек көрінеді. Астеникте
бет терісі мен дене ... ... ... иық, жіңішке қол үзын, тегіс
көкірек болады. Астеник-еркектің сипаттамасы осы. Бұл ... ... ... көбінесе кіші бойлы болып келеді.
2. Атлетикалық типке күшті дамыған скелет пен мускулатура тән. ... ... орта ... ұзын бойлы, кең иықты болады. Сонымен қатар
мұндай адамға шымыр, биік бас ... ... тип ... ... ... ішкі қуысымен ерекшелснеді.
Мұндай адам орта ... ... ... ... ... және ... саласындағы жаңа зерттеулермен
расталған дене құрылысының типі мен психикалық ауруларға ... ... ... ... екен. Мысалы, маниакальды-депрессивтік
психозбен әдетте пикникке тән ерекшелігі бар адамдар ... ... ... ... пен ... ... ... келеді.
Кречмердің айтуынша, аурулар адамның белгілі бір
нормальды типінің "карикатурасы" болып табылады.
Өздерінің ... ... ... ұқсас
қалыпты адамдар типі ... ... ... ... "циклотимиктер" деп атайды.
"Шизотимиктерге" мынадай мінез ерекшеліктері тән: ... ... ... ... ... жеңіл қабылдау.
Кречмер типологиясы ой жорыту арқылы қүрылса да, ол ... ... ... ... ... ... да белгілі бір дене құрылыс типті
адам мінез ерекшеліктеріне сай акцентуацияларымен ... ... ... ... анықталды. Соңғы мінез классификациялары көбінесе ... ... ... ... ... ... ... А.Е.
Личко жасаған. Бұл классификация жеткіншектерді бақылау негізінде құрылған.
Мінез акцентуациялары, Личко айтуынша, бұл психологияда ауытқу нормасынан
шықпайтын, ... ... ... ... болғандағы мінезінің
жеке ерекшеліктерінің күшеюі. Психиканың уақытша күйі сияқты осындай
акцентуациялар көбінесе жеткіншек және жасөспірімдік ... ... ... авторы былай түсіндіреді: "тежелуі аз жергс адрестелген
психогендік факторлардың әсерінен адаптацияның уақытша бұзылуы және мінез-
құлықтағы ... ... Бала ... ... оның ... мінез ерекшеліктері анық сакталады, бірақ өз шалғыштығын
жоғалтады, пайда есейген сайын қайтадан оның ... ... ... ... ... ұсынған ... ... ... ... ... тип. ... ерекшелігі — көңіл күйі барлық уақытта
көтеріңкі болып жүретін, болашағына үлкен ... ... ... өте сирек ашуға бөленіп, агрессия көрсетеді. Барлық ... ... ... ... ... ... Қызығушылығы өзгермелі,
сондықтан бір істен екінші іске тез ... ... ... аяғына
жеткізбей тастап кетуге, теріс мінез көрсетуге жақын адам. Гипертимияның
белгісі бар жасөспірімдер неше ... ... ... өз басына билік жүргізгенін ... ал ... ... ... көрсеткенін ұнатады, олардың әссріне тез бөленеді.
Сәтсіздікке реакциясы өте күшті, бірақ тез басылады. ... ... ... ... көрініс береді.
2. Циклоидтық тип ... ... ... ... ... ... жоқ. Пубертанттық
кезеңде
көптеген қиыншылыққа ... ... ... ... жүрумен ерекшеленеді. Бұл түр көрініс бергендер ... ... өте көп ... бөлетін.
3. Лабильдік тип. Аффектілі тұрақсыздар, кей кезде, ешқандай себепсіз көңіл
күйлері тез және кенет өзгеретін адамдар. Барлық қарым-қатынасы және іс-
әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... т.б. Эмоциясы өте нәзік
ұйымдастырылған: терең сезінуге және жағдайларды ... ... ... ортадағылармен жақсы қарым-қатынаста
болуға ... Оны ... ... ... жүректен қуанып, ұзақ уақыт шат болып жүреді. Махаббатта қатты
ренжігіш. Бірақ кажетті болса қамқорлық ... ... ... ... тип. ... күйі ... ... ипохондрияға бейім.
Мәнсіз нәрсенің сылтауымен ұрыс-қағыс шығарып, агрессиясын
анық байқатады. Көңіл күйі төмен, пессимист. Заттарға ... ... ... ... ... ... Сензитивтік тип. Үлкен компанияларды, дабр-шу шығаратын ойындарды
жақтырмайды. Бейтаныстармен ... ... ... ... ... ... Оларға бір эмоциялыкқ жағдайдан екіншісіне ... ... ... ... болғанын, адамдар өз ойларын
анық жинақтап айтқанын ұнатады. Ескертулерге өте ... ... ... ... қарсылық көрсетпестен іштен тынып
жүруге бейімді, кекшілдік білдіреді. Өзін-өзі ... ... ... көп деп есептейді. Патологияда — эпилептикалық психопатия.
6. Психоастеникалық тип. ... ... ... ... ... ... ойлауға бейімділік, өзін-өзі
анализдеу, басқа адамдардың ... ... ... ... ... ... істе емес, сөзде мықты. Олардың
өз-өзіне сенуі шешім қабылдай алмаумен ... ... ... ... ... ... Шизоидтық тип. Тұйық, қарым-қатынасы шектеулі. ... өте ... ... ... ... ... жалғыздық сезіміне беленіп
жүреді де, одан да бетер тұйықталады. Өздеріне сенімі төмен, өз
қабілеттілігін бағаламайтын, азайтып ... өзін ... ... ... ... ... ... аффектілік реакциялары
өзін-өзі қорғау механизмі.
8. Эпилептоидтық тип. ... ... ... ... ... ... ... созылады, ал бұзылуы ұзақтығымен және
аффектісінің өте терең жүруімсн сипатталады.
Аффект барысында ... және ... ... ... ... ... дейін барады. ... ... тез ... ... белсенділігі
төмендейді.
9. Истероидтық тип. Бұл типтің негізгі ерекшелігі -эгоцентризм, ... ... ... ... тип ... ... ... бейімді. Мұндай
типтегілер ол бар ... ... ... ... ... көңіл
аударғанды әрең ... ... ... ... ... ... өз ... мақтау естуге айналады.
Шын лидер және іс организаторы болуға қабілетсіздігінен, формальды емес
абыройға жету үшін олар тез жөнс жиі ... ... ... ... ... кетеруге, сырапшылыққа, уақытын бос
өткізуге әуесқой, импульсивті, реактивті. Ерік күші ... ... ... -эпилептоидты психопатия.
11.Бұл тип әдетте қандай болса авторитеттерге, группадағы көпшілікке
ойлаусыз, жиі ... ... ... ... ... пен ... бейім, ал олардың өмірінің негізгі
кредосы - ... ... ... ... тип тек, ... ... үшін ... сатып, қиын жағдайда лақтырып кетеді. Не істесе де ол ... ... ... көбінесе бір ғана емес.
Бұл классификация бақылау нәтижелері мен оларды ... ... ... ... ... ... Осы ... әр түрлі классификаторлар
әлі жауабын таппаған ... ... ... ... ... бір ... жатпайтын адамдарды не істейміз? Мұндай арадағы адамдар
группасы барлық адамдардың үлкен бөлігін, жартысынан көбін алады.
Адамдардың әр ... ... ... ... оны жалпылап,
клиникада практикалық жұмыс пен ара ... ... ... Э. Фромм
мінез типологиясының негізгілерін шығарды:
1. "Мазохист-садист". Мұндай адам өзін-өзі оқытумен, жетілдірумен,
адамдарды жақсы ... ... ... Ол ... табанды әрекет,
талаптарымен өзін де, өзгелерді де шаршатады. Мұндай адам қолына билік
алғанда өте қауіпті: "жақсы ниетпен оларды террорлайды".
Мазохист-адам ... ... ... ... ... ... ... барлығын өзіне алғысы келеді, әрқашан ... ... кінә ... ... ... ... бқл ... мазохистік бейімдермен қатар садистік
тенденциялар болады: олар адамдарды өзіне тәуелді қылғысы ... ... ... және ... ... ... кследі. Олар адамды қинап,
олардың қиналғандарынан ләззат алады. Мұндай типті адамды ... ... ... Э.Фромм осындай жеке қасиеттер тарихта ... ... ... ... ... ... т.б. тон ... көрсетті.
2. "Қиратушы" агрессивтілігімсн және фрустрация туғызған ... ... ... "Қиратқыштық — күшсіздіктен,
айырылу тәсілі"- деп Фромм жазады.
Қиратқыштыкқа, өмірлік ... ... ... әдетте
қорқыныш, күшсіздік сезетін, ... және ... ... асыруда шекті адамдар келеді. Үлкен әлеуметтік
дағдарыс периодтарында, ... олар ... күш, ... ... болады.
3. "Конформист-автомат". Мұндай индивид қиын ... ... жеке ... проблемаларымен ұштасқанда "өзі ... Ол ... ... ... ... да ... топ ... сол ситуациядағы адамның көпшілігіне тән
мінез бен ойлау жолын игереді. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
адам әрқашан жаңа билікке бағынуға дайын. Егер жағдай соны ... бүл ... ... жағын ойламай-ақ тез және еш
проблемасыз өзінің сенімін ... Бұл - ... ... сана ... адам типі.
Э.Фромм жасаған типология әлеуметтік оқиғадағы көптеген адамдардың ... ... осы ... ... сай, ... мемлекетте, қазір немесе
басқа жерде, басқа кезде де болса да.
Мінез туралы теориялар
Мінез ... ілім ... ілкі ... ежелгі Грециядан алады. Бұдан
2500 жыл бұрын грек ғалымы Теофраст ... ... ... ... ... ... ... бітістерінің 30-дан астам нашар жақтарына (суайт, мылжың,
жағымпаз т.б.) талдау жасаған. XVII ғасырда ... ... ... ... бітістерінің 4500-ден астамына ... ... ... ... XIX ... аяқ кезінен бастап көріне бастады.
Зерттеушілер ... ... ... дене құрылысына сәйкес түсіндіруге
тырысты. Кісінің дене құрылысы ... ... оның ... ... сәйкес
қалыптасады, мінезге темперамент ерекше әсер ... ... ... дене, бет қиялдарынан зсрттеуге болады дейді.
Графология ілімі (Аристотель, ... т.б.) ... ... ... ... ... болады дейді. Адамның жазу-сызуына қарап, оның
мінез-құлқын айыру психологияда криминалистика ара-тұра қолданылады. Ал ... ... ... кісілердің мінез бітістерін объективтік әдістсрмен
зерттеу қажет.
Мінезді зерттеу әдістері
Мінезді лаборатория жағдайында зертеу қиын. Оның сан түрлі ... ... ... жағдайда танып-білуге болады.
Оқушылар мінезін зерттеу үшін орбір мұғалім бәрінсн бұрын байқау әдісін
пайдаланады. Зерттеуші оқушыны сырттай байқап, олардың сан ... ... ... ... ... ... ... қажет. Бұларды сабақ үстінде,
үзіліс кезінде, кластан, не мектептен тыс ... ... ... оқу ... ... барысында еңбек, спорт әрекеттері үстінде
зерттеуге болады. Мінез-құлық ... ... әр ... ... ... диктант, күнделік т.б.) талдау арқылы да ажыратуға
мүмкіндік туады. Адамның ... ... ... ... ... ... (А.Ф.Лазурский) де қолдануға болады.
Мінезді тәрбиелеу жолдары
Мінез бітістерінің алғашқы саңылауы мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... балалардың мазмұнды, рөльді ойындарынан
мінез ... ... ... ұжымшылдық, ұстамдылық сияқты
сапаларды ... ... ... ... ... ... ... алушылық және ол ережелердің кейбір нақтылы түрлерін іс
жүзінде орындай алушылық жиі кездеседі. Жас балалардың мінез бітістерінің
көпшілігі ... ... ... ... ... арқылы ... ... ... жеке басының өнегесі, беделі балаға дұрыс із қалдыратындай,
үлгілі болып келу тиіс. Бала тілінің шығуы, осының нәтижесінде оның ... ... ... ... ... ... ірге
тасынынң қалануында ерекше маңыз алады. Мәселен, бала біртіндеп "жаман",
"болады", "болмайды" деген ... ішкі ... ... ... ... ... ... сапаларының алғашқы нышаны қалыптасады. Осы
кезеңде бала өзінің және басқалардың мінез-құлқына "өзінше" баға беруге
тырысады. ... ... ... ... ... ... ... тежеп, бақылай алатындығын, ал осы ... ... ... көрінбейтіндігін байқатады.
Мектеп — бала мінезінің жақсы жақтарын ... ... ... ... қалыптасуында шешуші рөль атқарады. Оқушылардың ... ... ...... ... болып өсуін, мінез-
құлқының әлеуметтік мәнге ие болу ... ... Бұл үшін ... ... ... ... баяндайтын иманшарт принциптерін басшылыққа
алып, тәрбие жұмысының жоспарын сонда көтерілген мәселелердің төңірегіне
құруы ... ... ... қалыптастырудың да тамаша программасы.
Осында көрсетілген моральдық қасиеттерді бала ... ... оны ... ... ... ...... мен ата-аналар үшін
абыройлы іс. Мінез тәрбиесі жан ... ... азық ... сол жан ... ... ... көрсету деген сөз.
Адамның мінез бітістерінің түрлері ... көп ... ... ... мен ... де сан алуан. Мінез бітістерін тәрбиелеу
әдістері бірнеше ... ... ... әдістердің біріне адамдардың
санасына әсер ету, яғни сөзбен ... ... ... Осы әдіс ... ... мінез бітістерінің қандай болатындығы, бұларды қалайша
тәрбиелеу қажеттігі ... ... ... ... ... оқушылардың дүниетанымы мен сенімін, талғамы мен ... ... ... Ол үшін көркем әдебиет, газет-журнал
шығармаларын, радио, кино, телевизор тағы басқаларды ретімен ... - ... ... ... ұлы ... өнегесінін, алатын
орны да ерекше. Осы әдістердің ішінен бастылары мына төмендегілер:
1)Халқымыздың әр заманда ғұмыр ... ... ... ... ...... әдістердің негізгілерінің бірі. Бұлардың
өмір жолы, моральдық тұлғасы — жоғары идеялықтың, халық ісіне қалтқысыз
берілгендіктің ... жоқ ... ... ... ... аса ... іскерлігі мықты адам
ретінде профессор А. А. Любищевтің өмірінен нақты мысалдар келтіру, мұны
үлгі-өнеге ретінде ұсынуға ... Жасы ... ... ... зоология,
табақтан астам еңбек жазған. Оның өмірі — уақытқа деген құнттылық, барынша
ұйымшылдық өз күші мен мүмкіндігін сарқа жұмылдырудың ... жоқ ... елу жыл ... күн сайыңғы тыныс-тіршілігіне бүкпесіз есеп жүргізіп,
оның егжей-тежейіне дейін жазып отырған. Мәселсн, жаяу не ... ... ... ... ... ... ... хат
жазғанда, газет-журнал оқығанда т. б. сан алуан жағдайларда әр минутты
есептеп, оны ... ... ... ... он сағаты бойына
үздіксіз жұмыс істеп, бұларды минуттік дәлдікпен есептеген. Әр ... ... ... ... ... шығарып, оған талдау жасап, жұмыстың
орындалуын күнге, айға, тоқсанға, жылға әртүрлі ұзағырақ мерзімдерге бөліп
қойған. Оның пікірінше, ... бос, ... ... болмауы тиіс, тынығу
дегеніміз іс-әрекеттің бір түрінен екіншісіне көшуі, кез-келген ... ... ... ... оны бос ... ... ... орын алмайтын.
Ұлы адамдардың өмрі туралы балаларға әңгіме айту, олардың осы тақырыпқа
байланысты кітап оқуына ... ... ... ... ... ... ... пікірлерін тыңдау, мұғалімнің тәлім-тәрбие жұмысынан елеулі
орын алып отыруы қажет.
2)Балалар ұжымы ... міне ... ... және оны ... ... ... Белгілі дәстүрі, жұмыс стилі бар балалар ... ... ... ... ... ... олардың орындауын үнемі
қадағалап отырады. Келе-келе ұжымның жеке адамға қоятын ... сол ... ... ... де ... ... адамның алдына мақсат қоя білуді, сондай-ақ, ол мақсатты қалай
орындау ... да ... Ұжым ... жол ... қана қоймайды, оны
теріс қылықтан да сақтандырады, түрлі қиыншылықтарды жеңуге жәрдемдеседі.
Ұжымда өмір сүре ... бір ... ... ... ... ... бастыраса, екінші жағынан, оның өз күшінс сене білу мүмкіншілігін де
қалыптастырады. Жалғың адам еш ... да ... ... ... жеңе ... ... ол өз ... жетуде үнемі ұжымның
көмегіне сүйеніп отыруы қажет.
А. С. ... ... ... ұжым ... ... Мұнда ол әрбір
тәрбиеленушінің жеке ерекшеліктерін ескеріп, әрқайсысына ұжым ішінен тиісті
орын тауып беретін.
А. С. ... ... ... ... ... ... білу әр ... шығармашылық әдісті талап етеді. ... ... ... ... ... дами ... Бұлар "біз" деудің
орына "мен" деп айтқанды жақсы ... ... ... ... ... ашқан
бала мұғалімнің бүкіл сыныпқа жасаған ... ... ... жоқ ... ... ... деген ұғымды үйретудің өзі мұғалімнің үлкен
шеберлігін қажет етеді. Мұнайда мұғалім барлық нәрселердің жалпы ... баса ... ... ... балалардың тұратын үйі, мектеп,
емхана, транспорт т. б. нәрселердің бәрімізге ортақ ... ... ... ... ... ... ... гүл егетін болса,
енді "біздің гүліміз" деп үйрету қажет. Осындай алғашқы ... ... ... біртіндеп баланың мінез бітісі қалыптасады. Үшінші,
тертінші сынып ... ... ... ... ... да ... ... қасиеті анағұрлым жоғарылай түседі.
3) Оқушылардың мінез бітістерін тәрбиелеуде ... ... орны ... үстінде адам өзіне қажетті материалдық игіліктерді өндірумен бірге
өзінің психологиялық жағынан әзір болуы, ... ... ... ... ... ... еңбек етпесе, моральдық жағынан азғындап бұзылады, пасық істерге
барады. Еңбек әрекетінің болмауы жалқаулыққа әкеліп соғады, ... ... ... мақсатсыз болады да, бұдан надандық, топастық, арамдық, зұлымдық
сияқты небір шірік қасиеттер келіп шығады.
Тек, қажырлы творчестволық еңбек қана адамды осы ... ... ... ... ... Адам тек ... ету арқылы ғана өзінің
алдындағы мақсатын айқын сезіне алады және оған жете ... ... ... талап қоя білу, оның нәтижесін қадағалау. Оқушыларға талап
қойып отыру, оның нәтижссін ... ... ... тәрбиелеудегі басты
әдістердің бірі. Өйткені адамға тиісті талап қойылмаса, тапсырылған ... ... ... ... ... ... кезінен бастап
түрлі талаптар қойып, міндеттер жүктеп отыру оны ... ... ... білуге тәрбиелейді. Талап қою, міндет ... бала ... ... ерекше байқалатын болады. Мәселен, жеті жасар ... ... ... ... оның ... ... үшін заң. Міндет алу, басқа адамның талабын мүлтіксіз орындап
шығу - үлкен жауапты іс. Осы айтқандарға ... ... ... да ... ... ... ... дейінгі төрбиеде шын мәнісіндегі талап
қоюшылық - міндет алушылық ... ... алу, ... талаптарды орындау
оңай емес. Талап қоюдың түрлі әдістерін адамның дара ... ... ... ... ... ... қажет. Талап қоюдың қарапайым ... өз ... ... ... ... ал ... ... түрі кесімді түрде
бұйыру. Адамға ... қою, оны бір ... ... салу ... де ... отырады. Дұрыс талап қоя білудің тиімділігі,
тәрбиелік мәні ұстаздың ... да ... ... қоя білу - ... Оқушыларға жөндеп талап қоя алмайтын, қойса да оны ... ... ... ... оған ... ... ... қарайтын мұғалімдер де
кездеседі. Дұрыс талап қоя алмайтын мұғалімнің сынып ... ... ... ... алуы да ... ... дұрыс талап қоя білумен
қатар, оның іс-әрекетін қадағалап отыру да қажет. Бақылау ... ... ... ... ... ... ... күшейтеді. Әрекетінің
қоғамдық маңызын аңғара білуге, сез бен ... ... ... жойып
отыруға мүмкіндік береді. Оқушыларға талап қоюмен олардың іс-әрекетіне
бақылау жүрігзуде мұғалім мына төмендегілерді ескеріп ... ... ... күмәнсіз орындалатын нәрселерге ғана талап қойылуы қажет. Балаға
ауыр талап қою, ... оның ... ... ... да жақсы нәтиже бермейді. Сондықтан талап дәл, ... ... одан ... ... орын ... тиіс. Екіншіден, талап ықшам
сөздермен қойылып, оның орындалу жолын бала ... ... ғана ... ... Үшіншіден, талап баланың ожданын сыйлау жағдайында
қойылған жен. Ең ... оның ... ... ... есеп ... кетпеу керек. Осы айтылғандарды ретіне қай жүзеге асырып отыру,
мұғалім мен ата-ананың шеберлігін ... ... ... ... адамның
қол жеткен табыстарын уақытында көре біліп, оны ... ... ... ... ең ... түрі — мақұлдау. Егер адамның ісі ... ол ... ... онан ... ынталана түседі. Мәселен, "бәрекелді",
"дұрыс" т. б. осы ... ... ... жігеріне жігер қосып, үлкен демеу
болады. Баланың ... ... өділ баға ... ... ... беделін онан
сайын арттыра түседі. Мұғалімнің ... ... ... ... оның ... мен ... де, ... тигізетін әсері де жақсы болып
келеді. Балаларды айқай-ұйқаймен басқарғысы келетін мұғалімдер де болады.
Мұндай мұғалімдер көп ... ал бала көп ... ... ... ... жаза ... отырған да дұрыс. Жазалаудағы нсгізгі ... ... ... ... ... ... жақсы қасиеттерге тәрбиелеу. Бұл әдістің
маңызы да осында. Жазалауды да мадақтау ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушылары өздерінің
тәртіпсіз істерінен ұялатын, жапа шегіп, ... ... ... Мұнайдада кінәсі үшін әділ жазалау оны қатты ойландырып, мінез-
құлқын өзгерте бастауға ... ... Бала тек ... ... ғана ... ... көңіл-күйлерін басынан кешіреді. Бала
теріс жазғырылса, бұл оның ... ... кері әсер ... Егер осындай
жағдай қайталана ... ол ... ... ... ... ... ... болады.
Орынсыз жаза баланы ашулы, ызақор, кекшіл, қасарыспа етіп, не ... әр ... ... ... ... түсіруі де мүмкін. Сондай-ақ,
адамның теріс қылықтарын көре-тұра жазаламаудың да керіс-теріс қылықтарын
көре-тұра ... да ... аз ... ... бала ... әдейі жасамай, оны балалағымен, білместігінен, аңғарымсыздығынан
жасайды. Ал екінші бір бала мұны ... ... мен ... ... істейді. Мәселен, бір бала терезенің желдеткішін
ашамын деп оның әйнегін ... ... ... бала оны ... алысып
жүріп сындырады. Бұл жерде осы скі балаға бірдей шара қолдануға ... ... ... ... екі ... сондықтан екеуіне екі түрлі
жаза ойлап табу қажет.
Шара қолдану мәселенің түпкі ... ... ... ... әр уақытта
да себепсіз ештсңе болмайды. ... ... ... ... ... ... ... белгілі талаптарға сәйкес ... ... ... ... ор уақытта әділ, баланың кінәсіне лайықталып берілуі
тиіс; ... жаза әр ... ... сансында із қалдырып, оны жақсы
жолға итермелейтін етіп берілетін босын. Үшіншіден, жаза ... ... ... қылмыстың өзіндік ерекшелігіне қарай ... ... ... ... ... арты суымай, оның ақ-қарасы дұрыс
тексеріліп, оқушының ор түрлі ерекшеліктері: білім, ... алпы ... т. б. ... ... Бесіншіден, мұғалім жазаны ... ... жекс ... ... етпейтіндей жағдайда ұйымдастырса
құба-құп.
5)Оқушының мінез бітістерінің қалыптасуына дене
шынықтыру жаттығулары мен ... ... ... де тигізетін пайдасы
мол.Денешынықтыру жаттығулары адамдарды ерлікпен батылдыққа, табандылық пен
өз күштеріне сене білуге тәрбиелейді.
Жүзу, суға қарғу, жарысу, ... жаяу және ... ... шығу тағы
басқалары адамдардың мақсатқа ... ... ... ... алу қабілетін, бір сөзбен айтқанда, дене
күшіне түсетін барлық қиыншылықтарды жеңе білу ... аса қиын ... да ... көрсетуге, төзе білуге
машықтандырады. Үнемі спортпен айналысатын адамдардың жүмыс қабілеті де
күшті болады. Олар күш-қуатынын молдығымен, ... шат ... ... ... мен ... ... ... күнделікті әдетімізге сіңсе
ғана адамға қажетті ... ... ... қалыптасуына жәрдемін
тигізеді. Ал онымен оқта-текте ... ... ... ... себепші болады. Олай болса, мұндай жаттығуларды адам өзінің күдік
режимінің тұрақты бір бөлегі ... ... өмір бойы ... ... ... де ... ұлы ... өмірін оқушыларға үлгі-өнеге етіп
отыруы тиіс. Көрнекті қайраткерлер Л. Толстой, И. П . Павлов,
К. А. Тимирязев, К. ... М. ... т. б. жас ... ... ... жаттығуларымен күндік режимге ... ... ... ... олар ... ... ... мұқияқттылықпен орындап отырған.
Мәселен, Л. ... ... ... ... ... Ол 82 жасында атқа
жақсы шапқан, күніне қатарынан 10 сағат жұмыс істесе де, ... ... ... ... ... И ... ең ... күндеріне
дейін городки ойнап, велосипед тепкен.
Мұғалімдер дене шынықтыру сабақтарында оқушыларды түрлі кедергіледі жеңе
білуге сенімін арттырып, жаттығу сабақтарын ... ... ... ... ... ... жеңіске жету рухында тәрбиелеу, бастаған істі
аяғына ... ... ... оның дене ... мен ... ... арттыру — бұл бір жағынан баланы күшті ерік пен ... ... ... жолы ... ... есінен ешқашан да
шығармайтын болсын.
Жоғарыда ... ... ... бала ... тәрбиелегендс
А. С. Макаренконың т. осындай тәрбие ісі ... ... әр ... әр ... әр баланың өзіндік ерекшеліктеріне
қарай бейімеп пайдалану қажет. Бала ... ... ... мен шығармашылығын үнемі қажет ететін, бұл ... ылғи ... ... ... етпейінше, тиісті нәтиже шықпайтын өте жауапты
жұмыс болып табылады. Мінезді шынықтырып, тезге салатын амал-тәсілдер де аз
емес. ... ... әр ... жеке дара өзгешеліктері мен нақтылы өмір
сүру жағдайларына орайластыра пайдалана ... ... ... ... мен ... атаулының жеке өнегесі, кісінің ұстаған бағыты,
сөзі мен ... ... мен ... ... жас ... өзін-өзі
тәрбиелеуі, әртүрлі мінез міндетін бойға ұялатпау - мінез ... ... ... бір тобы.
Қолданылған әдебиеттер:
1.Жарықбаев Қ. Жалпы психология — Алматы, 2004 ... ...... ... Бап-Баба Жантану негіздері — Алматы, 2001
Р.С.Немов Психология Книга 1 - Москва, 2003
5. Нұрмұхамбетова Т.Р.Тәжірибелік психология 1- ... ... А.Е. ... и ... ... у
подростков. — Л., 1983
7.Левитов Н.Д. Психология характера. — М., 1969 8.Ананьев Б.Г. Избранные
психологические труды: В 2т. - Т. 2. - М., ... ... С.Л. ... ... ... В ... Т. II - М., ... Бодалев А.А. Психология о личности. — М., 1988

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншік. Сұраныс пен ұсыныс. Икемділік ұғымы. Тұтынушылық мінез-құлық. Бәсеке19 бет
Қылмыскердің тұлғасының ұғымы және қылмыстық мінез – құлықтың ерекшеліктері49 бет
Құқыққа сай жүріс тұрыс ұғымы және мінез құлық түрлері29 бет
Мінез-құлық формалары және оның жүйелілігі.32 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
ААҚ «Гедеон Рихтер» компаниясының тарихы мен дамуы24 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық құқықтарды қорғау19 бет
Арнаулы субъектілердің қылмысқа қатысуы50 бет
Ағымдағы міндеттемелер есебі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь