Қазақ тіліндегі құжат мәтінінің тілдік ерекшеліктерін зерттеу мәселесі

Кіріспе 3.6
1.тарау Құжат мәтінінің лексика.грамматикалық ерекшеліктері 6.34
1.1.Іс қағаздары тілінің зерттелуі 6.15
1.2.Құжат мәтінінің лексикалық құрамы 15.23
1.3.Құжат мәтінінің морфологиялық ерекшеліктері 23.29
1.4.Құжат мәтінінің синтаксистік ерекшеліктері 29.34
2.тарау Құжат мәтінінің құрылымдық ерекшеліктері және жазылу мәдениеті 34.53
2.1.Құжат мәтінінің құрылымы 34.46
2.2.Құжат мәтінінің жазылу мәдениеті 46.53
Қорытынды 54.55
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 55.56
Қосымша №1 58.64
Қосымша №2 65.78
Қосымша №3 79.80
Зерттеу жұмысының өзектілігі: ХХІ ғасырға тәуелсіз ел ретінде енген республикамыздың әлеуметтік, экономикалық , мәдени өмірінде үлкен өзгерістер болып жатыр.Республика өмірінде жүргізіліп жатқан бұл реформаларды жүзеге асыруға байлансыты күрделі міндеттер тұрғаны белгілі.Реформалардың нәтижесі, жемісті болуы соларды дер куінде дұрыс шешуге байланысты.Қазір құр сөз, қысыр кеңесті гөрі нақты іс-қимылға көшуге негіз бар.Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы заң /1997/.Тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы /1998/, Қазақстан Республикасындағы тіл саясатының тұжырымдасы /1996/,Тілдерді дамытудың 2001-2010 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасы /2001/ республикасындағы тіл мәселелерін реформалауды жүзеге асыруға негіз болады әрі мүмкіндік береді.Сондықтан бұл реформаны жүзеге асыру үшін әр министрлік, әрбір мекеме, ұйымдар,жеке адамдар өздерінің нақты істерін көрсететін шаралар белгілеп, соны жүзеге асыруға тиіс.Біздің ойымызша, солардың ішіндегі ең өзектісі, ең алдымен қолға алынатыны-қазақ тілінің конституциялық мәртебесін мемлекеттің бүкіл аумағында, қоғамдық қатынастардың барлық саласында жүзеге асыру.
Қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қызмет етуінің алғы шарттарының бірі-оның қоғамдық өмірдің әр алуан саласында қызмет етуі және соған орай іс қағаздарының қазақша жүргізілуі.
Іс қағаздарының, ресми құжаттардың тілі бір жүйеге түспей стильдік жағынан қалыптасып, орнықпай, мемлекеттік ресми құжаттардың барлығы алдымен қазақ тіліне көшпей қазақ тілінің аясы, қызмет қарымы өрісін кеңейте алмайды.
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бекітілген «Тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасының тіл саясатын іске асырудың алғашқы кезеңінде негізгі төрт бағытта іс-шараларды айқындап берді.Соның бірі-ресми іс қағаздарын жүргізуді мемлекеттік тілге кезең-кезеңімен көшірудін нақты негізін жасау.
Қалай десек те, республикада мемлекеттік органдар іс қағазын мемлекеттік тілде жүргіуге бет бұрды.Бұл үлкен істің өзінен-өзі жолға түспейтіні әбден белгілі.Одан шығудың жолы орыс тіліндегі нұсқаларды негізге ала отырып, ана тіліміздің заңдылықтарын сақтап, ұлттық іс қағаздарымызды жүргізуді қалыптастыру.Ал осы ретте мемлекеттік және мемлекеттік емес органдарда, мекемелерде, ұйымдар мен кәсіпорындарда мемлекеттік тілде іс жүргізу қатынас қағаздарын толтыру,жинақтап айтқанда құжат айналымын іске асыру –бүгінгі таңда тұрған өткір мәселе.
1 СыдықовӘ.Ы.Алтынсариннің педогогикалық идеялары мен ағар-ушылық қызметі Мектеп;Алматы, 1969
2 Сыздықова Р., Құрысжанов Ә.,ӘбілқасымовБ. Қазақ әдеби тілі және оның тарихи кезеңдері //Қазақ әдеби тілі тарихының проблемалары.Жинақ Алматы; Ғылым ,1987
3 А.Байтұрсынұлы Шығармалары Алматы; Жазушы,1989
4 Сыздықова Р. Қазақ әдеби тілінің тарихы Алматы;Ғылым,1993
5 Исаев С. Қазақ әдеби тілінің тарихы Алматы ,1989
6 Балли Шарль Французская стилистика –М.,1961
7 Дүйсенбекова Л.Іс қағаздарын қазақша жүргізу
Алматы; Ана тілі ,2001
8 Құрманбайұлы Ш. Қазақ лексикасының терминденуі Алматы;Ғылым , 1998
9 Қайдаров Ә. Терминдер және олардың аудармалары
10 Основные правила документирования и управление документацией в учреждениях и организациях республики Казакстан Алматы ,1992
11 Ғ.Мүсірепов
12 АлдашеваА.,Ахметжанова З.,Қадашева Қ.,Сүйлейменова Э.,Ресми іс қағаздары Астана ,2000
13 Балақаев М.Жанпейсов Е.,ТомановМ.,МакасаевБ.,Қазақ тілінің сти-листтикасы Алматы ,1996
14 Балақаев М.Қазақ тілі мәдениетінің мәселелері Алматы ,1965
15 Салагаев В.,Шалабай Б.,Іс қағаздарын жүргізу –Составление деловых бумаг Алматы,2000
16 Кеңесбаев І.,Мұсабаев Ғ.,Қазіргі қазақ тілі.Алматы ,1975
17 Валгина Н.С.Теория текста.Москва., Логос ,2003
18 Одинцов В.В.Силистика текста Москва; Наука,1980
19 М.Балақаев Қазақ әдеби тілі.Алматы;Ғылым ,1987
20 Солганик Г.Я.Стилистика текста.Москва;Флинта Наука ,2003
21 Кеңсе істерін қазақ тілінде жүргізу туралы Қазақстан Орталық Атқару Комитетінің 1923 жылы 22 қарашадағы декреті
Ана тілі ,10 қаңтар 1999
22 Солганик Г.Я. Стилистический словарь публицистики.
Москва ;усские словари ,1999
23 Аманжолов С.Қазақтың әдеби тілі Алматы ,1975
24 Мұсаев Ғ.,Сүйлеменова Б. Орысша –қазақша терминологиялық сөздігі /іс жүргізу терминдері /Алматы,-1961
25 Ерғазиева Н.,Сүлейменова Э. Іс қағаздарының орысша-қазақша сөздігі Алматы ,1992
26 Ақанов Д.Х.,Алдашева А.М.,Ахметжанова З.К.,Сүлейменова Э.Д. Ресми-іскери қазақ тілі Грамматикалық түсініктеме.Алматы,
«Арман ПВ 2002»
27 Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001 -2010 жылға арналған мемлекеттік бағдарламасы.Алматы, 2001
28 Ана тілі 10қаңтар,1999 жыл.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
3-6
1-тарау Құжат мәтінінің лексика-грамматикалық
ерекшеліктері
6-34
1.1.Іс қағаздары тілінің зерттелуі
6-15
1.2.Құжат мәтінінің лексикалық құрамы
15-23
1.3.Құжат мәтінінің морфологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... Құжат мәтінінің құрылымдық ерекшеліктері
және жазылу мәдениеті
34-53
2.1.Құжат мәтінінің құрылымы
34-46
2.2.Құжат мәтінінің жазылу мәдениеті
46-53
Қорытынды
54-55
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ХХІ ... тәуелсіз ел ретінде енген
республикамыздың әлеуметтік, экономикалық , мәдени ... ... ... ... ... ... жатқан бұл
реформаларды ... ... ... ... ... ... ... жемісті болуы соларды дер куінде дұрыс
шешуге байланысты.Қазір құр сөз, қысыр кеңесті гөрі нақты іс-қимылға ... ... ... Тіл ... заң ... мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы /1998/, Қазақстан
Республикасындағы тіл саясатының ... ... ... 2001-
2010 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасы /2001/ республикасындағы тіл
мәселелерін ... ... ... ... болады әрі мүмкіндік
береді.Сондықтан бұл реформаны ... ... үшін әр ... ... ... ... ... нақты істерін көрсететін шаралар
белгілеп, соны жүзеге ... ... ... ... ... ... ең алдымен қолға алынатыны-қазақ тілінің конституциялық
мәртебесін ... ... ... ... ... барлық
саласында жүзеге асыру.
Қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде ... ... ... ... ... өмірдің әр алуан саласында қызмет етуі және
соған орай іс қағаздарының қазақша жүргізілуі.
Іс ... ... ... тілі бір ... ... стильдік
жағынан қалыптасып, орнықпай, мемлекеттік ресми құжаттардың барлығы алдымен
қазақ тіліне көшпей қазақ тілінің аясы, ... ... ... кеңейте
алмайды.
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бекітілген
«Тілдерді қолдану мен дамытудың ... ... тіл ... асырудың алғашқы кезеңінде негізгі төрт бағытта іс-шараларды айқындап
берді.Соның бірі-ресми іс қағаздарын жүргізуді ... ... ... ... нақты негізін жасау.
Қалай десек те, республикада мемлекеттік органдар іс ... ... ... бет ... ... ... өзінен-өзі жолға
түспейтіні әбден ... ... жолы орыс ... ... ала отырып, ана тіліміздің заңдылықтарын сақтап, ұлттық ... ... ... осы ... ... ... емес ... мекемелерде, ұйымдар мен кәсіпорындарда
мемлекеттік тілде іс жүргізу қатынас қағаздарын толтыру,жинақтап ... ... іске ... –бүгінгі таңда тұрған өткір мәселе.
Ана тіліміз ... тіл ... ие ... ... қызметтерге араласып, ресми стилінің аясы ... ... ... мен ... ... іс ... ана ... жаза бастауымызда.Еліміздің, мемлекетіміздің ерекше бір белгісі
осы елдігіміз бен егемендігімізді паш ... ... ... жиынтығы,
олардың топталуы, сақталуы, реттеліп пайдаланылуы.Сонымен бірге олардың
қызметі, атқаратын ... ... ... ... бәрі ... ... үшін ... етеді.
Өткенсіз-қазіргі, қазіргісіз-болашақ жоқ.Бір сәт өткенге зер
салатын болсақ, іс қағаздары тілінің замандар бойы ... ... ... біте қаймасқан тарихы бар
Кеңес істерін қазақ тілінде жүргізу туралы Қазақстан ... ... 1923 жылы ... ... қабылдады.Осы декретке
сүйенген қаулыдан соң 1924 жылы кеңсе, іс ... ... мен ... ... жылы Қазақстан Автономиялы /РСФСР/ кеңес Республикасы
құрамына қосылған соң да кеңсе, іс қағаздары тілі ана ... ... 1933 ... аяғынан бастап Қазақстан ... ... ... ... және ... ... аудандық атқару комитеттері мен
жергілікті Кеңестерде іс қазақ тілінде жүре бастады.Бірақ игілікті ... ... да зор ... ... ... Қазақстанның шалғай
аудандарында болмаса, көп жерлерде іс ... тек орыс ... ғана ... таңда республикада мемлекеттік органдар ... ... ... ... бет ... ... әр ... әр
түрлі дәрежеде атқарылып жатқан іс.Бұл істің оп-оңай орындалып, бір ... ... да ... ... проблемалар да
жетерлік.Оның бірі мемлекеттік қызметкерлердің ана тілінде еркін сөйлеп,
жаза алмайтыны.Ал орыс ... ... ... орыс тіліндегі ресми құжатты
еркін жазып шығады.Мұның себебі, ... ... ... меңгергендігі
болса, екіншіден, орыс тіліндегі іс қағаздары ғасырлар бойы уақыт тезінен
өтіп әбден қалыптасқан, қай ... да ... ... ... бұл ... ... ... тіліндегі іс қағаздарын да
осындай дәрежеге көтеруіміз керек.
Екінші проблема-қазақ ... іс ... ... байланысты
оқулықтар, оқу құралдары, сөздіктер, іс қағаздарының үлгілері өте аз, жоққа
тән десе де болады.
Үшінші проблема-жоғары оқу ... да, ... оқу ... да іс ... ... жүргізуге байланысты пән, арнаулы курс оқу
бағдарламасына енгізілмеген.Сондықтан оқу орнын аяқтаған маман өндіріске
мемлекеттік органға іс ... ... ... еш ... ... ана ... жаңарып, қолдану аясы кеңейе бастаған ... іс ... ана ... ... тілде толтырып, қазақ халқының
тарихи дәстүрінен төл туындысын өрібіп, дамыту бүгінгі ... ... ... ... ... бірі ... ... қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болу
дәрежесінің негізгі ... ... ... Іс ... ... ... ... әр алуан саласын ... мен ... жеке ... куәландыратын құжаттардың қоғамдық
қызметінен ... ... ... ... үшін де, ... үшін де ... мәселе екені бүгінгі таңда баршаға белгілі.
Ұзақ даму тарихы бар осы ... ... ... ... қалыптасу, даму барысын ғылыми сұраптаудан өткізіп, егемендік
алған қазіргі ... ... даму ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады.Бұл
–әсіресе, ... күн ... ... отырған ресми іс қағаздарын ... ... ... асыру шараларына тікелей қатысты жұмыстардың
бірі.Соңғы жылдары іс ... ... ... ... ... ... ұйым-мекемелердің атқару қызметі ерекшеліктері толық ... осы ... ... ... ... ... іс жүргізу
жүйесін саралап, іс ... ... ... ... ерекшеліктерін
зерттеу талабы жұмыстың өзектілігін көрсетеді.
Зерттеу ... ... ... ... ... құжат
мәтіндерінің өзіндік тілдік, құрылымдық ерекшеліктерін анықтау және қазіргі
құжат мәтінінің жазылу мәдениеті мәселелерін қарастыруға арналған.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... ... мәтінінің тілдік ерекшеліктерін зерттеу мәселесін
қарастыруға арналған.
Жұмыста осы ... ... жету үшін ... ... шешу
көзделді:
-құжат мәтінінің тілдік, стильдік ерекшелігін, оның жанырлық ... ... ... ... ... құжаттар тілін жеке сөз ете отырып, оған қойылатын ... ... ... ... оның ... түрлері және жазылу мәдениетін айқындау;
-құжат мәтінінің тілдік, стильдік ерекшеліктерін саралау;
-қазіргі құжат мәтіндерінде орын алып жүрген ... ... ... ... ... өз көзқарасымызды таныту;
-құжаттарды жазу барысында кездесетін ... мен сөз ... ... оның емле ... тоқталу, өзіндік табиғатын
ашу.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... орай ... ... топтпстыру жүйелеу мәтін жинау, сөздік
жасау әдіс тәсілдер пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы: Қазақ ... ... ... және одан әрі ... дамытуда құжаттардың орны ерекше
екендігі белгілі.Ал мемлекеттік тілде іс ... ... әлі де сөз ... отыр.Оның басты себептерінің бірі-қазақ тіліндегі құжаттардың
тілдік, стилдік, терминдік ... ... ... қалыптаспағандығында
болып отыр. Міне, осы мәселе, яғни ... ... ... терминдену сипаты, морфологиялық синтаксистік оралымдары, сондай-
ақ құжат мәтінінің құрылымы, түрлері және жазылу мәдениеті арнай ... ... ... ... лингвистикалық табиғаты ашылады,
әсіресе, қазіргі қоғам өміріндегі қызметінің сан алуан сипаты, оның тілдік
ерекшеліктері талданды.Осы ... ... ... ... ... ... ... қағаздары тілінің зерттелуі;
-құжат мәтінінің лексикалық ерекшеліктеріне талдау жасау;
-құжат ... ... ... ... ... ... анықтау;
-құжат мәтінінің түрлері мен жазылуы мәдениетіне тоқталу;
-құжаттардағы ... ... ... ауытқудағы себеп-салдарын
түсіндіру.
-құжат мәтінінде кездесетін арнайы құрылымдар мен емле-ережелердің өзіндік
ерекшеліктерін көрсету.
Қорғауға ұсынылған тұжырымдар:
1.Құжат мәтінін зерттеу ... ... ... тіл ... мен дамуының басты шартарының бірі.
2.Құжат мәтіні өзіндік қалыптасқан сөз, ... сөз ... ... бар біртұтас жүйе.Оны қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... жұмысы кіріспе, екі тараудан
және қорытындыдан тұрады.Соңында ... ... ... және ... ... ... ... қағаздары тілінің зерттелуі
Қазақ тілі ғылымында ресми қарым-қатынас тілі-іс қағаздары тілін
жан-жақты, ... ... әлі ... ... ... ... ... тарихи әр түрлі дәрежедегі зерттеулердің бұл тақырыпқа да қатысы
бар екендігінде ... ... ... ... ... іс
қағаздары тілін зерттеуге азды-көпті үлес ... ... ... ... ... ... тілінің дамуына зор үлес
қосқан ағартушы.Ол қазақтың ... ... ... ... шамасы келгенінше зерттеді.Соның ішінде сол кездегі іс жүргізу
жүйесінің дамуына, іс ... ... ... саралана түсуіне
септігін тигізді.
Ы.Алтынсаринді біз ... ... ... ... мен ... ... ... салушылардың бірі ретінде
жанимыз.Оның «Торғай облысының әскери ... су ... ... ... 11 адамның өлуі туралы рапорт», «1882 жылы ... оқу ... жайы ... ... ... екі ... ... нұсқау хат », «Торғай облысы соғыс губернаторының қызметін
атқарушы Ильинге баяндама т.б. толып жатқан ... 1857 ... ... облыстық басқармасының төрағасы В.В.Григорьевке тілмәш
алып жүргенде,1879 жылы Торғай ... ... ... ... ... ... ... құжаттарының, 1868 жылы Торғай уездік
басқармасында ... іс ... ... 1879 жылы ... көрген
«Қазақ хрестоматиясының» бірінші ... ... ... хат жазу ... т.б. еңбектерінің қазақ тілінде іс-
қағаздары және іс жүргізу жүйесінің қалыптасуындағы орны зор. ... ... іс ... ... тану үшін әлі де ... ... қажет сияқты.Ыбырайдың мына хатынан өз ... ... ... хат ... ... «Қадірмен ағамыз Байекеге көп
сәсем.Бағдұнде алхамдиллә сәламат бармыз.Бұл жақтың қары жұқа, малы ... ... да, ... да ... ... ... қарасан, малда сығыр бірлү
түйе өліп жатыр.
Мұның бағдұнде жаңа ... ... ... ... ... ... үйінден қуамын деб машақатланұбдұр....
».
1879 жылы Ы.Алтынсарин қазақ ... ... ... ... ... ... орындары алдын ұсыныс жасаған, болашақ газеттің
үлгісі ретінде оның бірінші ... өз ... ... ... бұл талабын патша үкіметі қабылдамай ... ... бұл ... ... ұлттық жазба әдеби тіліміздің ХІХ
ғасырдың екінші жартысындағы ... ... ... құжатқа
жатқызады.[2,104].
Ахмет Байтұрсынұлы – қазақ тілі мен ... ... ... сөз ... ... ... ... негізгі
болған ұлттық графиканы ғалымдарымыз «А.Байтұрсынов жазуы» деп ... 1912 жылы ... ... ... ... «Оқу ... ... еңбектері бастауыш мектептерге арналған оқулық болумен қатар,
бұл қазақ тілінің фонетикалық құрылымын ... ... ... ... еңбектердщің алғашқы қарлығашы деп айта аламыз.Сонымен бірге оның
1912 жылы ... ... ... ... іс ... сол кездегі озық
үлгісіне жатқызуға болады: Мырза! Көзіңіз жатынап, шеке тамырыңыз ... ... ... ... ... ... ... пайда тауып
жүрген жоқ.Сабырмен отырып, ойласып іс істелік.Қазақ тіліндегі дыбыстарды
көп я аз деп ... ... ... деп ... жоқ ... біз ... ақылдасып отырып, дыбыс басына үріп белгілеп, жазуымызды
бір жөнге салалық деген.Осы күнде әркім әртүрлі жазып жұр....[3,124].
Ал іс ... ... іс ... ... барысында ғалымының
қосқан үлестері:
-қазақ альфабитін, емлесін жеңілдету үшін, ... үшін ... ... ... ... ... іс қағаздарының сауатты толтырылуына жол
ашты;
-қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, ... мен ... өз ... рет ... аса ... ... айтуы арқылы іс қағаздар
құрылымын грамматикалық талдау жолына бағыттады;
-ғалымның басшылығымен шығып ... ... ... іс ... ... ... ... жол ашты;
-ғалымның сауатты жазу, терминдерді дұрыс қолдануда бастаған ... ... іс ... іс ... ... ... ... жетелейді.
«Қазақ я құрып жоқ болар, я өз тілімен де өзгелердей тіршілік
етер, тіл турасындағы абыроймен ... ... ... аздырмай
берген мүлкін, қолымызға алып быт-шытын шығарсақ, ол ұнамды іс болмас»
деген ғалымның 1913 ... сөзі мен ... ... 1998 ... ... ... ... деген сөзімен үндесіп жатыр»-дейді
Б.Хасанов.Бұл пікірден А.Байтұрсынов армандағандай қазақ тілі ... ... ... ... тиіс ... оның бір ... іс ... байланысты екені көрініп тұр.
А.Ибатов Алтын Орда дәуірінде ... ... тілі ... ... ... ... тарихы үшін өте құнды деректердің бірі-ХІҮ
ғасырда жазылған жарлықтар тілін, атап ... ... ... ... ... және «Тоқтамыстың екінші жарлығы» атты
құжаттарды талдап зерттеген.
Ғалым жарлық мәтіндерін зерттеу және оны қайта бастыру, өңдеу, сондай-
ақ араб ... ... өз ... ... ... ... ... И.Гаммер, Г.Башберн, Г.Ярцев, В.В.Григорьев, В.Смирнов.
В.В.Бартольд, В.В.Гадлов және ... атап ... ... ... әр ... мәтіні
жайында ескертпелер айтып, ... ... ... ... тоқталады. Жарлық мәтіндерінің лұғаттық
құрылысына толық талдау жасайды.
А.Ибатов жарлықтардың тілі орта ... ... ... ... ал орта түркі жазба әдеби тілі қазіргі халықтар мен ұлттардың
әдеби тілі сияқты жалпыхалықтық тіл ... ол тіл сол ... ... ... адамдар ғана оқып қолдана алатын жазба ... ... ... ... жазба түрінде берілгендіктен, олардың
өзіндік жазу ережелері, қалыптасқан үлгілері болған.Бұл іс қағаздарын тек
сауатты ... ғана оқи ... және ... тілі қалыптасқан белгілі бір
жүйеден ауытқымаған.
Ғалым жарлықтарды жазылу мерзімі мен ... ... ... ... топқа Алтын Орда дәуіріндегі Тоқтамыс пен Темір
Құтығтың ... ... ... ... ... ... ... мен
Сахаб-Герейдің жарлықтарын, үшінші топқа ... ... ... ... т.б. ... ... ... қазақ хандығы
тұсындағы жарлықтар мен хаттарды, әр түрлі іс ... ... ... ... ... пайда болған Тоқтамыстың екі жарлығы
мен ... ... ... толық тілдік талдау жасайды.Жарлық
мәтіндерінің лексикасы көбіне түркі тілдеріне ортақ сөздер ... ... сол ... қолданылған мағынасы түсініксіз сөздер де фонетикалық
морфологиялық талдаулар жасайды.Сондай-ақ ... ... ... фонетикалық, морфологиялық талдаулар жасайды Қысқасы, А.Ибатовтың
ХІХ ғасырдағы хандар жарлықтарының тілі атты ... ... ... ... ... тілінің зерттелу тарихиндағы кұнды еңбекке жатады.
Р.Сыздықова-қазақтың әдеби тілінің пайда болуын, қалыптасуын, дамуын,
соның ішінде кеңсе іс ... ... ... ... ... ... бірі.
Ғалым алдымен қазақ әдеби тілінің түрлі тармақтарының пайда
болуы, тілдік ерекшеліктері, көркем әдебиеттің ... ... мен оның ... ... ... ... жылдан 1828 жылға дейінгі ... ... ... талдайды.
Талдауға негіз болған материалдарды атап көрсетеді: 1785 ... ... кіші жүз ... ... ханның балаларын
хандықтан аластатуды ... ... ... ... 1785 жылы Кіші
жүздің ханы Нұралының генерел-поручик ... ... ... ... Қара ... би және ... ... Россия Сыртқы Істер коллегиясының
мүшесі граф ... ... ... 1790 жылы Сырым Датовтың
Екатерина ... ... ... ... жылы ... бас
старшинасы Тіленшінің, Шерғазы сұлтанға жазған, азлам ... ... жылы ... ... ... Екатерина ІІ жаңа хан
тағайындауды ... ... ... ... ... жылы Айшуақ
ханның Россия сыртқы істер министрі В.П.Нессильродқа ... ... ... 1825 жылы ... ... ... әскери губернаторы
П.К.Эссенге жазған донесениесі.
Ғалым осы құжаттардың стильдік белгілеріне, ... ... ... тоқталады.
ХІХ ғасырдың он бойындағы қазақ әдеби ... ... ... ... даму барысын екі ... ... ... 60-70 ... дейінгі, екіншісі-соңғы үш-төрт ... ... ... ІІ жартысында қазақша ресми іс қағаздарының ... ... ... ... ... жазылған бұйрық-жарлық циркуляр,
указ, үндеу сияқтылар көбейе түскенін және олардың барлығы ... ... ... ... ... қағаздардың мазмұнындағы
өзгерістерге тоқтала келе, ... ... мен ... ... ... бөледі және бұл іс қағаздарының орфографиялық, морфологиялық,
лексикалық, функционалдық ерекшеліктері тоқталып , бұл ... ... ... орыс тіліндегі ресми іс қағаздардың стилін ұстады деп
тұжырымдайды.
Р.Сыздықова «Ресми іс- ... ... ... тән ... ... болды.Олардың бірі-қазақ қолданысындағы
осы стильдің бұрыннан келе ... ... ... яғни ... жазба
тіл элементтерін молырақ пайдалану болды.Бұл-осы стильдің өзге стильдерден
ерекшеленетін басты белгісі.Мұнда стандарттық ... ... ... ... ... ... текстерінің орфографиясында, сөз
таңдауда, морфологиялық ... ... ... синтаксистік
құрылымында да көрінеді»,-дейді.[4,106].
Ол орфография саласында араб ... ... ... ... ... тән ... варианттары кейде
еленбейтіндігін, нәтижесінде көптік жалғау тек-лар түрінде, табыс септік-
ны, ілік ... ... ... ... ... қазақлар, адамлар, арызлар, мекемелерні, немесе
қатаң дыбысқа аяқатлатын сөздерге-дың,-дық,-дар ... ... ... ... ... хазратдар, қазақдар, халықдың, халықдық,
т.б.; ... да ... ... ... ... сабаблы, башлатқан, т.б. жазады.Бұл белгілермен қатар сөз басында
қазақша ж дыбысы келетін жерлерде J/ й/ ... йыл, йаш, ... ... ш әрпінің орнына ч : барча, чақлы, үчүн; с әрпінің орнына ш :
түйе ... бір ... іш /іс/ кіші ... йаш, т.б. жазу ... көрсетеді.....
Ал морфология саласында ортаазиялық ... ... шақ ... ... ... вариантын қолдану
/қыпшақтық-ған дегеннің орнына отырмыш, айтылмыш, шығармыш/, егистіктің ІІІ
жақтағы-ды қосымшасының онына-дүр вариантын келтіру /естілқдүр, ... осы ... ... ... ... ... ... ықтиярлылардүр/; етістіктің ІІІ жақта ... ... ... ... ... ... ... –у жұрнағын-гу
вариантымен беру /еткучі, жазгучы,тұргучы/ сияқтылар және илан. ... ... аның ... ... һәм ... шылауларын жиі қолдану , ауыспалы шақ
есімшенің ... ... орны ... сөзі ... орын
алатындығын көрсетеді ... ... ... ... ... ... –у ... –гу варинатымен беру /еткуч,
жазгучи, тұргучи/ сияқтылар және илам, бірлән, уа хәм, аның ... ... ... ... жиі ... ауыспалы шақ есімшенің-тын-тұғын
қосымшасының орнына ... ... ... орын ... ... ... ... пікірінше, ХІХ ғасырдың екінші жартысында
қазақ тілінде ресми іс қағаздар стилі едәуір дамыған.
С.Исаев өзінің «Қазақ әдеби тілінің ... атты ... ... тілінің қалыптасу тарихын ХҮІ ғасырдан бастаған жөн дей келе,
бұл дәуірдің алғашқы кезеңдерінің ... сол, ... тілі жаңа ... одан ... өріс ала ... ... ... тілі тарихында қос тілділік
құбылысы орын алғанын: бір жағынан, әр ... ... ... тілде /ресми
құжаттар, хат, қағаздар, жарлықтар, шежірелер, т.б./ қітаби тіл ... ... ... ... жағынан, көркем поэзияда /ақын-
жыраулардың шығармаларында/ сөйлеу ... ... ... ... алып, тұрақтала бастағанын дәлелдейді.
Сонымен қатар, С.Исаев ... іс ... ... ... ... ... ... ғасырлардағы қазақ әдеби тілін
танытатын үлгілерге, бір жағынан, ... ... ... ... мен шешендердің сөздері, үшінші жағынан, ауыз ... ... ... ... ... ... үлкен екі топтағы
дүниелер жатады.Оның бірі алғашқы қазақ хандарының жарлықтары, бір-бірімен
және өзге елмен /әсіресе, орыс ... ... ... ... ... «әрбір қазақ ханы, сұлтан мен ру басы қатынас, іс қағаздарын, ... ... оны іс ... асырып отыратын, кеңсе ... ... абыз ... отырған»,-дейді».[5,205].
Ғалым 1598-1600 жылдары жазылған Қошымұлы Жалаиридің «Жамиг-ат
тауарих» шығармасындағы тілдік ерекшеліктерді 1640 ... ... ... ... ... және 1784 ... ... жазылған.Ералы сұлтанның полковник Д.А.Гранкинге Нұралы мен
Айшуақ ... ... ... ... ... ... ... тіпті бір
стильде, бір тілдік дәстүрде жазылған, бір-бірінің жалғасы іспеттес, ... және ... ... ... іс ... ... де ортақ
тілдік ерекшеліктер көп екенін айтады.Сондай-ақ бұл кездегі жазба ... ... ... қағаздары тіліндегі жазба кітаби тіл ... ... ... ... ғана ... ... ... жекелеген
сөздердің көне түлғаларының, әдеби тілден орын ала қоймаған араб, ... ... ... көбірек қолданылуы туралы ... ... ... ... ... аяғы мен ХІХ ... ... қазақ хандарының
сұлтандарының, старшындарының орыс мемлекеті әкімдерінің бір-бірінен
жазысқан әртүрлі сипаттағы іс ... мен ... тілі ... ... ... ... келгендігі, олар шағатай, татар тілінде жазылған
деген пікірлердің басымдылығын, бірақ бұл ... сол ... Орта ... тіл ... ... және соның қазақ топырағындағы жалғасы
ретінде жазба әдеби тіл болғаны, ол ... ... ... ... ... ... әр түрлі ресми іс қағаздары, хаттар, шежірелер сол тілде
жазылып келгенін ескермейтінін еске ... ... ... 1785 жылы ІІ ... Әбілқайыр ханның балаларын
хандықтан аластатуды сұрап ... ... ... 1785 ... ... ... ... жазған Нұралы ханның хатын, 1787 жылы
полковник Д.А.Гранкинге Нұралы хан мен ... ... ... жөнінде
жазған Сырым Датовтың ғарызнамесін, сондай-ақ қара Көбек би мен ... ... ... ханның,Қаратай сұлтанның жазған
хаттарын жатқызады. Бұл ... бұл ... ... ... жазба нұсқалар, шежірелер тілімен, екінші жағынан кейінгі шақтарда
жазылған іс қағаздары, ресми құжаттар тілімен ұқсас, ... ... ... ... ... ... ғизатлу, құрметлу, мархабатлу,ғинатлу
сөздерімен басталып отыратындығын көрсетеді.Сондай-ақ дыбыс үндестігі ... ... сөз ... ж ... ... ... ... с дыбысының орнына ш, ал –ш дыбысының ... ч ... бір ... орта ... ... ... шығыс септік-дын,-
дин болып келсе, мен шылауы бірде бірлан, бірде илэ, илан ... ... ... ... ... ... ... екі тұлғасы
да жарыса қолданылатынын Сырым Датовтың хатындағы рағитликке мусалим болып
еди....рағитликларинде тузалиб ерди үзінділерімен көрсетеді ... ... ... ... ... ... ... қазақ
әдеби тілінің жан-жақты тез қарқындап дамуына ... ... ... ... жаңа ... әр саласы /физика,химия, биология,
медицина, математика, геология, астрономия, кибернетика, ... ... ... ... т.б./ ... ... талай-
талай жаңа сөздер, тіркестер әкелгенін , бұрынғы ... ... ... ... мәселелеріне байланысты сөздер бар ... енді ... ... ... ... атқанын, іс жүргізумен байланысты
көптеген жаңа ұйымдар, жаңа сөздер пайда ... ... ... ... жолдарына тоқталады.
Б.Әбілқасымов қазақ халқын құраған ру-тайпалар өздерінің
мәдени өмірінде бірсыпыра уақыт бойы жазба әдеби тіл ... ... ... сауатты ұрпағына жақсы таныс және ... ... ... ... ... тілі ... ... әдеби тілін
пайдаланғандығын, шамамен ХҮ ғасырлардан бастап тайпалардың өз ... ... ... бірігуіне территориялық жіктелулеріне байланысты түркі әдеби
тілінің жергілікті ... ... ... ... ... ... ... пайдалана болғанын, қазақ авторлары түркі әдеби тілін пайдалана жүріп
өз шығармаларына қазақтың ауызша әдеби ... ... ... ... ... ... ... «ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы қазақ әдеби тілінің
жазба ... атты ... осы ... іс ... үлгілеріне
тоқталып оларға лексикалық, морфологиялық сипаттама береді.Ал ХІХ ... ... ... әдеби тілі атты еңбегінде бұрыш сөз ... ... тіл ... ... отырып,ХІХ ғасырдың екінші
жартысындағы қазақ жазба ... ... ... ... оның ... сөз етеді.
Б.Әбілқасымов та ресми құжаттарда жоғары лауазым иелерін
мадақтайтын тұрақты эпитеттердің қолданылуы шарт ... және ол ... ... ... ... ... ғана ... орыс тіліндегі іс
қағаздарында да кездесетінін айтады.
Қазақ ... ... ... ... ... іс қағаздары
тілінде жаңа ұғымдар пайда болып, олар араб-парсы тіліндегі ... ... ... ... ... ... / құрметлу, мархабатлу,
шафағатлу, йанарул, ғаспатдин, императитса, т.б./
Бұл іс қағаздарында кездесетін орыс ... ... ... лауазым атауларын және адам есімдері мен фамилияларын көрсетеді.
Б.Әбілқасымов «Өткен ғасырлардағы кеңсе-қатынас ... ... ... тағы бір ... ... көрсетілгендей,
тек зат құбылыс атаулары ғана емес, түрліше көңіл-күйді, амал-әрекетті
білдіретін сын ... ... ... ... өзге ... /араб,
парсы/ сөздерімен берілгендігі: инғаш-сыйлық, атғақ-бірауыздан, ғалендүр-
аян, бәңе асыл ... ... ... ... ... ренжіттіңіз,
ғадаулік қылу-жаулық қылу, офат алынды-өлді.
Мұндай етістіктер көбінесе аналитикалық жолмен : негізгісі араб-Иран
сөзі, ... ... ... ... ... дей ... Сөз жоқ, бұлардың
лексикасының негізі-түркі элементтері, бірақ бұл ... де ... ... тән ... бар ... қазақша ер етістігі , «е», «бол» етістігі «ол» түрінде ... ... ... алдым /болдым/, кіріфтар олымыш, ... ... йаз ... ада ... үшбу, түездендірц /отвернуться/
уғланларын /ұлдарым/, хат келіп йетісті, ОФКӘ ... дост ... ... ... ... «Бұл ... өзге түркі тілдік элементтер лексика
саласынан гөрі грамматика /әсіресе ... ... ... ... ... ... бен, ... бенден, түрінде, ал
«деп», көсемшесі дайу тұрінде ... ... ... ... түрі ... ... түзілетін, кіріфтар ойынмыш/ ІІІ жақ жіктік
түлға дүр ... ... ... ... ... ... бар дүр, хан
деп білмес дүрғаян дүр/, етіктіктің ІІІақ көпше жіктік ... ... /хан ... ... дүр, алғанлардүр, айталар, кеттілер,
т.б./.У жұрнағының орнына –ғу формасы келеді: қылғушы /сонымен қатар қылушы
түрі де бар /, ... ... ... қалау өтініш мағынасы қай
тұлғасымен берілген ... бұ ... ... қабыл көрсеңіз сөздің
қолыңыздағы жамиғ тұтқындарны уа ... ... ... ... жерлерде есім мен етістік арасындағы дәнекер деп ... ... ... ұлығ ... мархабатлы білеміз/;
есімшенің-тұғын,-тын тұлғалы ... ... ... сөзі ... ... ... біркелкілік жоқ, арабша уа,Һәм
шылаулары өте жиі қолданылған, осы күнгі мен шылауының орнына бірде бірлән,
бірде илэ, бірде илән ... ... ... ... ... ... ше
/бұ уақытқа ше/ қолданылады, парсының би, на префикстері ... ... ... ... ... тұжырымдайды.
Б.Әбілқасымов, сонымен қатар,ХҮІІІ ғасырмен салыстырғанда
ХІХ ғасырдың ... ... іс ... ... ... ... ... көбейгендігін атап көрсетеді [ 2,80] .
Сондай -ақ ғалым ХІХ ғасырдың екініші жартысындағы ресми іс ... ... 1860 ... ... ... іс ... баспа нұсқалары
жарық көре бастағанын, ... ... ... орыс әкімшілігі орын-
дарының халық арасында тарату мақсатында шығарған құжаттары екендігін, олар
көп жағдайда орыс ... ... ... ... ... ... ... айтады.Бұл құжаттардың мәтінін бере отырып, ... ... ... ... қазақша ресми іс қағаздары стилі екі ... оның ... көне ... бермен қарай узілмей келе
жатқан хан ... ... ... үлгілері де, екіншісі-Ресиі мемлекеті
қаластына кірумен ... орыс ... ... ... ... аударылып берілуі екенін систа келіп іс қағаздарына
тәне ерекшелік олардың негізгі баяндау формасы мен ... ... ... ... ХІХ ... ... ... тіпті ХХ
ғаысрдың бас кезіндегі қазақша іс ... ... көне ... ... дәстүрлі грамматикалық формалар мен сөз өрнектері көп уақыт сақталып
ісқағаздары тілінің даму тарихын дұрыс ... ... ... «Қазақ тіліндегі ресми іс қағаздары тілінің
қалыптасуы және дамуы» атты диссертациясы ресми іс ... ... ... ... ... ... кеңестік дәуірдегі ресми кеңсе тілінің
лексика семантикалық, құрылымдық-грамматикалық ерекшеліктері сөз болады.Ол
қазақ әдеби ... бір ... ... ... ... тілі ... дәуірде
дамып, лексикалық құрамының ... ... ... ... ... ... ... ресми кеңсе іс қағаздарының дамуын үш
кезеңге бөліп қарайды.Оның пікрінше, ресми кеңсе тілінің алғашқы пайда ... ... ... ... ... мен ХІХ ғасырдың бірінші ... ... ХІХ ... ... ... мен ХХ ... бас ... үшінші
кезең, кеңестік дәуірді құрайтынын айтады.Зерттеуші, әсіресе, ресми
құжаттарға тән ... ... ... ... ... ... ... дипломатикалық құжаттардың құрамы мен
лексикасы жөнінде мынадай тұжырым жасайды:
«Дипломатическая терминология в ... ... ... в ... ... передается различными
способами : 1/путем прямого ... из ... ... т.е. ... ... ... нота ... консул/; 2 путем перевода.
Теминологические словосочетания переводятся на казахский
язык.Например: разрыв ... ... ... ... в ... ... ... записка-естелік хат;
отзывная грамата-сенім қағаз и др. Из дореволюционных ... ... ... ... ... ... елші, елшілік, келелі,
кеңес, қағаз, жаушы и т.д.» ... ... ... ... ... ... да ... іс қағаздарының көкен кесті
мәселе екеніне көңіл аударған және оның ... ... ... зерттеу
еңбектің қатарына жатқызамыз.Кейін бұл еңбектің нәтижесінде сөздік те
шығарылды.
1.2.Құжат ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан климе
түріндегі тіл сияқты болғанымен, шын мәнінде қазақ ... ... ... жіктелген, лексика-грамматикалық жүйесі бар тұтас
құрылым.Дәлірек айтқанда, ресми тілдің кеңсе іс қағаздары ... ... ... ... да, арнаулы бланкіні толтыратындары да қазақ әдеби тілінің
жүйесін, ... ... ... ... ... етеді.
Әдеби тілдің ғылыми, ресми ... ... ... және ... сөйлеу тілінің стилі деп бес түрге ... ... ... ... бар:
Біріншіден бұлар тілдің қоғамдық қызмет аясына жатады .Іс ... үшін ... ... ... ... ... ... яғни басқару
саласы жатады.Бірақ мұнда құқықтық қатынастар мемлекет аралық қатынастарда,
мемлекеттің өз ... және ... ... сондай-ақ
мекемелер мен кәсіпорын ішіндегі азаматтар арасындағы ресми қатынастарда
және шаруашылық субьектілерінің арасындағы ... орын ... іс ... ... үш түрі ... ... ... және күнделікті іс жүргізу стильдері.
Мұны кесте түрінде былай ... ... іс ... ... ... ... |Заң ... стиль | Күнделікті іс жүргізу |
| | ... ... ... іс ... стилі әлеуметтік сананың ерекше формасы
–құқықтық санамен сәйкеседі.Біздің әрқайсысымыз ... бір ... ... ... ... ... қарым –қатынасындағы, қызметтегі қоғамдық
орындардағы және мемлекет алдындағы міндеттемелеріміз туралы ... ... ... ... ... бізге басқа адамдармен
қатынас жасауға мүмкіндік береді.
Адамдарда басқару заңдар, ережелер, жарғылар ... ... ... ... мен ... ... жүргізілгендіктен,
басқарушы үшін құқықтық және нормальдық нормаларды білу ерекше ... ... ... ... ... ... ... түрде жазба
мәтінде, құжаттарда көрінеді. ... ... бұл ... компания
президенті мен жүргізушісі, вице-президенті мен кеңсе қызметкері, ... ... ... ... бір ... ... ... ретінде
болады.Сондықтан қандай да бір қызметтің өзі белгілі бір құжаттарды толтыра
білу міндеттерін және ... ... ... ... ... ... игеру қажеттігін талап етеді.
Заң шығару, сот ісін ... ... іс ... ... ... екі жақты: оның мазмұны нақты
болғанымен , сол мазмұнда бейнелеудің құралдары демекпіз.
Кезінде бұл ... ... ... ... ... ... деп жазды.
«Әкімшілік тілінің мәні мынадан көрінеді: оның ... ... ... ... ... күнделікті өмірмен үйлесіп жатады» [6,42]
Өмірдің түрлі құбылыстары іс жүргізу ... ... бір ... ... , ... ... ... анықтама,
нұсқаулық, қаулы-қарар, хаттама, акт, бұйрық, заң, т.б./, сондай-ақ тұрақты
тіркестердің ... ... ... ... ... ... ... стильдік бір белгісі.Бұл белгі,
әсіресе, мынадай термин сөздердің: жолдаушы, жұмыс ... ... ... ... ... ... алу ... таңбалау,наразылық
шағым, т.б. сипаттардан анық көрінеді.
Іс жүргізу тілінің терминденуі тіл ... ... ... ... және ... көрсетеді.Бұл турасында француз ... ... деп ... ... ... ... ... белгілі бір идеяларды ғана тудыруы керек.Заңда ешқашан анық ... ... ... ... ... және қысқа да
нұсқалылығымен ерекшеленуі тиіс».
Терминдердің, тұжырымдардың екі ұшты ... ... дәл ... ... ... ... қоғамның негізгі
заңдары үшін маңызды.Сонымен қатар тіл дәлдігі келісім шарттағы екі жақтың
немесе ұйым ішіндегі ... ... ... мен ... ... құжаттар үшін мен жауапкершілігін, құқығын білдіретін
құжаттар үшін де маңызды.Екі ұшты ... орын алуы ... мен ... ... дәл ... ... ... нақты емес келісімдер ... ... ... ... ал ... ... ... қиянат жасауға
дейін алып барады.
Жазба түріндегі әкімшілік тіліне тұтастай алғанда,
жеке адам ... ... тән ... ... ... бір ... ... баяндау үлгісі бір ізді ... ... ... ... ... ... ... келісімде жауапкершілік туралы айтылмауы, т.б./сол ... алып ... ... тілдегі үлгілік жекелік
қарапайымдылығынан, ... ... ... ... ... ... негізгі құралы, сөзбен заттарды , белгілерді, қимыл-
эрекеттерді белгілейді.Сөздерден сөйлем ... ... ... ... мағынасы іс қағаздары ситлінде ерекше мәнге ие
болады.Мұнда сөз бір ғана ... ... іс ... бір ... ... ұмтылады. Рас, іскери мәтіндерде жарыс мәресі
ақпараттар ағыны сияқты метоформалық ішінде, ... ... ... элеменеттерімен ұщтасып келетін құжат түрлерінде колданылады
/хабарлама, хаттама, есеп ,т.б./ Алайда мұндай сөз әрі аз, олар ... ... ... ... ... ... мағыналарға
ие болып шығады.
Қызметтік құжаттардың тілінде сөздердің мағыналары ... ие ... ... ... алуы жиі ... жұмысы нашар жүргізіліп отыр.
Нашар-әлсіз, өз деңгейінде емес дегенді білдіреді.
Бақылауды нашарлатып алғаны үшін сөгіс ... ... ... ... мағынаны беріп тұр.
Хаттамада сөйлеушілердің көзқарастары нашар көрсетілген .Нашар-дәл,
толық емес дегенді білдіреді.
Көріп отырғанымыздай, нашар сөзі ... ... ... ... құралына айналып отыр.Егер басқа стильдер үшін бұндай сөз
қолданыс қажетсіз болса, іскерлік ... ... ... ... ... ... бір ... құжат мазмұнын
қабылдауды оңайлатса,екіншіден, құжат түзуше сөз ... ... ... оның ... ... ... дайын материалды пайдаланады.
Құжат тіліндегі мағыналық дәлдік-аса қажет шарттардың бірі, ол құжат
мәтінінің тілдік дұрыс құрылуын белгілеп қана ... ... ... да
айқындайды.Дәл қолданылмаған сөз құжаттың мазмұнын бұрмалап ... ... ... ... алып келуі мүмкін. Ал бұл құжаттың мазмұнын дұрыс
түсінуді қиындатады /басы артық сөздерді қолдану, басы ... сөз ... ... ... ... ... /бір ... қайталай
қолдану/-бұл да болмайды.Жоғары пафосты сөздерді ... ... ... сөзді қолдану, кәсіби, диалект сөздерді қосуға болмайды.
Әлемдегі барлық халықтар бір-бірімен көршілес ... ... ... отырған.Олардың арасындағы қатынас, түсінісу
тіл арқылы жүзеге асып отырады.Міне, осыдан келіп көрші отырған халықтардың
барлығының да тілдік ... ... ... процесіне түсіп отырды.
Қазақ халқы да өмір сүріп ... ... ... және ... елдермен үнемі қарым-қатынас жасап келгені
мәлім.Осы байланыс нәтижесінде қазақ ... сол ... ... халықтар
тілінен сөздер еніп, немесе керісінше қазақ тілінен сол тілдерге сөздер
ауысып ... ... ... ... ... Бұл ... ... тілдердің
сөздік қорын молайтып, соның ішінде қазақ ... де ... ... ... ... бастап қазақ тілі түркі ... ... ... татар, тува, қырғыз, ұйғыр, ... ... ... ... ... ... ... қалмақ/, араб тілдерімен /иран,сирия,
т.б./иран тілдерімен /тәжік, парсы, ... ... ... /орыс, украин
,белорус/ және орыс тілінің дәнекерлігі арқылы кейбір ... де ... ... сөз ... ... ... араб-парсы тілінен енген
сөздер қатары өте көп, ... олар ... іс ... ... «құжат» деген іс қағаздарының жалпы атауы да сол ... ... ... іс қағаздарын орыс тіліне латын тілінен енген
«документ»-«айғақ» деген мағынаны білдіретін ... ... ... ... ... деп араб ... «хужжат» /дәлелдеу, айғақ/сөзімен
алмастырып айта бастадық.
Іс қағаздарына «шығыс латыны» деп лайықты аталған араб ... ... ... ... да ... тоқталайық.[7,58].
1.Айып /а/-/ғәйб/.1/Теріс қылық, жазық, кінә.2/Қате, мін, кемшіліктік,
азат.3/Жазбалайық кесілген мал, дүние /вина, ... ... ... виновность/.Ошибка, дефект, недостаток.Бұл сөз көбінесе ... ... көп ... ... ... ... ҚРҚК-інің 200-бабының 2-бөлігімен айыпты деп тауып, оған үш жыл
мерзімге бас ... ... ... ... ... ... /а/-/хабар/.Хабар мәлімет /Известия, сведения сообщения,
извещение/.Мысалы:Ұйым ... ... ... ... технологиясын тиімді пайдалануы үшін ... ... ... ... ... ... пайдалануға қызмет-керлердің
құжаттармен жұмыс істеудің хұқығын ... ... ... ... ... ... кезегін анықтайды./ «Ереже»
құжатынан.
3.Арыз /а/-/ғәріз, ғаризә/.1/Өтініш ... ... ... зар, ... прошение2.Жалоба, кассация.3.Печаль,
тоска, желание.Бұл сөз көбінесе ... ... ... Құжаттаманы басқару қызметінде қызмет бабында басшылардың
атына келіп түсетін немесе одан шығатын ... ... ... хаттары және басқалары сондай-ақ азаматтардың хаттары, ... ... ... ... /а/ ... ... амал әдісімен сан мөлшерін оқытатын пән
аты.2/Есеп-қисап.3/Істелген жұмыс жөнінде жоғары орынға есеп ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі басқа да шаралардың жиынтығында ұйым құжаттары ... ... ... / ... ... ақылдасу, бас қосу /совет, совещание,
консультирование, советоваться, ... ... ... кәсіптік бағдар мәселесі бойынша кеңесі болады. /
«Телефонограмма» құжатынан/.
6.Қағида /а/-/қағедә/.Ереже,жалпы тәртіп, заң,әдет,ғұрып, ... ... ... общий порядок, обычай, ... ... ... және бұқаралық ақпарат
министрлігі аталған ережелердің негізгі қағидаларын насихаттауды қамтамасыз
етсін. / ... ... ... ... ... ... ең ... түп
негізгі.2/Заттың ұзын-ырға ыңғайы, ... ... ... ... /для ... правильное направление,
указание/.
Мысалы Құжатты тұрақты сақталатын істерден бөліп алу ерекше ... ұйым ... ... ... ... ады да, құжаттың түп нұсқасының
куәландырылған көшірмесі және түп ... ... ... акті ... нұсқаның алынғаны туралы акті міндетті түрде осы істе қалдырылады /
«Ереже» құжатынан/
8.Өкім /а/-/хүкіш/ 1.Белгілі бір ... ... ... ... ... ... байлам.2/Әлсізге мықтылар тарапынан жасалған зорлық, үстемдік
билік 1.Решение, ... ... ... ... со ... Ұйымдардың өкімдік және атқару қызметі процесінде жасалатын
құжаттама /ережелер, жарғылар, нұсқаулар, бұйрықтар, ... ... ... т.б./Ұйымық-өкімдік құжаттама жүйесіне енеді ... ... ... , ерекше /официальный, законный, форменный ,
особенный/Мысалы: ... ... ... ... адамның жасап,
тиісті тәртіппен хатталған құжаты /лауазымды адам деп ... ... ... ... ... ұйымдық -өкімдік және адамгершілік-
шаруашылық міндеттерді орындаумен байланысты қызметтегі ... ... ... құжатынан/.
Іс қағаздары тілінің өзіне тән тілдік ерекшелігі оның лексикасында
өзгеше
оын алады.Іс қағаздарында ... ... кей ... ... ... тұстары да кездесіп қалады.
Синонимдерді қолданудағы жіберілетін қателер-бұл мағынасы бірдей ... өте ... ... болашақ-келешек, әуелету-жоғарылату, салу-
құру, асығу-жылдамдату.
Синонимдердің, мағынасы өте сирек дәлме-дәл сәйкес келу кездеседі.Әдетте
олар мағыналарының ... ... ... ... стилистикалық
мәнеріне қарай өзгешеленеді:Салыстыру-қарсылық жасау /возражать/ ... ... өз ... ... ... болу /противоречить/-қарама-
қарсы нәрсені көбінесе еш негізсіз пайымдау; тайталасу ... ... сөз ... ... осы синонимдердің қатарына қарсылық білдіру
/прекословить/ етістігі де жатады.
Осындай синонимдік бір қатарда ... ... ... тұста олардың
мағынасын ауыстырып алмау жағына ерекше мән ... жөн, ең ... ... ... ... ... зер салу ... біз арыз бен шағымның
мағынасының арасына тереңірек үңілсек, алшақтық бар.
Арыз –жөнсіздіктерге, теріс әрекет-қылықтарға ... ... ... ... ... кең, оның ... ... ойын, көзқарасын білдіру, тілек айту
болуы да мүмкін. «Жол жүрердің ... ол кісі ... ... ... таныс сөйлемдер.Соныдытан да обращение –арыз,
заявление- ... ... ... ... ... ... тілінің ең басты ерекшелігі оның терминдерінде
болып табылады.Терминдер жасаудың жолдарын былай саралауға болады:
1.Басқа тілден сөз ауысу:
2.Қазақтың төл ... ... ... ... ... /кеңеюі,
тарылуы, жаңа мағынаға ие болуы/;
3.Екі-үш түбірдің біріге арқылы жасалынған сөз ... ... ... ... [8,79].
Іс қағаздар тілінің басты тілдік ерекшеліктері әдеби тілдің
негізгі бөлігін өзінің қажетіне ... ... ... ... ... ... ие ... үшіншіден, қазіргі қазақ тілінің негізгі сөздік
құрамын түгелдей қарым-қатынасқа түсіріп қолдану ... ... ... өте бай, ... тіл» ... ... ісқағаздар стилінің барлық саласынан
көрініс табуға тиіс.
Мемлекеттік тілдің қызметінің қоғам саласындағы көрінісі-осы
іс қағаздар ... ... ... асырылады. Қазіргі қазақ тілі-тілдің
күрделі даму әрі қолдану ... ... ... ... ... ... іс
қағаздарының мәтінінде кездесетін гуманитарлық помощь, ізгілік көмек сөз
тіркесі ретінде немесе оның ... ... ... ... деп атау ... құбылыс.Себебі,қазақ тіулі синонимге бай тіл
болғандықтан оның бір варианты ғана қолданылуы тиіс ... ... ... ... гуманитарные предметы, гуманитарные науки дегендерді аударуға
келгенде бұл ғылыми термин ... ... оның ... ... бола ... іс ... ... ғылыми стильден
ерекшеленетін жағдайы бар.Ол іс қағаздар тілінде ... ... ... ... мен ... тобы ... тиісті, яғни мемлекет
мүшелеріне дейін осы іс қағаздарыцн күнделікті ... ... ... іс ... ... тұрмыста қажетін өтей алатын тілдің ең
қарапайым әрі күрделі сөздер болуы қажет.
Ежелден елшілес ... ... ... ... ... ... ... жақын танымал сөз «ежелден келе жатқан әдет», «еншілес»,
«еншісін бөліп беру», «еншісін ағайын десе» , ... ... ... ... атау ... ... ... іс қағаздар тілінен
көрнекті орын алатын сияқты.
Дипломатия сөзін «мәлімгер» деп аудару қазақ іс қағаздар тілінің ... ... ... ... ... ... еніп ... неғайбыл,
себебі әр сөздің күші , қуаты қарқыны, ... ... тән ... ... ... мәлімгер сөзінің қуаты дипломатия сөзінің күшін көрсете
алмайды, ... ... ... ... ... аз ... ... топтың
өзара келісім мәмлесін айқындайтын сөз ... ... реңк ... дипломатия сөзі өз атауымен қалса ғана, құжат түрінің ресми құжат
мемлекеттік құжат деңгейінің күш-қуатын танытатын атау ретінде ... ... ... іс, ... ... кейіндерде осындай ресми атаулардың бірнеше варианты кездесіп
отырады.Модернизация-жаңғырту ... ... ... ... ... бұрынғы атауларын тілге, енгізу жиі қолданысқа
түссе , ол ресмилік атау ретінде қазіргі қазақ ... ... ... орын ... ... бір жерлерде теңге сарайы деп аталған
белгілі –ол Теңге сарайы атауымен аталған ... ... ... ... танытатын әрі тарихи оқиғалардың куәсі ретінде танылатын сөз болып
қалыптасуына әбден болушы еді. ... ... ... іс қағаздарына тән саяси-әкімшілік терминдері
шығарманың ұғымына тез ... екі ... ой ... ... ... анық тұжырымдалған сөздер болуы керек .Жоғарыда айталған теңге
сөзі көркем әдебиетте немесе ауызекі ... ол ақша ... ... сөзі ... ... ... деген ресмилік атау ретіндегі
қызметін бірнеше мағына беретін ол сөздің күш –қуатын дәл ... ... ... ... ... атау ... қызметі,
мақсаты белгілі сөздер тіркесі деп ... ... ... ... терминдерінің көнерген немесе әдеби ... көп ... мен сөз ... ... ... ... екен.
« Атарман, шабарман», сөздерінің моделі бойынша оқырман,
көрермен жасалды, тыңдарман/слушатель/, ... ... да ... үлгісімен енді қойылым /постановка/ ұсынылып ... ... ... үлгісі бойынша тілімізде ондаған « жаңа» терминдер
пайда болуда: бағдарлама, ... ... ... ... сөз ... ... ... хана /масахана,
асхана,шеберхана/ үлгісімен енді мейрамхана, ... жай ... ... ... жатанжай, өнержай, шипажай, т.б. /хат сөзінен
/қолхат, сенімхат, жолхат, ашықхат, ... ... т.б./ ... сөздер жиі тартыла бастады.
Жаңа балашалар жасауда тіліміздегі ... ... ... мен ... және ... сөз жасау тәсілдері қатысып отырады.
Термин түзуде жүйелілікке жете алмаудың бірнеше себептері бар.Оның
бастылары : ... ... ... ... ескермеу;екіншіден, ермин
түзу қағидаларын сақтамау , оған қойылатын талапты сақталмау, авторлардың
қолданыс тілінде өз ... ала салу , т.б. ... ... ... ұрынып жатқанын құжаттар мәтіндерінен көруге ... сөзі ... бас ... ... ... ... мақсатындағы
сөздер бас әріппен жазылып, кей сөздерге ... ... ... ... ... ... ... керек-дейді Б.Хасанов.
Мысалы, 1992 ж. Терминология комиссиясы бекіткен терминдер:
төреші, қауымдастық, босқын, ... ... ... ... ... кәсіпорын,
тіркелім, жекешелендіру, бағдаршам, кеден,әмбебап, қаржы, ... ... тез ... төл сөздердің қатарына ене бастады [10,21].
Соңғы жылдары терминология ... ... ... ... жиі қолданылмай жүр.Бартер-баспатас, банкет-
зиянат сияқты өзінің терминдік қасиетіне мағыналық жақтан күші ... ... ... ... ... қолданыстан шығып,
лексикалық құрамына ене алмай қалады.Іс қағаздар стилінің өзіне ... және ... ... ... ... ... ... бар.Ол
белгілі сөз таптарынан көбінесе зат ... ... ... ... ... тәртіп,шара, нысана, сын,жарыс / сын есімдерден , зат есім
мен ... ... ... ... ... сөздер арқылы
жасалынған сөздер тобы жиі ... ... ... пайдалануыңызды сұраймыз, сын ескертпені ескеруіңізді
сұраймын, орындалғанын мәлімдеймін, қайтаруды сұраймыз, сіздің ... ... ... ... ... тілінің көптеген бөлігін құрайды, сондықтан оның
атаулық әрі даралық мағыналық сипатына байланысты сөз ... ... ... құрамына кіреді.Қазіргі кезде ... ... ... жаңа ... ... ... ... сөйлету үшін, саяси-
экономикалық,қаржылық, техникалық атау-ұғымдар ... ... «Тіл ... тілі ... ... ... ... әр сөздің
өз мағынасы анықталады, сонымен өседі» деген еді. [11,16]
Термин атаулар ... ... ... ... ... ... сөзі ... прогноз сөзі арқылы енгені белгілі,
қазақша бұл сөздің бір ... ... ... бар: ... ... нобайлама, топшылама осындай мағыналас зат есімдік синонимдерді
орын-орнына қоя білсек, оның мағыналары да ... ... ... ... ... заң ... кездесетін пиғыл, ниет, беиім, ыңғай
сөздері ... ... сөз ... ... қатарына берілуі мүмкін.
Темин түзуде зат есімнен тұратын сөздермен қатар етістік түрінде
келетін мысалы, болжам кейде ... ... жору ... ... ... да,
бұл тәсіл етістіктерге жұрнақ жалғау арқылы олдарды терминдерге айналдыру
көптеген тілдерде жиі қолданылады, бұл қазақ ... де жиі ... ... морфологиялық ерекшеліктері.
Қазіргі тіліміздегі күрделі сөздердің белгілі бір ... атау ... бір ... әрі ... ... ... жолы ... мәтінінде мәтіннің қысқа әрі ... ... ... әр ... ... қысқарған
сөздердің көбеюіне, дамуына ықпал етеді.
Қысқарған сөздер әдеби тілдің жазбаша түрінде ... ... бір түрі ... ... да, оның айтылу, жазылу нормасы сақталып
отырады.
Құжат мәтінінде күрделі атаулардың қысқарған нұсқасы қолданылады:АҚ-
Акционерлік қоғам ; ... ... ... ... ... ... комитеті
Қысқарған сөздерге қосымша ... ... ... басшылыққа
алынады:
ТМД /айталуы: ты-мы-ды/, демек ТМД-ның, ТМД-ға /айтылуы: ты-мы-ды-ға/;
ІІМ –айтылуы: і-і-ім/,демек, ІІМ-ге, ІІМ-нің;
ЖШС /айтылуы жы-шы-сы/, ... ... ... ... : а-қы-ш/, демек АҚШ-тың ,АҚШ-қа
Халықаралық стандарт сипатындағы аббревиатуралар қазақшаланбайды,
мысалы.ЮНЕСКО,ЮСАИД,НАТО.[12,79]
Сөз таптарының ... ... сөз ... ... зат ... ... зат есім көбінесе терминдік атау ретінде қолданылады.Термин
жасаудың белгілі жолдары мен тәсілдері.Құжат ... ... ... ... ... ... жүктеме, жарыс; әртүрлі жолдармен
жасалған жарыс сөзін алайық, ол тілімізде бұрыннан бар болған ... ... ... қосу дегенді білдірсе, қазір ол әртүрлі ұғымдар
арасындағы бір ... ... ... ... ... ... ... арақатынасын білдіреді.
Құжат мәтініне зат есім сөздерінің ... көп ... зат ... ... ... екіншіден, деректілік сипаты;
үшіншіден, терминдік сипатына негізделеді екен.
Зат есім өзге ... ... ... болатындықтан семантикалық,
морфологиялық, синтаксистік тәсілдермен ұшырасып қолда нылатындықтан оның
мағыналық-құрылымдық, ... ... ... түрлі: олар
жақтылық, абстрактілік, жалпылық, ... ... ... ... ... ... ... зат есімдер осы семантикалық
топтың барлық түрін қамтиды.
Жалқы ... ... ... негізгі бөлігін құрайды, соның ішінде
ономастика және топонимикалық атаулар.
Жалқы есімдердің осы екі сапасына ортақ ... ... ... ... ... ғана тән ... сипаты болса, соның ерекше тілдік стиль-
дік мәнге ие болатын қызметінің ... ... ... осы ... ... ... күрделі түрі көп кездеседі.Олар : кісі аттары, күрделі
атаулар, мекеме, жер-су атаулары, т.б. ... ... ... ... ... Алматы қаласы,Біріккен Ұлттар ұйымы,БҰҰ,
«Парасат» ордені, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... мен заттық ұғымдардың жалпылама түрдегі
атауы әрі олар ... ... ... ... ... бірдей мөлшерде
қолданыс қызметінде көрінеді.
Зат есім жалаң және туынды деп ... ... ... ... ... ... ... мәтінінде қызметі кең қолданылады:
Туынды зат есімдер: жарғы, ереже, тарау, қаулы, шешім, хаттама,
мінездеме, ... ... ... ... ... зат есімдерге кісі атаулары,мекеме атаулары, қысқарған
сөздер, біріккен ... ... ... ... ... ... ... кәсіподақ,ТМД, мекенжай, отбасы, ата-ана, құнды қағаз,
т.б.
Тіркес зат есімдерге кемінде екі одан да көп туар ... ... ... ... зат ... жатады: ауыл шаруашылығы, шығыс құжат,
кіріс құжат, атқарушы директор, күн тәртібі, қоғамдық ... ... ... ... ... ... қолхат, сенімхат өдірістік шаруашылық
қызмет, жекеменшік.[12,81].
Құжат мәтінінде зат есімдер лексикалық, морфологиялық, синтаксистік
тәсіл арқылы іс ... ... ... құрамын байытуда.Лексикалық
тәсіл байырғы зат есімдердің, бастапқы мағынасы не кеңею, не тарылу, ... ... ... зат есімдер.Сондай-ақ өзге сөз ... ... ... зат есмідерді жатқызуға болады.
Зат есімдер морфологиялық тәсіл арқылы ... ... ... ... ... ұжым, баяндамашы, хабарлама, хатшы, өтініш беруші,
т.б.Мұражай, саяжай, дәріхана, шипажай, әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... ... зат есімдер де көптеп
кездеседі, екі не ... ... ... ... ... ... ... арқылы жасалынған сөздер тобы өте көп.
Қазіргі уақытта-ым, -ім,-м зат есім ... ... ... ... әртүрлі Абстракт зат ұғымдардың ... өте ... ... ... болды.Мысалы, білім, сенім, тиым, ... ... ... ... –у жұрнағының қызметі де өте кең екендігі
бұрыннан келе жатқан тәсіл болса, қазіргі уақытта бұл ... ... ... ... ... т.б.
Құжат мәтінінде зат есімдік ... ... және ... ... ... ... көптік жалғаулардың әртүрлі варианттарының
кейбір стилистикалық қырлары іс ... ... ... ... ... тәсілі көптік жалғаулармен шектеліп қалмайды, жіктеу
түріндегі адам мағынасындағы сөздерден де көптік ұғым туады.
Құжат мәтінінде көптік ... ... ... тәсілімен
бірге синтаксистік тәсілі де көптік мағына береді.
Мысалы: Компьютерді көр жақты пайдалану; адам ... ... ... ... ... ... көбінесе зат есіммен тіркеседі:20
студент, 2000 жыл
Зат ... ... ... ... ... категориясы.Септік
категориясы грамматикалық, сөз өзгертуші категория болып табылады.
Айтушы мен ... ... көп ... ... арқылы жеткізіледі.Ал
сөйлем ішінде сөздер өзара грамматикалық, мағыналық байланысқа түскенде ,
әр ... ... ... тұлғалық өзгерістердің көпшілігі септік
жалғауларынан көрініп ... ... мен ... жалғауының арасындағы байланыс: өз құдіреті
шеңберінде бағдарламаның нұсқасы, дауыс берудің ... ... ... ... өте көп ... ақпаратты сұрыптау,
мәселені қарау,өндірісті жабдықтау
Барыс септігі:осы мәселеге байланысты, қызметке тағайындау, шешімге келу,
іске асыру, ... ... ... ... ... де көп қолданылады [13.87].
Қазіргі уақытта құжат мәтінінің ... ... ... әр ... ... жеке сөз ... де оның ... саралануына,
терминдік сипат алуына, өсуіне жаппай араласып жатыр.
Сын есімдердің қолданылуы зат есімдерден кейінгі орында екені құжат
мәтіні үлгілерінен анық ... ... ... ... ... бар.Бір алуан сын
есімдер зат есімді анықтау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... әскери қызмет қосымша ... ... ... ... т.б. Сын ... семантикалық-грамматикалық
ерекшеліктеріне қарай сапалық және қатыстық деп бөлінетін екі саласы ... ... ... әділ ... ... заңдастырылған құжат,
үлгілі, білікті, беделді, дәлелсіз, дәлелді.
Сапалық сын есімдер жалпы сын ... ... ... ... ... ... сын ... де семантикалық даму процесі
арқылы бірте-бірте сапалық сын есімнің сыр-сипатына көшіп ... ... ... ерекшелігіне /жақсы маман/,адвербиалдық /нашар
орындайды/./төмен орындады/қызметін атқарады. [13,89].
Сын есімдер етістікті де, сол сияқты басқа есімдерді де ... ... ... жағдайда, анықталған мәселе,
өңделген күйінде , белгіленген мерзім, көрсетілген уақытта, т.б.
Сын есім мен есімшенің ауыстырылып ... жиі ... ... негізгі-негізделінген, анық-анықталған, заңды-
заңдастырылған.
Сын есімдер етістік орнында қолданылып /баяндауыш қызметінде/
сөйлемді тиянақтақ етіп ... ... ... ... тиімді, пікірі құнды, маңызды-маңыздырақ,әлдеқайда маңызды,
меншіктілік қатынас іс-әрекетінің сапалық қасиетін анықтауда сын ... ... ... ... ... ... ... өңделген.
Сан есімдердің берілуі.
Сан есімдер зат есімдермен қарым-қатынасқа еркін түсуіне байланысты іс
қағаздарында ... ... ... ретін, шамасын, мөлшерін
айқындайтындықтан көп кездеседі.
Құжат мәтінінде есептік сан ... ... ... зат мөлшерін, санын
білдіретіндіктен, бірлік, ондық, жүздік сандар түрінде көп кездеседі.Бұлар,
әсіресе ресми іс қағаздарының негізгі ... ... ... жұмсалады.
Реттік сан есімдер құжат мәтінінің , ішінде көп ... ... ... ... сай ... санды білдіретін араб цифрына –мшы,-мші,-ыншы,-інші қосымшалары
дефис арқылы жалғанады.Мысалы 2-ші бап /екінші бап/ ... 4-ші ... ... ... мен ... ... ... қойылған дефис реттік сан есімді
танытады.Мысалы, 60-үй /алпысыншы үй/,80-пәтер /сексенінші пәтер/.
б/Жыл, күн аттарын ... ... сан ... ... ... 2000 жыл /ек ... жыл/1- шілде /бірінші шілде/.
в/ресми құжаттардың тілінде ай-күн атарының жазылуының ... ... 1999 жыл, 5 ... ... ... 5-і/тамыздың
бесі/;г/рим цифрымен берілген сан есімдер дефиссіз жазылады:ІІ ... ... ІҮ курс ... ... ... ... заттың атын, сынын, санын білдірмейді, бірақ солардың орнына
жұмсалады, яғни ойды ... ... ... ... мәтінінде есімдіктер жиі қолданылады, соның ішінде жіктеу
есімдіктері.Жіктеу есімдіктері белгілі бір ... ... ... сөйлеуші адаммен /І жақпен / тығыз ... ... ... ... ... аударту
мақсатында/қатынасы қандай дәрежеде болатындығына орай соған ... ... ... ұғым да өзгеріп отырады.Мен есімдігі
жеке құжаттар ... біз ... ... ... ... ... мәтінінде ойды нақтылау ұғымында қолданылады. «Біз ... ... ... ... ... «Біз сіздерден шара қолдануды талап
өтінеміз». «Бізге ... ... ... сұраймыз» Қолхат ,
сенімхат, өмірбаян, қызметтік хат түрлері, жеке құжат ... ... ... ... ... жекеше, көпше тұлғаларымен қиыса
байланысады. [13,94].
Шылаулардың қолданылуы.
Шылау ... ... ... ... жоқ, ... ... шылауында тұрып, негізгі сөздің мағынасын толықтырып, ... ... ... ... жамап тұратын сөз табы.
Құжат мәтіні үлгілерінде шылаулардың қолданыс қызметінің әр
түрлілігі: сөйлемді байланыстырушылығы, жеке сөзді толықтырушылығы ... ... ... жиі байқалады.Әсіресе септеулік шылаулар
өте көп қолданылады. Олар тілімізде обьект пен ... ... ... мақсат, себеп, ұқсату, салыстыру мағыналарын
береді.Мысалы: достық байланыстар мен тату көршілік байланыстар, қатынастар
туралы, т.б.Шылаулардың ... ... ... құжат мәтіндерінде
қолданылмайды.Жалғаулық шылғаулардың ішінде ыңғайлас, себеп-салдар, шартты
жалғаулықтар басқа жалғаулы ... ... ... ... қолданылуы.
Құжат мәтінінде зат есімнен кейін өте көп қолданылатын сөз табы-
етістік.Оның бұлай ... ... ... категориясының күрделігі ,
лексика-семантикалық қызметінің ауқымдылығына, грамматикалық формалары ... ... кең ... ... ... лексика-семантикалық сипатының мейлінше өрісті болатын
себебі-ол семантикалық тұрғыдан тек субьектінің ... ғана ... ... ... ... ... адамның абстракты ойы мен
санасы арқасында туатын неше алуан ... ... ... ... ... ... ұғымдарды түгел қамтиды.Құжат мәтінінде
баяндалып отырған құбылыс, іс-әрекет, қоғамның әлеуметтік салаларындағы ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтың,
өтініштің, тілек-ниеттің іске асуына негізделетін болғандықтан, осындай ... ... ... ... ... сан ... ... сипаты ашыла түседі.
Құжат мәтінінде етістіктің шақ, рай , етіс , т.б. ... ... аясы өте ... ... ... бір түрінде
ырықсыз етіс тұлғасы ... ... ... ... баяндалу
кейбір құжат мәтіндерінде тұйық етістіктің қолдану ... көп ... ету, ... ... мөр басу ... ... алу,
бекіту туралы, қатынастарды сақтау, нағайту, ерік білдіру, көмек көрсету,
дамыту.\, ұзарту, қадағалау, реттеу, хабарлау, дамыту, мәлімдеу, ... ... ... ... көп ... ... ... де, жазба
тілде де бірдей ... ... ... ... ... мен
құрылысы жағынан әр түрлі болса да бұлар күрделі ... ... ... ... ... да ... тұлғалары да
яғни компоненттерінің өзінше басқа болуларына ... ... тән ... ... бірінші жетекші компоненті есімше , етіс,
көсемше,рай ... ... ... ... ... ... ... асыру мақсатында орындалуын талап ... ... қол ... күннен бастап іске қосуды міндетке алады,
т.б. Құжат ... ... ... ... ... ... ... дәнекерлерге және олардың бір-біріне
астасқан қызметтеріне байланысты, мысалы....қызметін қоса атқарушы болып
тағайындалсын,..........
қол қойылған ... ... ... ... былай
аяқталады, қаулы шығарылып іске асырылсын, алдын-ала ... ... ... ... [13.96].
Қимыл-қозғалыстың шындыққа қатыстылығын білдіретін етістік
формаларының бірі-рай категориясы.Етістіктің рай формалары іс иесінің не
сөцйлеушінің ... ... ... білдіретіндіктен іс қағаздар тілінде
бұйрық райдың мағынасы, бұйрық, ... ... ... ... ... ... ... асырылсын, орындалсын, міндеттелсін,
тағайындалсын, басшылыққа алынсын, іске асырылсын.
Құжат мәтінінің сөзжасамы.
Құжат тілінің сөз жасау ... ... ... ... зат негізді түбір сөздерден кейін өнімді қолданылады.Атау
тұлғада: ... ... , ... режим /екі жағы да түбірлер/Бір ... жағы ... сөз: ... ... жалғауды: кіру
жарнасы, келу/кету/ құжаты, икемді жұмыс уақыты, құпиялылық белгісі, бюджет
тапшылығы....[13,99].
1.4.Құжат мәтінінің синтаксистік ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
қызметші /мемлекет қызметшісі емес/.Ол жағдайда алдыңғы анықтауыш сөзге сын
есім тудырушы –тік журнағы жалғанады:
Тәртіптік жаза ... ... ... ... ... қол жетімділік». Жалпы ресми сөз
тіркесіп ... 2 ... ... болады: 1/бұрынғы сөздерді
/тіркестерді/пайдалану;
2/жаңадан атаулар енгізу [14,83].
Мемлекеттік тіл ... ... ... ... саласында жаңадан жүздеген
тіркестер жасалды.Олардың образы бұрынғы негізде, біразы жаңадан калькалау
жолымен, не төл сөз ... ... ... жасалады:
1.Мысалы, оқшау-режим /автономный режим/ атаулы әлеуметтік ... соц,. ... ... ... ... ... сделки, төрешілдік сөзбұйда-бюрократическая волокита, жарнамалық
үндеухат-рекламная листовка.
Жаңа ... ... ... ... өнімді тәсіл: /күшіне
енгізу, өндіріске енгізу, мәселе қозғау, сенім білдіру , ... ... ... сөз ... ... ... документов-құжаттарды заңдастыру, делимитация границ-шекараны
межелеу, денонсировать договор-шарттың күшін жою деструктивная ... ... ... ... ерекшеліктер
1.Атау тұлғалы сөздердің тіркесі : қатаң сөгіс, төте сайлау, ... бас ... бас ... ... ... алдыңғы сыңары
туынды сөз /сын есім/ де болып келеді: елтаңбалы мөр, ... ... ... ... жыл, ... ... азаматтық борыш,
кесімді төлем, еншілес кәсіпорын, ... ... ... ... ... ілік ... соңғысы тәуелдік жалғаулы: баяндаманың басты
тезисі /түйіні/, хат-хабардың жөнелтілген уақыты, бағдарламаның нұсқасы,
құжаттың түсініктемесі немесе ілік жалғауы ... ... ... ... ... ... ... кіріс ведомосы, сенім грамотасы, сыртқы
сауда операциялары, өз ... ... ... ... ... қолдау тобы, шығыс нөмірі, ниет хаттамасы, дауыс беру рәсімі....
3.Алдыңғысы барыс септігінде: кондидиатқа дауыс бермеу, сынға ... ... ... ... қатынасты шешім қабылдау, жария етуге
болмайды, нормативті актілерге қайшы келмеу, нақты деректерге сәйкессіздік,
шешімге шағымдану, қызметке ... ... ... беру, құжаттарға қол
қою, қайтарылуға тиіс орындалуға тиіс, ... ... ... ... салу, қызметке бекіту.
4.Алдыңғысы табыс септігінде : /бұл ең көп түрі/ : ... ... ... ... қалпына келтіру, мәселені қарау, қорытынды жасау,
құжаттарды топтастыру, ақпаратты сұрату, ... ... ... бағаны
ырықтандыру, өндірісті жақсарту нәтижелерді қорыту ұсыныстарды негіздеу күш-
жігерді біріктіру, істі ... ... ... ... ... ... ынталандыру жұмысты күшейту
5.Бағыныңқысы жатыс септігінде келуі сирек ,бірлі-жарым ғана кездеседі
есепте тұру, баспасөзде ... ... ... : ... үзінді, бас бостандығынан
/құқығынан/ айыру, жазадан құтылмау, ... ... ... кері
шақырып алу жұмыстан шеттету /шығару/ ... ... , ... жалтару, талаптан бас тарту.
7.Көмектес септікті тіркестер: өз ... ... ... ... ... жұмыс істеу,
зейнетақымен қамтамасыз ету, сапармен бару, рұқсаттамамен кіру .[14,89]
Күрделі тіркестер
Әкімшілік –аумақтық бөлініс.Әкімшілік ықпал ету ... ... ... жол ... ... ... ... қайта қалпына келтіру.Хат ... ... ... ... ... сайлау, Мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақылар, Мекеменің құжат айналымы, Біртұтас экономикалық, ... ... Ең ... ... ... ... кері шығарып
алу, Адамның жеке басына қарсы қылмыс, Үкіметтің іс ... ... іс ... жоспары, Елдің өзін -өзі билеуі , Қызмет көрсету
саласы, Іс жүргізудің ... ... , ... ... ... экономикалық кеңістік.
Түйдекті тіркестер: күшін жою, мәселе ... ... ... ... ... енгізу, өндіріске енгізу, қарауға енгізу, ... ... ... бақылауға алу, шара қолдану, ... ... ... ету, ... ... жалпыға ортақ /бірдей/ ережелер ... ену, ... ену ... ... ... ... ... беру, күшін жою, жең ұшынан ... ... ... ... ... ету, ... аудару, шешім шығару,
хабарламаны жоққа шығару, мәжілісті ашу, шот ашу, кредит ашу, ... ... ... алу, басшылыққа алу дауысқа салу, ... ... жою, бас ... /талаптан/ есепке алу
Шылаулар: қатысты, қарсы,байланысты,бойынша, жөнінде, сәйкес, арқылы,
туралы, қайта ретте.
Шылаулар арқылы байланысқан тіркестер:
Кешірім жасау туралы ... акт ... ... ... сәйкес, алғаны жөніндегі қолқат, әзірлеушілер үшін
мәліметтер, ... ... ... жеке ... ... ... ... қатысты, қараудың нәтижелері туралы баяндау, орындау
/атқару/ үшін, мекемені қайта ... ... ... ... ... ... ... мәселеге қайта оралу мемлекеттік органды
қайта атау, кадрлардың қайта тағайындалуы, жұмысты қайта қарау, сыбайлас
жемқорлыққа қарсы ымырасыз ... ... ... ... қарсылықтар
болған ретте.
Ресми тіркестер үшін мынадай құрылымдар тән болады: құранды
етістіктен ... ... ... ... ... ... 3-жағында
тұрады да, негізгі бөлімі тұйық етістіктен не түбір есім сөзден жасалады:
Цех шебері Аманжоловқа кезекшілікті дер ... ... ... берілсін.
Ү-курс студенті Ибраевқа сабақтан кешіккені үшін ескерту жасалсын.
/Бұйрық, ескертпелердің өкімдік бөлігі толық жазылады/.Жалпы баяндауыштың
күрделі ... ... ... іс ... ... ... ... де болады.Бірақ оларды да орынды, орынсыз қолдана беруге болмайды.
Жақты-жақсыз сөйлемдерді қолдану.Завод жаңа құрал саймандарды жасап
шығаруды меңгерді.
Заводта /завод ... ... ... ... меңгерілді.
Бұлар синонимдер, беретін мағыналары бірдей /мәндес болып
келеді/.Сонымен ... ... ... және ... реңктерінде
айырмашылықтар бар.Мысалы, етістіктің жіктік жалғауын ... ойды ... ... ... ол іс ... ... ... тура нақты
атайды.Ал ырықсыз етіс жұрнағы арқылы жасалған ... ... ... жүзеге асырушыны айтудан гөрі, сол іс ... ... ... мән берушілік бар.
-Директор арызды қараудан бас тартты.
-Арызды қараудан бас тартылды /мұнда кімнің бас ... ... ... уәде етілген құрал-саймандарды алған жоқ
-Заводқа уәде етілген ... ... жоқ ... ... ... ... ... нұсқауларымды орындамай отырсыз
/орындамағансыз/
-Тексеру жүргізу туралы менің нұсқауым орындалмаған /сіздің тарапыңыздан/.
Алдыңығысында нұсқаудың орындалмағаны кінә ... ... ... ... ... орындалмауы факт ретінде ғана тіркелген,
кінәлігі тікелей емес, жанама түрде көрсетілген
-Біз тапсырыстың ақысын төлеуге кепілдік береміз
-Тапсырыстың ... ... ... ... ... ... ақысы
төленеді/.
Алдыңғысында нақты жағдайда уәде ... ... ... ... ... ... ... талдау қызметтік құжаттардың түріне байланысты
болады.Мысалы:құжаттың бұйрық түрінде етістіктің І жағын қолдау ... ... ... үшін де мен ... ... ... қажет /мен,
Ибраев Нұржан/
Ал, кепілдік хатында менді қолдану дұрыс емес ... ... ... ... оны ... құжат түрінде сәйкес
келмеуі әдеби норма бұзу ... ... ... ... ... ... көрсетілген кемшіліктерді жою басталды .Дұрысы :
Әкімшілік кемшіліктерді жоюға ... ... ... ... кейін бірін тізіп қолдану: «Алматы
мемлекеттік университетінің, 3-курс студентерінің ... ... ... ... ... ... қайталана қолданылуы/
Жалпы қателік болғанымен /құжат ... ... ... егер ... алып ... ... тізілуді қарапайымдылыққа көшіру керек.
Тілдік құрал түрлерінің шектеулі ... ... ... ... ... ... жиі қолданылуын керек етеді.Кейбір
сөздер /терминдер/, сөз тұлғалар /қосымшалар/ синтаксистік ... ... ... ... ... ... қайталанып келуі
соның айғағы. Әрине, ... ... ... ... ... да кездеседі.Дегенмен соның өзінде де басқа стиль түрлеріне
қарағанды кейбір ... ... жиі ... тән болып келеді.Мұның
басты себебі: іскерлік қарым –қатынастың типтенген жағдайларын бейнелуде
тілді саналы түрде бір ... ... ... ұмтылыс жасалады.
Мысалы,жаңа сөздерді, егер олар терминдік мағынаға ие болмаса,
қолдануға болмайды.Сондай-ақ терминдердің өзін түрлі ... ... не ... ... ... болмайды.Іскерлік тілде сөздердің
лексика-грамматикалық тіркесім құрау мүмкіндігі де ... хат ... ... ... ... сөгіс жарияланады, айлық белгіленеді т.с.с.Іскерлік ... ... ... ... ... ... ... шылаулар, жалғаулар арқылы құрылған мынадай тіркестер жатады:Осы
бұйрыққа /шешімге, қаулыға/ сәйкес, ... ... ... ... ... т.б. ... бір басқару жағдайының
ерекшелігін қанағаттандыратын мұндай тілдік тұлғалар тіпті, терминдік рол
атқаратын дәрежеге дейін ... ... ... кеңсе сөздері де
атқарады: есебін тыңдау, қол қою, ... ... шара ... кепілдеме беру т.б.
Құжаттар мәтінінің мынадай грамматикалық ерекшеліктерін де
көрсетуге болады: [16,146].
1.Жай, оның ... ... ... ... ... ... ... лепті сөйлемдердің болмауы/болса, аз дәрежеде/.Бір құрамды
сөйлемдер қолданылады//бұйырамын...Мына ... ... ... ... ... де кең ... ішінде
жалғаулықты, жалғаулықсыз құрмаластар, ыңғайлас, түсіндірмелі, талғаулы,
шартты ... ... ... ... ... жиі ... мекендік қатынастағылары аз қолданылады.Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Министрлер Кабинеті жанындағы Бас архив басқармасымен келісе отырып, өз
жұмысының ерекшеліктерін бейнелейтін ... ... ... бекіте
алады» немесе «Қатысушы Жарғылық қордың өзіне тиісті бөлігін бір жыл ішінде
төлемесе, ол Серіктестікке заңға сәйкес төленбеген соманың ... ... ... біріңғай мүшелер, әртүрлі оралымдар және айдарларға
бөлініп берілу арқылы да күрделеніп отырады. Мысалы: «Кәсіпорын қызметін
басқару, жоспарлау, ... ... ... мен ... ... ... шығару, ауыстыру және еңбек қалыптылығы мен ... ... ... отыру әкімшіліктің айрықша құқығы болып табылады»
немесе «Тұтыну кооперативінің» жарғысында осы ... ... ... ... мүшелері пайларының мөлшері туралы,
кооператив мүшелерінің пайларын енгізу құрамы мен тәртібі және пай ... ... ... үшін ... ... ... басқару органдарының құрамымен және олардың шешімдер қабылдау
тәртібі туралы , соның ішінде шешімді ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, құжат мәтінің бір қалыпқа түсіру процесі тілдің
барлық деңгейлерін –лексика, морфология, ... ... ... қамтиды.
Соның нәтижесінде қызметі жағынан тексті ерекше тілдік ... ... ... ... , ... стильдің ерекше түрі –ресми
іс қағаздары стилі қалыптасады.
Құжат мәтінің бір қалыпқа түсірудің жолы ... әрі ... ... ... ... ... тілдік мәнер. Бірақ , бір ... ... ... ... ... ... маңызды жайлар жатыр.
Біріншіден, құжаттар мәтінінде қолданылатын тілдік құралдар сан алуан, ... ... ... ... және ... ... жөніндегі
ақпараттарды беруге ыңғайландырып қолданылады.Бұл көп жылдық ... ... ... ... әбден ыңғайланған
дайын сөздік тұлғалар мен құрымдарды пайдалану адамдарға оларды әбден тауып
жұмсауға алдын –ала дайындаған арнаулы ... ... ... ... мен сөз ... және оның сөз қолдану тәсілдері бар. Құжаттар
мәтінініде экспрессивті-эмоционалдық сөз ... өте ... ... ... ... мен ... ... ерекшеліктер тұрғысынан алғанда да құжат мәтінінде
қалыптасқан үлгіде ... ... ... ... ... ... болып келеді де , көбінесе, баяндау, бұйыру,үндеу ... ... ... ... жиі ... ... ... түрде әзірлеу мәтін
дайындамалары бланкісі негізінде жүзеге асырылады.Бланкіге құжаттардың бір
ізге келтірілген ... мен ... ... ... ... ... авторлар мен хат алушылардың тегі және мекеме жайы құжатқа
құқықтық сипат беретін заңды мәтіндік формалар, құжаттық құрылымдары ... ... ... және ... енеді [17,197].
Құжаттардың трафареттік үлгілері көбінесе анықтама-ақпараттық /анықтама,
актілер, шақыру ... ... ... ... т.б./ түрлерінде
қолданылады.
Мысал келтірсек:
АНЫҚТАМА
Осы анықтама------------------------------көшесіндегі ... ... ... ... басқарушысы --------------Т.Исаев
200-----ж. «_______»_____________
[ 15,41]
Қазіргі кезде тұрақты синтаксистік конструкциялардан тұратын көптеген
анықтама –ақпарат ... ... іс ... ... ... жеке құрам бойынша берілетін анықтама, акт, тапсырыс, есеп берудің
бірнеше түрлері, т.б.
Қазіргі ... ... ... жеделдігін арттыру, еңбек
шарттарын қысқарту, құжаттардың орындалуын ... ... ... ... ... барлық кезеңдерінде механикаландыру мен
автоматтандыру ісі ... ... ... ... ... ... ... көшірме, жедел
полиграфия құралдар құжаттарды құрастырудың дайындаудың, көшірмесін
жасаудың және жедел ... ... ... ... ... трафореттелген мәтіндерді пайдалана отырып әзірлеудің
бес тәсілі бар. Алғашқы екеуі трафореттелген мәтін жинағымен жұмыс істеуге
, ал ... ... ... пайдаланылады.
Бірінші тәсіл.Атқарушы жинақтағы керекті мәтінмен тұрақты ақпаратты көшіре
отырып, өзгермелі тіркестерді қосып, құжаттың жобасын құрастырады.
Екінші тәсіл.Атқарушы ... ... ... тауып машбюроға тапсырыс
береді.Тапсырысты қабылдаушы машинистка да жинақтан керекті ... ... ... ... ... қоса ... басып шығарады.
Үшінші тәсіл.Атқарушы жинақтан керекті мәтінді тауып машбюроға тапсырыс
береді.Машинистка сай келетін трафарет-бланкіні іріктеп, тапсырыста
берілген мәтінді қосып толтырады.
Төртінші ... ... ... керектісін тауып, ақпарат-
мәтінді қолмен толтырып, машбюроға береді. Машинистка ұқсас бланкіге
толтырып, адресатқа жолдайды да, жобаны іске ... ... ... өзі ... ... құжаттар композициясы-берілген ақпараттың
құрамын формалау әдісі, ал құжат композициясы немесе құрылымы-оның құрамдас
бөлімдерін жүйелі орналастыру .Екі бөліктен тұратын мәтін құрылымы
практикада кең таралған,Біріншісінда-құжатты ... ... ... мен ... ... ... өтініш-тілектер жазылады.
Құжаттардың мәтіні тек бір ғана аспектіден тұруы мүмкін, мысалы
бұйрық мәтінінде-негіздемесі айтылып үкім беріледі, хат ... ... ... көп ... құжат мәтіні азат жолдарға
бөлінеді, қажет болғанда рубрикаларға /айдарларға бөлініп тақырыпшалар
қойылады.
Қызмет бабындағы хат ... ... ... ... ... ... бүгінге дейін басқару категориясының негізгі
болып ... ... ... және жеке деп ... ... ... ... конструкциялар, тұрақталған
синтаксистік модельдер және трафаретті мәтіндерді ... ... ... хаттарға тіркеу және іске тігу жұмыстарында
қиыншылықтар кездеседі.Барлық хаттардың /«Не ... ... ... ... ... деп аталатын ... ... ... туралы», «Тексеруді тағайындау туралы».Қызметтік хат
жазу тіліне ... ... ... сиымдылығын арттыру.Тілдің
ақпараттық сиымдылығын ақпараттық байлық және стандартталған синтаксистік
құрылымдарды конструкциялап, трафареттенген мәтіндер ... ... ... күрделі процесс.Ұйымдық-өкімдік іс қағаздар тілінің
сипаттамалық ерекшелігі-оны ... ... ... жүйелеу.
|Тілдегі ұқсас формаларды табу арқылы жүйелеу |
| | ... ... ... ... ... ... жүйелеу |
| | ... ... ... ... трафареттеу арқылы жүйелеу |
Хат мазмұнындағы аспектілердің /хат мазмұнындағы негізгі ... ... ... ... хаттарды құрастыру процесін қалыптасып
тұрақталған ситансистік конструкцияларға әкеледі.
«...............тағайындауызды өтінемін»
«............... қарауңызды өтінемін»
«...............мүмкіндіктеріңізді қара ... ... ... сұраймыз»
«...............сіздің хатыңызға орай»
Хат-әртүрлі мазмұнды мәтінді ерекше түрмен пошта арқылы ... ... ... ... ... ... нұсқау, ескерту, жауап,
түсінік талап ету, т.б. болады.
Ұйымдар арасындағы хаттар мазмұнында өтініш, шақыру. Ұсыныс,
құттықтау, т.б. сарыны болады.Хат түрлері өте көп ... ... ... ... хат, ... хат, сұрау салу хаты, ұсыныс хат,
ескерту хат, еске салу хаты, бас тарту хаты.
Өкімдік хаттар-барлық ведомостволық ұйымдарға жіберіледі, оның
мазмұны ... ... ... ... салу хатында адресат жауап жазуға мәжбүр етіп, ... ... ... ... ... факт ... ... хаттарында адресат келісім міндеттерін орындамау салдарынан болған
дәлелді шығынның орнын ... ... ... ... ... өзінің орындауға тиіс, бірақ әлі орындамаған
жұмыстарына ескерту алады.
Хабарлама-түсінік беру хаттарында мәліметтерді, фактілерді хабарлайды және
кейбір мәселелерге ... ... ... ... ... ... ... елтаңба ,
министрліктің, ведомоствоның атауы, ұйымның байланыс индексі, пошталық
телеграфтың адресі, телетайп нөмірі.
Хаттарға арналған бланкілердің, жеке деректемелердің
трафареттік бөліктері болуы мүмкін.Олар: адресат, ... ... ... мен ... ... ... алынған туралы белгі, текстің
тақырыбы, құжаттың орындалуы және іске тігілуі туралы белгі келіп түскелі
туралы белгі.
Іс хаттарының мәтіні ... ... ... ... ... ... ... негіз болатын мәселелер көрсетіледі.
Дәлелдеу бөлімінде заңды екетемелер, мәліметтер, цифлы
мәліметтер, ... ... ... бөлімінде хаттың негізгі логикалық элементі, негізгі
ой /өтініш, ұсыныс, келісім , бас тарту, т.б./көрініс береді.
Іс хаттарының мәтіні логикалық жүйелілікпен баяндалуы
тиіс.Бұл мәтіннің жеке ... ... ... ... ... ... ... яғни хат жазушы құжаттың алдын-ала жасалған жоспарын бұзбай жаңа
мәселені не фактіні ... ... ... ... кейін ғана көшуімен
шектелмейді.
1.Баяндау хат
12.04.92
Алматы қаласы
№8 дүкенде құжаттық
тексеруді тағайындау туралы
09.04.92 де №8 ... ... ... ... кезде 1921 теңге
қаржының кітап және кеңсе тауарлары жетіспейтіні анықталды №8 дүкеннің
01.01.92 ге ... ... ... ... ... ... ... өтінемін
Бөлім бастығының орынбасары Г.А.Ахметов
2.Түісініктеме хат
Үш цехтың 1991 жылы ... ... ... ... ... ... ... белгіленген мерзінде қуаттаған мәліметтері болмағандықтан
табыс етілген жоқ.
3.Жедел хат
Ақтөбе Ақтөбе тұрғын үй құрылысы бірлестігі ... ... ... ... үй ... қанағатанғысыз жүргізілуі мәселесі
жөнінде акт жолдады.
Үйді үстіміздегі жылы пайдалануға беру жоспарының орындалуын
қамтамасыз ету жұмыстарын жеделдету шараларын ... ... ... ... ... ... ... ... жол ... ... ... ...
құрылыс концернінің президенті
А.Г.Насыров 23.03.02
Жоғарыда берілген ... ... ... ... ... оның атауларынан-ақ мазмұны ашылады.Мысалы, баяндау туралы
екендігі, түсінік беру сипатында ... ... іс ... тездік
мерзімін ұйымдастыру туралы екендігі , т.б. Бұл хат мәжілісінде сан есімдер
жазылғанмен оның грамматикалық ... ... ... ... қысқалық нормасын сақтау қажеттігінен болса керек, Тек ... ... ... ... ... ... 3 хатта
қолданысқа ең жиі түскен сөз табы ... ... жоғы 4-5 ... хат мәтінінде 60-қа жуық зат есім өзінің әртүрлі грамматикалық
тұлғаларымен, әсіресе ілік ... мен ... ... ... септік
жалғауларында көп кездеседі.Бұдан шығатын қорытынды, жалпы құжат мәтіні
тілінде зат есім өте көп ... ... сөз ... сын ... ... ... , ... тұлғаланады.
Басқа қызметке ауысу туралы өтініш өзгеше толтырылады. Оның қалыпты ... ... ... ... сол ... ... ... энергетикалық
Завод
_____________________
өтініш
0273060
00. Завод директоры
А.С.Әлмен мырзаға өткізу
бөлімінің технигі Н.Сағындықұлынан
Қазақ ұлттық техинкалық университетін бітіруіме байланысты мені өткізу
бөлімінің инженері ... ... ... қолы.
Демалыс туралы өтініш арнайы бланкіге толтырылады мерзімі ... ... ... бұл ... ... ... ... демалысқа
бөлінген айлықтың есебі жазылады.
Қызметтен босату туралы өтініш тізбелердің құрамы мен толтырылуы ... ... ... ... ... ... ... алу туралы өтініш және сәбилі болуына байланысты, т.б.
өтініш түрлерінің ... соны ... ... /оқу орнынан
анықтама, ауру қағазы және т.б./бар екендігі көрсетіледі.Бұл құжаттар
өтінішке қоса ... ... ... алу ... не ... ... арқылы, не жеке өтініші бойынша шешіледі.
Нарықтық қатынастарға көшу өмірге еңбек қатынасының жаңа ... ... ... еңбек шартын/ толтыруды әкеледі.Келісімнің
жұмысқа алу туралы өтініштен негізгі өзгешелігі, ... ... ... тең екі жақтың келісілген міндеттері мен құқықтары, жалдау
ережелері және еңбек дауын шешудің ... ... ... ... ... ... ... /келісім, еңбек келісімі ,т.б./мерзімі индексі, толтырылған орны;
мәтіні ,екі жақтың қолдары, ... әр ... бір ... ... жасалады.Еңбек келісімінің үлгі ретінде пішімі:
Келісім
00.00.00
№---------
Алматы қаласы
Бір жағынан фирма ... оның ... ... ... ... ... аты-жөні/, «бұдан әрі «Жолдаушы» екінші жақтан: өз атынан
әрекет етуші азамат /тегі , аты-жөні/, бұдан әрі «Жұмысшы» ... ... ... жасасты:
1.Келісім шарты
2.Еңбек шарты
3.Еңбек ақысы
4.Еңбек тәртібі
5.Демалыс шарты
6.Әлеуметтік қауіпсіздендіру мен қамтамасыздандыру
7.Келісімнің жарайтын мерзімі және келісімді бұзудың тәртібі
8.Басқа шарттар
9.Екі жақтың заңды ... ... ... ... ... қолы ... ... толық тегі, аты-жөні Жеке ... ... ... ... ... ... құрам бойынша бұйрықтар арқылы жұмысқа қабылдау;
қызметі бойынша ... ... ... ... беру, мадақтау және
жазалау толтырылады.Мұндай бұйрықтар негізгі қызметке қатысты бұйрықтардан
бөлек жүргізіліп, толтырылады.
Анықтама – ... бір ... не ... ... оны ... құжат
[15,57] Бұл құжаттың баяндау хаттан айырмашылығы – мұнда қорытынды мен
ұсыныс емес , ... ғана ... ... ... ... не одан ... мекемелердің /сыртқы/
талаптары бойынша жасалады .
Бақылау хаттағы сияқты өздерінен ... ... үшін және ... жасалатын анықтамаға ұйымның басшылары қол қояды.Ал өз
мекемесінің басшыларға арналған анықтамаға оны жазған ... өзі ... жиі ... ... ... қызметі,мекемеден
мөленетін еңбекақысы жөніндегі анықтамалар
Финанстық сипаттағы және қызметкерлер мен жұмысшылардың
праволарын куәландырушы құжаттардың мөрмен расталатынын білеміз.
Келтірілген ... ... ... осы ... жатады.Сондықтан да
анықтамаға деректеме-мөрі қосылады.
Кейбір жағдайларда /жұмыстың оперативтілігі қажет болғанда/қызмет
құрамы бойынша анықтама үшін трафаретті бланкілер дайындалады.
Олар әдеттегідей мыныдай ... ... ... аты
Анықтама
Басылған жері
______________________________________________берілді.
Фамилиясы, аты, әкесінің аты
қызметі
анықтама
анықтаманы
қай мекемеге тапсыру үшін /мекеме аты/
Хаттама-алқалық ... ... ... және ... ... ... және шешімдердің
қабылдану барысын жазып алушы құжат [15,74]
Хаттама деректемелерінің ... ... ... ... /бұрышты не ұзынша вариант/;
Құжат түрінің аты /хаттама/;
Мәжілістің өткен мезгілі /датасы/ол хаттаманың да ... ... ... ... жер ... грифі /хаттаманы бекіту керек болса/
Тақырыбы /коллегиялық органның аты немесе
Хатталып ... ... ... ... ... мен ... ... қатынасушылар мен қатыспағандар
туралы мәлімет/ /ірі салтанатты ... ... ... ... ... ... ғана ... президиумға сайланғандардың
қызметтері де көрсетілуі тиіс/;
Күн тәртібі, пунктінің мазмұны, тыңдалды /сөйледі/, ... ... ... ... бөлімдері, қолы /төрағаның, хатшының/.
Хаттаманы толтырғанда мына мәселелерге көңіл аудару керек:
1. «Тыңдалды», «Сөйледі»; «Қаулы» ... бас ... ... жағдайында басу керек, олардан кейін қос нүкте қойылады, ал
бұларға қатысты мәтін жаңа ... ... ... ... ... ... барлық элементі бір жарым интервалдан басылуы тиіс ... ... ... ... ... ... ... сияқты жол аралық бір интервалмен басылады.
3. Егер баяндамашының толық мәтіні болса, оның барлығы жөнінде хаттама
мәтінінде айтылып, ... ... ... ... бет саны ... Күн тәртібінің әр пункті хаттамада жеке ... ... ... ... күн ... мәселенің нөмірі қойылады.
5. Егер кімнің сұрақ бергені болса, оның ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің
қажеті жоқ, өйткені сұрақтық баяндамашыға ... ... ... егер сұраққа баяндамашыдан басқа біреу жауап берсе,
оның фамилиясын, қызметін көрсету ... ... ... ... ... ... ... қыстырма
сөздерді, қайталауларды алып тастап, негізгі ой желісі мен қорытынды
сөйлеушілердің ұсыныстары анық та жинақы берілуі керек.
7. Қатысушылардың сөздері ... жақ /мен ... ... ... ... оның ... ... арқылы және айтушының жағына
байланыссыз /мекемеде бланкілер мен ... ... және ... ... ... ... ... беріледі /ұсынысты Есеновке
айтуға болады/.
8. Мәтіннің қаулы бөлімінде баяндамашының және ... ... ... ... ... ... ... отырған мәселеге талдау жасалмай,ол талдау «тыңдалды»
бөлімінде беріледі, бәрінен бұрын негізгі ... ... ... жиналыстың, мәжілістің, ... ... және ... ... ... кім ... ... кейде орындау жолы көрсетіледі.
Хаттаманың тағы екі жолы бар:
-халықаралық келісім:
-ресми компонентті /бәрінен хабардар/ адам ғана ... ... ... ... ... хаттамасы, автоинспектор
хаттамасы, белгілі бір ереже-тәртіп бұзу хаттамасы т.б./құжат
Жиналыс, мәжіліс, кеңес ... ... ... 3 ... ... болады:
1.Мәтінінде алынған шешім ғана жазылатын қысқа хаттама.
2.Мәтінінде баяндамашының және барлық ... ... ... ... ... ... сөз жазылған стенографиялық хаттама.
Хаттама көшірмесін алу қажет болғандағы реквизиттер:
Жалпы бланк штампасының реквизиттері;
Құжат түрінің аты ... ... мен ... ... ... ... жер; тақырыбы;
Мәтін /тыңдалды, қаулы бөлімдерінен қажеттіліктерін ғана алу/;
Қолдар /төраға және хатшы, ... жеке ... қолы ... ... белгі;
Мөр
Келісім шарт – екі арасындағы кейбір қарым қатынас ... ... ... және сол ... ... ... шартты жеке азаматтар арасында, азаматтар мен мекеме
арасында және мекемелер арасында жасауға болады.
Өндіріс пен ... ... ... ... ... шарт бір ... ... құралы ретінде, екінші жағынан
кәсіпорынның ... есеп ... ... / ... ... шарттар халық шаруашылығы жоспарының құрамды ... ... ... ... мен ... айналымын
жоспарлауды жүзеге асырудың маңызды құралы қызметін атқарады.
Келісім шарттың сан ... түрі бар: ... алу, ... сыйлау /басыбайлы беру/ жеткізіп тұру/ келіскен затпен
қамтамасыз ету сатып алу, заем ... ... ... ... ақша ... жалдау, тұратын үй жалдау, т.б. Келісім ... ... ... ... ... мен ол ... істемейтін адамдар арасында
белгілі жұмысты орындауға байланысты жасалады.
Келісім шарттың мынадай деректемелері бар:
құжат түрінің аты;
датасы; индексі;
жасалған, не шығарылған ... ... ... /кіріспе бөлімі: келісім шарт жасасушы екі жақтың ... қол ... ... фамилиясы, аты, әкесінің аты, олардың
өкімділігін көрсету, шарт тақырыбы, ... ... мен ... ... ... талаптар; өнімнің бағасын
көрсету; өнімді тиеудің /тиеп қоюдың/мезгілі мен ... ... ... ... ... /жеткізіп беруші/ мен тұтынушының
алған міндеттерін орындамағандары үшін мүліктік жауапкершілігін көрсету,
келіспеушілік /талас/болған жағдайда, оны ... ... ... ... ... сомасы; келісім шарт күшін сақтауының жалпы мерзімі; ... ... ... екі жақ ... ... екі ... мөрі.
Еңбек келісімінің реквизиттері де алдыңғы ... ... ... де ... ... тек ... шарт ... жақтар-бір жағы
«тапсырыс беруші», екінші жағы «орындаушы» деп аталады.
Келісім шарт та, еңбек келісіміде екі ... ... ... ... біреуін есептеу сақтайды.
АКТ /кесім/-бірнеше адам ... ... ... мен ... ... ... [18,32].
Көбінесе бұл құжат фактілердің не ... ... ... ... үшін бірнеше адам қатысуымен жасалады.Алайда
актіні бір адам да жасауы мүмкін, ол сол жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... істі алу-тапсыру кезінде,
біткен обьектілерді ... , т.б. ... ... ... ... ... қана ... онымен қатар
қорытынды, ұсыныстар беріледі.Оны жасаушы адамдардың өкілдігін білдіретін
құжаттар ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне байланысты.
Актінің мазмұнына келіспейтін жағдайда, ол адам ... ... ... да , өз ... жеке ... береді.Егер ескерту ұзақ болмаса, оны акті ... ... ... ... болады.
Егер актідегі қорытынды мен ұсыныстар оларды орындау мерзімі
көрсетіліп, жарлық түрінде берілсе, онда акт мекеме басшысына танысып, ... үшін ... ... ... нормативтік құжаттармен
бекітілген, трафаретті бланкте болуы ... ... ... ... ... ... бөлу туралы т.б./
Акт әкімішіліктің тиісті басқару ... ... ... жасағаннан кейін, коммиссия оған виза қоятын мүдделі
адамдар оның мазмұнымен таныстыру керек.
Қызмет бабындағы ... ... ... ... ... жұмысы, қызмет міндеттері, құқылар мен ... ... ... ... ... ... хат бүгінге дейін басқару қатынасының негізі
болып саналады.Олар мекемелердегі ... ... ... 80 ... ... түріндегі іс хаттарының композициясы мынандай
болады: сұрау өзектілігінің негізі; нәтиже күтімін сұраудың мазмұны; ... ... ... ... хаттар екі бөліктен ... ... ... хабарланады, екіншісінде- анықталған мәліметтер
беріледі.
Өтінішті бейнелейтін ... ... ... ... ... ... ... орындалған жағдайда күтілетін
нәтиже, келешекті өзара қарым-қатынас, байланыстар.[15,48]
Өтініш орындалмайтын немесе ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... бойынша толтырылады:
өтінішті қайталау, өтініштің ... ... ... ... ... ... қабыл алмаудың фактілері көрсетіледі.
Қабыл алмаудың бейнелеуі:
Сіздің өтінішіңіз төмендегі себептер ... ... орай ... ... қанағаттандыра алмаймыз.
Іс хаттарының мәтіні логикалық жүйелілікпен баяндалуы тиіс.Бұл
мәтіннің жеке бөлімдерінің орналасу тәртібін сырттай ... ғана ... ... ... құжаттың алдын ала жасалған жоспарын бұзбай жаңа мәселені не
фактіні алдыңғы ... ... ... ... ғана көшумен
шектелмейді.Мәтінде ... ... ... ... бар.
1-вариант Кіріспе...Дәлелдеу...Қорытынды
2-вариант Кіріспе...Қорытынды...Дәлелдеу
3-вариант Кіріспе...Қорытынды
4-вариант Дәлелдеу...Қорытынды
5-вариант Қорытынды...Дәлелдеу
6-вариант Қорытынды
1-вариант
09.04.92 №8 дүкеннің тауарлар қорларын түгендеген кезде-Кіріспе.1921 теңге
қаржының ... және ... ... ... ... №8
дүкеннің 01.01.92 –ден бастап 09.04.92 дейінгі ... ... ... ... ... ... №8 дүкеннің тауарлар қорларын түгендеген кезде-Кіріспе.№8 дүкеннің
01.01.92 –ден 09.04.92 дейінгі аралықта ... ... ... ... тағайындауыңызды өтінемін-Қорытынды 1921 теңге қаржының
кітап және кеңсе тауарлары жетіспейтіні анықталды-Дәлелдеу.
3-вариант
00.00.00. сағат 10.00.-да азаматтық қорғаныс жөніндегі ... ... ... ... ғана ... ... сабақты ауыстыруға тура келді –Қорытынды
4-вариант
Үш цехтың 1991 жылы аммиак өндіруге арналған жабдықты ... ... ... ... ... ... ... етілген жоқ-Қорытынды.
5-вариант
Қуаттаған мәліметтері болмағандықтан-табыс етілген жоқ-Қорытынды.
Үш цехтың 1991 жылы амиак өндіруге арналған жабдықты ... ... ... белгілеген мерзімде-Дәлелдеу.
6-вариант
Екінші тоқсан тапсырысының орындалуын хабарлаңыз-Қорытынды.
Құжат мәтінінің ... ... ... ... салдарынан бет
алды лағып кетуге әкеліп соғуы мүмкін.Жүйелі және сенімді түрде ... ... ... ... ... фактілерге ғана
сүйеніп жазылуы керек.
Құжаттар мәтіні деректеме деп ... жеке ... ... құрамы бірдей емес, олар құжаттың
мазмұнымен жүктелген міндетіне, ... ... ... ... құжат жазылатын бланкіде белгіленген орны
бар.Деректемелердің қағаз бетіне орналасуын ... үлгі ... ... ... ... ... мұқият өндеу құжаттың жасалу
сапасын арттырады.Формулярда түрлі деректемелердің ... ... ... да ... аумағы анық көрсетіледі.
Тұрақты деректеме баспаханалық жолмен дайындалған біріңғай формаға немесе
фирмалық бланкі деп аталатын қағазға түсіріледі.
Ауыспалы /өзгермелі/ деректеме ... ... ... ... ... ... мәдениеті
Қазіргі қазақ тілі-өте күрделі құбылыс.Ол тілдік қолданыстың сан алуан
салаларында пайдаланылып іске ... ... ... қолданыстың салаларын былайша топтастыруға болады.
1/көркем әдебиеттегі қолданыс;
2/ауызекі сөйлеу ... ... ... ... ... /көсемсөз, ғылыми және ресми іс қағаздары/
бойынша қолданыс . [5,18]
Әдеби тілдің бұл нұсқалаларының әрқайсысы тілді ... ... ие : ... керек бейне жасау үшін, екіншісі тікелей
пікір алысу үшін ... ... түсу ... ... ... ... әсер ету үшін, төртіншісі ғылыми ақпарат алмасу үшін, бесіншісі
құқықтық ... ... ... ұйымдастыру үшін.Және олардың тілдік
құралдарды пайдалануда, ұйымдастыруда, бөлістіруде өз ерекшеліктері бар.
Тілді әр стиль ... ... ... ... ... қатар, әдеби норма туралы аитқанда жалпы әдеби
норма және ... ... ... ... ... тілдік
құралдарды қолдану жалпы түрде әдеби нормаға жатқанмен, бір стиль аумағында
ол ... ... ... ... ... табылады, солай ету
жүктелсін сияқты тіркестер ресми іс қағаздарында нормаға жатқанмен, ... ... олай ... болмайды/немесе керісінше/.
Бұдан шығатын қорытынды: неғұрлым нақты сөйлеу /тіл жұмсау/
жағдайында ... дәл, ... ... ... ... тілідік
нұсқауларды пайдалану сөз нормасы болып табылады.Осыған байланысты ... ... ... жатпайтын тілдік құралдар ... бір ... ... сай ... ... да ... ... орыс тіліндегі
«документ» сөзі латынның documentum сөзінен /ол дәлелдеу, ... ... ... ... ... сөзі де ... ... , растау деген мағынада беріледі..
Орыс тілінің мамандары документ сөзі Петров дәуірінде / І ... ... ... ... ... қазақ тілінде де хандық ... ... ... ... ... ... дәлелденді
Ұйымдық-өкімдік құжаттар мемлекетті ... ... ... ... ол ... ... ... болып табылады.
Ұйымдық-өкімдік құжаттардың негізгі тақырыбы немесе ... ... ... пен ... ... ... ... мен мекемелердің атауларын жазудың негізгі Ережелеріне» ... ... ... ... өкімет органдарының атауларындағы барлық сөздер бас
әріппен жазылады:
Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан ... ... ... ... Сенатының Қаулысы, Қазақстан
Республикасының Президентінің Өкімі.
2/Лауазымдар мен атақтар бас әріппен жазылады: ... ... ... Өкіл; Қазақстан Респубилкасының Бас ... және ... ... ... сан есім Рим цифрымен жазылса одан кейінгі сөздер бас
әріппен жазылады:
ХҮІІІ ... ... .... ... ... ... ... көмек туралы;
4/Халықаралық шарттардың келісімдердің, конвенциялардың атауындағы бірінші
сөз бен жалқы есімдер бас ... ... ... ... ... ... ... мақсатында, 81-
конвенция,Қазақстан Президентінің Арнаулы хаты т.б.
5/Сыртқы байланыстарды жүзеге асыруға қатысты дипломатиялық ... ... ... бірінші сөздер бас әріппен жазылады:
Елшілік,Бас қоғамдық ,Сауда өкілеттігі ... ... ... ... халықаралық термин-дерді
құрайтын барлық сөз бас әріппен жазылады.
Мәртебелі Уағдаласушы Жақтар,Үкімет Басшылары, Екі Жақ, ... Жағы ... Жағы ... және ... ... сипаттағы халықаралық ұйымдар мен мекемелердің атауларындағы
барлық сөздер бас әріппен жазылады:
БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы, БҰҰ-ның ... және ... ... Бейбітшілік Кеңесі, т.б.
8/Географиялық бөліктердің ресми емес атаулары бас ... ... ... өз мағынасында қолданылса , әлем бөліктерінің атаулары кіші ... ... Қиыр ... ... ... пен Орталық Мемлекеттер , т.б.
Құжат мәтінің құрылымында тілдік ... ... ... ... ... ... қолданыс қызметінде екенін атап кетуден өзге іс
қағаздарындағы сөздерді, сөз тіркестеріне, сөйлем ... ... ... ... тілдік ерекшеліктерін талдау күрделі құбылыс
Құжат мәтінінің төңірегіндегі ... өзі оның ... ... қолданыстық қызметінің саралана түсетін сан алуан қасиетіне
байланысты
Төмендегідей хат үлгісін келтірсек:
Жиһаз жеткізуді кешіктіру туралы
Құрметті Ахмет Сабырұлы !
Біз ... ... №14 ... шарт ... ... үш офис
жиҺаззының комплектісін , ... ... ... ... ... ... хабарлаймыз.
Өзара келісілген мерзімнен бір –екі апта уақыт өтіп ... ... әрі ... ... ... ... доғаруымыз
әбден мүмкін.
Біз сіздер қажетті шараларды қолданып, оның нәтижесі туралы
бізге хабарлайды деген үміттеміз.
Директор ... хат ... ... мәтін тақырыпшасы
хаттың мазмұн-мақсатын әсерлеу себебін түсіндіруден тұрады.Ресми ... ... ... ... іс ... ... іс ... танытып тұрады.Әрине мәтін ішінде көп қолданысқа ... ... ... ... тавтология, әлде сөздік қордың белсенділігі
азайған сайын ой ... ... ... мақсат еткендіктен де
қолданысқа түсуі мүмкін.Бір рет айтылған сөз сөйлем сайын сайын ... оның ... беру ... ... жатса, ол іс қағаздарында бұл
екі жақтық ... ... ... ... әдеби тілдің функционалды стильдеріне қатысы бірдей дәрежеде
емес екені белгілі.Бір сөздің қайталануы бір ... ... жиі ... ... түрде көрінеді.Осындай ерекшеліктері ресми стиль түрінде
ерекше сипатта ... іс ... ... орыс ... ... сөйлемдерде немесе сөз тіркестерінің қолданылуында
қателіктер де ... ... ... ... хат мәтініндегі мына сөйлемнің
жазылуына назар аударсақ қателіктердің кездесіп қалатынын байқаймыз [9,52]
«Біз Сіздер ... ... ... оның ... ... ... деген үміттеміз» бұл орыс ... ... что вы ... ... меры и ... нам ... -деген сөйлемнің тікелей аудармасы, осы сөйлемді «Сіздер осы
мәселеге байланысты қажетті шаралар қолданып, оның ... ... ... үміттеміз» деп жазса, ол қазақ тілінің сөйлемдік
құрылысына ... ... ... ... ... еді.Ал сөйлемді
жоғарыдағы мәтіндегі бойынша ... «біз ... ... ... ... ... «біз ... деген бізбен, сіздер бірлесіп» деген басқаша ... ... ... ... ... ... , интонация арқылы ғана
мағынасы ашылатын сөйлем ... ... ... Бұл ... ... ... ... тез игерілуіне әрі мазмұнын қысқа әрі ... ... ... ... кері әсер ... ... ... стиль түрінде кездесе бермейтін тілдік ерекшелігі.
Құжаттар мәтініндегі көптеген терминдер орыс тілінен, орыс
тілі арқылы басқа тілден ... ... ... ... ... ... орыс ... нұсқасы да қатар қолданылып жүр. ... ... мен ... ... арналған кейбір оқулықтарда
осындай нүсқаулардың әлі қалыптасып үлгірмегендігін екі тілде ... ... ... рсзолюция — бұрыштама, резюмс - ... ... т.б. ... ... ... ретіндс осы уақытқа дсйін
мәжіліс хат, ... ... ... ... ... Бұл ... "хаттама"
нұсқасы қалыптасуы ксрск. Ал хаттаманың қолға берілетін белгілі бір бөлігін
(выписка из ... ... ... деп ... жүр. ... ... баламасы емес пе. Ал орыс тіліндегі "копия протокола" мен "
выписка из протокола" ... ... ... үшін ... ... - " хаттамадан үзінді" түрінде, "копия протокола"- "хаттама
көшірмесі" ... ... ... Бұл ... екі терминді бір сөзбен
атағанша, әрқайсысының өз атауы болғаны дұрыс, ... ... ... мен ... бір нәрсе емес, үшіншіден, үзінді созі
хаттамадан үзінді ... из ... деп ... ... мағынасын
көшірмсге қарағанда дәл ашады. Шынында да хаттамадан көшірме деп ... ... ... ... ... көшірмесі емес, тек белгілі
бір қажетті бөлігінің ғана үзіндісі екендігінде дау жоқ.
Осындай ... ... және ... ... да ... ... Бұл скі қүжат атауы
орыс тілінде бір ғана ... ... ... ... ... олардың
өзіндік мазмүны, қажетті нысанасы, қызметі бөлек.[18,21] Ал қазақ тілінде
бүл ... ... ... ... жәнс ... ... ... терминмен қалыптасқан. Бірақ соған қарамастан күнделікті өмірде
сол орыс тілінің ізімсн өтіну ... ... да, ... ... білдіру мақсатындағы құжатты да "арыз" деген ... ... алып ... ... ... азаматтардың заңмен бекітілген жеке құқықтары мен
мүлделсрінің жүзеге асырылуы мазмұндалатын хабарлама жасалады. Жеке ... ... ... пайдалану үшін өтініш жазады. Өтініш-жазбаша,
ресми түрдс баяндалған, өтініш білдіру, сұрау туралы ... ... ... ... жағдайлар төмендегідей:
- жұмысқа қабылдау;
- жұмыстан босату;
- ... ... ... ... ... ... ... тыс демалыс сұрау;
- материалдық көмек (пәтер алу), балабақшадан орын бөлу және т.б.
туралы сұрау;
- ... ... ... ... айту жәнс ... ...... заң арқылы қорғалатын жеке құқықтары мсн
мүддслсрінің бұзылу фактісі туралы хабарлама жасалып, оны ... ... ... - ... ... жазушының ойынша іс-қимыл дұрыс
жүргізілмегендіктен өзінің құқықтары мен ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдардың
атына сын айтылады. Өтінішке қарағанда арыздың ... мен ... ... ... ... ... ... белең алып отырған тағы бір құбылыс —құжат мәтіндерін,
олардағы ... ... орыс ... ... ... ... ... бір тіркесін мұлт жібергіміз келмейді, түгендеп ... ... ... үстанамыз деп шатасушылыққа, түсініспеушілікке ұрынамыз.
Мысалы, орыс ... ... ... ... ... "іс
қағаздарын жүргізу" болып қалыптасқан. Бірақ соңғы кезде орыс ... ... ... ... жоқтығынан оны алып тастап. "іс жүргізу"
дсп айту, жазу белең алып ... ... "іс ... тсрмині — көбінесе
заң, құқық қорғау органдарында ... ... ... мағынасы да
көпшілікке түсінікті — белгілі бір ... істі ... ... орай
"істі болды", "ісі сотта қаралды", "қылмыстық іс тоқтатылды", "іс жүргізу
пәлсншссвкс тапсырылды" деген ... ... ... Олай болса,
"дслопроизводство" сөзін "іс жүргізу" деп алудың қанша қажсттігі ... бұл "іс ... ... деп ... ... әрі қажет. Өйткені
біріншіден, "іс қағаздарын ... сөзі ... ... ... сіңісті
болған, екіншіден, өз мағынасын толық, айқын бере алады, үшіншіден, ... ... зан, ... ... қалыптасқан, оның өзінің беретін
мағынасы, ... ... ... ... бар, төртіншіден,
әрқайсысының өз атауы тұрғанда екі терминді бір сөзбен беру қажеттігі жоқ.
Қазақ тілі бай, ... ... да ... ... ... байыптап алу керек.
Іс қағаздарын қазақша жүргізуді қалыптастыру ... де ... Бұл ... бір ізге ... іс ... түрлі нұсқалары,
түрлі сөз қолданыстары белең алуы мүмкін. Оны ... ... үшін ... ... болады. Демек, алда тұрған мақсат – құжат мәтінін дұрыс
жазудағы, оның ... ... ... ... елдер
тәжірибесіне сүйене отырып, ана тілінің өз ... ... ... сарқа пайдалана отырып ... іс ... ... ... тілдік құралдарды, емле ережелерін
пайдалануға нақты ... ... Енді ... ... ... бейтарап (нейтральный) қалыппен, ресми түрде жазылуы
керек. Қызметтік хат жазу ... ... ... ... немесе
намысына тиетін дөрекі сөздерді қолдануға болмайды.
2.Адресаттың қызмет дәрежесінің ... я ... ... "тез ... ... ... я ... хабарлаңыз", "қысқа мерзімде
жауап қайтарылсын" деген ... ... ... ... ... шешімін білуге болатын "осы күнге дейін жауап ... деп ... бір ... ... не "өз шешіміңізді
хабарлауыңызды сұраймыз" деген сөйлемді қолданған дұрыс.
3. ... ... ... ... ... ... кез ... жағдай, мәселеге баға беріп, оны ресми құжатта көрсету, баяндау я
хабарлау барысында барынша ... ... ... ... бой ... объективті түрде көрсетілуі тиіс. Қызмет бабында ресми түрде шара
қолдану түрін анықтау барысында адамгершілік танытуға ... ... ... ... ... ... қорытынды барынша нақты болуы шарт.
4. Егер қызметтік ... ол ... я ... ... немесе
тапсырылған ісін орындау мүмкін емес болғанда, алдымен аталған ... ... ... ... ... негізді етіп түсіндіріп, содан кейін
барып бүл өтініштің, не ... ... ... ... мүмкін болмай
түрғаны айтылғаны абзал. Қажет болған жағдайда бүл ... ... ... мүмкін екенін айта кетуге болады.
5. Егер өтініштің не тапсырылған істің дүрыс шешілгені ... ... бүл ... ... ... үшін оған үлес ... ... не
мекеменің еңбегін атап кстксн жон.
6. Құжат заңды, мазмұны айқын болуы керек. Бұл ... ... ... үшін міндет
7. Қызметтік құжаттар мүмкіндігінше нақты және қысқа ... ... бен ... ... істі ... септігін тигізе қоймайды.
8. Құжат көпшілікке түсінікті әдеби тілмен және ресми түрде жазылуы керек.
9. Қызметтік құжаттардың қай түрі болса да көп ойды аз ... ... ... ... ... сөз тіркестері мен қалыптасқан
терминдермен жазылуы тиіс.
11.Бастауыш сөйлемнің басында, баяндауыш соңында, ... ... ... ... ... ... ... керек.
12. Тұжырымдардың дәл, нақты түрде болуы тиіс.
13. Сөздер мен терминдер нақты өз мағынасында сақталуы тіс. Қазіргі әдеби
тілдің нормасындағы көнерген сөздер, ... ... ... ... ... ... саналатын лексикалық элементтер, диалект сөздер,
сондай-ак, бейнесі, образды фразеологизмдер, қарапайым лексикаға тән
тұлғалар қолданылмауы ... ... ... ... ... Мемлекеттік терминология
комиссиясы тарапынан бекітілген немесе ресми тілде стандартталған, сондай-
ақ жазба тілде ... ... ... ... айналған) тұлғасы
пайдалануы тиіс.
15. Терминдер мен тұрақты оралымдардың бірегейлілігі сақталуы ... ... ... ... ... екі ... тудырмас үшін
көсемсөз стилінің, ауызекі сөйлеу тілінің тілдік-стильдік элементтері
араластырылмауы қажет.
17. Сөйлемнің баяндауышы не ашық райда (пайдаланылады, қаралады, ... ... ... не бұйрық райда тұруы (орындалсын, шешілсін,
келісілсін, жеткізілсін, қаралсын) керек.
18. Жазылған құжатты қайтара оқып шығып, сөйлсмдердегі басы артық сөздерді,
тіркестерді алып тастап, ... ... ... ... ... тілінің талабы-дәлдік пен нақтылық, көп ойдың арқауы бірнеше
сөйлемдермен ғана ... ол жай ... ... құрамы немесе
құрамалас ... егер ... ... ... ... ... ... сөйлемнің ішінде жалғаулықты салалас сөйлемдер /жалғаулық
шылаулар арқылы/көп кездеседі.Кейде бұл ... ... ... ... ... ... жай сөйлем ... ... ... ... желісі көп айтылатын аз сөзбен жеткізілуге
тиіс мазмұнға ... ... ... ... оның ... ... ... «Бұйрық» мәтінінен үзінді келтірейік.
Мысалы «Кәсіпорында құжаттармен жұмыс ... ісін ... және ... ... ету ... ... ».[21,17]
Осы сөйлемнің құрылымынан бір құрмалас және бір жай сөйлемінің
түрі бар екені анық байқалады.
«Кәсіпорында құжаттармен жұмыс жасау ісін дамыту және ... ... ... ... «осы мақсатта бұйырамын ... тағы бір жай ... ... ... жазу ... ... қысқалығына нұқсан
келтіреді.
Бұл сөйлем құрылысынан орыс тілінен тікелей аударылғаны анық сезіліп
тұр.Осы сөйлемді қазақ тілі ... ... ... әрі ... етіп
сөйлем құрсақ, былай болып шығады:
«Менің бұйрық ету мақсатым: ол ... ... ... ісін ... және ... ... қамтамасыз ету».Ал берілген үлгіде
«Бұйырамын» деген сөз бас әріппен ... да ... ... ... сөзі де бас ... ... мәселе мемлекеттік тілдегі
құжаттардың сапасын оқтым-оқтым сараптан өткізіп, оны жақсарту жөніндегі
үкімет ... ... ... ... атап ... бірақ
стандартқа немесе тілімен тікелей аударуға байланысты қазақ ... ... емес ... көп ... ... байланысты
Б.Хасановтың мақаласында жақсы көрсетілген.Автор бұл ... ... ... ... ... жалпы есім кіші әріппен, жалқы есім ... ... ... ... себебі қазақ мәтініндегі «заң» сөзі
орыс тілінің әсерінен «Закон» ... ... ... айта келіп , орыс
тілінің қазақ жазу ... кері ... ... ... ... айтады.
Шын мәнінде осы құжат мәтініндегі «Бұйырамын», «Нұсқау»,
«Ережелердің» бас ... ... орыс ... ... «Правила работы» орыс тіліндегі түпнұсқадан аудару кезіндегі
бас әріппен жазылуы ... ... бұл ... ... ... ... ... бұл құжат мәтіндік талдау үстінде сөз ... ие ... ... ... ... ... тән ең ... талап
екені даусыз болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі уақытта белсенді іскер жанрдың іскерлік,шеберлік,дағды мәнерін
қалыптастыру үрдісінде кез ... ... ... іскер заман талабына сәйкес
құжат мәтінін, оның тілдік лингвистикалық ... ... ... ... ... ... керек.Бұл күнделікті
өмірде жиі кездесіп отырады, өмірде қызмет тұрғысында қажеттілікті талап
етеді.
Сонымен диплом жұмысында сөз ... ... ... құжат мәтіні , оның тілдік ... ... ... қорытындылай келе мынадай мәселелерге тоқталдық.
Іс қағаздары тілін зерттеу-өзекті мәселе.Бұл салада ... ... ... ... Атап айтсақ,Ы.Алтынсарин,А.Байтұрсынұлы
С.Исаев,Р.Сыздықова сияқты ғалымдардың осы салада ... ... ... ... ... көзі ... табылады.
Құжат мәтіні бір қарағанда стандартты, қалыптасқан климе
түріндегі тіл ... ... шын ... ... ... ... ... жіктелген, лексика-грамматикалық жүйесі бар тұтас
құрылым.Дәлірек айтқанда, құжат мәтінінің заң ... ... ... да ... ... ... жүйесін, лексика-грамматикалық
орфорграфиялық нормаларын жетік меңгеруді қажет етеді.Құжат мәтінінің тілі
әдеби тілдің ең көлемді ... бірі ... ... ... тек кеңсе сөздері мен дипломатиялық ... ... ... ... ... ... ... салаларының
бәрінде іс жүргізу институттары бар.Сондықтан да құжат ... ... ... ... ... ... тұлға тәсілдері,
синтаксистік құрылымы бар әдеби тілдің бір тармағы ретінде өмір сүреді.
Құжат мәтінін бір ... ... ... ... барлық деңгейлерін-
лексика, морфология,синтаксис салаларын ... ... ... ... ... ерекше тілдік нормалауға бағытталған тұрақты тілдік
қалып, функцианалды стилдің ерекше ... іс ... ... мәтінін бір қалыпқа түсірудің жолы қарапайым әрі
күрделі:типтік жағдай, қалыпқа ... ... ... бір ... болып көрінгенмен, мұның ... ... ... ... ... ... қолданылатын тілдік құралдар сан алуан,
олар тек өндірістік құқықтық қаржылық және ... ... ... ... ... ... көпжылдық тәжірибенің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... тұлғалар мен құрылымдарды
пайдалану адамдарға оларды іздеп тауып жұмсауға алдын-ала дайындаған
арнаулы қағаздары ... ... тән ... мен сөз ... және
оның сөз қолдану тәсілдері бар.Құжаттар мәтінінде экспрессивті-эмоционалдық
сөз ... өте ... ... сөздер құттықтаулар мен
үндеулерде жиі кездеседі.Грамматикалық ... ... ... ... мәтіні қалыптасқан үлгіде баяндау тәсілінде жазылып, сөйлемдері
тиянақты, ойы аяқталған болыр келеді де, ... ... ... ... ... ... ... құрылмауы бұрмалаушылыққа, соның салдарынан
бет алды лағып ... ... ... ... және ... ... үшін ... жақсылап зерттеліп ... ... ғана ... жазылуы керек. Құжаттар мәтіні ... ... жеке ... тұрады.Құжаттардағы деректемелердің құрамы
бірдей емес, олар құжаттың мазмұны мен жүктелген міндетіне, өндеу ... ... ... ... ... ... белгіленген орны
бар.Деректемелердің қағаз бетіне орналасуын көрсететін үлгі формуляр деп
аталады.Формуляр жобасын алдын ... ... ... ... құжаттың
жасалу сапасын арттырады .
Құжат тілінің талабы-дәлдік пен нақтылық көп ойдың арқауы бірнеше
сөйлемдермен ғана беріледі; ол жай ... ... ... ... ... егер , ... ... болса, салалас сөйлем түрінде келеді.Салалас
сөйлемнің ішінде жалғаулықты салалас ... ... ... бұл ... ... ... жалғаулық
шылаулар арқылы байланысты жай сөйлем ... де ... ... желісі көп айтылатын аз ... ... тиіс ... ... түрінде ауытқушылық, оның жүйесінен өзгешелеу
тұлғалары кездеседі.
Сонымен, құжаттар мәтінін дұрыс, сауатты толтыру –ел ... ... ... ... өркениетті қоғам деңгейінің көрсеткіш екені
мәлім.Сондықтан, құжат мәтінін ... ... ... ... ... ... ... жазба нормаларының мұқият сақталуы
сияқты маңызды проблемаларды мықтап қолға алатын уақыт жетті.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... мен ... |
| ... Мектеп;Алматы, 1969 |
|2 ... Р., ... ... ... ... тілі және |
| ... ... кезеңдері //Қазақ әдеби тілі тарихының |
| ... ... ... ,1987 |
|3 ... ... ... ... |
|4 ... Р. ... ... ... тарихы Алматы;Ғылым,1993 |
|5 |Исаев С. Қазақ ... ... ... ... ,1989 |
|6 ... ... Французская стилистика –М.,1961 |
|7 ... Л.Іс ... ... ... |
| ... Ана тілі ,2001 |
|8 ... Ш. ... ... ... ... , |
| |1998 |
|9 ... Ә. ... және ... ... ... |Основные правила документирования и управление документацией в |
| ... и ... ... ... Алматы ,1992 |
|11 |Ғ.Мүсірепов ... ... ... ... ... іс |
| |қағаздары Астана ,2000 ... ... ... ... тілінің |
| ... ... ,1996 ... |Балақаев М.Қазақ тілі ... ... ... ,1965 ... |Салагаев В.,Шалабай Б.,Іс қағаздарын жүргізу –Составление деловых|
| ... ... ... ... І.,Мұсабаев Ғ.,Қазіргі қазақ тілі.Алматы ,1975 |
|17 ... ... ... ... ,2003 ... ... ... ... Москва; Наука,1980 ... ... ... ... ... ,1987 ... |Солганик Г.Я.Стилистика текста.Москва;Флинта Наука ,2003 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Орталық |
| |Атқару Комитетінің 1923 жылы 22 ... ... |
| |Ана тілі ,10 ... 1999 ... ... Г.Я. ... ... публицистики. |
| ... ... ... ,1999 ... ... ... әдеби тілі Алматы ,1975 ... ... ... Б. ... ... терминологиялық сөздігі |
| |/іс ... ... ... ... |Ерғазиева Н.,Сүлейменова Э. Іс қағаздарының орысша-қазақша |
| ... ... ,1992 ... |Ақанов Д.Х.,Алдашева А.М.,Ахметжанова З.К.,Сүлейменова Э.Д. |
| ... ... тілі ... ... |
| ... ПВ 2002» ... |Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001 -2010 ... ... |
| ... бағдарламасы.Алматы, 2001 ... |Ана тілі ... жыл. ... ... мәтінін жазу барысында кездесетін сөздер мен синтаксистік құрылымдар
1.Ескерту мәнін беру үшін қолданылатын құрылымдар:
-қазанның 9-ы күні келісілген мерзімнің ... ... ... мына ... ... хабардар сткіміз кслсді.
- ... туралы ескертуді қажет деп санаймыз
- ... жөніндегі ... ... ... 1-ші ... ... ... ... ... келісімді өз тарапымыздан тоқтатуға құқылы екскімізді
сскертеміз.
2. Айтылатын мәселеге байланысты ... ... ... ... ... синтаксистік құрылымдар:
- ... сіздің мекемеге тәжірибе алмасу мақсатында жіберіліп отыр.
- ... мекемеде орын алып отырған қазіргі қаржы ... ... ... ... ... ... ... ... ... жөндеу жүмыстарының аяқталуына байланысты...
- ... алдын-ала қол жеткізген келісімге сәйкес...
- ... ... ... ... қарамастан әлі де орын алып отыр.
- ... экономикалық жағдайдың ... ... ... ... үшін ... ... қүрылымдар:
- Менің мекен-жайыма жолдауыңызды сүраймын.
- Аса қажет болғандықтан өтініп сүраймын.
осы мәселенің шешілуіне мұрындық болыңыз.
- ... көлемінде қаржылай көмек беруіңізді ... ... ... ... ... ... ... отырып, бар мүмкіндікті
қарастыруыңызды сұраймыз.
- ... анықтауыңызды сұраймыз.
4. Мәселенің шешілмейтіндігін ... ... ... ... ... ... байланысты сіздің өтінішіңіз орындалмады.
- ... өкінішке орай сіздің талабыңызды қанағаттандыра алмаймыз.
- .. өкінішке орай сізге қажетті мәліметті бере алмаймыз, ... ... ... тапсырманы орындауға қазір мүмкіншілігі жоқ.
5. Өкілеттік (бұйрықтық) ... ... іске ... жарамсыз деп табылсын.
- жауапты адам тағайындалсын.
- бұл мәселегс байланысты жауапкершілік ... ... ... ... ... ... шара ... қосымша мүмкіндіктер қарастырылсыі:
- ... жолға қойылсын.
- ... бақылауға алынсын.
- ... өзгерістер енгізілсін.
- ... жол ... ... ... ... ... мәлімет бсру үшін
қолданылатын құрылымдар:
- ... ... ... ... ... ... ... ... мекен-жайға жіберілді.
- шара қолдануда
- мәліметтер құпия сақталады.
- күнделікті қатаң бақылау қойылды.
- қосымша қаржы бөлінді.
7. Хабарлау, мәлімдеу мақсатында колданылатын ... ... ... ... хабардар етеміз.
- ... ұйым хабарлайды.
- ... сізге хабарлаймын.
- ... туралы баяндаймын.
- ... туралы мәлімдеймін.
- ... ... ... ... ... ... қүрылымдар:
- көмек көрсету
- тексеріс жүргізу
- басқа жүмысқа ауысуыма байланысты
- ... ... ... ... ... кезектен тыс демалыс
- өтінемін
- сұраймын
- рұқсат ет
- жіберу
- назар ... ... ... ... ... таныстыру
9. Барынша жиі қолданылатын етістіктер:
орындау
шешу
жүктеу
міндеттеу
аяқтау
қамтамасыз ету
баяндау
|хабарлау ... ... ... ... ... ... салу ... ... ... жиі ... сын ... мен ... | |
|- ... |- ... |
|- тез ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ең ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... ... ... ... |- өте ... ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... |
| | ... ... жиі ... сөз ... хал ... хабар
атқарушылық тәртіп
аудан әкімі
әкімшілік жауаптылық әлеуметтік қамсыздандыру
әкімшілік-әмірлік әдіс әлеуметтік бағдардағы
бас пайда
басқару саласы
биржалық айналым
биржа мәжілесі білікті маман
бір жолғы жәрдем
біріңғай баға ... ... ... ... ... ... ... салттар
есеп айырысу шоты
еркін экономикалық есеп
жалпы түсім
жиынтық жоспар
жұмыс күші
заттай айырбас
заң жобасын дайындау
игі өзгерістер
көпшілік кітапханасы
кесімді ақы, кесімді нарық
қылмысты саралау
қызмет көрсету ... ... ... ... ... ара ... ашу
облыс әкімі
өнімді еңбек, өнеркәсіп бірлестігі
Президенттік кеңес
сенім грамоталары
сайлау жүйесі
сындарлы қызмет
табиғи өсім
ұлттық астамшылық, үлгі ереже
шығынсыз кәсіпорын
шығармалар жинағы
шығармашылық бірлестік
өргелі зерттеу
экономиканы өркендету
12.Құжат ... ... ... тіркестер
Ауызбірлік — үйымшылдық, татулық, ынтымақ, бір сөзділік.
Ат салысу — істің сәтті аяқталуы үшіи ... ... ... ... қалдырды — бастаган істі бітірмеді, текке, босқа қалдырды.
Баға берді — кддір-қасиетін, қүнын айырып дәл таныды. Орындалғ-ан ... ... ... — өмірін жақсы жаққа қарай өзгерту, қызметке тұру, түсу, т.б.
жағдайларда өз білімін, кабілетін сынаққа түсіру, тәуе-
бармады ...... ... ... ... ... анық-қанығына
көзі жетпеді, ақиқатын білмеді.
Басқосты — бір жерде жиналды, мәжіліс жасады, ...... ... ... ...... өз басынан өткізді.
Бастартгы — қарсылық білдірді, қызметті, істі, жүмысты атқаруды,
жауапкершілікті алмады, мақүлдамады.
Басыартық — қажетсіз, керексіз, бос ... ... ...... ... ... галасы жоқ.
Басьш ашты — күрделі бір мәселенің, галас істің шешімін тапты (хабарлады).
Беделі артгы — қадірі асты, абыройы елге жайылды.
Белелін ...... ... ...... абыройын кстірді, атына кір келтірді.
Беталыс — багыты, бара жатқан жағы.
Бетбұрды — келісті, ... ... ... ... ...... өзгеріс.
Бет түзеді — бегалды, бетқойды, алган бағытына қарай тура жүрді.
Бетіашылды — анықталды, өтірігі ... ... етіп ... ... ...... ... оңай емес.
Бетімен қоя берді — сшқандай заңга, ... ... ... ... ... бояуы сіңгсн — бір істің істеліп қойғандығы; мәселенің
шешілуге, ... ... ... өтіп ... ... ... бұрыштама сөздер
Бұйырамын
Растаймын
Куәландырамын
Растау үшін
Үзінді дурыс
Төлқужатсыз жарамсыз
Төлқүжат көрсеткенде
Көрсету ушін берілді
Негіздеме
Рұқсат етуіңізді сұраймын
Қол қою
Келісілді
Ескерту
Көшірме расталды
Қайта қабылданды
Денсаулыгына байланысты
Отбасы жагдайына
Қызметке тагайындау
Шарақалдану
Жұмыстау босату
Жолдама берілді
Комиссия құрамы
Талаппшрды ... ... ... ... күші ... ... ... бұзшсын
Қызметінен босатшсын
Жұмыстан шығарсын
Өтемақы төленсін
Жәрдемақы берілсін
Кезекті еңбек демалысы берілсін
Төменде көрсетілген
Төмендегідей
Жүзеге асырмады
Басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... туралы
Қайта қарау жөнінде
Тыңдалды
Таныстым
Келістім
Қарсыемеспін
Мәселе қаралады
Жауапты адам тағайындалсын
Іске қосылсын
Жарамсыз деп табылсын
Жауапкершілік жүктелсін
І4. Мекемеге немесе қызметкерге келіп түскен хатқа жауап
қайтарған кездс бірінші жолдың ... ... ... ... ... түскен хатқа" орай деп атап көрсетілуі ксрек.
Ш. Ресми қабылданған қаулы не шығарылған ... т.б. ... ... оның ... орындалмау жөнінде немесе сол қүжат бойынша
іске асырылып жатқан шаралар жөнінде дайындаған іс қағаздарына я ... ... ... орындалу барысына орай жазылған іс
қағаздарында алғашқы қүжат туралы айтылуы ... ... ... Президентінің 03.04.2002ж. ... туралы шығарған Жарлығына
сәйкес" немесе "Білім және Ғылым министрлігінің ... ... ... ... ... Іс ... окілеттік (бүйрықтық) бөлігі пункттерге бәлініп
көрсетіледі. Көлемі үлкен (1-2 беттен көп) ... ... ... дүрыс. Әр бөлімгс тақырып қойылғаны жөн.
\Цг. Қүжаттың әр бөлімі ... ... ... араб ... (1, 2, 3), ал ... рим ... (I, II. III). Ал пункт
ішіндсгі мәселелер саны ... ... ... ... ... ... қолданылып отырған ақпарат, молімсттің барлығы мүқият
тскссрілуі керск.
Қосымша
№2
Құжат мәтінінің сөздігі
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... адам ... ... ойып ... қалып; |
| ... жиі ... ... сөз |
| ... , сөз ... ... ... өкілдік берілген адамдар тобы |
|Комитет ... бір ... шешу үшін ... |
| ... ... ... ... ... жиын, кеңес; |
| ... және ... ... елдерінде заң |
| ... ... ... аты ... ... банк ... ... орындарының |
| ... ... ... ... заң ... ... ... |-куә ... |-куә ету ... ... |
| | ... | |
| | ... ... ... ақша ... |
| ... ... иесі. |
| ... , ... ... ... ... ұйымның қаржысы мен бағалы |
| ... ... ие ... ... ... ... ақша, қазына билеті ... ... ... бас иіп ... мұсылман |
|Қайтарым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| | ... |-заң ... ... ... ... |
| ... иесінің қызмет мерзімі |
|Лизинг ... ... ... /машина, |
| ... ... ... және т.б./ |
| ... ... ... |
| ... етуімен сатып алуға қаржы бөлу |
| ... ... ... тауар әкелуге немесе тауарды |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... алып , ... ақша ... |
| ... ... ... ... ақшаны билеттер бойынша |
| |ұту. ... | ... ... ... ... ... ... үндеу ... ... ... ... лекция я содан|
| ... ... ... ... ... ... жиын ... ... ... ... ... |
| ... адамдардың меншік құқығын /жерге, |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... көзі ... ... |
| | ... | ... ... ... ... бір пән ... ... |
| ... ... тізбесі; |
| ... ... ... ... ... ... ... /әкімшілік орган/ |
| ... ... ... ... ... ... ақша белгісінде көрсетілген баға |
|Норматив ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... белгілейтін /ереже |
| ... акт/ ... |-бір ... екінші үкіметке |
| ... ... ... нотасы/ |
|Нотариалды ... ... мен заң ... |
| ... рәсімдейтін ... ... ... мен заң актілерін |
| ... ... ... ... |
| ... адам ... ... |
|Ноу-хау ... ... ... , |
| ... ... толық не мүлде |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... белгі, сандық қатар ... | ... ... /жағымды, жағымсыз бейне/ ... |-нық ... ... ... зор ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... басқару органы/ |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... | ... ... ... ... ... ... ... ... да бір ... ... бір бөлігі, |
| ... ... ... ... |
| ... , ... ... өлшеу үшін |
| ... ... ... ... заң ... ... ... ... ... бір ... ... ... |
| ... ... |
| ... тапқан адамға өзі ашқан жаңалықты|
| ... ... ... ... |
| | ... ... бар ... |-бір ... жеке ... ... |
| ... ... ... ... ... |-бір ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... қоғамды немесе ғылыми мекемені|
| ... бір ... ... ... |
| ... ... ... ... ... төралқасы |
| ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... белгілеу ... ... ... ... ... ... бір елде тұрақты орналасқан |
| ... ... жеке ... |
| ... , ... ... ... ... ... ... ... |
| ... жазылатын пікір. ... | ... ... ... |
| ... қолдану /сот үкімін мақұлдау, |
| ... ... ... ... бөлім, бөлік ... ... және ... орта ... ... |
| |оқу ... оқу ... жартысы |
|Сессия ... ... ... , ... ... мекемелердің, оқу орындарының жұмыс |
| ... ... ... бір ... ... ... |
| ... ... ... ... ... бір қоғам ұйымдары мүшелерінің, |
| ... ... ... жиналысы |
|Сілтеме ... ... ... ... |
| | ... | ... |-бір ... алу үшін ... ... не |
| ... ... түбірлігі /бензин алу |
| ... ... ... ... ... ... лекцияның қысқа |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... хабарласудың халықаралық желісі|
|Теңге ... ... ақша ... ... ... ... ... немесе |
| ... өзге де ... іске |
| ... тапсырыс берудің ерекше нысаны |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... көзделеді/ ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... асып кету |
| ... ... бір ... ... жерге,|
| ... жер ... ... |
| ... ... өткінші жүк |
|У | ... ... ... адам ... ... және ірі ... |
| ... ірі қалаларға шоғырлануы |
|Ұ | ... ... ... | ... ... ... |-бір ... ... ... бір |
| ... ... ... | ... ... ... ... ... дәл |
| ... нұсқасы ... ... ... ... кәсіпорны, |
| ... ... ... ... ... тән |
| ... ... ... үлгі ... ... ... мәслихат ... ... ... бір ... ... ... тобы немесе партия ішіндегі жеке |
| |топ, жік ... ... рөл, ... ... ету аясы|
|Х | ... ... және ... ... ... |
| ... ... жаратылыстану ғылымы |
|Хроника ... |
| ... ... ... ... ... ... /қазақ |
| ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| | ... | ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... хат жазуға арналған жазу |
| ... ... ... ... |
| ... тікбұрышты/ |
| |3/ даяр ... ... ... сөз ... |
| ... ... | ... ... ... | ... ... ... шығару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тауарларын әкелуге , әкетуге |
| ... тиым ... ... ... және бағалы қағаздардың шығарылуы |
| |мен ... ... ... ... тіл ... | ... ... ғылымдарының жиынтығы; |
| ... ... ... |-заң ... жөніндегі маман, заңгер |
|Юстиция ... ... ... жүйесі |
Қосымша №3
Құжат мәтіндеріндегі нормадан ауытқу
Сіздің Біріккен ... ... ... қолдайтыныңыз үшін
өзімнің шынай құрметімді жеткізгім келеді. /3-бет/
Сіздің кітабыңыз ... ... ... куәсі болып табылады, әрі
сөз жоқ,Ұйымның тарихын тануға қосылған елеулі үлес деп қарастырылады
/3-бет/
Сіздің маған арнаған жылы сөздеріңізге барынша тебірендім ... ... ... сендіруімді қабыл алғайсыз.
/3-бет/
Қауіпсіздік Кеңесі жоғарыдағы ... ... ... Бас
Ассамблеяның жұмысын жалғастыратын қырық алтыншы сессиясына өз ... үшін ... ... ... ережесіндегі 60 ережесінің соңғы
пунктіндегі тәртіпке арқа сүйегенін көрсеткіш келеді.
/53-бет/
Бас хатшы Мырза, менің ... зор ... ... ... ... ... ... Ұйымына мүше болып
қабылдануына байланысты шын жүректен құттықтауымды қабыл ... ... ... ... ... ... ... Біріккен
Ұлттар Ұйымында әскери блоктардың қарсы тұруына ... ... ... табы ... . ... ... сессияға баяндамасында ғадамдық ... одан ... ... атап өтілді./60- бет/
БҰҰ мақсаттары мен ұстанымдарынан ауытқымаған және халықтар арасындағы
достық қарым-қатынасты дамытқаны үшін терең ... ... ... ... ... ... ... мұна
мемлекеттер климаттың өзгеруіне соқтыратын парник ықпалын туғызбас үшін газ
бөлуді азайту жөнінде заңдық міндеттемелер ... ... ... ... ... ... үміттенеміз және сенеміз./108-бет/
Алдағы бірнеше жылдарыңыз өте қиын болады.Бірақ,нарықтық экономика сіздерге
жемісін жеудің, адамдар өмірін ... үшін ... ... ... /108-бет/
Қазақстанда ЮНИСЕФ-тің оң ниетті әрекетін жоғары бағалайды.
/111-бет/
ЮНИСЕФ тарапынан Қазақстанға ТМД-ның басқа да ... ... ... ... ... ... ... шешім
қабылданады. /112-бет/
Мен өзіміз жаңа ғана куәсі ... ... ... ... ... ... жөн санайды деген сенімдемін, ... ... ... деп ... ... ... және пәкістандық сынақтардан айыптаймын.Олар онсыз да
ширығып тұрған қарым-қатынасты ... ... ... ... те ... ... қару жасау жұмыстарын
қаңтарып қоюы тиіс , ... қару саны өсуі ... ... өшуі керек./249-
бет/
/ Мысалдар Ақмарал Арыстанбекова Ұлттар Ұйымы және Қазақстан
Алматы , «Аударма» баспасы,2004 кітабынан алынды/
Қазақстан бүгінгі ... ... ... ... мен саяси
демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам ... тұр. /Ана тілі ... ... 2006 ... ... әлеуметтік саясат –ол халықты ... ... ... ... келеді және болып қала береді. / Президент ... ... 5 ... 2006 ... ... ... ратификациялаған халықаралық шартта
осы заңда көзделгендерден өзгеше ережелер белгіленсе, онда халықаралық
шарттың ... ... ... Қазақстан №31 /24284/ 2006
Ел экономикассындағы өрлеудің тұрлаулы әрі серпінді сипатын ұстап
тұру үшін мемлекет қазынагерлік , кредит- ақша ... , ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу тетіктерін
пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ... ... ... ... 2006 ... 1 ... оралмандарды арнаулы орталықтарда алдын –ала ... ... мен ... үшін ... ... ... ... керек. ./ Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың
Қазақстан ... ... 2006 ... 1 наурыз/
Құжат мәтінінде жиі кездесетін сөз тіркестері
азаматтық хал актілері
ақпарат ... ... ... ... ... қамсыздандыру
әкімшілік-әмірлік әдіс әлеуметтік бағдардағы
бас пайда
басқару саласы
биржалық айналым
биржа мәжілесі білікті маман
бір жолғы жәрдем
біріңғай баға белгілеу
депутаттық кеңес
депутаттың сұрау салуы, дербес құрам
дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... түсім
жиынтық жоспар
жұмыс күші
заттай айырбас
заң жобасын дайындау
игі өзгерістер
көпшілік кітапханасы
кесімді ақы, кесімді нарық
қылмысты саралау
қызмет көрсету саласы
лауазымды адам
лауазымдық жалақы
материалдық ынталандыру
мемлекеттік сақтандыру
міндеттің ара ... ... ... ... ... ... ... грамоталары
сайлау жүйесі
сындарлы қызмет
табиғи өсім
ұлттық астамшылық, үлгі ереже
шығынсыз кәсіпорын
шығармалар жинағы
шығармашылық бірлестік
Сіздің Бірікке ... ... ... ... үшін өзімнің
шынай құрметімді жеткізгім келеді. /3-бет/
Сіздің кітабыңыз Сіздің мұратыңыздың жарқын куәсі болып ... әрі ... ... ... ... елеулі үлес деп қарастырылады
/3-бет/
Сіздің маған арнаған жылы сөздеріңізге барынша ... ... ... ... ... ... ... Кеңесі жоғарыдағы қарарды қабылдау барысында Бас ... ... ... ... ... өз кепілдемесін ұсыну үшін
өзінің Рәсімдеудің уақытша ... 60 ... ... ... арқа ... көрсеткіш келеді.
/53-бет/
Бас хатшы Мырза, менің барынша зор құрметіме сендіруімді қабылдаңыз.
/54-бет/
Қазақстан Республикасының Біріккен ... ... мүше ... ... шын ... ... қабыл алыңыз
/57-бет/
Елу жылда-ел жаңа.Өз өмірінің алғашқы жарты ... ... ... ... ... қарсы тұруына жалғасқан ересен державалардың
теке-тіресінің табы қалды . ... ... ... ... ... ... ахуалдық одан
сайын нашарлағаны атап өтілді./60- бет/
БҰҰ мақсаттары мен ұстанымдарынан ауытқымаған және халықтар ... ... ... үшін ... құрметін білдіреді.
Арнайы сессияда қабылданған қорытынды құжатта БҰҰ-ға ... ... ... соқтыратын парник ықпалын туғызбас үшін газ
бөлуді азайту жөнінде заңдық міндеттемелер ... ... ... ... Қазақстаннан қатты үміттенеміз және сенеміз./108-бет/
Алдағы бірнеше жылдарыңыз өте қиын болады.Бірақ,нарықтық экономика сіздерге
жемісін жеудің, адамдар ... ... үшін ... ... ... ... ЮНИСЕФ-тің оң ниетті әрекетін жоғары бағалайды.
/111-бет/
ЮНИСЕФ ... ... ... басқа да тәуелсіз
мемлекеттерге көмек көрсету жөніндегі жалпыға ортақ, салмақталған ... ... ... жаңа ғана ... болған көріністен кейін Ассамблея
мәжілісті дереу жапқанды жөн санайды деген сенімдемін, осылайша ... ... деп ... ... үндістандық және пәкістандық сынақтардан айыптаймын.Олар онсыз да
ширығып тұрған қарым-қатынасты шатаққа айналдырды /249-бет/
Екі мемлекет те ... ... қару ... жұмыстарын
қаңтарып қоюы тиіс , ядролық қару саны өсуі емес, біртіндеп өшуі керек./249-
бет/
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... мен ... |
| |қызметі Мектеп;Алматы, 1969 |
|2 ... Р., ... ... ... ... тілі және |
| |оның тарихи кезеңдері ... ... тілі ... |
| ... Алматы; Ғылым ,1987 |
|3 ... ... ... ... |
|4 ... Р. ... ... ... тарихы Алматы;Ғылым,1993 |
|5 |Исаев С. Қазақ әдеби ... ... ... ,1989 |
|6 ... ... ... ... –М.,1961 |
|7 ... Л.Іс ... ... жүргізу |
| ... Ана тілі ,2001 |
|8 ... Ш. ... ... терминденуі Алматы;Ғылым , |
| |1998 |
|9 ... Ә. ... және ... ... ... ... правила документирования и управление документацией в |
| |учреждениях и организациях республики Казакстан ... ,1992 ... ... ... ... З.,Қадашева Қ.,Сүйлейменова Э.,Ресми іс |
| |қағаздары Астана ,2000 ... ... ... ... ... |
| ... ... ,1996 ... |Балақаев М.Қазақ тілі мәдениетінің мәселелері ... ,1965 ... ... ... Б.,Іс ... ... –Составление деловых|
| |бумаг Алматы,2000 ... ... ... ... қазақ тілі.Алматы ,1975 |
|17 ... ... ... ... ,2003 ... ... В.В.Силистика текста Москва; Наука,1980 ... ... ... әдеби тілі.Алматы;Ғылым ,1987 ... ... ... ... ... ,2003 ... ... істерін қазақ тілінде жүргізу туралы Қазақстан Орталық |
| ... ... 1923 жылы 22 ... ... |
| |Ана тілі ,10 ... 1999 ... |Солганик Г.Я. Стилистический словарь публицистики. |
| ... ... ... ,1999 ... |Аманжолов С.Қазақтың әдеби тілі Алматы ,1975 ... ... ... Б. ... ... ... ... |
| |/іс жүргізу терминдері /Алматы,-1961 ... ... ... Э. Іс қағаздарының орысша-қазақша |
| ... ... ,1992 ... ... ... ... ... Э.Д. |
| ... ... тілі ... ... |
| ... ПВ 2002» ... |Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001 -2010 жылға арналған |
| ... ... 2001 ... |Ана тілі 10қаңтар,1999 жыл. ... ... ... жазу ... ... ... мен ... құрылымдар
1.Ескерту мәнін беру үшін қолданылатын құрылымдар:
-қазанның 9-ы күні келісілген мерзімнің аяқталатынын есіңізге саламыз.
- мына ... ... ... ... ... ... ... ескертуді қажет деп санаймыз
- ... жөніндегі келісім үстіміздегі жылдың 1-ші қаңтарынан күшіне
снетіндігін ... ... ... ... өз тарапымыздан тоқтатуға құқылы екскімізді
сскертеміз.
2. Айтылатын мәселеге байланысты дәлелдер келтіру, себебін түсіндіру ... ... ... ... ... ... тәжірибе алмасу мақсатында жіберіліп отыр.
- ... мекемеде орын алып ... ... ... ... ... ... ... шешімнің қабылдауына байланысты ...
- ... жөндеу жүмыстарының аяқталуына байланысты...
- ... алдын-ала қол жеткізген келісімге сәйкес...
- Сіздің талабыңызға орай:
- ... ... әлі де орын алып ... ... ... ... ... ... Өтініш білдіру үшін қолданылатын синтаксистік қүрылымдар:
- Менің мекен-жайыма жолдауыңызды сүраймын.
- Аса қажет болғандықтан өтініп сүраймын.
осы мәселенің шешілуіне мұрындық болыңыз.
- ... ... ... ... ... ... ... ... өкілімен жасалған келісімді ескере отырып, бар мүмкіндікті
қарастыруыңызды ... ... ... ... ... ... ... орындалмайтындығын білдіру
үшін қолданылатын қүрылымдар:
- ... байланысты сіздің өтінішіңіз орындалмады.
- ... өкінішке орай сіздің ... ... ... .. ... орай сізге қажетті мәліметті бере алмаймыз, себебі...
- мекеменің аталған тапсырманы орындауға қазір мүмкіншілігі жоқ.
5. Өкілеттік (бұйрықтық) ... ... іске ... ... деп табылсын.
- жауапты адам тағайындалсын.
- бұл мәселегс байланысты жауапкершілік (аты-жөні)-ге жүктелсін.
- мәселені қарау (аты-жөні)-ге тапсырылсын.
- шара қолданылсын.
- қосымша мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жол берілмесін.
6. Ксйбір маңызды мәселелер жөнінде ... бсру ... ... ... ... ... қолма-қол жіберілді.
- ... құжаттар сіздің мекен-жайға жіберілді.
- шара ... ... ... ... ... ... ... қойылды.
- қосымша қаржы бөлінді.
7. Хабарлау, мәлімдеу мақсатында колданылатын кұрылымдар:
- ... ... ... ... ... ... ұйым хабарлайды.
- ... сізге хабарлаймын.
- ... туралы баяндаймын.
- ... туралы мәлімдеймін.
- ... жөнінде сізге мәлімет жеткіземін.
8. ... ... ... ... тексеріс жүргізу
- басқа жүмысқа ауысуыма байланысты
- отбасы жағдайына байланысты
- кезекті демалыс
- кезектен тыс демалыс
- өтінемін
- сұраймын
- рұқсат ет
- жіберу
- назар ... ... ... ... ... ... Барынша жиі қолданылатын етістіктер:
орындау
шешу
жүктеу
міндеттеу
аяқтау
қамтамасыз ету
баяндау
|хабарлау ... ... ... ... ... ... салу ... ... ... жиі қолданылатын сын есімдср мен үстеулср:
| | |
|- ... |- ... |
|- тез ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ең ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... ... ... ... |- өте ... ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... |
|- ... |- ... |
| | ... ... жиі кездесетін сөз тіркестері
азаматтық хал актілері
ақпарат хабар
атқарушылық тәртіп
аудан әкімі
әкімшілік жауаптылық әлеуметтік қамсыздандыру
әкімшілік-әмірлік әдіс ... ... ... ... ... мәжілесі білікті маман
бір жолғы жәрдем
біріңғай баға белгілеу
депутаттық кеңес
депутаттың ... ... ... ... ... салттар
есеп айырысу шоты
еркін экономикалық есеп
жалпы түсім
жиынтық жоспар
жұмыс күші
заттай айырбас
заң жобасын дайындау
игі өзгерістер
көпшілік кітапханасы
кесімді ақы, кесімді нарық
қылмысты саралау
қызмет ... ... ... ... ынталандыру
мемлекеттік сақтандыру
міндеттің ара жігін ашу
облыс әкімі
өнімді еңбек, өнеркәсіп бірлестігі
Президенттік кеңес
сенім грамоталары
сайлау жүйесі
сындарлы қызмет
табиғи өсім
ұлттық ... үлгі ... ... ... ... ... ... мәтінінде қолданылатын тұрақты тіркестер
Ауызбірлік — үйымшылдық, татулық, ынтымақ, бір сөзділік.
Ат салысу — істің сәтті ... үшіи ... ... ... ... ...... істі бітірмеді, текке, босқа қалдырды.
Баға берді — кддір-қасиетін, қүнын айырып дәл таныды. Орындалғ-ан ісгі
ескерусіз қалдырмады.
Бағын сынау — өмірін ... ... ... ... ... ... ... т.б.
жағдайларда өз білімін, кабілетін сынаққа түсіру, тәуе-
бармады (жетпеді) — істіц, ... ... ... ... анық-қанығына
көзі жетпеді, ақиқатын білмеді.
Басқосты — бір жерде жиналды, мәжіліс ... ...... ... ... ... — оқиғаны өз басынан өткізді.
Бастартгы — қарсылық білдірді, қызметті, ... ... ... ... ...... керексіз, бос нәрсе (мәселе), жағдай.
Басыашық — ап-айкын, даусыз, ешкімнің галасы жоқ.
Басьш ашты — ... бір ... ... ... ... тапты (хабарлады).
Беделі артгы — қадірі асты, абыройы елге жайылды.
Белелін ...... ... ...... ... ... атына кір келтірді.
Беталыс — багыты, бара жатқан жағы.
Бетбұрды — келісті, көнді, өзгерді. Орыіщауга шешім қабылдады.
Бетбүрыс — ... ... ... — бегалды, бетқойды, алган бағытына қарай тура ...... ... ... ... етіп ... жасырганы
жария болды.
Бетіқатты — шешілуі қиын, оңай емес.
Бетімен қоя берді — ... ... ... ... бағындыр-мады;
кдрамады, реттемеді.
Болары болып, бояуы сіңгсн — бір істің істеліп қойғандығы; ... ... ... мсрзімінің өтіп кеткендігі.
13.Құжат мәтінінде қолданылатын бұрыштама сөздер
Бұйырамын
Растаймын
Куәландырамын
Растау үшін
Үзінді дурыс
Төлқужатсыз жарамсыз
Төлқүжат көрсеткенде
Көрсету ушін берілді
Негіздеме
Рұқсат етуіңізді ... ... ... ... ... жагдайына
Қызметке тагайындау
Шарақалдану
Жұмыстау босату
Жолдама берілді
Комиссия құрамы
Талаппшрды орындаймын
Ішкі тәртіп ережелері
Күші жойшады
Заңдық күші бар
Заңмен қудаланады
Міндеттеледі
Жеке еңбекшарты бұзшсын
Қызметінен босатшсын
Жұмыстан шығарсын
Өтемақы төленсін
Жәрдемақы берілсін
Кезекті еңбек ... ... ... ... алады
Тағайындалды
Жетік білуі тиіс
Қамтамасыз етеді
Өзгеріс енгізу жөнінде
Қайта сайлау туралы
Қайта қарау жөнінде
Тыңдалды
Таныстым
Келістім
Қарсыемеспін
Мәселе қаралады
Жауапты адам тағайындалсын
Іске қосылсын
Жарамсыз деп табылсын
Жауапкершілік жүктелсін
І4. ... ... ... ... ... ... ... кездс бірінші жолдың ортасына "Сіздсн 12.03.2002ж.
1212 номермен келіп түскен хатқа" орай деп атап көрсетілуі ксрек.
Ш. ... ... ... не ... ... т.б. ... ... оның орындалу, орындалмау жөнінде немесе сол қүжат бойынша
іске асырылып жатқан шаралар жөнінде ... іс ... я ... ... ... ... барысына орай жазылған іс
қағаздарында алғашқы қүжат туралы айтылуы керек. ... ... ... ... ... туралы шығарған Жарлығына
сәйкес" немесе "Білім және Ғылым министрлігінің 13.01.2002ж. ... ... ... т.с.с
15 Іс қағаздарының өкілеттік (бүйрықтық) бөлігі пункттерге бәлініп
көрсетіледі. Көлемі үлкен (1-2 беттен көп) ... ... ... ... Әр ... ... ... жөн.
\Цг. Қүжаттың әр бөлімі нөмірленуі керек. Пункттер араб цифрымен
нөмірленеді (1, 2, 3), ал ... рим ... (I, II. III). Ал ... ... саны ... көрсетіледі (бірінші, екінші,
үшіншіден) т.с.с.
Іс қағаздарында қолданылып ... ... ... ... ... керек.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әңгімелеу мәтінінің тілдік-стилистикалық сипаты151 бет
Promt 98 бағдарламамен жумыс істеү5 бет
Аударма-түсінігі,түрлері,маңызы8 бет
Интерференция құбылысы118 бет
Сөз этикет бірліктерінің қолдану орны мен жұмсалу аясы40 бет
Қазақ және түрік тілдеріндегі астрономиялық атаулардың лексикографиялық деректердегі көрінісі мен семантикасы79 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Алматы облысы Кербұлақ жайылымындағы боз жусанның (Аrtemisia terrae-albae )морфо-анатомиялық ерекшеліктерін зерттеу64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь