Танымдық қызығушылық

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.4

І ТАРАУ. ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУДЫ ДАМЫТУ
1.1. Таным үрдістерін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.12
1.2. Танымдық қызығуды дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12.15
1.3. Танымдық іс.әрекетті қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.17

ІІ ТАРАУ. ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Танымдық белсенділікті дамыту.өзекті мәселе ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.22
2.2. Танымдық іс.әрекеттің теориялық тұғырлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.27
2.3. Оқушылардың өз бетімен жұмыс жасауда танымдық қызметінің психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27.32
2.4. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың психологиялық
аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33.35

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
Курстық жұмыстың өзектілігі: Танымдық қызығу оқу-тәрбие үрдісінің барлық саласында көрініс табады Қазіргі тәрбие, оқытудың ең көкейкесті мәселелерінің біріне танымдық қызығуды жатқызамыз. Оның негіэі оқу үрдісін белсендіру жолдары мен оқушылар дың қызығуын дамытуды ұсынады, оқытудың белсенді әдістері танымдық қызығуды дамытуды көздейді. Сабақтың қай түрі болсын қызығушылық уәждемеге бағытталады. Білім беруді ізгіендіру оқушының танымдық ой-өрісін кеңейтуді негізгі орынға қояды.
Танымдық қызығу ұғымы және оны қалыптастыру мәселесіне педагогтер. Психологтердің, әдіскерлердің көптеген ғылыми зерттеу еңбектері арналған. Бұл мәселенің кейбір қырлары тамыры тереңге бойлайтын көне замандардан бастау алады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Танымдық ізденімпаздық пен белсенділік жеке тұлғаның алуан сырлы болмыс-бітімі болып табылады, ол - сезімталдық, танымдық және еріктік үрдіс нәтижесі, танымдық уәж пен өз бетінше әрекет тәсілдерінің жиынтығы, танымға деген тұрақты құлшыныс болып табылатын танымдық әрекетке бейімделуі.
Курстық жұмыстың міндеті:
-Таным үрдістерін дамыту;
-Танымдық қызығуды дамыту;
-Танымдық белсенділікті;
-Танымдық іс-әрекетті қалыптастыру;
-Танымдық қызметінің психологиялық ерекшеліктері;
-Танымдық белсенділігін арттырудың психологиялық аспектілері;

Курстық жұмыстың әдістері: Танымдық белсенділік туралы анықтамаларға талдау жасай отырып оқушылардың танымдық белсендік белгілері анықталады.
1.Алдамұратов Ә.Қызықты психология. А, «Қазақ университеті», 1992.
2.Алдамұратов Ә. Оқушылардың грамматикалық ұғымдарды меңгеру
психологиясы. Алматы. «Мектеп», 1983.
3. Алдамұратов Ә., М. Мұқанов. Психология пәнінен лабораториялық
практикалык сабақтар. Бірінші бөлім. Алматы, 1978; Екінші бөлім.1979.
4. Аймауытов Ж.. Психология (оқу құралы). Қызылорда —Ташкент, 1926.
5. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, «Мектеп», 1976.
6. Жарықбаев К. «Психология» Алматы, 1993жыл.
7. Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы, 2002 жыл.
8. Жалпы психология. В. В. Богословский т. б. редакциясымен. А, «1980.
9. Гиппенрейтер Ю.Б. «Введение в общую психологию» М, 1988год.
10. Гоноболин Н., Психология. Алматы, «Мектеп», 1976.
11 .Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964.
12. Мұқанов М. Ми және сана. ҚМБ, Алматы, 1956.
13. Мұқанов М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
14. Мұқанов М. Бақылау және ойлау. ҚМБ, Алматы, 1959.
15. Тәжібаев Т. «Жалпы психология» Оқулық – Алматы, 1993жыл.
16. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, 2001жыл.
17. Рубинштейін С.Л. «Основы общей психиологии», Москва, 1989год.
18. Линден Ю. «Обезьяны, человек и язык» Москва 1981год.
19. Теплов Б. М. Психология. Орта мектептерге арналган оқулық. ОПБ,А,1953.
20. Темірбеков А., Балаубаев С. Психология. Пединституттар мен университет студенттеріне арналған. Алматы: «Мектеп», 1966.
        
        ТАҚЫРЫБЫ:  ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚ
ЖОСПАР
І.
КІРІСПЕ.....................................................................
.....................................3-4
І ТАРАУ. ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУДЫ ДАМЫТУ
1.1. Таным үрдістерін
дамыту......................................................................
....5-12
1.2. Танымдық қызығуды
дамыту.................................................................12-
15
1.3. Танымдық іс-әрекетті
қалыптастыру.....................................................15-17
ІІ ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... ... дамыту-өзекті
мәселе..................................18-22
2.2. Танымдық іс-әрекеттің теориялық
тұғырлары.....................................22-27
2.3. Оқушылардың өз бетімен жұмыс ... ... ... ... танымдық белсенділігін арттырудың психологиялық
аспектілері................................................................
.......................................33-35
ІІІ.
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..........................36
IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
.......................................37
І. КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Танымдық қызығу ... ... ... ... ... Қазіргі тәрбие, оқытудың ең көкейкесті
мәселелерінің біріне танымдық қызығуды ... Оның ... оқу ... ... мен ... дың ... дамытуды ұсынады, оқытудың
белсенді әдістері танымдық қызығуды дамытуды көздейді. ... қай ... ... ... ... ... ... ізгіендіру оқушының
танымдық ой-өрісін кеңейтуді негізгі орынға қояды.
Танымдық қызығу ... және оны ... ... ... әдіскерлердің көптеген ғылыми зерттеу еңбектері арналған.
Бұл ... ... ... ... тереңге бойлайтын көне замандардан
бастау ... ... ... ... ізденімпаздық пен белсенділік жеке
тұлғаның алуан сырлы ... ... ... ол - ... және ... ... нәтижесі, танымдық уәж пен өз бетінше әрекет
тәсілдерінің жиынтығы, танымға деген тұрақты құлшыныс ... ... ... ... жұмыстың міндеті:
-Таным үрдістерін дамыту;
-Танымдық қызығуды дамыту;
-Танымдық белсенділікті;
-Танымдық іс-әрекетті қалыптастыру;
-Танымдық қызметінің психологиялық ерекшеліктері;
-Танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... ... белсенділік туралы анықтамаларға
талдау жасай отырып оқушылардың танымдық белсендік белгілері анықталады.
Оған мына үш белгі тән:
- ... ... ... маңыздылық бағыты;
- оқу-танымдық әрекеттің интелектуалдық сипаты;
- оқу-танымдық әрекеттің реттеушілік ... ... жас ... ... алу;
- оқу үрдісінде мәселік оқытуды кеңінен енгізу;
- материалдарды айтып түсіндіруде жүйелік ұстанымын ... ... ... ... ... тапсырмалар кешенін шешудегі қол
жеткен табыстарды «нығайтуды» қаматамасыз ету, т.б.
І ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... ... мұддесіне лайықты, жан-жақты жетілген, улттық сана мен
психологиясы қалыптасқан парасатты азамат тәрбиелеу - басты ... ... мен ... ... ... ... С. Қалиев
халық педагогикасының мақсаты, мазмұны, әдістерін айқындай келе, ұлттық
салт-дәстүрлер ... ... ... ... ... ... еңбек тәрбиесін беру, еңбек тәрбиесін қалыптастыру ... ... бір ... жаны таза, дені сау адам қалыптастыру мүмкіндігін
атап көрсетеді. Қ. ... өз ... ... ... балаларды қазақ халық педагогикасы негізінде тәрбиелеу мәселелері
жөнінде ой ... Б. ... ... ... ... ... балаларды қазақ этнопедагогикасымен сусындата тәрбиелеу үшін
этнопедагогикалық біліммен қаруландыру керектігіне ... Қ. ... ... ... білім берудің дүниетанымдық, моралдық ... ... ... ... ... ... ... топтарга жіктеп
көрсетсе, Ф. Жұмабековна жас ұрпақтың рухани-эстетикалық, дүниетанымдық
көзқарасының ... ... ... ... ... ... ... -
өнер екендігін алға тартады. Р. Сыздық ауызша есептердің мазмұны қазақ
халқының әр дәуірлеріндегі ... ... мен аң ... ... ... ... зерттеу жұмыстарында баса көрсетеді.
Балалардың таным үрдістерін дамытуда баланың жас ... ... ... ... ... ... фольклорын, ұлттық ойындарды, салт-
дәстүрлерді, ұлтгық аспаптарды, қазақтың байырғы өлшем ... ... ... ... ... шындығы мен болмысын танып білуі - дидактикалық жолмен
дамитын аса ... ... ... - тікелей танымдық үрдіс. Адамның дүниені
танып-білуінің жоғарғы сатысына ... ... ... қиял, ес түйсікке
сүйене отырып дамиды.
Баланың ырықты зейінін қалыптастыру үшін ... бір ... ... білу ... Ол үшін екі ... арасындағы ұқсастықтар
мен айырмашылыктарды табуда 3-4 жастағы балаларға 2-6 түрлі айырмашылығы
бар сурет ұсынылса, 5-6 ... ... 8-12 ... айырмашылығы бар
заттардың айырмашылықтарын табу ұсынылады және көп заттардың арасынан ұқсас
екі затты табу, түстері немесе көлемдері бірдей заттарды табу ... ... ... ... ... ... ... дыбыстық белгіле,
сөз, ым-ишара, ... ... ... ... ... баяу,
орташа, жылдам орындатса баланың ырықты зейіні дами ... ... ... тап", ... суреттің сыңары жоқ?", "Куыршақтың ... т.б, ... ... ... ... зейіндерін дамытуға
септігін тигізеді. Қазақ этнопедагогикасындағы арнау-тілек өлеңдер (Май
берейін, құрт берейін, Күннің көзі шық, шық т.б.), ... ("Екі ... ... түлкі, түлкішек", т.б.), қызықтамалар ("Түйе, түйе,
түйелер", "Қоян мен аңшы", тб.) және ... қай ... ... ... бір мазмұнға сай сюжетке негізделе құрылғандықтан бала зейінін
еріксіз ... ... Өнер ... ... ... қолынан
жасалған бұйымдар, ою-өрнектер, ұлттық аспаптар, халық әндері мен ... ... ... ... ... ... ... "Даусынан
таны", "Ассалаумағалейкум, Қара-мырза", "сымсыз телефон", "Біз ... т.б, ... ... ... ... ... ... зейін
аудару қасиеттерін дамытады.
Мектеп жасына дейінгі балаларда көру арқылы есте сақтау және есту
арқылы есте сақтау ... ... ... ... ... ... ... мен есту анализаторларының қызметін жетілдіру ... ... де дами ... ... жеті жастан бастап есте ... ... ... Бұл ... ... ... ... тез жаттап алады,
көрген-білгендерін есте сақтап қалуға тырысады. Мұнда механикалық есте
сақтаумен бірге ... есте ... ... де дами ... көру арқылы есте сақтау қабілеттерін дамытуда суреттер мен
белгілер жиі ... ... ... ... ... және ... ... суреттері көрсетіліп, жиналыл алынады да, баладан не ... ... ... ... бала ... ... реті бойынша алдында жатқан
суреттерді ретімен орналастырады. Қазақ халқының ой қабілетін ... ... ... ішінен "Байқап қал", "Біз де", "Бұл кім'",
"Жаңылма", әуендік ... ... "Кай ... ... ... айнытпай сал", "Жануарлардың қылығын айнытпай сал", "Жануарлар
калай үндейді?", т.6. ... ... ... ... ... ұлттық
тағамдардың, ұлттық аспаптардың бірнеше ... ... ... ... айту ес үрдісін дамытады.
Қиялдың алғашқы көріністері үш жасар балада байқалады. Мектеп жасына
дейінгі балалар қиялы өте бай, ... ... ... ... өте ... Бала ... дамытуда ойдан әңгіме, ертегі құрастырып айту,
басталған ертегі, әңгімелерді өзі ... ... ... әр ... ... ... теңеп айту бала қиялының жетілуіне септігін тигізеді.
Қиялы жоғары деңгейде дамып келе жатқан бала ... ... ... бір ... ... ... оның ... қарап бірнеше заттарға ұқсатуы мүмкін.
Қиялдың мазмұны мен көлемі баланын жас ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне де байланысты болып келеді.
Балалар ... ... ... мен жұмбақтарды құрастырып айту, салт-
дәстүрлер тақырыбында салынған суреттер арқылы ... ... ... ... ... тыңдай отырып соған сай қимылдар көрсету,
шеберлердің қимыл-әрекетін көрсету. Мысалы, ... ... ... ... ... ... аналар", "Кесте тігіп отырған қыз", "Қамшы өріп отырған
ер бала", "Сандық жасап жатқан ағаш шебері", т.б. Сонымен ... ... ... ... ... ... «Ақ ... "Қара сиыр",
"Жаңылма", т.б. ойындар балалардың қызығулары мен қиялын дамытады.
Бала тілінің дамуы таным қабілеттерінің дамуымен қатар жүреді. Бала
өз ойын сөз ... ... ... өз ... айтуды үйренеді. Бұл жастағы
балалар алдымен диалог ... ... ... ... сұрақтарға нақты
жауап беруге дағдылана отырып ... ... ... ... Балаларға
тек ғана балалар ауыз әдебиеті үлгілерін жаттатып ғана қоймай, балалардың
ана ... ... ... ... саналы түрде ойлануына, сезіміне
әсер ететін ... ... ... ... ... М. ... "Тіл ... ой — жолаушы, әркімнің басы аялдама" деп ... Сол ... ... қарым-қатынас жасай білуін дамыту мақсатында Қазақ
хандарымен, билерімен, батырларымен таныстыру, ... ... ... ... ... ... ба?". "Асау мәстек", "Сен тұр, ... ... ... ... "Жануарлар қалай дыбыстайды?", т.б. ойындарды
ойнатумен бірге халық өнері, өлке табиғаты, ... ... ... қою, табиғат құбылыстарына сипаттама ... ... ... ... бесік жырлары, тұсау кесу жырларының мағынасын ... ... ... ... ... ... ... арнау-тілек өлеңдерді жылдам, орташа, жай және дауыстап,
дауысты ... ... ... бала тілін дамытып, сөздік қорларының
молаюына көмектеседі.
Баланың ақыл-ойының дамуы қол және ... ... ... ... ... ... бүлшық еттерін дамытуда саусақ ойыңдарын
ойнатудың маңызы зор. ... ... ... ... кұрастыру, қағаз бетіне әр түрлі сызықтар, иректер, түзулер,
үзік сызықтар жургізу, сурет салу, оларды бояу, салынған ... ... ... ... т.б. ... ... бұлшық еттерін дамытады. Қол және
саусақ бұлшық еттерін дамытуда ... ... ... ... - ... құлаш, құшақ, уыс, қос уыс, шымшым, шөкім, қарыс, т.б. қолмен көрсету
арқылы және аттарын атай отырып өлшеп көрсету балалардың ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге спорттық
ойындардық ішінде "Білектесу", "Күш сынасу" тәрізді ойындар мен ... ... тас", ... ... ... денелерді қолданып ойнайтын ойындар
балалардың қол жане саусақ бұлшық ... ... ... ... таным
үрдістерін дамыту мақсатында қазақ этнопедагогикасын оқу-тәрбие жүмыстарына
қолдану Астана қаласының бала-бақшаларында 2005 ... ... ... Қазақ этнопедагогикасын оқу-тәрбие жұмыстарына ... ... ... ... даму ... ... екі жылдың ішінде 23-
51 пайызға, көру есінің дамуы 44—88 ... есту ... ... ... ... дамуы 51-91 пайызға, соңдай-ақ саусақ бұлшық еттерінің
дамуы да 51- 91 ... ... ... этнопедагогикасы аркылы балалаардың таным үрдістерін дамыту
әдістемесі
| ... ... ... |Ұлттық ойындар |Ұлттық өлке |
| ... | | | ... ... ... ... ... ... |Табиғат |
... ... ... ... ... ... |(үй ... |т.б. шебер |жұмсайтын ... ... | ... ... ... «Біз де»|үйме қар ақша |
| | ... ... | |қар, т.б.) |
| | |т.б) ... | | ... ... ... ... |Ауа-райын |
| ... ... ... |қабілетін ... |
| ... ... ... әндері |жұмсайтын |құбылыстарына,|
| ... ... |мен ... ... ішіндегі|жануарларға |
| | ... ... ... |қарап болжау |
| | ... ... ... |«Даусынан таны»,| |
| | | ... ... |
| | | ... |ум», | |
| | | ... ... | |
| | | | ... | ... |Көр|Өлең, |Сахналық ... ... ... |
| |у ... |қойылымдарды, |аспаптарды, |қабілетін ... Үй |
| ... ... ... |жұмсайтын ... |
| | ... ... |суреттерді есте |құрылысын |ойындар «байқап |түз |
| | ... ... ... есте |қал», әуендік |жануарлары, |
| | ... | ... ... ... |
| | ... | | ... ... |
| | ... | | ... ... есте |
| | ... жаттату| | ... ... атау ... ... |Ұлттық ... ... ... |Үй ... ... ... ... тыңдау|«Қай аспаптың |түз |
| ... ... есте | ... «Даусынан|жануарлары, |
| | ... ... | ... «Жануардың|құстардың |
| | ... | ... ... жатқа |
| | | | ... ... |
| | | | | ... айту|
|Ойлау |Жұмбақтар, |Салт дәстүрге |Шебер ... ... |
| ... ... ... |қабілетін |құбылыстарына,|
| ... ... ... ... |жануарларға |
| ... ... ... ... ... Есеп ... |
| ... есеп?» |ретімен қою. |құрастыру ... ... |
| | ... | | ... шешу |
| | ... | | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | ... ... ... ... |Хайуанаттар |Жануарлар мен |
| ... ... ... ... ... |жұмбақтар |суреттер арқылы |н көрсету ... ... |
| | ... ... ... |ойнайтын ойындар|байланысы |
| | | ... әже, |«Ақ ... ... ... | | ... ... |«Қара сиыр», |құбылыстарын |
| | | ... ... ... ... | | ... кесте| | |
| | | ... ... | |
| | | |қыз ... | | ... |Салт-дәстүр |Халық өнері, |Сөзбен ойналатын|Табиғат ... ... ... ... |халық |ойындар «Сен ... ... ... ... |тұр, сен ... ... атау, |
| |айту, ... ... ... ... ... өлке |
| ... ... атау |әңгімелесу, |қатады?», «Сөз |туралыәңгімеле|
| ... | ... ... «Асау |су, |
| ... | ... ... ... ... |
| ... беру | ... қуырмаш» |аттарын атау, |
| | | |н ... | ... |
| | | | | ... ... |Ою-өрнектер |Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... |ың, төрт ... қол ... ... ... ... ... |арқылы ... ... | ... ... ... |көрсетіп айту | | ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... | | | ... | ... ... ... ... ... іnterest - мәні бар, маңызды) - адам ерекше
сезінетін қимылдың нақты ... ... жеке ... өз ... қатынасы деп анықтауға болады. Оқушының танымдық қызығуы танымдық
саласына ... ... ... ... ... ... ... танымдық
белсенділіктің қозғаушысы екені белглі. ... бұл ... ... "Ең ... баланы бір әрекетке тарту ушін, сен оны қызықтыр, оның
бүл әрекетке дайын екенін білу үшін қамқорлық жаса, ... іске ... ... ... ... және бала өзі қимылдайтынын, ал мұғалім болса сол
әрекетті басқарып, бағыттап отыру ... ... ... ... білім сапасы мен даму деңгейіне байланысты ойлау әрекетінің
әдістерінің калыптасуына ... ... ... ... барлық саласында көрініс
табады. Қазіргі тәрбие, оқытудың ең ... ... ... ... ... Оның негізі оқу үрдісін белсендіру жолдары
мен оқушылардың қызығуын дамытуды ... ... ... ... ... ... ... Сабақтың қай түрі болсын қызығушылық
уәждемеге бағытталады. Білім беруді іздендіру оқушының танымдық ой-өрісін
кеңейтуді ... ... ... беру ... ... ... ... жетекші
рөлін атқарады, сондай-ақ оны әрі ... ... ... Ал ... ... ... шарттары философияның негізгі мәселесі рухтың
материяға, сананың болмысқа қатынасы тұрғысынан зерттелетін ілім - ... деп ... ... ... басқа ғылыми теориялардан түбірлі
айырмашылығы: ол - ... ... мен ... жалпы
ұстанымдарын, обьективтік қатынастарды қалыптастыру.
Танымдық әрекет - шәкірттің ... ... өте ... ... ... ... танымдық қажеттіліктен, мақсат, танымдық уәж ... ... ... ... Танымдық әрекеттің негізінде
оқушыларда танымдық қызығу, танымдық ізденімпаздық қалыптасады.
Танымдық қызығу ұғымы және оны қалыптастыру мәселесіне ... ... ... ... ... ... арналған.
Бұл мәселенің кейбір қырлары тамыры тереңге бойлайтын көне замандардан
бастау алады.
Көне замандағы Антика дәуірінің ... ... мен ... ... ой ... ... және оны ... үшін
репродуктивті және эвристикалық әдістер жайлы мәселелерге көңіл бөлген.
Оқушылардың ... ... ... тәрбие теориясында айналасындағы
дүниені шынайы ақиқат түрғыда танып-білуін қамтамасыз етуі мен қоғамға,
адамға дұрыс қарым-қатынастың ... ... ... мен ... құл ... ... ... басқа
мемлекеттермен салыстырғанда қоғамдық даму деңгейі ... ... ... ... ... ... тәрбие беру ісіне көп көңіл бөлінді.
Құл иеленуші қоғамына мемлекетті қорғай алатын, қажет кезінде басқыншылық
әрекеттерге икемді, ... ... және ... ... ... ... ... грек тәрбие теориясы пайда болып, бұл идеялар Платон,
Аристотель, сондай-ақ ежелгі рим философтері ... ... ... одан әрі дами ... ... ... ... көп көңіл бөлінеді. әсіресе,
шәкірттің өз ой тұжырымын дамытуға ерекше мән беріледі.
Сократтың өзі ... ... ... ... ... ... арнайы басқарудың маңыздылығын атап көрсеткен еді. Ол
шәкірттердің танымдық ізденімпаздығын ... ... ... ... ... ... алғаш рет қолданды. Сократ білімді жай ғана
бере ... ... ... қоя ... олардың ойлау қабілетін,
қызығуын арттырып, өз ой ... ... ... ... Эвристикалық
сұрақтарды алдын ала дайындай отырып танымдық ізденімпаздықты оқыту құралы
ретінде қалыптастырады.
И.Гербарт танымдық ... ... ... ... бірі ... пікірде болды. Ол оқу материалы жеңіл болмауы
керек, баланың психикалық іс-әрекеті нәтижесіне сәйкес бірте-бірте
күрделендіру идеясын ... ... ... теориясы негізінде Гербарт
адамның алуан салалы қызығуларын алады. ... ... ... ... танып білуге немесе қоғамдық өмірге араласуға байланысты
болады. Біріншісіне жататын қызығу - ... бұл ... ... ... оқиғаларын білуге бағытталады, ойлауға негізделген ақыл-ой
қызығуы эстетикалық қызығу - ... ... ... бағалай
білушілікті көрсетеді. Қызығудың екінші тобына жататындар – симпатикалық
қызығу, бұл жеке ... ... ... ... ... ... әр
түрлі қоғамдық үйымдардың арақатынасын анықтайды, ... ... - ... ... Осы алты ... қызығу оқушылардың меңгеретін білім
мазмұнын анықтайды екен.
1.3. ТАНЫМДЫҚ ... ... ... мазмұны мен біріккен диалогті іс-әрекет формасы
арқылы білім қалыптастыру үрдісі индивидуалды іс-әрекет ... ... ... ... ... мен қатынастары
барысында жүзеге асады. Психологиялық сөздікте іс-әрекетке мынадай анықтама
береді «жеке ... ... ... ... ... өндірістегі материалдық және рухани мәдени ... ... ... ... ... ... өзі бастапқыда
біріккен іс-әрекетке қалыптасады, басқа адамдармен қарым-қатынас жасаудың
өзі біртіндеп ішкі жоспарға кіреді, ол ... ішкі ... ... Л. ... ... ... деп ... «қандай да функция
баланың мәдениетті дамуына сахнаға екі рет шығады, екі ... ... ... ... ... ... арасында..., одан
кейін бала ішінде. Мысалы: бала сөзі ... ... ... ... ... ... ... дамудың ұзақ жолынан өткеннен кейін ол ойлау
құралы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... функция қалыптасуы үлкендер мен баланың біріккен іс-әрекетінен
көрінеді. Кейбір зерттеушілер адам психикасының ... ... бір ... оның осы ... ... ұшырауының шегі жоқ,
өзгерілгенде ешқандай қалдықсыз, түгі қалмай ... ... жаңа ... ... ... ... ... отыр. Диалектиканың заңдылығы
бойынша, жаңа дегеніміз-көненің негізінде өріс алып, оны жеңеді, бірақ бір
жолата ... ... ... ... ... өркендеуі үшін
пайдаланады. Осы қағиданы кейбір зерттеушілер еске алмай психика өзгергенде
үздіксіз өзгеріп отырады да, ең аяқ ... ... ... ... ... ... қате ... Себебі, бұрынғы білімнен ештеңе қалмай, психика
үнемі жаңа сипатта кездесетін болса, онда ешқандай психикалық ... ... ... ... ... көнеден қалған қалған біз инвариант (лат –
«өзгерілмейтін» деп атадық та, ... ... ... ... ... Осы ... А. ... келтіре отырып тұқым арқылы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
ортасы шешетініне дәлел ретінде сүйенеді.
Ал балалық шақ психикасы ... – бұл ... және ... ... ... шақтың дамуы туралы В. Штерн, Ж. Пиаж және ... П. ... Л. ... В. ... ... ... психикалық дамуына жетекші рөлді ақыл-ой интеллектісіне
бұрады, жеке адамның ... ... ... В.Шабельников:
«...сол қоғамның езгісіне, үстемділігіне бағынуы емес, оның ... ... ... одан ... деп көрсетеді. Психологиялық
дамудың кезеңдері жеке адамның ... ... ... әрі оның
өздігінен дамуының заңдылықтарын ашады.
Д. Элькониннің анықтамасы бойынша кезеңдердің әрбір жұптары ... ... бір ... ... «Бір ... келесісіне өту
баланың операциялық-техникалық мүмкіндіктері, міндеттері мен іс-әрекетттері
қисындары арасындағы сәйкессіздік ... ... ... ... танымдық
оқы іс-әрекеті барысында жалпы әлеуметтік бағыты да соған орай танымдық іс-
әректі негізінде өзгереді. Баланы өзінің әлеуметтік ... ... ... ... ... отырып қарастыру қажет. Психологияда
осыған орай ... үш ... ... ... ... интерактивтік және перцептивтік. Психалогия коммуникативтік
қабілеттілікті ... жеке ... ... қалай, оның басқа адамдармен бірлесуіне және ... ... ... ... ... ... ... оның танымдық іс-әрекетінің маңызыдылығын көрсетеді. Мысалы,
біріншіден, қоршаған ортамен қақтығысқа түсу ... ... ... ... ... ... алуы («Мен істей
аламын!»); үшіншіден, өлшемі мен шартын білем («Мен білем!»).
Ал А. ... ... ... ... ... ...... еңбекте және басқару
үрдісінде ақпарат алмасу құралы. Перцептивтік қарым-қатынас жағы адамды
оның ... ... ... ... ... ... отырып, индивид
жақсы, нақты бірлескен әрекет перспективаларын ... ... ... ... өз ... ... ... тануы» деген ұғыммен жиі
айырбастайды. Адамды адамның ... ... ... екі ... С. ... сөзімен айтқанда, басқа адамды «оқи» отырып, оның
сыртқы ... ... біз сол ... сыртқы көрсеткіштерінің мәнін
ұғынуға тырысамыз. Ол үшін оқыту үрдісінің ... оның ... ... ... ... тәсіл құралдары және оқытуды ұйымдастыру
бастауыш мектепте дұрыс жолға қойылуы тиіс.
Танымдық іс-әрекет – оқу ... ... ... ... орындарында қалыптасатын күрделі психологиялық білім.
ІІ ТАРАУ. ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. ТАНЫМДЫҚ БЕЛСЕНДІЛІКТІ ДАМЫТУ-ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕ
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу маңызы түбегейлі өзгеріп, бірінші ... ... ... ... ... және ... ... бір
жиынтығы мен қаруландыру емес, оқушының оқу-танымдық ... ... ... ... ... жеке бас ... ... мақсаты алға
қойылып отыр.
Білім беру және оқыту ... ... ... ... бірі – танымдық белсенділікпен ... ... ... ... оқу материалын түсінуге, өткенді ... ... ... ... ... ... пайдалануға, өз пікірлерінде оларға ... ... ... ... ... өз ... жаңа ... алуға мүмкіндік
беретін ақыл-ой еңбегінің өзіндік ... ... іске ... ... ... ... көздейтін мүддесі- білімнің
қоғамдық мәнін ұғыну, қоғамға қызмет ету қарқынын үдету негізінде ... ең ... ... ... алған білімдерін өмірде,
тәжірибеде нәтижелі пайдалана білу ... ... ... ... танымдық іс-әрекет ұғымы
мен танымдық белсенділікті қалыптастыру ... ... ... бөлген.
Оқушылардың ақыл-ой тәрбиесіне негізделген тәрбие теориясы айналасындағы
дүниені шынайы ақиқат тұрғыда танып білуін қамтамасыз етуді және ... ... ... ... ... ... туралы анықтамаларға талдау жасай отырып
оқушылардың танымдық ... ... ... Оған мына үш ... ... әрекеттің қоғамдағы маңыздылық бағыты;
- оқу-танымдық әрекеттің интелектуалдық сипаты;
- оқу-танымдық әрекеттің ... ... ... ... дамыту тиімділігі мынадай жетекші
факторлармен анықталады:
- оқушылардың жас ерекшеліктерін есепке алу;
- оқу үрдісінде мәселік оқытуды кеңінен енгізу;
- материалдарды айтып ... ... ... ... ... ... ... түсетін тапсырмалар кешенін шешудегі қол
жеткен табыстарды «нығайтуды» қамтамасыз ету, т.б.
Оқу үрдісі оқушылардың танымдық әрекеті нәтижесінде ... ... ... ... ... оқушыларда танымдық белсенділік ... ... ... белсенділігін қалыптастыруды арнайы ұйымдастыру
– оқу үрдісін жетілдірудің негізгі шарты.
Оқушылардың ... ... ... ... маңыздылығы дәрежесіне қарай оның құндылығын анықтап, сабақ
беру мен оқу үрдісін ұйымдастыра білудің маңызы зор. ... ... ... ... басқа оқытудың шын мазмұнымен бірге оқу
үрдісіне қатысушылардың арасында ақпарат ... ... ... ... осы мазмұнды игеруіне әрі оны өмірде қолдануына қызмет ететін
мәліметтер кіреді.
Зерттеуші ғалымдар оқудағы танымдық ... ... ... ... ... ... бөліп көрсеткен. Олар мына
төмендегілер:
оқу үрдісіне қатысушылардың екі жақты сипаты ... ... ... ... ... арқылы (Т. Сабыров, Н. Хмель, Галант,
Л. Аристова, М. ... Г. ... Р. ... ... ... ... өзіндік жұмысты
ұйымдастыру мен оқу міндеттерін іріктеп шешу арқылы (Б. Есипов, Сабыров, М.
Скатин, Б. Айтмамбетова, т.б.);
оқытудағы әдістемелік ... ... ... арқылы (И.
Лербер, Б. Коротяев, М. Құдайқұлов);
іс-әрекеттің бағдарланушылық негізін құрайтын жалпылама білімдерді
енгізу арқылы ... ... ... ... ... ... ... (Л.Рувинский
А.Қазмағамбетов).
Оқыту үрдісінде оқушының танымдық белсенділігін қалыптастыру үшін
білімдер мен әрекет тәсілдерін алуды қажеттендіруді қалыптастыратын
шарттарды, өзін-өзі ... ... ... ... түрлі
нысандарын ұйымдастыру дағдыларын дамытудың шарттарын қамтамасыз етуі тиіс.
Оқушылардың танымдық белсенділігінің деңгейлеріне тоқталатын болсақ,
оның ең ... ... ... ... өз ... тапсырмалардың
шешімін табуда неғұрлым тиімді жолдарын ... және өз ... ... ... ... Ал ... деңгей жоғары
деңгейдің кейбір элементтерінің ... ... ... ... ... танымдық тапсырма беріп, оның шешілуін бақылауы
немесе оқушыға шешу ... ... ... ... ... оқушыға
белгілі бір әрекеттің үлгісі болғанда, оларды орындау тәсілдері ... ... ғана ... ... ... ... тәсілдерге
бағдарлануда көрініс табады.
Танымдық ізденімпаздық пен белсенділік жеке тұлғаның ... ... ... ... ол - ... ... және еріктік үрдіс
нәтижесі, танымдық уәж пен өз бетінше әрекет тәсілдерінің жиынтығы, танымға
деген тұрақты құлшыныс ... ... ... әрекетке бейімделуі.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың негізі факторларына
олардың өз мүмкіндігін сезінуі, ... өз ... ... етуі ... баланың өз әрекетінен қанағаттануы; оларға мүғалім тарапынан
қойылатын талап пен ... ... ... мұғалімнің өзіндік жұмысты
ұйымдастыра алуы, т.б. жатады. Бүл факторлар оқу ... ... ... ... ... ... ... оқушыға дайын
түрінде берілмейді, ол оқыту барысында жүзеге асатын дамудың нәтижесі. Оқу,
білім алу қабілеттерінің өзі ... ... ... ... мүмкін
емес. Қабілеттердің деңгейі әр оқушыда әр түрлі болғандықтан, мүғалім
танымдық тапсырманы беру ... оны ... ... танымдық белсенділігі - баланың жеке дамуын ... ... ... шешу ... ... ... ... іс-жүзінде қолданылатын, ең бастысы, саналылықпен білімдеріне,
дағдыларына және интеллектуалдық бейімділіктеріне сүйеніп, өз ... ... ... ... және ... ... ой-өрісін
кеңейте білуімен сипатталатын жеке тұлғаға тән қасиет.
Оқушылардың ... ... ... үшін ... ұйымдастырушылық пен дұрыс басшылық және оған оқушылардың
өздері белсенділік танытпағы ләзім. Ал оқушылардың жеке басының ... ... үшін оны ... ... ... білуі, зерттеу
біліктері болуы қажет. Бұл жерде оқушылардың қабілеттерін дамытып қана
қоймай, олардың ... жан ... ... ... ... сол ... талабын ұштап, білім деңгейін жетілдірудің маңызы ерекше.
2.2. ТАНЫМДЫҚ ІС-ӘРЕКЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰҒЫРЛАРЫ
Танымдық іс-әрекет – ... ... ... өте ... ақыл-ой
әрекеті. Мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекетін жетілдіру проблемасына
педагогтердің, психологтердің ... ... Бүл ... ... ... ... ... көне замандардан бастау алады. Сократтың
өзі де оқыту барысында шәкірттің танымдық іс-әрекетін ... ... атап ... ... Рим ... ... ... шәкірттердің танымдық іс-әрекеті олардың дамуында ерекше орын
алатындығы айтылады. Оқыту үрдісіндегі ... ... ... ... И.Песталлоцци мен А.Дистервегтің еңбектерінде
тереңдетіледі. Мәселен, А.Дистервег оқыту барысында баланың танымдық ... ... ... ... ... аса ... ... бірі
деп есептейді.
Оқытуды күшейту құралы ретінде танымдық іс-әрекетті ... ... ... ... ... М.Монтень, Д.Локк, Я.Комен-ский, Ж.Руссо,
К.Гельвеций, Д.Дидро, А.Лавуазье, И.Песталоцци, И.Кант және ... ... ... ... ұлы ойшылы М.Монтень оқытудағы танымдық іс-
әрекеттің маңыздылығын және ... ... ... рөлі ... ... ... білімін түгел сүзгіден өткізіп, өз бетінше талдау жасату
қажет. Соның нәтижесінде оның білуге ... ... деп ... ... оқыту мәселесін жетілдіруде Ы.Алтынсарин көп
үлес қосты. Ол оқу-тәрбие жұмысымен тек ... ... ғана ... екенін айтып, мұның сыныптан тыс түрлерін көрсетіп берді.
Алтынсаринның пікірінше, педагогикалық жұмыстағы ең шешуші нәрсе:
мұғалімнің ең жақсы ... ... таба ... ... ... сөйлесе
білуінде. "Үлгілі жолға қойылған, дұрыс тәртібі бар жаңа типті мектеп
оқушыларды ... ... ... ... және ... ... ... ой еңбегін үйретуге тиіс" деп санайды ұлы ағартушы.
Қазақ мектептеріне байланысты дидактикалық міндеттерді қоя білу,
танымдық іс-әрекет ... ... ... ... жетілдіру сала-
сында Алтынсарин еңбектері маңызды болып табылады.
Алтынсаринның мұғалімнің ... ... ... ... оқыту
керектігі, оқушылармен болатын байланыс, т.б. оның өз ... ... ... және ... ... көрсетеді. Ол "Баланың әрбір
еңбегі құр босқа жаттауға жұмсалмай, мағыналы және ... ... ... ... ... шәкірттің танымдық іс-әрекетінде оқыту әдістері мен
тәсілдерінің маңыздылығына ерекше ... "... ... ... ... жүре келе ... сабаққа, кейіннен ғылымга, өз бетімен білім
алуға құмарландыратын жол" деп, әсіресе, танымдық ... ... ... мән берді. "Мұғалім балалармен істес болады; егер олар бір
нәрсені түсінбесе, онда мұғалім шәкірттерді ... ... ... ... үшін ... ... керек. Мұғалім балалармен
сөйлескенде ... ... ... сөйлеп, шұбалаңқы
сөздер мен керексіз терминдерді қолданбастан, әрбір ... ... ... ... керек" деп түйіндейді ол ... жас ... ... ... ... сол ... ... маңыздылығы Абай Қүнанбаевтың да еңбектерінде көрініс ... ... ... қара ... ... белсенділігі туралы пікіріне құлақ
түрелік. "Жас бала анадан туғанда екі ... ... ... ... - ... ұйықтасам деп туады. Бұлар –тәннің құмары, бұлар болмаса, тән жанға
қонақ үй бола ... һәм өзі ... қуат ... Біреуі -
білсем екен деп, не көрсе соған ... ... ... ... ... ... салып, дәмін татып қарап, тамағына, ... ... ... ... ... ... онан ... ит үрсе
де, мал шуласа да, біреу күлсе де, біреу жыласа да, тұра ... ... "Бұл ... деп, "Ол неге ... "Бұл неге ... деп,
көз көрген, құлақ естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді. Мұның бәрі ... ... ... екен, көрсем екен, үцйренсем екен ... ... ... ... ... ... ... дамытуды басты бағдар деп ... ... ... мен оның
тәлімдік-тәрбиелік ғибрат жолын бөлмей бірлікте қарауға ерекше мән берді.
Оқытудың әдіс-тәсілдеріне уақыт ... ... ... ... ... ... дұрыс көрсете білді. Демек ... ... де, ... де ... ... ... нәтиже шықпайтынын дөп баса айтқан:
"Оқыту мен үйрету зорлау, ... ... ... дербес ерекшелігі мен
бейімділігіне қарай жүргізілсе дүрыс болады".
Сондай-ақ, А.Байтүрсынов, М.Жүмабаев сынды қазақ ... ... ... ... ... ... айтты. А.Байтүрсынов "Бала білімді
тәжірибе арқылы ... алуы ... ... ... жұмысты әліне қарай
шағындап беру мен бетін белгіленген ... ... ... ... керек" деп
жазды.
Г.Кулагина оқушылардың білім мен іс-әрекет тәсілдерін ... және ... ... ... ... ... тікелей
көмегінсіз шешу қабілеті іс-әрекет мақсатын айқындауға және оған ... ... ... ... көздейді.
Танымдық іс-әрекетті үйымдастыру және оны ... ... ... ... ... ... бүл ... өмірде
шешудің түрлі жолдарын төмендегіше бөліп ... ... ... ... ... ... жұмысты
ұйымдастыру мен оқу міндеттерін іріктеп шешу ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің тәсілдерін қалыптастыру (Д.Богоявленский, Е.Кабанова-
Меллер, А.Қазмағамбетов, Д.Эльконин, т.б.);
іс-әрекеттің ... ... ... ... ... енгізу
арқылы (П.Гальперин, С.Смаилов, А.Мустояпова, ... ... ... бақылауды дамыту арқылы (Л.Рувинский,
Н.Половникова, Т.Шамова, .б.).
Оқушылардың танымдық ... ... ... әлеуметтік
педагогикалық факторлардың ықпалын (Ф.Берукштене), жаратылыстану-математика
ғылымдарын ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекет әдістері мен тәсілдері жүйесін бөліп
көрсетуде (Л.Вяткин) зерделеген арнаулы зерттеулерді де атап өту ... ... ... ... іс-әрекет оқып-үйренуші бөгде адамның көмегінсіз
жүзеге асатын кез келген әрекетпен салыстыратынын (Л.Аристова, Р.Низамов,
т.б.), екінші біреулері тек ... ... ғана ... ... ... ... т.б.) айта ... орынды.
Жоғарыдағы шолудан айқын көрініп тұрғандай, танымдық ... бір аяда ғана ... ... ... ұғым ... ... ... пікірі бойынша, бұл мәселені педагогикалық жолмен шешу
үшін педагогикалық үрдістің қызықты жақтарын, қоршаған ... ... ... ... ашып ... ... ... болатын кездейсоқ
оқиғаларға, моралдық, эстетикалык, адамгершілік, ғылыми ... ... ... қолдап-қуаттап отыру керек. Сөйтіп, барлық оқу және тәрбие
жүйесінде адамға, оның шығармашылық ... ... ... ... ... тән талапкерлікті мақсатты түрде қалыптастыруға қол
жеткізу қажет. ... ... ... іс-әрекетті нысандарына және қоршаған
дүние оқиғаларына, тенденцияларға, ұмтылысқа деген адамның бағыт таңдаудағы
психикалық үрдіс ретінде ... Жеке ... ... ... ... ... іс-әрекеттермен айналысуы оған ... ... ... алып ... ... өзі ... психикалық
үрдістердің ерекше пәрменді де ықпалды өтуін қамтамасыз ... ... ... оның ... ... ... ... белсенді ойлау, жарқын эмоция, талпыныс, т.б.)
талдау жасап, қорытындысын шығару жұмыстың нәтижелі ... ... ... қараганда, танымдық іс-әрекеттің қалып-
тасуы өздігінен түйыққа тірелген автономиялық үрдіс ... Ол - ... орта ... ... өзіндік қызмет сипатымен ғана емес,
жеке тұлғаның ... ... ... ... ... оқу және тәрбие үрдісі, сондай-ақ өзінің жеке ... ... ... ... және оның ... ... ... күрделі үрдіс. Оқушылардың іс-әрекет ... ... мен ... ... (білім, білік және дағдыны ... ... ... оқу ... ерекше сипаты (ғылыми білім,
болашақ қызметі туралы ақпарат және т.б.); оқушы іс-әрекетінің ... өтуі ... ... ... оқыту құралдарының болуы
(кітаптар, зертханалық құрал-жабдықтар, ... ... ... ... ... т.б.); ... интеллектуалды жүктеме
(емтихан, сынақ тапсыру, ғылыми жұмыс қорғау, т.б.) ... ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекет үғымына мынадай анықтама беруге мүмкіндік
береді. Сонымен оқушылардың танымдық іс-әрекеті - жеке ... ... мен ... ... мен ... қамтитын
танымдық, еріктік, сезімталдық үрдістер мен мотивтері бірлігі нәтижесінде
оқушылардың ... жеке ... жөне ... ... оқу
материалының мазмүны мен қажетті көлемін игеруді көздейтін жан-жақты оқу
жұмысы. Демек, оқу-танымдық ... - ... ... ... табылатын күрделі құбылыс.
2.3. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ӨЗ БЕТІМЕН ЖҰМЫС ЖАСАУДА ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗМЕТІНІҢ
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Қазіргі ... мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру арқылы оқушылардың зейіні, қабылдауы,
қызығушылық қабілеттері дамиды. Сонымен бірге олардың оқу ... ... де ... ... ... ... тек білім алып қоймайды, олардың
дағдысы, іскерлігі ... ... ... ... барысында
оқушылардың жеке және жас ерекшеліктері, қабілеті ескеріледі, бұл
балалардың ... әсер ... Әр ... оқушының даму ерекшеліктеріне сай
келетін оқыту мен тәрбиенің ... ... таба ... оқу ... ... ... басты міндеті. Ол үшін ... ... ... ... бағалауда, оқу-тәрбие үрдісінде ... жеңе ... ... ... адамгершілік қасиеттерді
қалыптастыруда оқушының белсенділігін қолдап отыру қажет.
6-7 сынып ... ... ... өте ... ... ... ... психологиялық дамуына өз
әсерлерін ... ... Оқу ... ұғыну оны қабылдаудан
басталады. ... өзі бар ... ... тұрған объектілерді
салыстыру, ойлана отырып мағлұматтарды өз бетімсн жұмыс жасауда бейнелеу
болып табылады. Осы ... ... ... ... ... қызықты
нәрселерге көңіл аударумен ғана шектелмейді. Бұл жаста баланың ой-өрісі
біршама ... ... емес ... да ... ... ... Олар
мазмұнды мағынасына қарай есінде сақтауды ұнатады. ... ... ... өз ... жұмыс жасауда қажетті деңгейде қолдана алады.
Қазақ тіліндегі сөз ... ... ... ... теориялық
негізін жасаған ғалым Н.Ж.Құрманова оқушының оқу үдерісінде ақыл-ойының
жетілуін теориялық деңгейде ... ... ... Осы жөнінде:
"Оқушылардың теориялық деңгейде білім алуы, теориялық ... ... - ... үдерісінде анализ (талдау) мен синтезді (жинақтау),
дедукция мен индукцияны, лингвистикалық ... ... ... ... ... еркін меңгеруі, соған мүмкіндік
беретін дағдылардың қалыптастырылуы" - деп пайымдайды.
Адам сөйлеген кезінде тіл арқылы ... бір ... ... ... ... қабылдау, түйсіну, ойлау, жеткізу тәрізді
психологиялық құбылыстар ... іске ... ... бәрі адам ... ... ... сыртқа шығарылады. Тілді меңгеру оқушының
психологиялық сөйлеу. қабылдау, есту, ... ... ... қабілеттері
арқылы жүзеге асады. Сондықтан да, тіл психологияның зерттеу обьектісі
болып ... ... ... ... - тіл және ... ... ретінде қабылдайды. Тіл қарым-қатынас құралы болғандықтан, тілдік
қатысым әрекетінде өзінің ... ... ... керсете алады.
Психологиялық зерттеу тұрғысынан тіл – сөйлеу процесінде пайда ... ... ес ... оны ... ... түйсіну тәрізді
психологиялық қасиеттер негізінде зерттеледі. ... ... ... ... ... ... пікірін, тілді қатынас құралы ретінде
пайдаланған кезде ғана сыртқа шығара алады. Бала ... ... ... ... оны ... ... алуы маңызды қызмет атқарады. Оқушы
сөз арқылы өзін қоршаған ... ... ... түссе осының негзінде
өзінің қоғамның бір бөлшегі екендігін ... ... ... ... ... ... ... оның сөйлеу дағдылары мен икемділіктерінің
пайда болуы сияқты жағдайлар психолог-педагог, тілші ғалымдардың ғасырлар
бойы ... ... ... Оқушының сөздік қорының мол ... ... ... оның даму ... тікелей әсер етеді және онымен
бірлікте, байланыста ... ... ... қоры ... ... ... ... қоршаған ортасының кеңеюі, оның психикалық қабілеттерінің жетілуі,
жас ерекшеліктері әсер етеді.
Психология мен әдістеменің өзара қарым-қатынасы - бұл ... ... ... ... жүретін салалары арасындағы қарым-
қатынас. Психология зерттеу әдістерінің негізінде оқушылардың мінез-құлық
қызметінің ... ... ... ... ... ... ... әр әдіс пен тәсілге психологиялық тұрғыдан талдау
жасап дәлелдейді. ... ... ... байланысты әдістемелік сұрақтарды
практикада шешуге және дұрыс түсінуге ... ... ... ... екі ... оқыту үдерісіне мұғалім мен оқушы қатысады. Оқушының
қызметіне ... оның ... ой ... жаңа білімді игеру қабілеті,
практикада алған білім мен білік дағдыларының сақталуы, осының бәрі ... ... ... ... ... және ... пси-хологиясын
жетік меңгермей, ескермей жоғары деңгейде шешілмейді. Психология мүғалімге
өзінің әр ... ... ... ... есте ... дайындық деңгейін білуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... қаруландырады. Бұндай зерттеусіз,
бағдарсыз оқушының әр кезеңдегі психологиялық қатынасын білмей, ... ... ... ... ... ... емес. Осы
әдіс-тәсілдер оқушының психологиясына, олардың жеке ерекшеліктері мен ойлау
қабілеттерін, жал-пы ... ... ... ... ғана оң ... ... психофизиологиялық негізде түсінік береді, мысалы,
сөйлеу дағдылары, оқу және жазу шапшаңдығы, жазу дағдылары (көру, ... ... ... факторлары, ішкі ой, қайталау т.б.).
Психология оқушының білім алуда қабылдауына ... ... мен ... ... ... ... мен ... қабілеттерінің қабылдау процестерінің көтерілуін анықтайды.
Психология грамматикалық ... ... ... өз ... ... оны ... ... негізгі бөлімін ажырата білуге, оның
бірізділігін, өзара байланысын анықтауға мүмкіндік береді.
Мұғалім белгілі бір әдіс-тәсілді, ... ... ... ... осы әдіс ... қандай қабілеттерінің дамитынын немесе оқу
барысында қандай ... ... ... ... ... ... ... қажеттігін және оларды психологиялық ерекшеліктеріне негіздеу керек
екенін танып біледі. Мұғалім белгілі бір жағдайға ... ... ... ... ... осыларды басшылыққа алуы қажет. Мысалы, мәнерлеп
оқу ... ... және есту ... ... ... ... орта ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне бастауыш
сыныппен салыстырғанда осы сыныптарға бөлінген материалды кеңейте оқыту
көзделеді. Бұл оқу бағдарламаларында және осы буын ... ... ... - оқушылардың зейінін оқу-тәрбие үдерісінің ... ... ... ... ... ... - ... тәрбиелейтін негізгі тұлға. Оқушы зейіні негізінен сабақ ... ... ... минуты бала зейінін билеп алмайынша, мұғалімнің
сөзі оның көкейіне қонбайды. ... ... ... түрі ... ... де ... Бұл ... К.Д.Ушинский былай деген: "Балаға оқуды
қызықты ете білу ... және ... ... оларды қызықтыра қоймайтын
тапсырмаларды да бұлжытпай орындауды ... ету ... бүл ... бір ... ... етіп ... екі ... теңестіру арқылы
еріксіз зейінді тудырып отырумен қатар, белсенді зейін ... ... ... оны ... ... керек".
Оқу-тәрбие процесінде балалардың өздерінің ... ... ... ... ... ... ... айналады. Ерікті зейіннің
пайда болуы балалардың ... ... ... ... ... ... ... қатыстырып, олардың арасында саналы тәртіп құрып,
оларды байқампаздыққа ... ... ... ... ... арқылы
дамытып отыру қажет. Олардың зейін дәлділігіің өсіп ... ... ... ... іске ... ... зейіні көп жағдайда қызығумен
байланысты болғандықтан, оқу үдерісін қызықты, көрнекті етіп жүргізгенде ... ... ... қызметі оқу үдерісіңде оқушының жеке дамуымен
анықтгалады. Даму барлық бағытта жүреді. Жеке түлғаның ... ... ... ... ... ерік және ... мотивацияның дамуы болып
табылады. Дамыту қызметі ... мен ... және ... ... ... құрайды. Л.С.Выготский негізін салған психологияның негізгі
заңдарының бірі: оқыту өзінен ... ... ... ... ... оқыту білім мазмұны мен қызмет нәтижесінде дамиды, ал жеке тұлға
психология ... ... ... ... ... ... ... негізінде жеке тұлғаның оқыту үдерісінде ... ... ... қоршаған ортаға, өмірге көзқарасы, айналадағы
мінез-құлық нормаларына баға бере білу ... жеке ... ... сәйкес іс-әрекет қабілеттерін қалыптастырады.
В.В.Давыдовтың айтуынша, психикалық даму ... - жеке ... ... ... ... ... ... барысында жүзеге асырылатын
қабілеттерді қайта жасақтауы. Оқу және тәрбие үдерісі арқылы ... ... мен ... сәйкес қабілеттерді меңгеруі - оның психикалық
дамуының жалпы түрі болып ... ... ... ... ... әдіснамалық, теориялық және практикалық негіздері танылады.
Оқушыларды жеке ... етіп ... ... ... ... ... жетілдіру болмақ. Жеке түлғаның қалыптасуында ... ... ... тұрады Білім - ойлауды дамытудың негізі болып
табылады, ал ... ... ... ... ... ... алу -
ойлау процесін жетілдіреді, ... ... ... қасиеттердің
қалыптасуына негіз болады.
2.4. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ
Казақстан мемлекетінің қазіргі даму ... ... ... ... мен ... ... жоғарылауы арасында
байланыс айқындала түсуде. Осыған байланысты балалардың ... ... оны ... ... және ... әдістемелік,
ұйымдастырушылық және моральдік-психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... маңызды әлеуметтік міндет болып
табылады.
Психологиялық-педагогикалық әдебисттердегі талдауда көрсетілгендей,
"танымдық ... ... ... белсенділік жөнінде түсінік
жатыр. Ол әр ... ... ... ... көп ... феномен ретінде
көрінсді:
биологиялық (П.К.Анохин, В.М.Бехтереи, Н.А.Бернштейн, А.Илиади, И.М.Сеченок
т.б.);
психологиялық (Б.Г.Ананьев, М.Я.Басов, Л.С.Высотский, Б.ФЛомов, ... ... ... ... Ж.Ж.Руссо,
К.Д.Ушинский, Г.И.ІДукина, Т.И.Шамова т.б.)
Биологиялық аспект-белсенділік мәселелері ... ... ... ... ... ... нәтижесі болып
табылатындығы жөніндс түсінікпен тығыз байланысты. Ол өзін-өзі ... ... ... ... адамның ортаға бсйімделуін
қамтамасыз ететін оған тән ... ... ... Осы ... қарым-қатынас
кезінде ағза мен оның тіршілік ету ... ... ... қарама-
кайшылықты жоюға бағытталған физиологиялық механизмдер ғана туып қоймайды,
сонымен қатар осы әсерді жоюға ... ... және ... ... ... емес, алдағы ... ... ... беретін
физиологиялық механизмдер де туып отырады (П.К.Анохин). Белсенділік бейне
белгісін тұрақтандырушы сапа болып табылады, бұл тірі ... ... ... бір түрі ... табылады (В.З.Коған).
Белсенділік көзі сыртқы орта және ағзада тұратын және өтетін ішкі ... ... Адам ... ... ... ... ... күшімен де белсенді келеді.
Психологиялық аспект тұрғысынан ... ... ... ... жөнінде детерминистік түсінік беру сұрағының
бір бөлігі ретінде қарастырылады. Мұнда белсенділік ішкі шарттар ... ... ... ... ... ... себептерінің
әрекетінде көрінеді, сыртқы шарттарының нәтижесі және ол ішкі сапарларға
тәуелді. Ішкі мен ... ... ... және ... ... беру белсеңділігінің өсуінде ... ... ... сай ... ... ... ... жаңа қарым-қатынасына
айналады, бұл - адам жеке тұлға ретіиде ... және ... ... иесі ... ... болады.
С.Л.Рубинштейн адамның белсенділігін былай ... ... мен ... ... ... ішкі шарттар арқылы әрекет жасайды".
Белсенділік субъектінің объектіге ... ... Ол ... ... болуын қалайды: объектілерге бағытталған ыңғайлы ... ... ... ... ... қою; іс-әрекетте
объектінің қалыптасуы; мәселені шешуге бағытталуы. ... ... ... ... қоршаған әлемге әсер етеді, ... ... мен ... ... ... ... ... мәселелері іс-әрекет кезіндегі тұлғаның
белсенділігін зерттеумен ... ... ... - ... ... қасиеті ғана емес дегенге сүйенеді.
Бұл орайда ... ... ... материалды және ішкі
психикалық әрекеттегі өз қатарына қосатын затты іс-әрекетгің бірдей жүйесі
болып ... ... ... Л.С.Выготский, В.А Мясищев,
С.Л.Рубинштейн). Тұлға белсенділіктің ... ғана тән ... ие - ... ... мұнда ол белгілі мақсатқа жетеді. Бұл ... өз ... ... және ... ортаның өзгеруімен байланысты өзгеруі
мүмкін.
Педагогикалық аспектідегі ... ... ... ... түсіндірумен байланысты:
белсенділік баланың таным іс-әрекетіне (мақсатқа жетудің тиімді жолдарын
тандау, талпыныс, дайындықты ... ... ... ... ... бір ... ретінде түсіндіріледі;
белсенділік субъектінің іс-әрекетке қатынасын (қажеттілік, мотив, ерік
күші, эмоция) көрсететін ... ... ... ... ... ... келе оқушылардың танымдық белсенділік жөніңдегі қысқаша
сипаттамадағы таным мақсаты ... ... ... санасында
танымдық белсенділік көп түрлі тұлғалық қатынастардың қалыптасуымен тығыз
байланысты. Танымдық ... ... бір ... ... таңдаулы
қатынасы, танымдық әрекеті, оларға қатысу және қатысушылармен танымдық
қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... ... таным
процестерін өзінің даму деңгейінен ... ... ... ... ... құру әрекеті нәтижесіне ұдайы ізденіске жетелейді.
Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру үшін мұғалім тарапынан
ұйымдастырушылық пен ... ... және оған ... ... танытпағы ләзім. Ал оқушылардың жеке басының ... ... үшін оны ... ... ... ... ... біліктері
болуы қажет. Бұл жерде ... ... ... қана қоймай,
олардың танымдық жан қуаттарының оянуына ықпал етудің, сол жолда ізденісін,
талабын ұштап, ... ... ... ... ... ... талдап, жан-жақты саралау ... ... ... үғымына мынадай анықтама беруге мүмкіндік
береді. Сонымен оқушылардың танымдық іс-әрекеті - жеке ... ... мен ... ... мен ... қамтитын
танымдық, еріктік, сезімталдық үрдістер мен мотивтері бірлігі нәтижесінде
оқушылардың интеллектуалдық жеке қасиеттерін жөне біліктерін ... ... ... мен қажетті көлемін игеруді көздейтін ... ... ... оқу-танымдық әрекет - оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... Ә.Қызықты психология. А, «Қазақ университеті», 1992.
2.Алдамұратов Ә. Оқушылардың грамматикалық ұғымдарды меңгеру
психологиясы. Алматы. «Мектеп», 1983.
3. ... Ә., М. ... ... ... ... сабақтар. Бірінші бөлім. Алматы, 1978; Екінші бөлім.1979.
4. Аймауытов Ж.. Психология (оқу құралы). ... ... ... Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша-қазақша
сөздік. Алматы, «Мектеп», 1976.
6. Жарықбаев К. «Психология» Алматы, 1993жыл.
7. Жарықбаев «Жантану ... ... 2002 ... ... ... В. В. Богословский т. б. редакциясымен. А, «1980.
9. Гиппенрейтер Ю.Б. «Введение в ... ... М, ... ... Н., ... ... «Мектеп», 1976.
11 .Мұқанов М. Жан жүйесінің сыры. ҚМБ. Алматы, 1964.
12. ... М. Ми және ... ҚМБ, ... ... ... М. Ақыл-ой өрісі. Алматы, «Қазақстан» баспасы.1980.
14. Мұқанов М. Бақылау және ... ҚМБ, ... ... ... Т. ... ... Оқулық – Алматы, 1993жыл.
16. Сәбет Балтаұлы Бап – Баба «Жантану негіздері» Алматы, 2001жыл.
17. ... С.Л. ... ... ... ... 1989год.
18. Линден Ю. «Обезьяны, человек и язык» Москва 1981год.
19. Теплов Б. М. ... Орта ... ... ... ... А., ... С. ... Пединституттар
мен университет студенттеріне арналған. Алматы: «Мектеп», 1966.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту жолдары45 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағы арқылы оқушылардың танымдық қызығушылықтарының қалыптастырудың әдістемесі49 бет
Дүниетану сабақтарында танымдық қызығушылықты дамыту46 бет
Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын арттыру45 бет
Тіршіліктану курсында танымдық қызығушылықты қалыптастыру19 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері51 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың оқу мотивациясының психологиялық сипаттамасы26 бет
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын дамыту мен тәрбиелеу мәселесі22 бет
Бейіндік оқыту – білім беру процесінің ұйымдастырылуына өзгерістер енгізу арқылы оқушыларды оқытуда саралау және даралау құралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь