Тұлға-қоғам мүшесі

Жаңа туған нәресте адам деп аталғанымен, тұлға деген атқа көпке дейін ие бола алмайды. Өйткені, кісі болып, ержету үшін бала оңы мен солын, өзінің «менің» басқа «мендерден», яғни басқа адамдардан ажырата білуі тиіс. Сондықтан да нәресте ,сәби, бөбектерді кісі,тұлға деп айту қиын. Есейіп,ер жетіп, өз бетінше әрекет ете алатын адамды ғана кісі, не тұлға дейміз. Қандай да болмасын бір іспен айналысатын, азды-көпті өмір тәжірибәсі, білімі мен дағдысы, икемі, дүние танымы, сенімі мен талғам-мұраты, бағыт-бағдары бар адамды тұлға деуге болады. Мінез қабілеті бір сыдырғы қалыптасып үлгерген, өзінің іс-әрекетін тізгіндей білетін, өз бойындағы жаман-жақсы қылықтары үшін жауап бере алатын адамды да кісі, не тұлға деймиз. Тұлғаның түрлері сан алуан. Оның жақсы, озық, ерен, топжарған түрлерімен қатар жауыз, керітартпа, бұзық қасқай т.б толып өкілдері болады. Мәселен, бүкіл әлемді қан қақсатқан Гитлер адамзатқа қас жауыз тұлға.
Халық түсінігінде мінез-құлықтың әр түрлі жағымды жақтары ' «кісілік» ұғымының төңірегіне топтасады. Кісіліктің басты белгілері: ар- ұятты қастерлеп сақтау, намыстылык, мейірімділік пен қайырымдылық, ізеттілік, адамдық пен шыншылдык, ілтипаттылық пен кішіпейілділік. Қазақ дәстүріндегі үлкенді сыйлау, оның алдынан кесе өтпеу, оған міндетті түрде сәлем беру, үйге келгенде төрдең орын беріп, кісінің көңіл-күйіне қарап, орынсыз сөзге араласпау кісілікке жарасымды қасиеттер.
Сондықтан адамның жеке басының психологиясын ұғыну үшін ен алдымен оның әлеуметтік жағдайын,яғни оның қандай коғамның мүшесі, қандай таптың өкілі екендігін, нақтылы кәсібін, білімін, іс-тәжірибесін білуіміз қажет.
        
        Жаңа туған нәресте адам деп аталғанымен, тұлға деген атқа ... ... ... алмайды. Өйткені, кісі болып, ержету үшін бала оңы мен солын, өзінің
«менің» басқа «мендерден», яғни басқа адамдардан ... ... ... да ... ... ... кісі,тұлға деп айту қиын. Есейіп,ер
жетіп, өз бетінше әрекет ете алатын адамды ғана ... не ... ... да болмасын бір іспен айналысатын, азды-көпті өмір тәжірибәсі,
білімі мен дағдысы, ... ... ... сенімі мен талғам-мұраты, бағыт-
бағдары бар адамды тұлға деуге болады. Мінез қабілеті бір ... ... ... іс-әрекетін тізгіндей білетін, өз бойындағы
жаман-жақсы қылықтары үшін жауап бере алатын ... да ... не ... ... ... сан ... Оның жақсы, озық, ерен, топжарған
түрлерімен қатар жауыз, керітартпа, бұзық қасқай т.б толып өкілдері болады.
Мәселен, бүкіл әлемді қан ... ... ... қас ... ... ... мінез-құлықтың әр түрлі жағымды жақтары ' «кісілік»
ұғымының төңірегіне топтасады. Кісіліктің басты белгілері: ар- ... ... ... ... пен ... ізеттілік,
адамдық пен шыншылдык, ілтипаттылық пен кішіпейілділік. Қазақ дәстүріндегі
үлкенді сыйлау, оның алдынан кесе өтпеу, оған ... ... ... ... ... ... орын беріп, кісінің көңіл-күйіне қарап, орынсыз сөзге
араласпау кісілікке жарасымды қасиеттер.
Сондықтан адамның жеке ... ... ... үшін ен ... ... ... оның қандай коғамның мүшесі, қандай таптың
өкілі екендігін, нақтылы кәсібін, білімін, іс-тәжірибесін ... ... (лат. ... ... жеке ... ... бір қоғамның
немесе қауымдастықтың мүшесі ретінде сипаттайтын, оның әлеуметтік ... ... ... мағынасында қолданылады. Мысалы, педагог оқушы-
жасөспірімнің тұлғасы туралы; әлеуметтанушы жұмысшының ... ... ... ... ... ... холериктің тұлғасы туралы
айтқанда, олардың әрқайсысы, ең алдымен, адамды — ... ... ... ... етіп ... солар үшін тұрпатты және
мәнді, оларды өзгелерден абстракциялап тұратын ... ... отыр ... ... ...... ... ретіндегі, әлеуметтік даралық
сапасындағы адам, қоғамдық қатынастардың жиынтығы ... ... ... әлеуметтік өмірде болып жатқанның ... өз ... ... алып ... ... ... ... адам" және "жеке тұлғалық" ұғымдарымен
шатастыруға болмайды. Тұлғаның бірегейлігіне, қарапайым ... ... ... шек ... алмайды.
Адамдардың қоғамдық организм ретінде өмір сүруінің өзі ... ... ... ... ... Ол ... екі ... болады. Қоғам
жеке адамға әсерін тигізіп қана қоймайды, жеке адам да ... ... ... ... отырады. Адамның тұлға ретінде ... ... бірі — оның ... ... ... ... ... қызмет объектісі болып табылатын адам өмір сүріп жатқан қоғамда
іске асады. Жеке адам ... адам ... ... ... ... бар
қоғамда өмір сүрудің белгілі бір тарихи формасын табады.
Тұлға ... ... ... ... ... антропологтар зерттеу объектісі ретінде
қарастырады. Педагогтар мен психологтар үшін тұлғаны қалыптастыру — ... ... ... ... әр ... ... ... ұстанымдармен келеді.Олардың жұмыстарының нәтижелері
қоғамдық тәжірибемен өлшенеді.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның түрлі әлеуметтік-тарйхи типтері,
бірегей кейіпкерлер жасалған.Тұлғаны бейнелеуге арналған өнер туындылары да
аз емес.
Тұлға негізі ... ... Одан әрі ... қалыптасуы отбасы-
балабақша, отбасы-мектеп одақтарының ықпалымен өтеді. Тұлғаның қалыптасуына
адамның (баланың) бос уақытын өткізетін ... ол ... ... ... ... ресми тәрбие орындарынан төрі, кездейсоқ ортадан алған
әсерлер жетегімен кететін жағдайлары да ... ... ... айқындау мүмкін емес. Ол үрдіс өмір бойы
жүріп жатады. Егер адам жеке ... ... мен ... ... үшін
белсенді әрекет ете бастаса, сол ... ... оның ... ... мәні мен ... ... ... болады
Материалистік ұстанымға сәйкес, адам — тарихи процестің субьектісі,
Жердегі материалдық және рухани мәдениеттің дамуы (homo zapiens ... Адам ... ... ... енуге, әлеуметтік жан,
тулға болуға қабілетті.
Егер адам қоғамда өсіп, өмір сүрсе, оның әлеуметтену қабілеті дамиды.
Егер оның өмірі ... тыс ... онын ... ... ... Адам ... қоғамда ғана адам.
Әлеуметтену, әлеуметтік рольдерді орындау барысында адам өзін қоршаған
ортадан бөле отырып, өзінің "жеке"өмір сүруі туралы санасын қалыптастырады,
өз ... ... ... ... өзінің субьективтік "Менін''
сезінеді. Ол сондай-ақ мәдени идеалға ие болып, оған ... ... адам ... бір ... ... ... ... ие. Сыртқы
келбеттерінің айырмашылықтарына қарамастан, барлық адамдар биологиялық
тұрғыда бір түрге жатады. Жалпы ... ... ... ... ... ... дәрежедегі икемділігі.
Сонымен бірге адам - биоәлеуметтік тіршілік иесі:ол-табиғаттың бөлігі
және ... ... ... қоғам мүшесі. «Адам»ұғымы биолоғиялық және
әлеуметтік ... ... бұл ... ... ... табиғи
негіздер жатқанымен, оны табиғаттың өзге бөліктерінен ерекшелендіреді.
Әлеуметтік мәннің ... ... ... ... ... жойылып кетуін білдірмейді, қоғам қажеттілігіне ... ... ... ... ... Егер бұл процесс
табысты өтсе, біз жеке ... ... ... Жеке ... қасиеттерін түзу
нерв әрекеттерінің, темпераментінің, ... ... ... ... ... байланысты болатынын ескерту
қажет.Барлық тұлғалардың өзінің биологиялық, психологиялық сипаттамалары
(эмоциялары, ... ... ... ... ... ... т.т ... Бұл сипаттамалар әрбір тұлғаға жеке мінез береді.
Жеке тұлға - ... ... ... бар ... индивид.Мұндай
сапалары аз болған сайын, ол тұлғалық қасиеті де аз. Оны өз ... ... ... ... ... оның тұлғалық қасиеттері оның ... және ... ... ... ... ... арқылы оның ішкі әлемі, адамгершілік және басқа ... ... ... ... ... болады.
Бұл мәселемен айналысатын ғалымдар "күнделікті маңызды роль ... ... ... ... болуы мүмкін", әйтсе де адамның
барлық мінез-құлығын инстинктермен түсіндіруте болмайды, ... ... ... ... жібере алмайды, бірақ туа ... ... ... ... қате ... еді ... (Шибутани Т.
Әлеуметтік психология М, 1989,448-бет.)
Оның үстінде, балалық шақта қалыптасқан сезімдер үлгісі бүкіл ... ... ... ... ... ... ... болмайды.Мысалы, кейбіреулер
барлық беделді тұлғаларға -мұғалімге, полицияға, шеберлерге және т.б. —
көбінесе өз ... ... ... ... ... өз ... ата-анасына деген жеке көрушілігін басқаларға аударады.
Әлеуметтік психологтар бәрінен де ... ... өз ... Мен - ... адам ... ... ... жасайды, ол
өзін өзіне басқалардың (яғни айналадағы жақьш ... ... ... ... құндылығын сезіну адамның өзіне тең санайтын адамының
махаббаты мен ... ... және ... ... ... ... өз балалары "жақсы" ... ... ... бергенде ғана оларды сүйкімді.Кейбір ата-аналар
балаларьш өздері қол ... ... ... ... ... деп ... бала ... бастап баласы ешқандай қызықпаса да, ... ... ... ... ... ... ие ... бірақ
олар сәтсіздікке де ұшырап, ұжданы ... азап ... өзін ... деп ... өте жас болып және алда күтіп тұрған табыстар мен сәтсіздіктерге
байланысты өзгермесе, оның өзіндік адамгершілік сезімі қалыптасады. ... деп ... ... сүюі де ... Өзіндік адамгершілігі
төмен деңгейдегі адам құрметтеу мен махаббатқа ... ... ол ... үшін ... ... нысаннан басқа біреуді сүюге қабілетсіздігін
ойлайды.
Зерттеушілер жеке ... ... ... компоненттерден
тұратындығын көрсетеді:
Бірінші компонент - әр ... ... ... ... мен мүдделер, идеялар, практикалық мақсаттар жүйесі енетін
жеке тулғаның ... ... ... ... жетекші мәнге ие, ал
қалғаңдары тірек болу ролін атқарады. Мысалы, ... ... ... ие ... ... ... ... компонент - табысқа жетуде жеке тұлғаның мүмкіндіктері, оның
қабілеттері. ... ... ... және ... әсер ... А.С.Пушкин өзін тарихшы, талантты суретші ретіңде көрсете білсе де,
оның ақыңдық дарыны басым.
Үшінші компонент —мінез, яғни ... ... ... ... ...... рухани өмірінің мазмұны мен формасының
бірлігінен тұратын күрделі синтетикалық білім ... ... жеке ... ... ... да, ... бағыттылық пен еріктер,
интеллектуалды және ... ... ... ... ... және т.б) ... ... ерекшеліктердің күрделі
жүйесін білдіреді. Мінездер жүйесінен жетекші қасиеттерді де көруге ... ... ... моральдік (адамдарға деген қайырымдылық не
рақымсыздық, айналасындағыларға деген жауапкершілік, ... ... ... ... ерік сапалары (табандылық, өжеттік, сабырлылық және
т.б) жатады, олар белгілі бір ... ... мен ... ... тәсілдерін шешеді.
Мінез дегеніміз оған тән мінез-құлыққа алып келетін тұрақты жоғары
дәрежедегі дербес жеке тұлғаның ерекшеліктерінін ... ... бір ... ... мен шарттарында).
Сапалардың, мінездердің салыстырмалы түрдеіі тұрақты жүйесі бола
отырып, бүкіл өмір жолы процесінде қалыптасып, ... ... ... ... яғни басқа тұлғаларға, өз-өзіне, ісіне қатысты көрінеді.
Мінезді ... ... ... ... ретінде қарауға болмайды.
Мінез икемді және оны тәрбиелеуге болады.
Басқаларына сүйенетін төртінші компонент, ... "Мен" ... ... ... ... табылады.
"Мен" - жеке тұлғанын өзін тануы жөніндегі ... ... ол ... жасау және әрекеттер мен қылықтарды реттеу, өмірді жоспарлау.
Жеке тұлғанын шындық өмірмен ... ... ... қамтамасыз
етеді, ол арқылы жеке тұлғаның қасиеті қалыптасады. ... ... ... процесс ағымына әсер етеді. Жеке тұлғаның психикалық өмірінің
құрылымы күрделі, көп қырлы және ... ... ... ... байланысты және өзара шарттас.
Жеке тұлғаның дамуына байланысты оның ... да ... ... ... ... тұлғаның құрылымы шартты түрде ... ... адам ... ... одан өмір ... ... ... ... ... ... жиынтығы болады. Соған
сәйкес, әр адам ... және ... ... ... және ... қана ... өзімен өзі болуын қамтамасыз етеді, жағдайға сәйкес
икемділік танытып, тиісті өмір сүруге ... ... ... ... ... ... қарапайым тұлғалық
қасиеттер - жеке ... ... ... ... жеке ... ... ... қасиеті құрылымындағы бастапқы сәт болып есептеледі де, ол
көбінесе адамның мінез-құлығын, оның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... өз әрекеттерінен өрінетін
әлеуметтік-маңызды сапаларын, қасиеттерін, әлеуметтік ағын ... ... бір ... ... ... ... ... тұлғаның құрылысына биологиялық та, рухани да, әлеуметгік те,
психикалық та әлементтер енеді. Бұл жеке ... ... ... ... олар ... ... ... бір-бірін толықтыруы,
бір-біріне бағынуы, үндесуі керек. Егер мұндай үндесу болса, бұл басқа
адамдармен әлеуметтік қарым-қатынасқа ... ... ... қалыпты
жеке тұлға. Егер ол болмаса, онда ол ұйымдаспаған болып есептеледі, ... ... ... мен ... да ... ... асқындыра
түседі.
Адамның мәні қоғаммен бірге өзгереді және дамиды.Оның қоғамға енуі,
қосылуы әртүрлі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... байланысты сан алуан әлеуметтік жүйелерге ... ... ... тигізеді.Бірақ адамның дүниетанымының өзгешелігі табиғи
ерекшілікіердің негізінде қалыптасады. Адам өзіне ғана тән ... ... ... ... мен ... қалыптарының
сүйіспеншіліктер ме жек көрушіліктерінің, мақсаттары мен ... мен ... ... ... жиынтығын иеленеді. Бұл адамның
балалық шақтан бастал қандай әлеуметтік ортада, ... ... ... өніп ... ... жағдайларды көрсетеді. Әлеуметтік ортаның
өзгеруіне бейімделу ағымында адамның үнемі өзгеріп, дамуына әсері тиеді.
Әлеуметтену жеке ... ... ... маңызды ерекшеліктері мен
әлеуметгік қатынастарының тұлғада айқын ... ... ... ... қоғамға ену үдерісі, оның ... ... және әр ... ... ... интеграциллануы
(біріктірілуі, тұтастыққа кірігуі) барысында даралықтың әлеуметтілігі
қалыптасады.Биологиялық тірлік иесі ... ... ... ... ... бүкіл үдерісі әлеуметтендіру деп аталады.Әлеуметтк
кеністік биологиялық, табиғи жағдайлар сияқты аламның ішкі негізіне сай
лайықты ... мен ... ... ұлымы пәлсапалық, психологиялық және әлеуметтанулық
ғылымдарда жалпы мағынада дара ... оның ... ... мен ... және әр ... әлеуметтік топтардын жасап шыққан мөлшерлерін,
құндылықтарын, түсініктерін, таптаурындарын, дәстүрлерін игеру ... - көп ... ... ... биологиялық
алғышарттармен қатар жеке адамның тікелей әлеуметтік ортамен өзара тығыз
әсерлестігін де ... ... ... ... ... өсу
арқылы өмірге қажетті дағдылары мен ептіліктері ... ал ... ... ... ... ... ... жеке адамның даралығы жасалынады
Жеке адамның даралануы, жекеленуі - ол оның ... өз ... ... орында үшін қажетті әлеуметтік талаптардын, құндылықты
мөлшерлік ұйғарымдардын, жекелік және ... ... ... күтулердің қосарлануының, үдерісі мен нәтижесі. ... ... ... ... және онын ... жеке
адамдардың мінез-құлқының ішкі әлеуметтік реттеуі жүйесі қалыптасадыұл ... ... ... ... ... талаптардан
туындайтын үлгіге сай келетін тұлғаның жүріс-тұрысын қамтамасыз етеді.
Әлеуметтендіру адам мен ортаның байланыстар тұрпатына ғана ... даму ... де ... ... ... өтіп ... үдеріс.
Әлеуметтену өзіне, бір жағынан қоғамда қабылданған түсініктер, мәдени
құндылықтар ... ... ... ... ... әлеуметгік
жағдайлардың, әр түрлі әлеуметтік институттардың мақсатты бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтену,
қалыптасу үдерісі барысында жасайтын қызметі кіреді. Адам әлеуметтік ... етіп оны ... ... және сол, бір ... ... мәнін
де өзгертеді, өзінің жаңа сапалары мен қасиеттерін қалыптастырады.Сондықтан
адам әлеуметтену үдерісінде ... ... және ... ішкі, рухани
дүниесіне ықпал ететін объект пен субъект ... ... ... ... ... өзі тұратын қоғамнын мәдени жүйесін
ұғыну деп қарайды. Ең алдымен,жалпыға маңызды жеке ... ... ... және оның қоғамдық пен жеке тұлғалық өзін-өзі көрсетуге
мүмкіндік ... ... ... құратын ұжымдық ... ... ... кісінің игеру дәрежесі жоғары
болуы соншалық, олар енді тұлғаның ажырағысыз бөлігіне айналады әне гүптін
түбінде онын ... ... ... ... әрі ... ... ... әлеумеітік қасиеттерін қалыптастыру үдерісі
ретінде танылады. Әлеуметтену үдерісі, ең ... осы ... ... ... өзіне-өзі таңдап алатын әлеуметтік топтармен ... ... Адам өмір бойы ... немесе тарихи негізі бар
топтардың, отбасынын таптың, ауыл мен ... пен ... ... ... бір ... үш ... ... үдерісіне
биологиялық жаратылыс, даралық ерекшелік және белгілі әлеуметтік топтың
мүшесі ретінде қатыстырылады.
Жеке адамның осындай қатыстылығы, ... ... ... ... қазіргі тәжірибесін және болашақ жоспарын бйнелейтін топтық еұндылықтар
мен мөлшерлсрді мойындау және ... ... ... көрінеді. Осы жағдайда
кісінің білім деңгейі және оның жеке мәртебесі анықталады. Егер ... ... ... көрінулері жемісті болғаны көзделсе, онда
қоғамның мәдени мұраларының ... көп ... және ... көп
тараған түсініктерді және сезімдерді меңгеруі керек. Сөйтіп әлеуметтену
ағымында жеке ... ... ... ... ... ... ... дарытып, сіңіріп алу мақсаты тұрады. Осының негізінде ғана ... ... ... ... оның ... ... кепілі жасалынады.
Осылайша, егер әлеуметтендіру процесі табысты жүрсе, онда ол: адамның
мәдениетке қол жеткізуін, өзі жататын қоғамдағы ... ... ... өмір бойы игеруін қамтамасыз етеді.
Қазіргі социологияда жеке тұлға типологиясын құндылық бағыттылығына
байланысты бөлу кеңінен тарауда.
Дәстүрлі ... ... ... заң ... сол сияқты
дербестік, тіл табысқыштық, өзін жүзеге асыру сияқты қасиеттері ... ... ... ... ... және
беделге бой ұсынбау, қанлай жағдайға болмасын, өзін дамытуға деген сындарлы
көқарасы айқын байқалалы.
Жеке тұлғның ... ... сөз ... ... типі үшін ... төмен бағалаушылық, жабырқаушылық, тұнжырау, өмір ағымынан өзін
лақтырып тастағандай ... тән ... ... пен ... ... ... ... өзін жүзеге
асыруға,өзіндік тәртіп пен өзін бақылауы басым салауатты скептицизмге
ұмтылу басым болады.
Гедонистикалық ... һеdone — ... ... ... және ... ләззат алуға бағытталады және бұл өмір рахатын алуға
деген құштарлығы тұтынушылық тілегін қанағаттандыру формасына ... жеке ... ... ... ... ... бар. ... модальді типі - осы қоғамда шынайы орын алғандар.
Жеке тұлғаның идеалды типі ... ... ... ... Жеке
тұлғаның бұл типі болашаққа тілек сияқты. Мысалы, К. Маркета ... ... ... тұлға.
Жеке тұлғаның базисті типі қоғамдық дамудың казіргі ... ... ... ... ... айтқанда, жеке тұлғанын әлеуметтік типі қоғамдық жүйенің
аламның құндылық бағыттарына және олар ... ... ... ... қарай бейнелену.
Осылайша «әлеуметтендіру» ұғымы жалпы мағынада ... ... ... ... процесін, оның әлеуметтік табиғатын
қалыптастыру мен дамуын білдіреді.
Әлеуметтену - индивидтің ... ... ... ... ... ... мінез-құлық үлгілерін игеріп, тұлғаға айналу
процесі. Әлеуметтану бастапқы балалық шақ, бозбалалық кезең, ... ... ... ... жас) ... бөлінеді.Социология ғылымы "ұрының баласы —
қашанда ұры, ал текті ата-анадан тек ... әрі ... бала ... ... ... ... алмайды. Өйткені адам анасынан бірден мәдениетті
болып тумайды, тәрбиелеу, білім алу және қоғамды ... кешу ... ... ... қасиеттер мен құнды лықтарды мұралау өзгеше,
биол емес әдіппен, яки ұрпақтан ұрпаққа тарау ... ... ... ... асады;әрбір индивид, әр жаңа ұрпақ өздері туып, өмір
сүріп жатқан ... ... ... мұрасын игерудің өзіне тән
ерекше жолынан ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуі»деп атайды.
Әлеумет – тура мәнінде,жарық ... ... ... ... ... адам ... дамытып, өзінің тұлғалық психологиялық
ерекше қасиеттерін, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... маңызды қасиеттерді, білім мен
білікті бойына жинақтаған тең ... ... ... ... дегеніміз – индивидтің әлеуметтік ортамен ... ... оның ... бір ... – адам бойындағы табиғи,
психологиялық ... ... ... түседі, екінші жағына қоғам
тұлғаны тәрбиелеу, білім беру мәдениетке ұмтылдыру арқылы оған ... ... мәні мол ... сіңіреді.
Көпшілік зерттеушілердің пікірінше, адамның ... ... ... ... ... ол ... өмір ... созылмайды. Ол тек
ауытқымалы мінез-құлық нормаларының ... ... ... ... ... мен ... ... және т.б. қалыптасу үшін, әлеуметтік ой-
пікірлері мен дүниеге көзқарасы және т.б. ... үшін ... ... ғана, яғни адамның жеке басының ... ... ... ... созылады.Ол, орта есеппен алғанда, 23-25 жасқа дейінгі
мерзім, Ал ересек, яғни ... ... ... бір ... ... ... ... жана рухани байланыстар мен
ауытқымалы мінез-құлық нормаларын меңгеруіне ... мұны ... ... ... ... ... сияқты. Мәселен, бұрын партия-совет
жұмысында немесе мұғалім болып жүрген ... ... ... молда болып
немесе бизнеспен айналысып жүр, яғни жаңа жағдайға ... ... ... Бұл әрине әлеуметтену процесіне жатпайды.
Адамның әлеуметтену процесін әдетте үш ... ... а) ... ... ... әлеуметтенуі; ә) аралық әлеуметтену немесе
жасөспірімнің әлеуметтенуі; б) орнықты немесе ... ... ... ... ... және ... бақшасында тәрбиедену кезеңімен,
екінші кезеңі 17-18 жасқа дейінгі орта мектептегі оку-тәрбие кезеңімен
сәйкес ... Ал ... ... ... ... шаққа өту кезеңін, яғни
17-18 жас пен 23-25 жастар ... ... ... кейін әлеуметтенген,
қалыптасып біткен адамның әрі қарай дамуы мен бейімделуі ... ... ... ... ... ... ... оқу арқылы білім мен
тәрбие алу кезеңіне сәйкес келеді.
Бұл ... ... ... беру және оны ... бір нәрсе
екен деген ұғым тумайды.Адамды ғылыми ... ... тек ... ғана, себебі әлеуметтендіру ұғымының мазмұны
мен көлемі білім беру процесінен әлдеқайда кең жатыр. Олай ... ... ... не, ол ұғымнын мазмұны қандай?
Бұл ұғымға түрлі әдебиетте түрліше анықтама ... XIX ... мен XX ... басында пайда болған «әлеуметтендіру» термині адамнын
әлеуметтік табиғатының ... ... ... ... ... ... ... Батыс елдерінде, оның ішінде АҚШ-та социологтар
бұл терминді тар мағынада сыңаржақ қолданады: жеке ... ... ... алу ... ... ... ... нормаларға іс жүзінде
үйрету процесі мағынасында ғана қолданылады. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... баланы «әлеуметтенген бала» деп, ал
бейімделе алмаған баланы «әлеуметтенбеген» деп ... ... ... ... ... ... ұғымын адамның өз мінез-
құлық системасына жоғары ... ... ... ережелерді
пассивті түрде енгізіп, қабыл алу мағынасында түсінеді.
Әлеуметтендірудің ... ... ... ... рухани өмір прогресін
білдіреді. Адам мінез-құлықтың, мәдениеттің дайын үлгілерін жай қабылдап
қана қоймайды, оларға деген өз қатынасын білдіреді, ... не ... ... ... түрде әрекет етеді, сөйтіп ол өзін ... тек ... ғана ... оларды өзгертетін жаң, субъекті,
ретінде де көрсетеді.
Жас ұрпақты әлеуметтендірудің марксистік ғылыми теориясы жас ... ... мен ... арқылы білім беру процесін бірлікте
қарастырады, өйткені қазіргі ... ... ... ... ... беру, оқыту арқылы адамды дамыту міндетімен бірге, ... ... ... де ... ... қойып отыр. Қазіргі заманғы окыту
мен тәрбиелеу дегеніміз жас адам ... ... үшін оған ... ... ... әсер ету - оның еңбекке деген білігі мен қабілетін
дамыту, болашақ кәсіпті еркін ... ... ... оның ... ... ... ... деген сөз, ал бұл соңғы дүниеге ғылыми-
материалистік көзқарасты, берік сенімді қалыптастырумен ұштасып ... ... пен ... ... ғылым негіздерін терең де жан-жақты меңгермейінше
ғылыми көзқарасты қалыптастыру да, жасампаздықпен енбек ету де мүмкін емес.
Жас ... ... ... белгілі бір идеялық мазмұн
бағытында ... ... ... ... ... ... көзқарасты
дұрыс қалыптастырудың шарты болады. Ғылыми көзқарасты ... ... ... оның ... ... ... сен ... ол соғұрлым берік болады.Олай болса, дүниеге ғылыми көзқарастың
негізін ішкі сенімге айналдырған білімдер ... ... ... ... да белсенді іс-әрекет үшін даму зандылықтарын ... әлі ... ... ... берік сенімі мен ерік қайраты ... ... Олай ... ... ... ... ... мен
заңдылықтарды жас адам өздігінше «қайта ашып», саналы түрде ұғынуы, оларды
қорғай білуді және іске ... ... ... ... ... ... ғана адамға жол көрсететін «жетекші»,
өздігінше бір рухани «ақылшы» болады. Білімдер мінез-қүлық факторы ... ... Ал бұл ... ... ... және ... ... арқылы қалыптасады. Ол - ... ... мен ... дағды-іскерліктерді меңгеру кезеңінде, яғни ... ... ... ... ... - ... ... белгісі, рухани дербестігінің көрінісі.
Терең мазмұнды кәсіптік білімі бар адам өзінің іс-әркетінде ... ... ... ... ол өз ... ақиқаттығына кәміл
сенеді. Ондай білімі жоқ адам ... ... ... көрсетіп,
басқа біреудің айтқанымен жүруге тырысады. Сондықтан адамның білімі
күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... нормасына айналғанда ғана адамнын құнды қасиетіне айналады.
Мысал үшін орыс ... ... ... ... шығу» деген
кітабында баяндалған, 1941-1945 жылдары Отан соғысында көрсеткен батырлык
ісін келтірсе де болады. Ол ... ... ... ... ... білудің аркасында өзімен коса жолдастарын да концлагерь ... Егер оның ... ... ... ... фашистік
концлагерьден қашып құтыла алмас еді, ткені ол ерлікті жасау үшін ... ... пен анға ... ыстықсезім әлі жеткіліксіз.
Демек, жас ұрпақты әлеуметтендірудін басты ... бірі ... ... тек сәз ... ғана тәрбиелеу емес,оны іспен
қалыптастыру. Басқаша айтқанда, жас ... ... бір ... ... етіп ... яғни ... оны әлеуметтендірудің басты бір
шарты болып табылады.
Білім беру мен ... ... ... ... деп ... ... міндетінін мәнін түсіну үшін, онын ... ... ... ... ... ... ... ғылым қоғамның тікелей
өндіргіш ... ... Бұл ... жолы ... ... ... тез ... өндіріс техникасы мен технологиясына айналады, ал сол
техникада жұмыс істейтін адамда да ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге жарамайды, яғни жаңа техникаға енгізілген ғылыми
білім адамға да енгізілуі тиіс, Бұл ... ... ... ... ... - ... ... - адам.
Ал адам ол білімді негізінен оқу системасы арқылы адады, олай ... ... ... ... ... ... қояйық. Сонда мынадай
схема шығады: ... - ... ... - ... Сөйтіп, ғылым, өндіріс
техникасы және адам арасындағы бұл өзара байланыс орта және ... ... ... ... ... ... оқу орындары жас ұрпақты
өз дәуіріне сәйкес ғылыми біліммен қаруландыруы ... ... мен ... ... жетіліп, күрделіленген
сайын оларды жасайтын және пайдаланатын еңбекшілердің білім дәрежесі де
соғұрлым ... ... ... ... ... дәрежесінің жоғары болуы
қазіргі ғылыми-техникалық прогрестің әрі салдары, әрі шешуші бір факторы
болып отыр. Осы ... ... ... ... ... ... ғылыми-
техникалық революциянын құрамында ғылым мен өндірісті байланыстырушы аралық
элемент болып табылады: ғылым - оқыту — өндіріс.
Бұл ... ... ... ... ғылыми біліммен
қаруландыратын оқыту системасы ғылымның тікелей өндіргіш күшке ... бір ... ... яғни ... ... ... ... тікелей
өндіргіш күшіне тек техника, технология арқылы ғана емес, оқыту системасы
арқылы да ... ... ... системасы қазіргі жағдайда адамды, әсіресе
жас ұрпақты мамандандырудың, маман жұмысшы әзірлеудің құралына айналды.
Еңбектін өндіру күші ... ... оның ... ... ... ... ... орташа денгейімен»(К.Маркс. Капитал. I т.
56бет),яғни оның мамандық деңгейімен де ... ал ... ... ... ... ... ... дәрежесіне тәуелді бола түседі.
Мәселен, бұдан бір ғасыр ... ... ... ... ... ... оқу, ... санауды өзіне сәйкес білім негізі ретіндеталап
еткен болса,ал одан кейінгі техникалық прогресс 7-8 ... ... ... ... Егер ... ... ... XX ғасырдың 30
жылдарына дейін бастауыш білім жалпыға бірдей міндетті талап ... ... одан ... ... 50 ... ... барлық дамыған капиталистік
елдерде білім беру системасы орта білімге көше бастады. Кейбір ... ... ... ... ... кәсіптердің
58процентін меңгеру үшін жеткілікті болған болса, 1970 жылы ол ... 6 ... ғана ... ... ... қалды. Ал орта және ортадан
жоғары білімді талап ... ... ... осы ... ішінде 10
проценттен 68 процентке дейін жетті ... ... ... ... ... ... ... №5, 1970).
Білім беру жұмысшы күшін қайта қалпына келтірудің қажетті шарты болып
табылады. Мәселен, мектепте бірнеше жыл ... ... ... қазіргі кездегі мамандықтарды меңгеру қабілетінен айырылады. Ал
оқу орындарында жақсы ғылыми даярлық алу — ... ... ... ... ... табылады.
Жалпы білімнің дәрежесі жұмыстар мен кәсіптердің жаңа ... ... ... ... ... ... ... білімдік даярлықтың әрбір
класы (6-8 кластар аралығында) кәсіптердің жаңа түрін меңгеруді, орта
есеппен, 50 ... ... ... отра ... жас ... болашак өндірістік кәсіптенуінің
негізі болыпта былады, ал бұл жалпы орта мектепке жастарға қазіргі ... ... ... ... ... ... білім беру міндетін
жүктейді.
Жоғары және орта ... оқу ... ... ... бар
жұмысшылармен - мамандармен ... ... ... ал ... ... орта ... ... мамандық иелері үшін болшақ кәсіптік даярлықтың
негізін салып береді.Сонымен, педагогикалық тұрғыдан алғанда, жас ... ... ... ... бөліктерден тұрады екен: а/ жас
ұрпаққа жаратылыстану және ... ... ... ... ... ... білім беру; ә/ осы білімдердің негізінде
оларды ... бір ... ... ... ... ... ... қаруландыру; б/оларда белгілі бір ... ... ... нормаларын, ой-пікірлер мен ... ... ... ақыр ... в/ ... ... толысып
әлеуметтенген жас адамға қайнаған әлеуметтік өмірге жолдама беру, өйткені
адамның әлеуметтік ... тән ... ... ... ... ... ... және мәдени өмірге, жасампаз ... ... бір жола ... Сол ... ... жеке ... ... 30 жасқа дейін созылып кетуі де мүмкін.
XIX ғасырдың аяғына ... жас ... ... және ... ... ... арқылы, енбек процестеріне тікелей араласу
барысында сол айналадағы әеуметтік ортада ғана жүзеге асып келген ... ... ... ... бері, әсіресе ғылыми-техникалық революция басталған 50-
жылдардан бері қарай,оқу-тәрбие мекемелерінің рөлі барған ... ... ... қазіргі кезде қоғамдық өндіріс пен әлеуметтік әмірге
араласу үшін әрбір адам көп жылдар бойы ... ала ... ... ... ... ... қатынастарға әзірленуі қажет:
Жағдайдың бұлайша өзгерреніне қарамастан қазіргі ... ... мен ... бір тобы ... беру ... ... оны түрліше әлеуметтік-экономикалық және саяси ... ... ... ... ... Ф.Кумбс, Т.Парсонс, Ф.Драккер
сиякты енді бір социологтар тобы, керісінше, оның рөлін абсолюттендіріп
көрсетеді.
Мұны ... ... үшін ... ... ... ... ... жөн. Мұндай кониепциялар алуан түрлі,
бірақ олар адамнын ... және оны ... ... ... ... не субъективтік-идеалистік тұрғыдан түсіндіреді.
Біріншісі негізінен адам өмірінің рухани ... ... ... оны ... ... аллатағаланың өмірімен түсіндіреді.
XX ғасырдың 70-80 ... ... ... ... ... ... субъективтік-идеалистік философиялар
тұрғысынан түсіндіретін соииологиялық бағыттары кеңінен тарады. Бұлар
адамнын ... ... ... ... немесе «техникалық»,
«технологиялық детерменизм» тұрғысынан түсіндіріп, қазіргі ... ... ... ... ... Бұл ... ... заманғы адам
қарабасының қамын ғана ойлайтын, таптық-әлеуметтік мүдде ... ... мол ... тауып, қымбатты жақсы заттарды мол тұтынуды ғана
ойлайтын, соған талпынатын «жаңа» адам дег ... яғни ... адам ... ... Бұл сияқты бұрмаланған, ғылымға жат концепциялар қазіргі
заманғы буржуазиялық оқу-тәрбие системасының теориялық және ... ... ... жас ... ... ... ... тұрғыдан түсіндіретін концепциялардың кең тараған түрлерінің
бірі — американдық прагматизм педагогикасы. Бұл педагогиканын теориясы ... ... ... берген философ-педагог ... ... ... ... ... өз ... ... еске алып,
оның жеке басынын мүддесі мен үмітін қанағаттандыру ... ... адам ... ... ... ... санасын, ойы мен еркін бағаламайды, тәрбиелеу ісін тұқым
қуалаушылықтың фаталистік занына ... ... ... ... ... ... ... прагматистің пікірінше, әрбір бала
«байқап көру және ... ... ... отырып, сыртқы ... ең ... ... ... ... ... ... баланы өмірдің мәніне қарабастың қамы, пайдакүнемдік
тұрғысынан қарауға үйретеді, адамды жастайынан-ақ ... ... ... ... ... ... 11-12 ... арналған әдебиеттік оқу хрестоматиясында, ... ... бала ... мынадай әңгімені оку ұсынылған: үй маңындағы
бақшаның ... ... бес ... берем дейді анасы баласына. Бірақ
өзі колына күрек ұстағысы келмеген бала бір ... ... ... Ол ... төрт ... бөледі де өзінін бірнеше жолдасын шақырып алып:
«әрқайсың бір-бір бөліктен алыңдар да жарыса қаза ... ... ... бір ... ... — дейді. Сөйтіп бала қолына күрек ұстамай-
ақанасы ... бес ... ... өз ... ... алады.
Әңгіменін соңындағы ескертуде ... ... ... ... ... қайшы келмейтін ептілік мадақтарлық нәрсе.
Бұл бала қу, бірақ арсыз емес. Сондықтан біз оны кішкентай ... ... ... ... ... ... (Ә.Х.Тұрғынбаев. Ғылы.ми-
техникалық революция және білім беру. ... 1975, ... ... айту керек, жас ұрпақты әлеуметтендірудің мұндай прагматистік жолдары
біздің елдің мектептерінде де орын алып келеді.
Баланың жеке ... ... ... бағалау прагматистерді мектепте
жүйелі түрде ғылыми білім берудін маңызы мен ... ... ... ... өз ... ... оқыту» теорияларына негізделген
прагматизм педагогикасының ... ... — «оқу ... ... мазмұнын
оқушынын әуестенуіне қарай аңықтау» көпшілікке арналған американдық
мектептерде (бұлардан басқа тағы да ... ... ақы ... мектептер бар) оқу пәндерінің көпшілігін оқушының ... ... ... ... ... тараған.
Батыс елдер мектебінің шегіне жеткен ... ... ... негізделген оқу-тәрбие системасынан айрықша
көрініс табады. Бұл ... ... ... ... қасиеттері мен сапалары
әзбетінше дамиды, оған сырттан әсер етуге әрекет жасаудың зияннан ... жоқ, ... ... ... әрбір адамның жеке басынын
«өзбетінше жетілуі және өзін-өзі ... ... үшін ғана ... жасауы
тиіс. Экзистенциализмнің кез келген ғылыми білімге теріс қарауы оқу
пәндерінің ... ... ... әкеп соғады: оқушылардың өзі өзін,
өзінің ішкі рухани дүниесін ... ... ... ... ғана оқудың
негізін қүруы тиіс, басқадай білімдердің пайдасы жоқ. «Жер Күнді айналама
ма, немесе, керісінше, Күн Жерді ... ма? - оның бәрі бір, ол бос сөз» ... ... ... ... социологтары мен педагогтары мектепттің саяси-идеологиялық
таптық міндетін бүркемелеп келген «мектеп — саясаттан тыс» деген ... ... ... ... ... кезде мектептің жас ұрпақты ... ... ... ... күш ... Мәселен,
Г.Алмонд және С.Верба деген буржуазия социологтары Батыс Европадағы ... ... елде ... ... ... ... терен білім беруді дұрыс жолға кою «саяси мүдденің және саяси
әрекеттің» ... ... ... игі ... ... ... тұжырым
жасады.
Саяси әлеуметтендірудің негізгі міндетін американдық ... ... ... ... как ... ... ... кітабында
айқын сипаттап берді. Автордын лікірінше, мектептің жастарды ... ... ... мәні сол, ол ... «бүкіл қоғам» көлеміндегі
саяси мәселелерді және сондай-ақ қоғамның ішкі құрылысындағы ... ... мен ... дұрыс бағдарлай білу қабілетін дамытуы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... туып
отырған мәселелер.
Буржуазия педагогтары мен социологтары жас ұрпақты саяси ... ... ерте ... атап ... бастауыш
мектепте-ақ бастауды ұсынады, өйткені айтқанына иландыру, идеологиялық
қысым жасау сиякты арнаулы ... ... ... ... ... ... кластар жасында оңай болады: бастауыш мектепте оқу ... ... ... ... жақсы дамитын кезеңі болып табылады.
Сол себепті бастауыш мектепте окушылардың белгілі бір ... ... ... ... ... баса назар аударылады.
Сөйтіп, буржуазиялық мектептердегі тәрбиелеу системасында оқушыларды
саяси жағынан әлеуметтендіру басты бір орын ... ... да ... ... жағы ... ... көптеген батыс елдеріндегі,
сондай-ақ бізде де, соииологтардың, педагогтар мен психологтардың зерттеу
жұмыстарынын негізгі ... ... ... ... ... ... ... «мәңгі-баки»сақтаудың басты бір жолы - ... ... ... яғни ... ... ... ... жасайтын
белсенді күрескерлср даярламай., буржуазиялық тұрмыс тәртіптерін ... соны ... соны ... ... қалыптастыру болып
табылады.
Адамдардың қоғамдық қарым қатынастағы жеке тұлғаның ...... ... ... процессінде интериаризация – экстериарихация
механизмі жатыр.
Баланың жеке тұлға ретінде дамуында өзге адамдармен қарым – ... ... үш әр ... ... ... болу ... жақ деп жеке ... атауға болады. Бұл жақтың ашылуы
Л.С.Выготскийдің мәдени дамуындағы негізгі генетикалық заңдылығын көрсетуге
мүмкіндік береді. Баланың ... ... ... оның ... ... ... ... жұмысында (еңбегінде)
сыртқы қоғамдық әңгіме «әңгіме өзгелер үшін, ал ішкі ... өзі ... ... ... Егер ... бұл ... ашуды мақсат етсе,
Л.С.Выготский ұсынған зерттеу бағытын қоғамдық қарым – қатынас қызметінің
процесіне алып ... ... ... бар. ... мектепке дейіңгі балалардың ... ... ... ... ...... ... Басында біріккен қызмет
баланың ... ... ... ... Кейін ол қылығы өзгенің жетістігі
мен жеңілісіне уайымдауда байқалады.
Онтогенезде бұл жақтылықтар ауысып тұрады. Егер ... жат ...... ... ол ... ол ... ... бір қызметте
таңдау жасатады. Бұл дилалектика қарым – қатынас қызмет арасының ... ... жақ ... ... ... Мен ... өту ол
интилизация терминіне жақын. Бұл ... ... жеке ... өзін түсіну
қиындығы қарастырылады. Бұны иллюстрациялау үшін ... ... ... ... Екі жасар баланың өзін үшінші ... ... Ваня өзге ... атағандай) тек бірінші жақта, «мен» дегенде
бала өзіндік Менді түсінеді. Бұл ... ... өз ... әлі
күтуде.
Үшінші жақ ол көбірек зерттелген – бұл ... ішкі ... ... ... ... Н.Ф.Талызина). бұл сыртқы
материалды ішкі идеялдығы тікелей механикалық түрде ... ... ... ... ... сай ... ішкі және сыртқы
қызмет бір деген. Бірақ бірлік мысалы ой мен сөз бір дегенге ... ... ... ... ... ішке ... ... көрсетейік. Қоғамдық сөз өзгелер үшін деген өзім үшін
дегенге ауыстыру ішкі ... ... және ... құрылысын
өзгертеді. Бұны түсіндіру үшін Л.С.Выготскийдің идеясын басты етіп қою
керек. Адамдардың өзара араласуы ... ... ... ... ... ... үшін ... болады, сонымен басты ... ... ... ... ... ... мотивінде фокусировка
жасау: «қарсыласының мотивін түсінбестен ойын түсіну, не үшін ... бұл ... ... ... қорытындыда солай
біз соңына дейін тек соңғы ой айтылып болғанда оның мотивациясын ... ішкі ... ... немесе санасыз деңгейде қарсыласының мотивін
біледі, өйткені оның ... Мені ... ... ... ... фрагменттік предикативтік міне осындай шығады, ішкі ... ... ... ... қажеті жоқ. Трамвай аялдамасындай келе жатыр ... ... сіз ... деу ... ... терең өзгерістер ішкі
сөздің симантикалық ішкі сөзге мынадай ерекшеліктер тән мағынаның бірігуі,
идеолатикалық, агглютинация, ... ... ... ... сөзге
аударылмайды – бұл жеке тұлғаның өзіндік интимизация даму индикаторы.
Сыртқы диалогты сөзде бұның ... ... әр ... ішкі ... ... Осы ... олар өз ... табады.
Сематикалық бірліктің агглютинациясы – бұл сөздердің табысуы, олардың
мағынасын өзгертетін сөздер. Мысалы «Айболит», ... тағы ...... ... ... болуы мысалы «Құмырсқа мен
шегіртке» және ... ... бір ... ... ... Гогольдің
«Мертвеге душа» (Өлі әруақ). Бұл ... ... ... ... ішкі болып кездесе береді – мағыналы қарым – қатынас.
Сонымен зерттеушілердің алдында үш жақ – ... ... ... ішкі жоспарын жүзеге асыру жатыр. Бұл аспектілерді ... ... ... ... енуі екі ... (т.е
мүмкін емес).
Бірақ бұл механизмге тереңірек үңілсек практикалық тұрғыда өзінің әсер
ету сферасын өшіріп ... ... және ... жеке тұлғаны «барлығы үшін рөл және топ үшін рөл» ... ... ... ... ... ... енді ... жолын
зерттемек болғанда кереғарлық пайда болады. Ол жерде жеке ... тек ... ... қана ... өз тағдырының басшысы болып келеді.
Жеке тұлғаны меңгеруде тарихи эволюцияның негізі болып өзгеріп жатқан
әлемдегі өзгерген адамның даму заңдылығының ... ... ... ... жеке ... ... – эволюцияның кредасы болып
әйгілі жауынгер Жюлл Верна капитан – Немо – Mobile in Mobiles деп ... ... хаты ... бола ...... ... жеке ... даму көзі бола тұра ... ... жеке ... сценарий (жазады) (ұсынады) оны нақты ... ... Бұл ... ... ...... ... бір қызметті таңдаумен байланысты.
Адам тарихындағы мәдениетті екі полюске бөлуге болады – пайдалы полюс
және лайықты полюс.
Пайдалы полюс ... жеке ... іс ... социоптикалық
іс әрекет басым түседі. Пайдалығы ... ... ... Бұл мәдениетте уақыт қысқартылады балалық шаққа деген, ал ... ... ... ... бейімделеген түрі. Бұл мәдениеттің
құндылығында жеке тұлғадан бір істің орындалуында ... ... ... ... ма ... ... Бұл ... балалар, қарттар және
мүгедектер 45454545 . Олар қоғам мейірімінің ... және дәл ... ...... ... ... ... бейтараптық шешім
табуға дайын болады.
Барлық мәдениет айырмашылығының әр қайсысында шешімсіздік механизмі
туындайды. (Ю.М.Латилан). Археологиялық және ... ... ... антропосациогенездің бастапқы этапында – ақ іс – әрекеттер
жеке тұлғалық еместіктен тыс екендігін ... ... ... ... ... ... және ... жеке тұлғаның екі ... даму ... ... ... байқаймыз. Жеке тұлғаның
заңдылығын түсіну тек, өзгермейтін адамның өзгеріп жатқан қоғамдағы орны
немесе ... ... ғана ... ... ... адамның әлеуметтік тәжірибені меңгеру нәтижесі,
сонымен ... ... ... табылады. Индивидтің әлеуметтенуінің негізгі
қайнар көздеріне жанұя, мектеп, қоғамдық институттар мен ұйымдар, баспасоз,
радио, теледидар, білім беру ... ... ... ... ... қарым-қатынас арқылы іске асады.
Әлеуметтенудің жеке, бірақ өте қажетті ...... өсу және ... ... ... ... ... адамдарға тән әртүрлі ережелерді, қатынастарды және мінез-құлық
түрлерін көптеп меңгереді. Сол ... ... ... және ... ... ... ... бала әлеуметтік және жыныстық
мінез-құлықтың ор түрлерін бойына сіңіреді.
Ата-аналар алғашқы сәбилік кезеңдегі ... үшін ... ... көзі ... ... Одан орі оларға жора-жолдастары, жоғары
жастағы балалар және басқа үлкендер қосылады. Идентификацияның ... ... ... ... ... мен жағымды мінез-құлық түрлері үлгі болатын
басқа адамдар жатады.
Ерлер мен әйелдердің жеке ... ... ... ... бірі жыныстық - ролдік ... ... ... ... бір ... адамдардың психологиясы мен
мінез-құлқына тән ерекшеліктерді меңгеру үрдісі.
Жыныстық-рөлдік жіктелуде негізгі қызметті ата-аналар ... ... ... ... ... үшін үлгі-
өнегенің көзі — ата-аналар болып табылады.Балаларға ата-аналарынан олардың
жыныстық-рөлдік ұстанымдары, соған ... ... мен ... беріледі. Отбасында, әсіресе, ананың рөлі ... зор. ... оның ... ер ... ... жеке ... өнегесі ерекше әсер
етеді. Әкелеріне негізінен ер балалардың жеке ... ... ... ... қыз балаларға қарағанда, ер балалар
тәрбиесіне ерекше көңіл бөлу ... ... Қыз ... тәрбиесімен
негізінен анасы айналысады.
Осындай әлеуметтену жағдайында мерзімді басылым, ... ... ... рөл атқарады. Сонымен, қазіргі қоғамда жыныстық-рөлдік
тұрақты көзқарастар мен ... ... ... ... ... ... ... жас шамасында балаларды белгілі бір жынысқа тән
мінез-құлық белгілері мен түрлері, көзкарастары мен бағалар анық аңғарыла
бастайды.
Кейбір ... ... ... бір ... мен ... мүмкіншілік жасайтын тетіктер мен шарттар ... ... ... ... көп ... ... оларға негізінен балалар көп еліктейтіндігі атап көрсетіледі.
Отбасында ана ... ... ... қыз ... ... әкесіне
емес, анасындай болуға еліктейді; ал ер балаларда ерлердің ... ... ... ... келетін дамудың белгілі қиындықтары пайда ... Ал ... ... ... ... ... ... көп жағдайда
өздерінің әкелеріне ұқсауға ... ... ... бір уақытта қыз
балалардың бойларында анасына тән көптеген мінез белгілері ... ... да ... — еліктеу, сендіру, әлеуметтік
фацилитация, басқаның айтқанына көнгіштік (конформизм).
Еліктеу - бұл басқа адамдардың тәжірибесін жеке ... ... ... ... ... оның ішінде мұның қозғалысы, қылығы, сырт пішіні
және іс-әрекеті.
Еліктеу тетігі туа біткен болып табылады. Еліктеу ... ... ... ... жануарларда, алдымен адам тәріздес маймылдарда
аңғаруға болады. Адамдарда бөбектік және мектепке ... жас ... анық ... Ересек адамдарда басқалармен салыстырғанда дамуда
қосымша рөл атқарады.
Сендіруді үрдіс ретінде қарастыра отырып, оның ... ... ... ... ... ішкі тәжірибесін, ойларын, сезімдерін,
психикалық жағдайларын санасыз қайта ... іске ... ... ... ... ... ... білеміз, дұрыс түсінеміз.
Әлеуметтік фацилитация — бұл бір адамдардың ... ... ... ынталандырушылық ықпалы, оның нәтижесінде іс-әрекет
ерікті, белсенді және интенсивті іске асады (фацилитация — ... ... ... және ... 4 ... бірге
жүреді, ол көптеген жағдайда таныс, жақын адамдардың төңірегінде көрінеді.
Таныс емес, шет адамдардың арасында қолайсыздық, берекеті кету сияқты
балаларда ... ... ... ингибиция аңғарылады (ингибиция
— тежелу деген ағынаны білдіреді).
Әлеуметтік ингибиция жеке ... жаңа ... ... ... ... және ... ... білдіреді.
Әлеуметтік психологияда басқанын айтқанына көнгіштік ионформизм)
сияқты әлеуметтену ... ... мән ... ... дегеніміз адам
мінез-құлқының бір түрі. Ол саналы түрде қоршаған ортадағы ... ... ... ... іштей слармен ... ...... айтқанына көнгіштік, қоршаған ортадағы
адамдармен қарым-қатынастың ... ... ... ... үшін басқаның
айтқанына көну, келісімге келу.
Әлеуметтену мәселесі жөнінде көптеген ойтұжырымдарды екі қарама-қайшы
бағыттағы көзқарастарға топтастыру мүмкін ... ... Э. ... онын ... жақтайды. "Әлеуметтсну" ұғымын енгізген де -
Дюркгейм. Бұл көзқарасқа сәйкес ... не ... ... ... шығу тегі жеке ... ... ... алады Бүл тұрғыдан
әлеуметтенуді әдістемелік және өктемдік тәрбиеге теңестіреді: ... ... ... ... тәсілдің, қимыл-амалдардың қайсысы ... жеке ... ... ... Әлеуметтену сонымен мінег құлықтың дағдылы
қалыптарына сендіру, үйрету аркылы өтеді, әр адам олар ... ... ... ... ... ... ... мақсаты болатын
қоғамнын біртектілігіне жетуді қамтамасыз етуге ... ... ... әр ... ... бұрынгы түсініктер, әдеттер ... мұра ... ... ... жаңа ... ... ... әлеуметтену үдерісі жеке адамдардың өзара әрекеттесуі арқылы жүзеге
асатынын ... ... ... Тард дара тұлғаның өзі өмір ... ... ... мен ... ... жолымен игеретінін
дәлелдеуге талапынады.
Осы тектес көзқарастарда адамиың жасы мен ... ... ... ал ... ... ... ... қоғам
бірқалыпты, өзгермейтін, шексіз, бітпейтін ұрпақтан ... ... дара ... ... және оның ... ... ... бағаланбайды. Қарама-қарсы
көзқарасқа сәйкес әлеумет-тенген әлеуметтік жүйенін шешуші негіз болатынын
мойындамайды. Бұл ... ... ... жеке дамуға бұрады. Оның
негізін ескі ойлау дәстүрінен М. Монтень. Ж.Ж. Руссо көзқарастарынан іздеу
керек. Олардың ... дара ... ... оның өз ... тәуелді.
Сонда әлеуметтіліктің басымдылығы жоққа шығарылады
XX ғ. социологиясында ... ... - ... ... ... ... бет бұрды. Кеңөрістеген
әлеуметтену теориясын жасаған - Г. Парсонс. Оның тұжырымы бойынша дара ... ... ... ... жалпы құндылықтардың маңыздысын өзіне
сіңірді. Жалпыға мәнді мөлшерлік қалыптарға еру ... олар ... ішкі ... құрылымдық бөлшегіне ... ... ... ... деп ... ... ... мұнда тұлғаның
іргелі дәлелдемелік ... ... ... ... ... ... ... ең жақын қоршаған орта қалыптастырады.
Бір жасынан асқанша ол дыбыстарды, ... ... ... ажыратуды
үйренеді, содан кейін "Мен" деген ұғымды пайдалана бастайды. 2-3 ... сәби ... ... ... ... әлеуметтік "Мен" екенін
ұғатын болады.
Сәбидің алгашқы тәжірибесі әр ... ... және оның ... де ... қалыптастыруға мүмкіндік береді. Осыдан бастап адам ... дара ... ... өзін ... ... ... жүреді.
Хайуанаттардыц нәрестелерді тәрбиелеудегі тарихи мысалдары адамның алғашкы
даму кезеңінде ... ... ... ... ... ... тұлға жануарларға еліктейді; 2) қазіргі ... ... ... ... ... өзіне еліктейді (дағды).
Яғыни табиғи қабілеттер өздігінен дамымайды Басқа Эгоның (меннің)
шығуы өзінің салыстыруға жэне өзі ... өзі ... ... пенде ретінде түсінігі қалыптасады. Әлеуметтену, әлеуметтік
адамға айнал) басқа даралықтармен ... ... ғана ... ... ... түсіндіру көптеғен ойтұжырымдардын туындауына әкелді.
Бұл үдерісті алғашқы баяндап берген - У. Кули (1864 - 924) ... (! ... Кули . ... ... кеке ... ... әлуеті бастапқы топтың ішіндегі тұлғаралық қатынаста ғана
әлеуметтік ... ие ... Әр адам ... ... ... ... ... әсерленуін түйсіну арқылы қалыптастырады. Яғни басқалар (ата-
аналар, ... ... біз үшін ... ... айна ... ... айнаға адам қарағанда өз сыртқы түрін: шашын, киімін бақылайды. Ал
басқаларға "қаралудың" мәні өз ... ... ішкі ... түзету
үшін пайдалануда, әр адам өзінің қасиеттерін тану және қалыптастыру ... ... ... ... ғана өзіне баға береді. ... ... ... ... кемсітіп, кете бағалай алмаса, онда
оның келеңсіз салдарына тап боламыз. Ал егер артық, асырып ... ол ... ... ... ... де және ... ... да
теріс әсері тиеді.
Бірақ әлеуметтік айнаның бір ерекшелігі ол тұрақты өзгеріп тұрады және
таңдап алынғанды көрсетуі мүмкін. Адам ... ... ... ... енді ... ... ... сүйенс бастайды. Сонымен қатар ол
әлеуметтік айна болатын бейнелерді де таңдауға бейім: өзіне ұнамсыз, ... емес ... ... ... аспайды. Осылай бұзылған әлеуметтік айна
жасалынады. Э. Келвин және В. Холтсман ... ... ... жеке адамның өзінің қабілеті туралы пікірі мен өзінің ... ... ... ... айырмашылығы болады. Оның себебін: 1)
тұлғалардың өзі жөнінде айналасындағы пікірлерінің жағымдысын ғана таңдап
алуынан және 2) адамдардын ... ... ... ... олар
туралы шын ойларының араларындағы өзгешеліктердің болуынан ... ... ... ... атты ... ... ... жеке
адамнын түйсіну үдерісі арқылы түсіндіріп ... ... ... ... ... ... әлде бір әлеуметтік топтың жүріс-тұрысының
жалны құндылықтары мен қалыптары болып ... Олар топ ... ... ... ... барысында жеке адам өзін
(басқалардың орнына қойып сыртынан қарай алады. Ол өзінің іс ... ... ... оның ' ... ... ... ... лайықты баға береді. "Жинақтап қорытылған ... ... алу ... ... және "рөлді атқару" үдерісі арқылы ... ... ... ... немесе басқа орындағы дара тұлғаның
жүріс-тұрысын өзіне ... ... ... ... ... "әке", "шеше" болып ойнауы. "Рөлді ... - бұл ... ... ... ... Мид ... ... релдерін атқарутын үйрену үдерісін үш
кезеңге бөлді: 1) Дайындық (1-3 ... бала ... ... ... (қыз бала ... ... 2) Ойындық (3-4
жаста) - сәби өзі бейһелейтін адамдардың жүріс-тұрысын ... ... ... орындауы әлі берік емес. 3) ... (4-5 ... ... ... жүріс-тұрысы жинақылық пен мақсаттылықты көрсетеді және
басқа ойнаушылардың рөлдерін сезіну қабілеті байқалады.
Басқа рөлдерді, тағы ... ... мен ... ... тұлғада "жинақталып басқаның" кейпі қалыптасады. ... ... ... ... ... ... жеке адам "Мен"
тұжырымдамасын қалыптастырады.Басқа көзқарастарға бейімделу ... ... ... адамдардың рөлдерін өзіне қабылдай алмауы ... ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрыстан
ауытқыған топтардың мүшелері басқалардың рөлін қабылдауға олақ келеді,
өзгенің көзімен өзін көре білмейді.
А. ... ... ... ... жасады. "Манызды баска"
тұлғаның осы жеке адам ... ... ... ... ... ... ... жеке адамдардың ұстанымдарына және отардың өзінің
"Менінің" қалыптасуына ең ... ... ... ... ... ата-
аналар, ұстаздар. мұғалімдер, тәлімгерлер, ... ... ... мен ... тұлғалар шығады.
Дара 4545454544 солардың рөлдерін қабылдауға, оларға еліктеуге
ұмтылады, яғни ... ... ... әлеуметтендіру үрдісін жүзеге
асырады.
Э. Эриксон жеке "Меннің" ... ... ... «басқаның» аса маңызды
екенін көрсетеді. Жастар табынатын әйгілі адамдар тұтас ұрпақтарға ықпал
жасайтыны. ол - ... ... ... Э. Берн ... ... Ойын ... адамдар" атты әлеуметтік - психологиялык
шығармасында ... ... ... ... ... өзін
ұқсастыратынын және таңдаған рөлге ... ... өз ... ... ... ... біреуге бейімделетінін (амеба
тәріздес тұлға) көрсетеді.
Т. Адорно мен К. Хорни қазіргі қоғамның әдеттегі тұлғасы невротиктерге
жататынын көрсетеді. Адамның бүгінгі әлеуметтік рөлі оны бет ... ... ... ... ... етеді. Үйден көшеге, қоғамдык көлікке,
дүкенге, жұмысқа, тағы басқа жағдайларда ... ... ... ... нақты қоғам өзінің әлеуметтік - мәдени жайттарының бүкіл жиынтығымен
жеке тұлғаның қалыптасуына ықпал жасайды. К. Маркстан Э. ... ... ... ... ... жеке ... ... жатсынуын
заңды құбылыс ретінде көрсеткен. К. ... ... ... ... ... еңбегінде американдық қоғамда
жекеліктің бәсекелестік, ақшаға, ... ... ... өзіне ғана
бағытталуы жалғыздыққа, өзімшілдікке және өзіне-өзі сүйсінуге ... ... ... ... ... ... рухани аздырады. Сонымен
жеке меншіктің шектен асыра дәріптелуі, үстемдігі канаушылыққа еркіндік
беріп, дара ... ... ... ... ... ... ... социалистік тұлғанын жатсынуы кереғар себептен: қоғамдық
меншіктің шамадан тыс мемлекеттендірілгенінен пайда болды. Бірақ жеке
меншікке, ... ... ... көшу, оның теріс жақтарын
қайталамай артықшылығын тиімді пайдалануды іске ... ... ... ... да зор ... ... бағытталған
ізгілікті қоғамды қалыптастыру әлеуметтік – ... ... ... ... негіздерін берік орнықтыруды ... ... ... ... және ... ... ... қоғамда өзара
құрметтеушілік сезімді, бір-біріне ... ... ... пен ... ... ... отбасында, ұжымда,
тұлғааралық қатынастарда жеткілікті дәрежеде қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... тиімді іске асыра
алмайтыны - анық мәселе.
Қазіргі қоғамда жастардың мінез - ... ... ... ... ... ... кеңестік қоғамның басты кұндылықтарын
ұдайы ... ... - ... және ... - ... ... тек қана жекеліктер деңгейінде ескі қоғамның
тәрбиесінің сабақтастығы біршама сақталды. Ал ... ... ... ... кезінде бұрынғыны мойындамай, осы күннің ... ... ... ... шамада аномиялық жағдай
мөлшерлерді өзгертуге талпынуды білдіреді. ... ескі ... өмір ... сай ... ол бұғауға айналып, дамуды тежей
бастайды. Оны дер кезінде өзгерте, ... ... ... осы ... ... Қоғам адамдардың еркіндігін шектемеген жагдайда
мөлшерлердің ... - ... жол ... Ал даму талаптарына ілесе
алмайтын, дер кезінде өзгеріс жасамаған қоғамда күштеу ... ... ... ... ... ... - кестен былықты бастан
кешіреді. Жаңа мөлшерлер жасаланып қалыптасқанша, қоғамда "білгенінді ... ... ... ... Бұл ... ... ... Украина,
Қырғызстан т.б. ТМД елдерінде бір әлеуметтік белдеуде шіріген байлардың
азғана тобы ... ... ... ... ... ... көбейді.
Олардың қатарында ... ... ... ... нашақорлар, маскүнемдер т.б. ... ... ... ... тез жүрген кезеңде, қоғамда өзін-өзі өлтіру күрт
көбейді ... ... ... кірістірілген жекеліктердін жүріс
- тұрысын реттейтін әлеуметтік ... ... ... ... ететін байланыстар жазылады. Адамдар «мөлшерлеу
қуыстығына» тан болады, ... ... ... ... ... ақ ... ... өмірдін мәні
жоғалғандай түңілушілік күй кешеді. Оған ... ... ... ену мүмкіндігі күрт артады.
Д. Рисмен Г. Маркузенің ... ... "бір ... ... дамытты. "Бір өлшемді адамды" дүниеге әкелген - индустриалды
қоғам. Ол ... ... ... ... ... ... тән
қасиеттерді иеленеді: ақиқат шындыққа сын көзқарастың, өздігінің жоқтығы,
керітартпалығы, ыңғайға көнгіштігі, ... ... ... өңі ... ... қабылдауы. Рисменнің ... ... ... ... - ... ... ... көрудің қарапайымдалған екі түсті: ақ, қара нобайларын
қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... "маскүнемдер", "жаңа
қазақтар" т.с.с. таңба тағу жатады. Қазіргі қоғам оқиғалардың ... ... мен ... - ... ... ... бір өлшемді
адамдарды қалыптастырады. Мұндай тұлғалардың әлеуметтік ... ал ... ...... ... ... жеке ... "басқаға бағытталған"
тұлғасының жаңа тұрпаты қалыптасатынын көрсетеді Оның ... ... ... ... ... жоқ. Бұл - АҚШ ... кейін қалыптастырған көп ұлтты қоғамда, заңда көрсетілген ұлттық
және нәсілдік теңдікті мемлекеттік ... іске ... ... ... ... 2001 ... ... кейін бұл үдерістерге теріс
ықпалы тиді. Сол сияқты кеместік ... ... ... ... ... мен шынтуайтында ұлттардың тенсіздігі болуы себебінен
туындаған ұлттық араздасулардың тағылымдарын ұмытпаған лазым.
И.С. Кон мен М Кон ... сай ... адам ... кез ... Ол көптеген әлеуметтік кейіптерді ... ... ... және көп рөлдерді ойнап, олардың бірде-біреуіне
байыппен қарамайды. Өз рөліне ... адам ... ол ... ... ... әр түрлі қоршған қауымдасулардың талаптарына
лайықты бола ... ... ... ... - ... ... және оларды тиімді түрде жүзеге асыру мүмкіндіктерінің
күресі деп қараған.
А. Маслоу қажеттіктердің төрт деңгейлі, ... - ... ... ... ... ... ... қуаттаушы, сақтаушы
мұқтаждықтар қанағаттандырылады. Олар ... ішу, ... ... тұрғын үйге т.с.с. қажеттіктері. Екінші деңгейде қабылдануы - ... және баға ... ... ... ... ... Үлкен табысқа ие бо-
лушы адамдар осы төртінші ... ... Д. ... А. ... дәлелдеп берген. Бұның бәрі ... ... ... білдіреді. Әр деңгейдегі ... ... ... ... адам ... бағыттауынан айырылады. Бұл келесі
деңгейге өтуді дәлелдейді. Осы арқылы дара адамның жүріс - ... ... ... ... ... ... кісінің мұқтаждықтары мен
оның дәлелдеріне тәуелділікте ... мен ... ... ... таңдап алынатын, ал қажеттіктерді қанағаттандыратын құралдарды
әлеуметтік ұстанымдар арқылы түсіндіреді. Яғни, бұл ой тұжырым жеке тұлғаны
социологиялық тұрғыдан басқалармен күрделі ... ... ... ... ... тәріздес қарайды. Адамдар неге рөлдерді шығарады ... әр ... ... әлеуметтік ойындары тұрпаттас келеді деген
сұрақтарға жоғарыда баяндалған тұжырымдамалар жауабын береді.
Жаңа ... ... жеке ... өзін - өзі жүзеге асыру
барысында кездесетін қазіргі өтпелі қоғамның ... ... ... ... ... өте алмайтын кедергілер жасайды. Жабайы
нарықпен ілесіп келген тұрпайы ... ... ... ... ... ... қалыптасып үлгірмеген жас буынның бала
кезден көргені – батыстың рухани аздырушы киносы, естігені – тән ... ... ... Енді қазақ мультфильмдері аздығынан ... орыс ... ... да көп естуге мәжбүр болды. Ал ұлттық
нақыштарынсызды сіңдіретін, адамгершілікті, отансүйгіштікті, мейірімділікті
баулитын өз өнерімізді өркендету жеткілікті қолдау таппай ... ... ... бұған дейін қордаланып келген ұлттық қайшылықтарын заман
талабына сай дендеп шығатын тұлғаны қалыптастыру мүмкіндіктері шектеулі.
Ал құқықтық ... ... ... кере ... бөлігі
болады. Ол тұлғаның жалпы әлеуметтену ... ... ... ... ... және ... сананың құқықтық мәдениеттің қалыптасуы мен
дамуының жалпы заңдылықтарының ерекше ... ... ... ісінде
адам азамат ретінде өзінің әлеуметтік рөлін, қоғамның тік құрылымдағы орнын
жете түсінуді, тап өкілінің. Пара ұйым ... ... ... ... ... ... екі ... қосылуын білдіреді. Бұл адамның бүкіл саналы өмірі
үздіксіз өтеді.
Демократиялық ... ... жеке ... негізгі мазмұнды мәні мен ерекшелігі мен ... ... ... ... саяси құқтық мәдениет пен тұтас
тәжірибеге, саналы ... ... ... ... ... ... әмбебапты тәсіл ретінде әлеумеітік ортаны және
сонымен бір мезгілде дара тұлғаның қалыптасуын етеді. Оның ... ... ... басқа ... ... ... ... ... ... қоғамның саяси және өнегелі
жетілуінің ... ... ... Дара тұлғаның ішкі құндылықты
мөлшерлік жүйесі жеке тәжірибе ме ... ... ... ... өмір ... ортасы мен оның көрсететін
белсенділігі белгілі бір ... ... өз ... және ... ... ... әлеүметтік-құқықтық, экономикалық
қызмет атқаратын жүйенін ықпалы құқықтық әлеуметтенуді қатал ... және ... ... ... ... ... ... қоғам ісіне араласу ережелері мен әдістерін, оилік
қағынастардын құрылымын және ... ... ... ... ... тарихи дәстүрлер және саяси тәртіп жүйесі, әлеуметтік-
демографиялық, экономикалық құрылымдары, зандар әрекет жасайды, олардың
көмегімен ... ... ... және тұлғаның әлеуметтік, әрі
құқықтық мәртебесі анықталады. Қоғамдық мекемелер мен мемлекет арасындағы
өзара ... ... мен ... әлеумегтену үдерісіне шарттасатын
қуатты қозғаушы күшін құрайды.
Осы құбылыстар туралы әлеуметтік ... өзі ... ... ... ... әр түрлі қалыптасады. Құқығы шектеулі қоғамда
даралық түсініктер де ... ... ... ... ... ... мен ... оның өмір сүретін тарихи
жағдайларына екпінділікті ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени көзқарастар жүйесін де өтіп жатқанына
тікелей тәуелді. Басқарушы мен басқарылатындардын арасындағы қатынастарды,
мемлекет жәнс ... ... ... ... ... жеке ... ортасына, әсіресе әлеуметтік қорғалу аясына енуіне
байланысты түрленіп тұрады. Әрине, бұнын бәрі тұлғаның ... ... ... ... оның ... ... барлық іс-
әрекеттерінде, жүріс-тұрысында көрініс табады. Сондықтан ... ... ... ... ... оның ... қатынастардын қозғаушы
себебі болатын бөлшектерінің нақты жиынтығын алып зерттейді.
Сяси-құқықтық әлеумет ендірудің тиімділігі, ... ... ... ... ... айқындалады.Қоғамның өзі қалыптастыру
ортасы болғандықтан, оның негізгі тіршілік ететін жағдайларын ... ... ... ... әлеуметтену, даудың бастауларының
түйіні болып ... ... ... ... топтық жіктелу
түсініктерінен іздеу керек. Даудың себептеріне топтардың көтігі-әлеуметтік,
саяси, жасының, отбасының, мәдени ... ... мен ... тұру түсінігі мүмкіндік береді. Дара тұлға өмірінде кең
ауқымды ... ... ... ... ... ... келеді. Демек, құқықтық әлеуметтену осындан сан алуан тәжірибеден
сұрып-талып алынған, бір-бірін үйлесімд: ... және ... ... жиынтығы деп түсіндіруге болады. Ол түрлі
ұғымдар, тұғырлар мен ... ... ... ... ... бірақ сонымен бірге оларға тән көпшілік қолдайтын ортақ өзегі
бар.
Сөйтіп, құқықтық әлеуметтену үдерісінде ... ... ... ерекше мөлшерлері және құндылықтарымен қатар, оған қайшы келетін
жалпы қоғамдық ... ... ... Жеке ... ... ... ... жат мөлшерлерге қарсыдық көрсетуге. оларды жоюға
немесе жаңартуға қолайды жағдайлар ... ... Дара ... ... және ... осындай қысым мен зорлап ... ... ... Онын ... жеке адам өз ... сіңіреді,
дарытады. Бұл ұрпақтан-ұрпаққа өтетін жүріс-тұрыстың орнықты пікірлері мен
қалытарын жай ғана қайталау емес. Сабақтастықтың болуы ... ... ... көзге көрінбейтін өзгерістерді,
«түзетулерді» үнемі әлеуметтік болмыстың ағымының бағыты өзі жасайды. Соған
байланысты жеке ... ... ... ... ... ... ... қалыптар, таптаурындар,
ұстанымдар, ... мен 5464 ... ... жаңа ... ... ... ... ұшырайды. Жаңа әлеуметтік -
экономикалық, ... - ... ... – мәдени құбылыстардын
оңды ... ... ... қарама – қарсылықтарыда ажырағыссыз,
қабыстырылып тұлғанын өн ... ... Бұл ... ... ... - саяси құрылымға көшуге байланысты ... ... ... ... ... қатынастардың дамуы, осымен тығыз
байланысты құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамды құруды мұрат тұту ... мен ... ... жол ... жаңа әлеуметтік мәртебелер
мен рөлдерді орындауға ... ... ... ... жаңа ... ... дерттер мен күйзелістерді әкелді. Бірақ мүлдем өзгеру
мүмін емес және жасы ... ... оны ... ... ... ... тұлға
әлеуметтік ортанын әсеріне ... ... ... ... сүйеніп, жаңаны іріктеп алады. Сөйтіп, түбегейлі,
өзгеру адамдардың басым көпшілігіне тән ... ... жеке ... ... ... ... ал онын негізгісі - оның әлеуметтік
-мәдени даму жағдайлары әлеуметтенуден ең ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігін анықтайды.
Құқықтық әлеуметтендіру білім алу мен ... беру ... ... ... ... бәрінен бұрын әлеуметтік рөлдердің, саяси және
құқықтық жүйенің белгілі көлемдегі аса ... ... ... ... ... дағдыландыратын мөлшерлерді тану мен игеруге
негізделеді. Бұл үдеріске саяси және құқықтық мөлшерлерді, ... ... ... ... міндетті қызмет атқару тетігін білу кіреді.
Осындай білім ... ... ... барысын түсінуге және өзінін
азаматтық парызын орындауға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда дара ... ... ... ... ... жиынтығы есебінде ұсынылады.
Бірақ бұл үдеріс объективті сипатта болуы мүмкін емес. ... ... ... болмайды. Пән туралы кез келген ... әр ... ... ... ... ... ... ара -
қатынаста болуымен анықталады. Жеке адамның өзі ... ... ... меңгеруге және оқып білуге әрекет жасайды және өзінің
бағалау жүйесіне сүйенеді. Тәжірибе беру ... ... ... саяси және құқықтық жүріс - тұрысының және ... ... ... Адам ... міндетті қызметтері арқылы қоғамның
ұйымдастырылуының әр алуан қағидаларын және ... ... ... ... ... ... ол игерген мөлшерлер мен құндылықтардың
дұрыстығын сынай алады. Жеке ... ... мен ... ... ... тереңдігі оның алғашқы ұстанымдарына қай бағытта
ықпал ... ... олар ... ... ... не күшейеді. Білім
алу және тәжірибені иеленумен қатар, бейнелі ... ... ... мен ... - тұрыстың қалыптасуына маңызды ықпал жасайды, яғни жеке
адамның тікелей тәжірибесі мен ... ... жолы ... ... ... Бұл ... ... түсініктері өзі кіретін партия
тобының, таптың, тағы басқа ... ... ... ... ықпалға берген жауаптары арқылы қалыптасады. Солай
қалыптасқан ұғымдарға - "ел", ... ... ... ... бейнелі
сөздерге саяси, құқықтық, әлеуметтік мағына беріледі. Ол әр ... ... ... ие ... және оны дәл осы ... ... керек.
Түлға өзінің басқа пікірлермен арақатынасының мағына жүйесін белгілеп,
өзінің саяси және кұқықтық ойлауындағы әр ... ... мен ... ... ... ... ... тұрады. Дерексіз
ойлаудың құдіреті сол, кей кезде ... ... ... ... ... әлеуметтік - құқықтық ғажайыптардың кез келгенін түйсінуге
қабілетті. Себебі, ... ... ... ... ... ... саяси
және құқықтық шындықтың құбылыстарымен жанама түрде ойша байланыстырады.
Бірақ ешқандай ... ... өте ... де, ... жайдан- жай
тәуелді болып табылады.Даралық әлеуметтік және басқа да түсініктердің
бәрі де, ... жеке ... ... даму ... ... ... ... құжаттық ойлау заңдарының сай әрдайым ... ... ... күйде қалыптасқан.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
"Өндiрiстiк кооператив."43 бет
12 жылдық білім беру бағдарламасы22 бет
1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір6 бет
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
Адам ауруын қоздырушы және өнеркәсіпте қолданылатын дрожжилар5 бет
Академик Қ.И.Сәтбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезендері9 бет
Алаш қозғалысы және Атбасар өңірі4 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь