ТМД-елдерінің өзара ынтымақтастық қарым- қатынастарының маңызы

XX ғасырдың 90-жылдарынандағы басты оқиғалардың бірі –
социалистік жүйенің жəне оның негізінде құрылған халықаралық
экономикалық қатынастардың ыдырауы. Социалистік жүйенің
темірқазығы болып саналатын Кеңестер Одағының бірнеше тəуелсіз
мемлекеттерге бөлінуі жаңа мемлекетік құрылымдардың қалыптасуына,
өндірістің қысқаруына, елдер арасындағы шаруашылық-экономикалық
жəне əлеуметтік-мəдени байланыстардың əлсіреуіне апарып соқты. Соның
нəтижесінде 50 жылға жуық 10 социалистік елді біріктіріп, үздіксіз
жұмыс жасаған, үш құрлыққа қанат жайған Өзара Көмек Кеңесі (ӨКК)
ұйымы өз қызметін тоқтатты. Бұл ұйымға мүше елдердің үлесіне дүние
жүзінде өндірілетін ұлттық табыстың 25%-ы, өнеркəсіп өнімінің 30%-дан
астамы, ауыл шаруашылығы өнімінің 20%-ы тиесілі болатын.
Кезінде кеңестер Одағы құрамында болған тəуелсіз мемлекеттер
өздерінің экономикалық мақсаттары мен басым бағыттарын жүзеге асыра
отырып, бұрынғы одақтас республикалар арасында тарихи қалыптасқан
еңбек бөлінісі мен өзара ынтымақтастықтың қажеттілігіне көз жеткізді.
Сөйтіп, ынтымақтастықты дамыту жəне одан əрі жетілдіру мақсатында
Тəуелсіз мемлекттер Достастығы құрылған. Жаңа құрылған ТМД елдері
экономикалық-əлеуметтік жағдайды орнықтырумен қатар, шекаралық
мəселелермен де айналысуға мəжбүр болды. Өйткені Кеңестер Одағы
кегізінен бері оңтүстіктегі көрші Қытай елімен шекаралық мəселелер өз
мəніндегі дұрыс шешімін таппаған болатын. Бұл сұрақ төңірегіндегі бірден-
бір шешім – өзара тиімділік жағдайында бейбіт келісімге келу. Осы мақсатта
1996 жылы «Шанхай бестігі» деп аталған, құрамында Қазақстан, Ресей,
Қытай, Қырғызстан жəне Тəжікстан кіретін жаңа ұйым құрылды. Бұл ұйым
кейіннен Өзбекстанның қосылуына байланысты Шанхай келісім ұйымы
(ШКҰ) деп аталды. Шанхайлық келісім жайында Президентіміз Н.Назарбаев:
«Біз жүздеген жылдар бойы шешімін тапаған шекара мəселесін шештік,
болашақ ұрпақ онымен айналыспасын дедік» деп атап өткендей, бірінші
кезекте шекара мəселелері ретке келтірілді. Келісім мүшелері мұнымен
тоқталмай, енді аймақтық қауіпсіздік, діни экстремизм мен халықаралық
терроризммен бірігіп күресуге, сондай-ақ сауда-экономикалық қатынастарды
жақсартуға бет бұрды. Бұл туралы ең алғаш 2000 жылы наурыз айында
Алматыда өткен саммитте айтылды. Онда жан-жақты экономикалық
байланыстарды жақсарту жəне оған көршілес елдерді мүмкіндігінше
қатыстыру мəселелері қарастырылды. Жалпы алғанда, 1996-2003 жылдар
аралығында Шанхай келісіміне мүше елдер мемлекеттерінің басшылары жеті
рет кездесу ұйымдастырылды. Шанхай келісім ұйымы саяси ұйым емес, ол
елдер арасындағы өзара байланыстарды, яғни халықаралық жəне аймақтық
сипаттағы сауда-экономикалық, мəдени-əлеуметтік, ғылыми-техникалық
байланыстарды күшейту мақсатын көздейді.
1. Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ. 2007-11-13: «Егемен Қазақстан» газеті
2. Дастан КЕНЖАЛИН. “Егемен Қазақстан” Республикалық газеті" ААҚ,
2008-10-11:
3. Егемен Қазақстан газеті №336 (25733) 14 ҚАЗАН СƏРСЕНБІ 2009 ЖЫЛ
4. «Егемен Ақпарат» сайт: www.google.kz__
        
        ТМД-ЕЛДЕРІНІҢ ӨЗАРА ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ҚАРЫМ-
ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ МАҢЫЗЫ
XX ғасырдың 90-жылдарынандағы басты оқиғалардың бірі -
социалистік жүйенің жəне оның негізінде құрылған халықаралық
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Одағының бірнеше тəуелсіз
мемлекеттерге бөлінуі жаңа мемлекетік құрылымдардың қалыптасуына,
өндірістің қысқаруына, елдер арасындағы шаруашылық-экономикалық
жəне əлеуметтік-мəдени байланыстардың əлсіреуіне апарып соқты. Соның
нəтижесінде 50 ... жуық 10 ... елді ... үздіксіз
жұмыс жасаған, үш құрлыққа қанат жайған Өзара Көмек Кеңесі (ӨКК)
ұйымы өз ... ... Бұл ... мүше ... ... дүние
жүзінде өндірілетін ұлттық табыстың 25%-ы, өнеркəсіп өнімінің 30%-дан
астамы, ауыл шаруашылығы өнімінің 20%-ы тиесілі болатын.
Кезінде кеңестер ... ... ... тəуелсіз мемлекеттер
өздерінің экономикалық мақсаттары мен басым бағыттарын жүзеге асыра
отырып, бұрынғы одақтас республикалар арасында ... ... ... мен ... ... қажеттілігіне көз жеткізді.
Сөйтіп, ынтымақтастықты дамыту жəне одан əрі ... ... ... ... құрылған. Жаңа құрылған ТМД елдері
экономикалық-əлеуметтік жағдайды орнықтырумен қатар, шекаралық
мəселелермен де айналысуға мəжбүр болды. Өйткені Кеңестер Одағы
кегізінен бері оңтүстіктегі көрші ... ... ... мəселелер өз
мəніндегі дұрыс шешімін таппаған болатын. Бұл сұрақ төңірегіндегі бірден-
бір шешім - өзара тиімділік жағдайында ... ... ... Осы ... жылы деп ... құрамында Қазақстан, Ресей,
Қытай, Қырғызстан жəне Тəжікстан кіретін жаңа ұйым құрылды. Бұл ұйым
кейіннен Өзбекстанның қосылуына байланысты ... ... ... деп ... ... келісім жайында Президентіміз Н.Назарбаев:
деп атап өткендей, бірінші
кезекте шекара мəселелері ретке ... ... ... ... енді ... ... діни ... мен халықаралық
терроризммен бірігіп күресуге, сондай-ақ сауда-экономикалық қатынастарды
жақсартуға бет бұрды. Бұл туралы ең алғаш 2000 жылы наурыз ... ... ... ... Онда ... экономикалық
байланыстарды жақсарту жəне оған көршілес елдерді мүмкіндігінше
қатыстыру мəселелері ... ... ... ... ... Шанхай келісіміне мүше елдер мемлекеттерінің басшылары жеті
рет кездесу ұйымдастырылды. Шанхай келісім ұйымы саяси ұйым емес, ... ... ... ... яғни ... жəне ... ... мəдени-əлеуметтік, ғылыми-техникалық
байланыстарды күшейту мақсатын көздейді.
ТМД елдерінің құрылуы жаңа мемлекеттік құрылымдардың
қалыптасуымен, ... ... ... ... елдер арасындағы
экономикалық, ғылыми-техникалық, мəдени-əлеуметтік байланыстардың
қысқаруымен қатар жүрді. ТМД ... ... ... ... 100% деп ... оның 60%-ы ... ... төмендеді. /1/
Тəуелсіздік алып, қайта құрылған мемлекеттердің үкіметтері өз
мемлекеттерінің мүдделері мен экономикалық басымдылықтарын
қалыптастыра отырып, бұрынғы одақтас республикалар арасындағы тарихи
қалыптасқан ... ... ... ... ... ТМД елдері
арасындағы өзара экономикалық ынтымақтастық 1992 жылдың күзінен
басталды. 1993 жылдың қыркүйегінде Мəскеуде мемлекет пен ... қол ... ТМД ... ... ... ... келісімшарт жасалды. Экономикалық одаққа алғашында 8 мемлекет,
яғни Армения, Беларусь, Қазақстан, Ресей, Тəжікстан, Өзбекстан,
Қырғызстан, Молдова кірді. Ал ... ... ... кірді. Қазіргі кезде ТМд құрамы 12 елден тұрады, оған Əзірбайжан
мен Грузия ... ... ... ... елдер үшін тең
мүмкіндіктер мен кепілдіктерді қамтамасыз етуге ... ... ... сəйкес құрылды. Бұл ТМД аумағында өзара
тиімді, ауқымды экономикалық жобаларды жүзеге асыру; экологиялық
мəселелер мен қиындықтарды ... ... ... алмасу; қаржы-
несиелік, сыртқы сауда, кедендік жəне валюталық саясатты келісу жəне тағы
сол сияқты мəселелерді бірлесіп шешуге ... ... ... 15 ... ... ... сауда аймағын (ЕСА) құру
туралы келісімге ТМД құрамына енетін барлық 12 ... ... ... ... сауда аймағы кедендік одақ құрудың өтпелі кезеңі болып
табылады.
1995 жылы Қазақстан, Беларусь, ... жəне ... ... ... ... қолайлы еркін сауда тəртібі қалыптасты. Мысалы, 1995 жылы
кедендік одақ елдерімен тауар айналымы Беларусьте - 68%, ... ... ... - 12%-ға ... Ал ТМД ... ... ... тауар айналымы
2%-ға көтерілді. Бұл көрсеткіш 1996 жылы Беларусьте - 27%, ... ... ... - 17% ... ал ТМД ... ... айналымының жалпы
өсімі 7%-ға жетті.
2000 жылы 6 қазанда ... ... ... ... одақ ... Қазақстан, Беларусь, Ресей, Қырғызстан жəне Тəжікстан үкімет
басшыларының кеңесінде жаңа халықаралық ұйым - ... ... (ЕЭҚ) құру ... ... қабылдады. Жаңа
ұйым 2000 жылғы 23 мамырдағы Халықаралық мемлекеттік кеңестің
шешіміне сəйкес құрылды. Бұл ... ... ... - ... ... ... ... экономикалық
кеңістік қалыптастыру. Бұл ұйым дербес халықаралық құқығы бар ұйым
болып саналады. Жаңа қауымдастықтың құрылуы - ... ... ... ... оның ... ... ... жəне əлеуметтік салаларды үйлестіруді көздейтін
ынтымақтастық аясын кеңейтеді. ТМД елдерінің ... ... ... ... ... жолы ... деген талас тоқтамай
келеді. 1992-1994 жылдары ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... құру ... да шешімдер қабылданды. Бірақ тəжірибе
көрсеткендей деген ... ... ... өзін-өзі ақтамады.
ТМД елдері басшыларының 1995-1997 жылдары қабылдаған
шешімдері Ынтымақтастық елдерінің құқықтық мүмкіндіктеріне көбірек
сəйкес келді. ТМД елдері шеңберіндегі халықаралық экономикалық
қатынастар тəжірибесі интеграцияның жеке ... əр ... ... ... ... ... көшуімен тиімді екендігін көрсетті.
Мəселен, ең алдымен, (Ресей мен Беларусь), одан кейін
(Орталық Азия мемлекеттер одағы), 1998 жылы ол ... ... одақ ... ... ... ... одақ, ГУАМА
(Грузия, Украина, Əзірбайжан, Молдова) аймақтық бірлестіктері пайда
болды. Соның нəтижесінде ТМД-ның барлық елдері (Түрікменстанды
қоспағанда) ... ... ... ... тобына бөлінді.
Бірақ бұл топтар анклав болып саналмайды. Оталық Азия ... ... ... ... кедендік одаққа мүше, сол сияқты ,
одақ одақтың белсенді мүшелері болып табылады. ТМД ... ... ... ... əлі де ... ... 30-50 жылдан астам қызмет еткен аймақтық интеграциялық
топтардың тəжірибесіне көз салсақ, ТМД елдері толыққанды экономикалық
одақ құру үшін қандай ... ... ... қиын ... күнделікті өмір шындығында көзіміз жетіп отыр. Бірақ ... ... ... ... ... қалпына келтіру ТМД елдеріне
əжептəуір экономикалық нəтижелерге жетуге мүмкіндік береді. Мəселен,
қосымша ... ... ... өнім өндіруді 1,5 есе арттыруға
болады. Нақты айтсақ электр энергиясын өндіруге кететін жиынтық
шығынды ... ... ... ... машина жасауда 25%-
ға төмендетуге мүмкіндік туады. ТМДелдерінің сыртқы экономикалық
қызметтерін үйлестіруді ... ... ... ... сауда балансын
15-20 млрд АҚШ долларына арттыруға болады. Ең бастысы, ТМД
елдеріндегі нағыз экономикалық интеграция олардың ... ... ... ... ... жасайды. /2/
ТМД құрамына енетін елдер арасындағы əлеуметтік-мəдени
байланыстардың ұзақ ... бар. ... ... ... ... ... елдер
арасындағы байланыстар 70 жылдан астам тарихы бар кеңестік дəуірде одан
əрі тереңдеген болатын. Кеңестер Одағы ыдыраған соң, бұл ... да ... ... ... ... ... ... ТМД елдері құрылып, елдер дербес мемлекет
дəрежесінде қатар дамып жатқалы он жылдан астам уақыт ... ... ... қалған əлеуметтік-мəдени байланыстар қайта қалпына
келтірілуде. Осы мақсатта Еуразиялық экономикалық қоғамдастық
шеңберінде ғылым мен ... ... ... ... жəне ... ... білім беру жүйелерін қалыптастыру, ғылым мен мəдениетті дамыту,
əлеуметтік дамулың ең төменгі ... ... ... көптеген шаралар жүзеге асырылуда. Қазақстан президенті
Н.Назарбаевтың ұсынысы бойынша Еуразиялық экономикалық
қоғамдастыққа (ЕУҚ) мүше елдер ... ... 10 ... ... ... шешім қабылдады. Бұл
келісім халықтың білім мен дəрігерлік жəрдем алуын, азаматтық алуан,
ғылым мен мəдениет жетістіктеріне қол жеткізуін ... ... ... ... ... бірі ... осы шешім
шеңберіндегі барлық мəселені қамтитын заңды құжаттарды толық тапсырды.
Кеңестің өткен мəжілістерінде ақпарат алмасу ынтымақтастығына
қатысты көптеген мəселелер талқыланған болатын. Ал ... ... қоса тағы ... ... талқыға салынды. Соның ішінде ең
маңыздылары - аталмыш кеңеске мүше елдер арасында пошта
операторларының ақпараттандыру ... ... ... ... ... технологиялар мен оның жүйесін дамыту, кеңеске
қатысушы елдердің телекоммуникация желісіне жаңа технологиялар енгізу
мен кеңестің алдағы жылға арналған қаржылық жоспарын ... ... өз ... бар. ... іске ... ... ... жəне дайындау бағытымен үш кезеңде жүзеге асырудың нақты
шаралары көрсетіліп, əрбір кезеңнің сапалы ерек-шеліктері айқындалмақ.
Сонымен бірге Стратегия талаптарын ... іске ... ... ... ... ... қамтамасыз етпек. /4/
Сонымен қатар ТМД-ға мүше мемлекеттердің əрқайсысының
əлеуметтік-экономикалық күш-қуатын толықтай пайдалануға, əрбір елдің
экономикасының бəсекеге қабілеттілігін арттырып, ... ... ... ... қадам басуына жəне азаматтардың тұрмыстық
жағдайын жүйелі түрде арттыруға ... ... ... мүше ... шекаралық ынтымақтастығы
жөніндегі Конвенцияға жəне ТМД-ға мүше мемлекеттердің шекаралық
ынтымақтастығы жəне аймақаралық кеңесі жөніндегі келісімге де қол
қойылды. Есірткі заттарының заңсыз айналымының ... ... ... ... ескере отырып, Мемлекет басшыларының есірткі
жəне психотроптық заттардың заңсыз айналымымен ... ... ... жөніндегі ұсынысы қабылданды.
Қырғызстан саммитінің төрағасы бұл кездесудің ТМД-ға мүше
мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... мүше мемлекеттердің түгелдей дерлік
интеграциялық үде-рістерді келешекте нығайтуға деген ұмтылысы айқын
аңғарылғандығын атап айтты. ... ... ТМД ... ... ... ... жиындарының барлығында дерлік ежелгі уақыттардан бері орныққан
байланыстарды одан əрі жетілдіріп, тереңдету мəселесіне баса назар
аударылды. Өйткені, мемлекеттер ... ... ... пен ... ең ... саяси жəне экономикалық-əлеуметтік салаларда
жоғары көрсеткіштерге қол жеткізетіндігі айдан анық. Тəуелсіз ... мүше ... ... ... ... ... жиынының басты тақырыбы "Достастық елдерінің 2020 жылға дейін
экономикалық даму стратегиясын" талқылау төңірегінде өтуінің маңызы
жоғары екендігін атап айту қажет. ... ... ... ... ... мəселе күрделілік тудырып отырғандығы жасырын емес. Елде
электр қуатының жетіспеушілігі айқын ... ... ... ... ... ... шақыруда. Күн тəртібінде тұрған бұл
мəселе - ... ... үшін ... ... ... ауқымды
күрделіліктер Орталық Азия елдерін жалпылай алғанда біршама
қиындықтарға тап келтіруде./6/
Мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықта əсіресе экономикалық
байланыстар ... ... ... ескерсек, мұның өзі маңызды мəселе
екендігі сөзсіз. /7/
Қазақстан Президенті Н.Назарбаев қатысқан ЕурАзЭҚ мемлекетаралық
кеңесі жəне Орталық Азия ... ... ... - ... ... ... ... назар аударылуы құптарлық жəйт.
Атап айтқанда, президенттер назарына ТМД-ға мүше мемлекеттер өзара
қарым-қатынасының өзегі болып есептелінетін энергетика саласындағы 2009
жылғы ынтымақтастықты айқындайтын ... ... көп ... ... ... ... іс жəне ... Саммиттің күн
тəртібіндегі қандай мəселе болсын оның өзіндік маңыздылығы мен ... ... ... арасында ерекше орын алатындары да аз емес.
Мəселен, ТМД ... ... даму ... ... ... ... ... орны мүлдем бөлек
десек, артық айтқандық емес. Бұл ... ... ... жəне оның
нығаюы жолындағы белсенді қызметті көздейтін іс-шаралар бар. Олар
қызметтің тиімділігін арттырып, Достастық алдында тұрған ауқымды іс-
шаралардың шешімін табуға ... Ал ... мүше ... үйлестірушілері туралы ереже жобасында - ұлттық үйлестірушілер
ТМД аясында қабылданған құжаттарды жүзеге асыруға бақылау ор-нату
үшін ... да ... ... жоқ, ... ... өзара қарым-қатынасындағы маңызды
мəселелердің бірі - шекаралық ... ... ... ... ... ... мүше ... ынтымақтастығы туралы құжат жобасы құқықтық-нормативтік
акті болып есептелініп, ТМД аясында шекаралық ... ... ... ықпал етпек. ТМД басшыларының отырысы
сонымен қатар 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 65
жылдығын мерекелеу жəне оған ... ... ... ... жобасын, қауіпсіздік саласына қатысты мəселелерді талқылап,
толықтай мақұлдады. Ұлы Жеңістің 65 жылдық мерейтойын өз деңгейінде
өткізумен бірге ... ... ... қолдау мəселесі де
басшылар назарынан тыс қалған жоқ. /8/
Президент Н. Назарбаев Қазақстан халқына
жолдауында > - деп атап ... ... ... ... ... газеті
2. Дастан КЕНЖАЛИН. "Егемен Қазақстан" Республикалық газеті" ААҚ,
2008-10-11:
3. Егемен Қазақстан газеті №336 (25733) 14 ҚАЗАН СƏРСЕНБІ 2009 ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құстардың табиғатта және шаруашылықтағы ролі4 бет
ХХ ғасырдың 90 жылдарындағы Польша мен Қазақстан қарым-қатынастарының тарихы31 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Азаматтық құқық субъектілерінің азаматтық құқықпен өзара байланысы28 бет
Азаматтық құқық қатынастарының объектілері21 бет
Азаматтық құқық қатынастарының ұғымы және олардың түрлері14 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы субъектілердің алатын орны мен өзара байланысы107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь