Корпорация қаржыларын ұйымдастыру

Кіріспе
1.ші тарау. Корпоративтік қаржылардың мазмұны және ұйымдастыру негіздері
1.1.Корпорация қаржыларын ұйымдастыру ерекшеліктері
1.2.Корпорация қаржыларын ұйымдастыру қағидалары (принциптері)
1.3.Ұйымдық . құқықтық нысанына сәйкес қаржы қатынастарының ерекшеліктері
1.4. Корпорация қаржыларын басқару

2.ші тарау. Корпорацияның негізгі және меншікті капиталдарын қалыптастыру
2.1.Корпорация негізгі капиталының экономикалық мәні, құрамы және жіктелуі
2.2.Негізгі қорлардың бағалануы
2.3.Негізгі қорлардың тозуы және амортизациясын анықтау әдістері
2.4.Негізгі қорларды тиімді пайдаланудың көрсеткіштері
2.5.Корпорация меншікті капиталын қалыптастыру
2.6. Капиталдың оптималды құрылымын анықтау

3.ші тарау. Корпорация айналым капиталын ұйымдастыру және қаржыландыру негіздері
3.1.Айналым қаражаттарының құрамы мен құрылымы
3.2.Айналым қаражаттарына қажеттілікті және оның құралу көздерін анықтау
3.3.Айналым қорларын бағалау
3.4.Айналым капиталын пайдаланудың тиімділігін анықтау

4.ші тарау. Корпорацияның инвестициялық қызметін ұйымдастыру
4.1.Инвестицияның экономикалық мәні мен түрлері
4.2.Корпорацияның инвестициялық саясаты
4.3.Қаржылық лизинг . инвестиция қызметін қаржыландыру формасы (нысаны)

5.ші тарау. Корпорацияның өнім өндіруге жұмсалған шығындары және оны өткізуден түскен түсімдер
5.1.Корпорация шығындарының экономикалық мәні мен жіктелуі
5.2.Өнімнің өзіндік құнының құрамы және оны анықтау
5.3.Өнімдерді өткізуден түскен түсімдер

6.ші тарау. Капиталдың құрамы және құны
6.1.Капиталдың экономикалық мазмұны және жіктелуі
6.2.Капитал құны және оның түрлері
6.3.Капитал құрылымы және инвестициялық шешімдер қабылдау



7.ші тарау. Корпоративтік қаржылық жоспарлау
7.1.Қаржылық жоспарлаудың экономикалық мәні және мазмұны
7.2.Қаржылық жоспарлау үдерісі
7.3.Корпорация балансын жоспарлау
7.4.Қаржылық жоспарлаудың әдістері

8.ші тарау. Қаржы.несие шешімдерін қабылдаудың математикалық негіздері

9.ші тарау Корпорацияның қаржылық жағдайы
9.1.Қаржы жағдайын талдаудың экономикалық мәні
9.2.Өндірістік және қаржы жағдайын талдаудың ерекшеліктері
9.3.Қаржы жағдайын талдаудың әдістері

Арнайы әдебиеттер тізімі
Жалпы қаржы жүйесін жетілдіруде корпоративті қаржы секторы жетекші орын алады. Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан рыноктық реформалар барысында экономиканың салаларында әртүрлі коммерциялық, кәсіпкерлік ұйымдар қалыптасып дамуда. Бұл жағдай салалық және корпоративтік қаржылардың мәнін арттырумен қатар оларды тиімді басқару мәселелерін күрделендіре түсуде. Сондықтан өндірістік, әсіресе кәсіпкерлік қызметтерді дұрыс ұйымдастырып, олардың қаржыларын тиімді пайдалануда корпоративтік қаржының атқаратын рөлі айрықша.
Сондықтан негізгі пәндердің бірі болып табылатын «Корпоративтік қаржы» курсы, экономистерді дайындауда оқытылуы міндетті.
Корпоративтік қаржыны білудің басты мақсаты өндірістік кәсіпорындар мен коммерциялық ұйымдардың қаржы ресурстары және олардың құралу көздерін қалыптастыру, капитал құрамы мен құрылымын жетілдіру, ақша қаражаттарын тиімді пайдалану және басқару арқылы корпорациялардың қаржылық тұрақтылығын және төлем қабілеттілігін қамтамасыз ете отырып, жоғары нәтижелілікке жету болып табылады. Осыған орай корпорациялар мен ұйымдардың және қаржы-несие мекемелерінің қаржы мамандарын дайындауда жоғарғы оқу орындарында осы корпоративтік қаржы пәнін оқытудың теориялық және практикалық тұрғыдан маңызы өте зор.
Осы аталған оқу құралының негізгі міндеттері студенттердің корпоративтік қаржы теориясын толық меңгере отырып, оның түрлі ұйымдастыру, жоспарлау, қаржыландыру, несиелеу, ынталандыру, басқару т.б. механизмдері мен әдістерін практикалық тәжірибеде тиімді қолдана білуін қалыптастыру, сол арқылы экономикалық-қаржылық, аналитикалық талдау негізінде дұрыс қаржылық басқару шешімдерін қабылдауға үйрету.
Барлық қаржылық категориялар мен ұғымдарды, олардың әлеуметтік-экономикалық мазмұнын анықтауды студенттің меңгеру барысында, оны теориялық дайындықпен қамтамасыз ету маңызды. Студенттің қазіргі Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы кезеңінде қаржыны қайта құру бағытын радикалды экономикалық реформа жағдайында негіздеп бере білуі міндетті.
Бұл оқу құралының ерекшелігі бірнеше қаржылық пәндермен тығыз байланысты: «Қаржы теориясы», «Қаржы менеджмент», «Ақша, несие және банктер», «Бухгалтерлік есеп» т.б.
Оқу құралы 9 тараудан тұрады. Жеке тараулар оқу бағдарламасына сәйкес басты тақырыптар мен сұрақтарды қамтиды. Әрбір тараудан соң бақылау сұрақтары да берілген. Ол студенттердің өткен тақырыптарды жете меңгеруіне және емтиханға дайындалуын қамтамасыз етеді.
1. Бочаров В.В. Корпоративные финансы. СПб: Питер 2004
2. Ван Хорн Дж. Основы управления финансами /Пер.с анг. – М.: Финансы и статистика, 2000
3. Жуйриков К.К и др. Учебник. Корпоративные финансы – Алматы. 2004
4. Попова Р.Г., Самонова И.Н., Добросердова И.И Финансы предприятия – СПб; Питер, 2001
5. Павлова Л.Н. Финансы предприятий. Учебник – М.: Финансы, ЮНИТИ, 2005
6. Мельников В.Д. Основы финансов. Учебник – Алматы, 2005
7. Мейірбеков А.К., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы – Алматы,2003
8. Моляков Д.С., Шохин Е.Н. Теория финансов предприятий. Уч.пос. – М.: Финансы и статистика, 2004
9. Росс С., Вестерфилд Р., Джордан Б. Основы корпоративных финансов / Пер. с англ. М.: Лаборатория базовых знаний, 2000
10. Финансы предприятий. Учеб./Под. Ред М.В Романовского – СПб: Бизнес – Пресса, 2000
11. Финансы организаций (предприятия). Учеб./Под.ред Н.В Колчиной- М.: 2001
12. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. Учеб. – М.:ИТП «Дашков и К», 2003
13. Өсербайұлы С Корпоративтік қаржы. Оқу құралы. Алматы, «Қазақ Университеті» 2005
14. Кадерова Н.Т . Корпоративные финансы Учебник Алматы, 2008
15. Құлпыбаев С. Қаржы. Оқулық. Алматы, 2005
        
        Мазмұны
Кіріспе
1-ші тарау. Корпоративтік қаржылардың мазмұны және ұйымдастыру негіздері
1.1.Корпорация қаржыларын ұйымдастыру ерекшеліктері
1.2.Корпорация қаржыларын ұйымдастыру қағидалары (принциптері)
1.3.Ұйымдық – құқықтық ... ... ... ... ... ... ... басқару
2-ші тарау. Корпорацияның негізгі және меншікті капиталдарын қалыптастыру
2.1.Корпорация негізгі капиталының экономикалық мәні, құрамы және жіктелуі
2.2.Негізгі қорлардың бағалануы
2.3.Негізгі қорлардың ... және ... ... әдістері
2.4.Негізгі қорларды тиімді пайдаланудың көрсеткіштері
2.5.Корпорация меншікті капиталын қалыптастыру
2.6. ... ... ... ... ... ... ... капиталын ұйымдастыру және қаржыландыру
негіздері
3.1.Айналым қаражаттарының құрамы мен ... ... ... және оның ... ... ... қорларын бағалау
3.4.Айналым капиталын пайдаланудың тиімділігін анықтау
4-ші тарау. Корпорацияның инвестициялық қызметін ұйымдастыру
4.1.Инвестицияның экономикалық мәні мен түрлері
4.2.Корпорацияның инвестициялық саясаты
4.3.Қаржылық лизинг – ... ... ... ... ... тарау. Корпорацияның өнім өндіруге жұмсалған шығындары және ... ... ... ... ... мәні мен жіктелуі
5.2.Өнімнің өзіндік құнының құрамы және оны анықтау
5.3.Өнімдерді өткізуден түскен түсімдер
6-ші тарау. ... ... және ... ... ... және ... құны және оның ... құрылымы және инвестициялық шешімдер қабылдау
7-ші тарау. Корпоративтік қаржылық жоспарлау
7.1.Қаржылық жоспарлаудың экономикалық мәні және мазмұны
7.2.Қаржылық жоспарлау үдерісі
7.3.Корпорация балансын жоспарлау
7.4.Қаржылық ... ... ... Қаржы-несие шешімдерін қабылдаудың математикалық негіздері
9-ші тарау Корпорацияның ... ... ... талдаудың экономикалық мәні
9.2.Өндірістік және қаржы жағдайын талдаудың ерекшеліктері
9.3.Қаржы жағдайын талдаудың әдістері
Арнайы әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жалпы қаржы жүйесін ... ... ... ... жетекші
орын алады. Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан рыноктық реформалар
барысында экономиканың ... ... ... ... қалыптасып дамуда. Бұл ... ... және ... ... ... қатар оларды тиімді басқару мәселелерін
күрделендіре түсуде. Сондықтан ... ... ... қызметтерді
дұрыс ұйымдастырып, олардың қаржыларын тиімді ... ... ... рөлі ... негізгі пәндердің бірі болып табылатын «Корпоративтік
қаржы» курсы, ... ... ... ... ... білудің басты мақсаты өндірістік кәсіпорындар
мен коммерциялық ұйымдардың қаржы ресурстары және олардың құралу көздерін
қалыптастыру, ... ... мен ... ... ақша қаражаттарын
тиімді пайдалану және басқару арқылы корпорациялардың қаржылық тұрақтылығын
және төлем қабілеттілігін қамтамасыз ете отырып, жоғары ... ... ... ... орай ... мен ұйымдардың және қаржы-несие
мекемелерінің қаржы ... ... ... оқу ... осы
корпоративтік қаржы пәнін оқытудың ... және ... ... өте ... ... оқу ... ... міндеттері студенттердің
корпоративтік қаржы теориясын толық меңгере отырып, оның түрлі ұйымдастыру,
жоспарлау, қаржыландыру, несиелеу, ынталандыру, ... т.б. ... ... ... ... ... қолдана білуін қалыптастыру,
сол арқылы ... ... ... ... ... ... шешімдерін қабылдауға үйрету.
Барлық қаржылық категориялар мен ... ... ... ... ... студенттің меңгеру барысында, оны теориялық
дайындықпен ... ету ... ... қазіргі Қазақстан
Республикасының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... экономикалық реформа жағдайында негіздеп бере білуі
міндетті.
Бұл оқу құралының ... ... ... ... ... ... ... «Қаржы менеджмент», «Ақша, несие және
банктер», «Бухгалтерлік есеп» т.б.
Оқу құралы 9 ... ... Жеке ... оқу бағдарламасына
сәйкес басты тақырыптар мен сұрақтарды қамтиды. Әрбір тараудан соң бақылау
сұрақтары да берілген. Ол студенттердің өткен ... жете ... ... ... қамтамасыз етеді.
Бұл қазақ тілінде дайындалған бірінші оқу құралына қосымша ретінде
оқу бағдарламасына сәйкес кейбір тақырыптармен толықтырылып жазылды.
Ұсынылған әдебиеттер ... ... ... қаржы пәні
жайлы қосымша білімін жетілдіруге көмектеседі.
1-ші тарау. ... ... ... және ... Копорация қаржыларын ұйымдастыру ерекшеліктері
Қазіргі нарықтық экономикада ... ... ... ... орынға ие болуда. Соңғы онжылдықта «экономиканың
корпоративті секторы» деген ... ... ... бизнесінің экономикалық
теориясы мен тәжірибесіне кең түрде енуде. Экономиканың нақты секторындағы
жетекші орынды корпорациялар алады. Мысалға, АҚШ-та ... ... ... ... ... ... сату көлемінің 80%-на ие.
Көптеген жағдайларда корпорациялар акционерлік қоғам ... ... ... ... ... және ... ... көрсетеді. Корпорациялар акционерлік қоғам ретінде келесідей
ерекшеліктермен көрініс ... ... ... ... бар ... ... ... бар ірі компаниялардың акциялары қор нарығында
сатылады және сатып алынады.
Екіншіден, ... ... ... қатарына олардың
өздерін өз бастамашылығымен ... ... ... ... ... ... ... өндірістік және коммерциялық қызмет
мақсатында ұйымдастырылады.
Төртіншіден, қазіргі ... ... ... ... ... ... нысаны ретінде көрсетеді.
Олар едәуір қосылған құн жасайды, ірі ... ... ... ... ... ... ... үлкен табысқа ие және
жетекші қаржылық технологияларды қолданады.
Ірі акционерлік қоғамдар экономиканың корпоративті секторын құрайды.
Олар ... ... ... ұйымдастырудың әртүрлі және ... ... сай ... ... ... ірі ... қоғамдардың қаржыларының жиынтығы
түріндегі корпоративті қаржылар – компания мен экономиканың басқа ... ... ... ... ... ішкі және ... ... білдіреді. Олар компанияның табыстарын құру, бөлу және
пайдалану ... ... ... Корпоративті қаржылар ақша
қатынастарының ауқымдылығымен және әртүрлілігімен ерекшелінеді.
«Корпорация» ... ... ... – тап ... ... біріккен қоғамдасты, қоғам, одақ, тұлғалар тобын білдіреді. Ол
капиталистік жүйеде кеңінен қолданылатын ... ... ... ... ... бірлестіктердің негізгі түрлеріне айналып отыр.
Ван Хорн копорацияға келесідей анықтама ... ...... ... ... кәсіпорын, оның мүлікті иемденуде және
міндеттемелерді алуға мүмкіндігі ... С. бұл ... ... ... береді: «Корпорация –
құрылтайшылары бір ... одан да көп жеке ... ... ... ... жеке тұлға ретінде құрылған бизнес түрі».
Басқа бизнес ұйымдарымен салыстырғанда ... ... – олар ... ... ... ... ... сонымен қатар
жауапкершілігі шектеулі серіктестікпен немесе жеке ... ... ... бар. Корпорация меншік ... емес ... өз ... ... ... капитал тарту
құқығына ие. Сондай-ақ корпорацияға қатысты ... ... ... жеке мүлкін тәркілеу мүмкін емес. Корпорация меншігінің
бір бөлігіне ... ... ... ... расталады, мұндағы әр
акция иеленушіге акцияның жалпы мөлшеріне сәйкес мүлік бөлігі ... бір ... бұл ... өзге ... беруге болады.
Сонымен қатар, акция иелері өз акция пакетін басқа инвесторларға сатып,
корпорациядан ... ... өз ... ... ... ... ... ретінде корпорацияның негізгі
артықшылықтары болып келесілер табылады: меншік құқығын иелену және ... ... ... ... ... ... аз ... қосымша
ақша ресурстарын алу. Бұл екі артықшылық ... ... ... ... ... рөл ... ... нарығында нақтылы
іске асырылады.
АҚШ, Канада, Жапония және тағы басқа индустриалды ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Мамандардың бағалауы бойынша бүгінгі таңда 150 ... 180 ... қоса ... корпоративтік құрылым белгілеріне ие 40 мыңға
жуық салааралық бірлестіктер бар. Олар ... ... ... мен
өнеркәсіптік өнімдердің 50 %, «ноу - ... ... жаңа ... ... мен ... 80% ... ... мен орталықтандыру корпоративтік құрылымдардың құрылуына
бастапқы негіз қызметін атқарады.
1.2. Корпоративтік қаржыларды ұйымдастыру қағидалары
Корпоративтік қаржыларды ұйымдастыру қағидаларына төмендегілер ... ... ... ... реттеу;
2. өзін-өзі қаржыландыру және өзін-өзі өтеу;
3. айналым қорларын қалыптастыратын көздердің меншікті ... ... ... ... (резервтер) ресурстардың болуы.
Шаруашылық қызметті өзін-өзі реттеу қағидасының мәні – корпорацияларға
өндірістік және ғылыми - техникалық дамуы ... ... ... ... іске ... қолда бар материалдық, еңбек және қаржылық ... ... ... ... ... өзі қызметін жоспарлайды және
өндірілетін өнімге (қызметке) деген ... ... ... анықтайды. Жедел және ағымдағы жоспарлардың ... ... мен ... ... ... ... ...
шарттар (контрактілер) құрайды. Қаржылық жоспарлар ... ... ... ... ... ақшалай ресурстармен
қамтамасыз етуге, сонымен қатар мемлекеттің бюджет ... ... ... ...... ресурстарды тарту үшін корпорациялар бағалы қағаздарды
(акциялар, облигациялар) шығарады және қор биржалардың қызметіне қатысады.
Өзін-өзі реттеу қағидасының мәні – ... ... ... ... және ... да ... қаржылық ресурстар есебінен өтелуі
тиіс. Бұл қаражаттар корпорацияның ... ... ... ... тиімділігін қамтамасыз етуге қажет. Қаржыландыру
жай және ұдайы өндірістегі ... ... және ... ... және ... ... салық төленеді.
Өзін-өзі қаржыландыру өзін-өзі ... ... тек ... ... сонымен бірге бюджет жүйесінің кірісін қалыптастыруды жай
және ... ... іске ... ... ... ... ... көздейді.
Өзін-өзі қаржыландыру қағидасы келісім-шарттағы міндеттемелерді,
несиелік-есеп айырысу және ... ... ... ... ... материалдық жауапкершілігін күшейтуге мақсатталған.
Шаруашылық келісім шарттарды бұзғаны үшін айыппұл ... ... ... ... ... кәсіпорынды өнімді (жұмысты, қызметті)
жеткізу міндеттемесін орындаудан босатпайды.
Айналым капиталының қорлану көздерінің ... және ... ... ... ... салаларында өндірісті ұйымдастыру және
технологиялық ерекшеліктерімен анықталады.
Маусымдық сипаттағы өндіріс ... ... ... ... ... ... ал ауыр өнеркәсіп, көлік, коммуникация салаларында
меншікті айналым қорлары басым.
Қаржы резервтерін құру қағидасы нарықтық ... ... ... ... өз ... ... ... тұрақты қызметін қамтамасыз ету үшін қажет.
Акционерлік қоғамдағы ... ... таза ... ... негізде
құрылады, ал басқа шаруашылық субьектілерде олардың ... ... ... бұл ... іске ... ... саясатын жасау және
шаруашылық субьектінің қаржысын басқару ... ... ... Ол үшін ... жағдайларды ескерген жөн:
- қызмет саласы (коммерциялық және коммерциялық емес);
- қызмет түрі (бағыты) – экспорт, импорт;
- салалық ... ... ... ... байланыс, ауыл
шаруашылығы);
- кәсіпкерлік қызметтің ұйымдық-құқықтық нысандары.
Бұл қағидаларды ... ... ... және ... ... ... арттырады.
1.3 Ұйымдық-құқықтық нысанына сәйкес қаржылық ... ... ... ... ... ерекшеліктерін
көрсетеді. Кәсіпорындардың қаржысын заманға сай ұйымдық-құқықтық нысанының
жалпы және негізгі ерекшеліктерін айқын ... өте ... Ол өз ... ... ... анықтауды көздейді. Практика жүзінде кәсіпорын
қаржылық ... ... онда ол жеке ... иеленушілердің,
әкімшіліктердің, жұмысшылардың арасында келіспеушілікке алып келуі мүмкін.
Кәсіпорынның ұйымдық-құықтық нысаны өзінің жарғылық ... ал ол өз ... ... ... ... ... керек. ҚР-
ң заңнамасында меншіктің екі нысаны қарастырылған: жеке және ... Жеке ... ... ... ... емес заңды
тұлғалардың және олардың бірлестіктерінің меншігі кіреді. Меншік ... ... ... ... ... ... меншікке республикалық және коммуналдық меншік жатады.
Жоғарыда аталған меншік нысандарының ішінде әртүрлі ... ... ... ол өз ... көп түрлі ұйымдық-құқықтық шаруашылық
нысандарын құрайды.
1. ... ... ... ... кәсіпорындар, оның
ішінде:
- республикалық – ҚР-ң әлеуметтік және ... ... ... ... ... негізделген.
- коммуналдық меншіктегі кәсіпорындар – ... ... ... ... ... ... ету ... құрылады және ол жергілікті тәуелділікте,
басқаруында болады.
2. Заңды тұлғалардың жеке меншігінде құрылған кәсіпорындар:
- ... ... әр ... ... ... акционерлік
қоғамдар, кооперативті кәсіпорындар және ұйымдар.
3. Қоғамдық бірлестіктердің меншігінде құрылған кәсіпорындар.
4. Құрылтайшылардың бірлескен мүлкінен, соның ... ... ... және азаматтардың бірлескен кәсіпорындары.
5. Азаматтардың меншігінде негізделген жеке меншігі.
6. Жоғарыда аталған меншік ... ... ... кәсіпорындар.
Кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің жіктемелік ... жеке ... ... ... жүйесінің ерекшеліктері оны
әрдайым жақсартып ... ... ... ... ... тиімді
басқаруды және қаржылық процестерін бақылап отыруды қажет етеді.
Корпорация қаржысының ... ... ... ...... ... ... деп тану белгілері:
1) мүліктің жекешеленуі, бухгалтерлік баланстың болуы;
2) осы ... ... ... жауапкершілік;
3) банкте есеп шотының болуы;
4) өз атынан қатынасқа түсуі.
екінші – кәсіпорын қаржысының ұйымдастырылу қағидасы:
1) дербестік;
2) өзін-өзі қаржыландыру;
3) қаржылық ... ... ... ... ... ... жауапкершілік;
5) қаржылық қызметті бақылау.
үшінші – кәсіпорынның қаржылық ресустарының қалыптасу көздері:
1) амортизациялық төлем;
2) ... ... және ... іс-әрекеттердің барлық
түрлерінен келетін пайда;
3) серіктестікке қатысушылардың қосымша пай жарнасын төлеу;
4) шығарылатын облигациялардан алынатын қаражат;
5) акционерлік қоғамдардың жабық және ашық ... ... ... және үйлестіру арқылы жұмылдыратын қаражаттар;
6) банктерден алынатын мезгілінен бұрын төленетін несиелер және басқа
кредиторлардан алынатын ... ... ... ... ... да ... ... көздері (заңды тұлғаның және жеке ... ... ... төлемі).
Акционерлік қоғам заңды және жеке тұлға акционерлерін біріктіреді.
Акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... ... ... жағдайы болып табылады. Акционерлік
қоғамның мүліктері тапқан табыстардан ... оны ашық ... ... немесе
жабық түрінде тіркелу арқылы және басқада құралу көздерден ... ... ... ... ... ... және ашық ... сату;
- табыс табу, алу;
- басқа да құралу көздері.
Акционерлер қоғамның міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... шегінде тәуекел етеді.
Акционерлер өздеріне тиесілі акцияларына толығымен ... ... ... сома ... ... ... қоғамның фирмалық атауы болады, оның ұйымдық-құқықтық
нысанын және түрін анықтайды.
Акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орындарда міндетті тіркелген кезден бастап құрылды деп
есептелінеді.
Акционерлік қоғамды құруға қатысушылар өз ... шарт ... ... ... ... құру тәртібі, жарғылық капиталдың мөлшері,
акциялардың түрлері және категориялары, ... ... ... ... ... мен ... көрсетіледі. Қоғамды құру шарты, оның
құрылтай құжаты болып табылмайды.
Акционерлік қоғамды мемлекеттік тіркеуге дейінгі құрылуына байланысты
қоғамның ... ... ... ... ... құруға байланысты құрылтайшылардың міндеттемелері бойынша ... ... егер де ол ... ... ... ... қоғамның негізгі бір ғана құрылтай құжаты ... ... ... ... ... ... АҚ ... және
барлығына бірдей орындау міндетті деп қаралады.
Акционерлік қоғам ... ... ... ... ... жері және ... немесе қысқаша фирманың атауы;
- қоғамның үлгісі;
- қоғаммен ... ... ... ... құны және ... ... түрлері
белгіленеді;
- әрбір акцияларды иеленушілердің оның категориялары мен түрлері;
- жарғылық капиталының ... ... ... ... ... ... ... және
құрылымы;
- акционерлердің жалпы жиналысын әзірлеу мен ... ... ... ... ... ... ... тәртібі,
оның ішінде шешім білікті көпшілік дауыспен қабылданатын
мәселелердің тізбесі;
- бөлімшелер және өкілдіктер ... ... тағы ... ережелер.
Жарғылық капиталдың мөлшерін кеңейту мақсатындағы қосымша шығарылатын
акцияларды номиналды құны есебімен тіркеледі.
Жарғыға толықтырулар мен өзгертулер енгізу немесе қабылдау акционерлер
жалпы санының ... ... ... ... – таза ... одан ... да арнайы қорлар.
Акцияларға дивиденттер төлеуде келесі шектеулер бар:
- жарғылық капитал толығымен төленгенше;
- барлық ... ... ... төлемі уақытында дәрменсіздігі анықталса;
- егер таза активтер құны жарғылық ... және ... ... төмен болса.
Жарғылық капиталдың маңызды мәселелері қоғамның жалпы жиналысында
қаралады, ол өз кезегінде ... ... ... ... ... болып
табылады.
Акционерлердің жалпы жылдық жиналысы қоғамның жарғылық капиталында
белгіленген уақытында жүргізіледі, (яғни ... жыл ... соң ... алты ай ... ... ... жиналысының құзырына мынадай қаржылық ... ... ... ... қоғамды қайта құру;
- акционерлік қоғамды тоқтату, тексеру комиссияларын тағайындау
және бір жолата тоқтату баланстарын бекіту.
- ... ... ... ... ... қоғамның жарияланған жарғылық капиталының мөлшерін акциялардың
номиналды құны бойынша немесе қосымша ... ... ... ... ... ... ... сайлау және олардың
өкілеттігін мерзімнен бұрын тоқтату;
- қоғамның аудиторын бекіту;
- қоғамның ... ... ... бухгалтерлік балансын, табыстар және
шығындар есебін, оның табыстарын және шығыстарын бекіту;
- қоғам қалыптастырған акцияларды сатып алу және иемдену, егер ... ... ... - ... ... ... ... органы. Қоғам
жарғысындағы Акционер – қатысушылардың акциядағы үлес салмағы ... ... ... ... ... қызметін акционерлердің жалпы
жиналысы атқару мүмкін.
Акционерлік қоғамдағы шаруашылық бақылауды жүргізу үшін ... ... ... ... ... комиссия немесе тексеруші
сайланады. Тексеру комиссиясының қызмет ету ... ... ... құжаттарымен анықталынады, өз кезегінде акционерлердің ... ... ... ... ... ... бекітуімен акционерлік
қоғамды аудитор бақылауы мүмкін. Тексеру ... және ... ... ... ... және қорытындысын жасайды.
Оған мыналар кіреді:
- акционерлік ... есеп беру ... және ... ... мәліметтердің дұрыстығын тексеру;
- бухгалтерлік есептің және қаржылық есеп беру ... ... ... беру. Акционерлік қоғамның қызметін
акционерлер бақылау қажет, ... ... ... ... ... Корпорация қаржыларын басқару
Коммерциялық қызметтің мақсаты – пайда табу. Коммерциялық бағытта
материалды өндіріс саласы кәсіпорындарының көп ... және ... ... ... мен ұйымдарының басым бөлігі қызмет етеді.
Барлық кәсіпорындардың қаржыларын басқару бірдей қағидалар негізінде
жүзеге асады. Коммерциялық корпорациялардың қаржылары ... ... ... ... ... ... меншік түрлерінің теңдігі;
- қаржылық резервтердің болуы.
Коммерциялық есеп – ... мен ... ... ... ... қағидасы болып табылады. Мемлекеттік
кәсіпорындар мен ұйымдарға ... бұл ... есеп ... ... ... етуіне қажетті негізгі және айналым қорлары кәсіпорын
меншігіне тұрақты қолдануға ... ... ... ... ... ... коммерциялық есеп қағидасы шығындар мен ... ... ... ... ... жұмысын көрсетеді. Коммерциялық
есеп қағидасы кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі өтеу және өзін-өзі қаржыландыру
жатады.
Өзін-өзі өтеу – кәсіпорын кірісі ... ... ... және ... ... ... білдіретін шаруашылық жүргізудің негізгі қағидасы
болып табылады. Өзін-өзі өтеудің төменгі шегі – ... яғни ... ... сандық теңдігі. Шығындардың ...... ... ... ... тән, яғни бұл ... кәсіпорын
нарықтық жүйеге үйреніп, өнімді өндіруге қалыптасуы. Нарықтық қатынастар
жүйесінде кәсіпорын міндетті түрде пайдалы қызмет ... көшу ... ... ... тек ... басымды немесе жақсы дамыған кәсіпорындар ғана
жете алады.
Өзін-өзі қаржыландыру өндіріс және өткізу шығындарын жабуды ғана емес,
сонымен қатар қызмет етіп ... ... ... оны ... ... емес құрылысты, ұжымдардың әлеуметтік
қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... (ассортиментін) өзгерту шығындарын жабатын табыс алуды білдіреді.
Өзін-өзі қаржыландыру кезінде барлық қаржылар кәсіпорын ... ... ... ... Екінші жағынан, кәспорындарға орталықтандырылған
көздерден қаржылар бөлінбейді, олар өздерінің дамуын тек ... ... ... ... ... ... кәспорын басшылары міндетті
түрде өзінің меншігінде бар құралдардың ... ... ... талдап
отыруы қажет.
Коммерциялық есептің құрылымдық белгісіне қаржылық дербестілік жатады.
Бұл кәсіпорынның өзінің негізгі және айналым құралдарымен ең көп ... ... ... ... пайдалана алатындығын білдіреді.
Коммерциялық есептің құрамына сонымен бірге қаржылық жауапкершілік те
кіреді, яғни кәсіпорын өзінің жоспарлары, шарттары, тапсырмалары ... ... ... ал егер бұл ... өз ... ... сәйкес орындалмайтын болса, онда ол ... ... ... төлемдерін, өсімдерді төлеуге міндетті болады.
Қаржылық мүдделік коммерциялық есептің бір талабы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруге, сол арқылы келешекте кәсіпорынның мүддесін
қорғауды көздейді.
Жоспарлылық қағидасы – кәсіпорынның мақсаттарына және алдына ... жету үшін ... ... ... және ... ... Белгіленген қаржылық нормативтерді пайдаланып,
есептеулер нәтижесінде қаржылық көрсеткіштерді анықтайды. Бұл ... ... ... ... Нарықтық қатынастар
жүйесінде кейбір факторлардың ... ... Бұл ... ... ... ... ... түрлерінің (формаларының) теңдігі қағидасы бұл меншіктің
әрбір жеке түрлерінің ... ... ... ... иесі өзінің
қарамағындағы барлық мүлкін өзінің шешіміне қарай ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Басқарудың кез-келген сатысында
корпорацияда міндетті түрде резервтер ... ... ... резервтер
әртүрлі әдістермен құрылуы мүмкін: мысалы қорлардың ... ... ...... ... ... аударымдар арқылы
жүргізіледі.
Қаржылық резерв ... ... ... ... ... ... ... етуге, сонымен қатар қаржылық жоспарларда
көзделмеген өндірістік және әлеуметтік даму шығындарын ... және ... ... ... ... қағидалар негізінде жүзеге асады.
Кәсіпорындардағы қаржылық жұмысты қаржылық ... ... ... ... бөлімдер өткізу бөлімімен немесе бухгалтериямен қосылуы
мүмкін.
Қаржылық жүйенің бұл буынында рынок жағдайындағы басқару қаржылық
менеджмент деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық процестерімен және ... ... ... ... ... қызмет тәуекелді
болып табылады және өнім өндіруден, қызмет көрсетуден, мүлікті пайдаланудан
пайда табуға бағытталған.
Қаржылық ... ... ... ... ... мыналар
болады: қозғалатын және қозғалмайтын мүліктер, меншік құқығы, жұмыстар және
қызметтер, ақпарат, интеллектуалды ... ... ... ... ... адамдардың немесе ұжымдардың ... ... ... мақсаттарға жету әрекеттерінің мотивациясына
негізделеді. Мотивация іскерлік белсенділікті, өнімділікті, еңбек сапасын
ынталандыру процестерінде көрінеді.
Шаруашылық субьектілердің ... ... ... ... ... ... жаңа ... (акциялар, вексельдер,
факторинг және т.б.) қолданып, оперативті қаржылық жоспарлау, қаржылық
ресурстармен тиісті ... ... ... ... ... басқа
функциялармен қоса, жоғары ...... ... ... ...... жалпы жиналысы жүзеге асырады.
Басқарудың атқарушы органы - өзінің құрамына міндетті тұлғаларды, ... ... ... ... ... бойынша – вице-президент, ол
серіктестіктің сәйкес ... ...... бөлім, топ, сектор
немесе оның қол астында жеке қызметкерлер жұмыс ... яғни ... ... қызметі бағытындағы қаржылық менеджер болып табылады.
Жалпы қаржылық бөлімнің құрылымы келесі ... ... ... ... ... ... қою, ... қаржылық жұмыстар. Қаржылық
бөлімінің типтік құрылымы: жоспарлы-экономикалық ... ... ... ... оперативті жоспарлау және бақылау,
экономикалық ... ... ... ... ... сатып алушылармен
есеп айырысу, мердігерлермен есеп ... ... ... ... ... топ ... кәсіпорындарда қаржылық қызметті экономика және қаржы бойынша
директордың орынбасары, қаржылық ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Бұл міндетті
тұлғаларға басқа экономикалық қызмет бөлімдері бағынуы мүмкін: жоспарлы-
экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... қаржылық бөлімі ... ... және ... |Есеп айырысу бюросы |
|бюро ... ... | ... ... ... ... |Мердігерлермен ... ... ... ... ... ... ... |қою |
|жоспарлау |және | ... ... | | |
| ... | | | | ... ... келесі топтарға бөлінеді: сатып алушылармен,
мердігерлермен, бюджетпен, банктермен және қаржылық ... ... ... ... есеп ... т.б. ... ... жеке
атқарушы-мамандар іске асыра алады.
Шаруашылық субьектілердің қаржылық ... ... ... ... ... және ... арттыру жолдарын іздеу;
• өндіріс бойынша тапсырмаларды қаржылық ресурстармен қамтамасыз ету;
• инвестиция тарту, жаңа техниканы енгізу және ... ... ... ... ... ... мердігерлер, жоғары ұйымдар алдындағы
қаржылық міндеттемелерді ... есеп ... ... ... ... және күрделі (капиталды) салымдарды ... ... ... ... ... ... ... жасау, айналым
қорларының үздіксіз айналымдылығын және сақталуын қамтамасыз ету.
Фирма, кәсіпорын қаржыларын оперативті басқаруда ... ... ... ... банктер есеп айырысу – кассалық қызмет көрсетеді,
ақша қаражаттарының уақытша қажеттіліктерін несиелендіреді.
Негізінен қаржылық менеджмент ... ... ... ... Ол ... ... ... тұрады: ақпарат,
жоспарлау, ұйымдастыру, реттеу, бақылау. Қаржылық менеджментті іске
асырудың негізгі ...... ... ... яғни еркін бағалар
жүйесінде коммерциялық есеп және кәсіпкерлікпен айналысу.
Қаржылық менеджментті кезекті тәртіппен ауысатын ... ... ... ақша ... ... мақсатын анықтау;
2) ақша ағымдарының қозғалысымен ... ... ... ... ... немесе инвестициялау бойынша шешімінің басқа
рәсімделген түрде ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
5) орындалу барысын және қажетті түзетулерді енгізуді бақылау;
6) қайта инвестициялау үшін жоба ... ... және ... ... ... ... ... бірігеді, яғни
болжамды нұскамен салыстырғанда табыстардың бір бөлігін ... ... ... ... ... ... оның ... және себептерін
анықтаудан, анықталған жоғалтулар деңгейінің ықтималды ... ... ... қабылданатын дәрежесі. Көбінесе тәуекел жобаның ақпаратпен
қамтамасыз етілгендігімен анықталады. Тәуекел ... ақша ... ... ... ереже бойынша жоғары табысты операциялар
тәуекелі жоғары болып табылады.
Қаржылық менеджменттің маңызды ... бірі – ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
(ретабельдігін, төлем ... ... ... оның
рыноктағы орнын (бәсекеге қабілеттілігін) сипаттау үшін ... ... ... ... ... және стратегиялық
тұрғыдан қаржылық қамтамасыз ету үшін тиімді қызмет ету мақсатында қаржылық
ағымдарды басқару болып табылады.
Бақылау сұрақтар:
1. ... ... ... ... ... ... ... Корпорация қаржыларын ұйымдастыру қағидалары.
4. Корпорацияның негізгі қаржы ... ... ... қаржы ресурстарының ерекшелігі.
6. Акционерлік қоғам жарғысының қалыптасуы.
7. Корпорация қаржыларын ... ... ... ... мақсаттары және міндеттері.
9. Корпорацияның қаржылық қызметін ұйымдастыру және оның ... ... ... ... және ... капиталдарын қалыптастыру
2.1. Негізгі капиталдың экономикалық мәні, құрамы және жіктелуі
Жалпы негізгі құралдар деп өндірісте ұзақ уақыт (бір ... ... ... ... ... ... ... түрін) сақтай
отырып, құнын өндірілген өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке
біртіндеп, бөліп-бөліп ... ... ... ... еңбек
құралдарын, яғни материалдық активтерді айтады.
Негізі қорларға – жылжымайтын мүліктер, жер учаскелері, үйлер ... ... ... ... мен ... ... ... аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен ... ... ... ... ... және ... ... өнім және жұмыс малдары, көп жылдық көшеттер, шаруашылықтың
ішкі жолы, тағы басқалары жатады.
Көлемінің ... ... ... ... ... бір ... ... өндіріс құралдары негізгі қорлар
қатарына жатпайды. Сонымен қатар негізгі құралдардың құрамына шаруашылық
субъектінің ... ... ... ... ... ... мен машиналар, күрделі құрылыс құрамында есептелетін монтаждауды
(құрастыруды, орнатуды) қажет ... ... ... ... ... ... ... қаралған қосымша шығындардың есебінен
салынған титулдық тізімге кірмеген ғимараттар мен тетіктер, сонымен бірге
жас ... яғни мал ... де ... ... ... ... өндіріске қатысуына қарай өндірістік
және өндірістік емес болып екі топқа бөлінеді. Өндірістік негізгі құралдар
деп өндірісті қызмет ететін, яғни өнім ... ... ... ... айтады. Олар: өндіріске арналған үйлер, ғимараттар,
өткізгіш тетіктер, құрылыс машиналары, көлік ... ... ... ... құрал-саймандар, өлшеуіш аспаптар және тағы
басқалар. Өндірістік емес ... ... ... шаруашылықтың
өндірістен басқа салаларында пайдаланылатын негізгі құралдар жатады. Оларға
тұрмыстық үй жай ... ... ... ... ... білім беру және мәдниет салаларында
пайдаланылатын негізгі ... т.б. ... ... және ... ... түрлеріне қарай
барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, ... ... ... ... құрылыс, материалды-техникалық жабдықтау
және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық ... ... ... ... ... және ... беру тағы ... бойынша
топталады.
Негізгі құралдарды экономика салаларына қарай топтастырған кезде
олардың қатысуымен шығарылған ... ... ... ... ... ... шаруашылығының қай түріне жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектіге негізгі ... бәрі тек ... ... ... ... ғана қызмет істейтін болса, онда
бұл субъектідегі негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол ... ... ... ... ... ... ... балансындағы тұрғын үй шаруашылығының негізгі
құралдары халық шауаршылығының тұрғын үй шаруашылығы және халыққа тұрмыстық
қызмет көрсету ... ... ... ... ... мақсатына және атқаратын қызметіне қарай
мынадай топтарға бөлінеді:
1. үйлер (тұрғын үй, кеңсе үйі, қойма тағы басқалар);
2. ғимараттар (көпірлер, ... ... ... бөгеттер,
эстакадалар, скважиналар, тағы басқалар);
3. өткізгіш тетіктер (жұмыс машиналары, энергия ... ... тағы ... ... (бумен жұмыс істейтін және іштен жанатын двигательдер,
электроаппараттар, трансформаторлар, экскаваторлар, грейдерлер,
бульдозерлер, бетон араластыратын машина, көтергіш ... ... ... су ... ... ... ... аппарттар мен тағы басқалары);
5. тасымалдау құралдары жолаушылар және жүк тасымалдайтын көліктер,
жеңіл көліктер, көлікке тіркемелер (прицеп), тракторлар ... ... ... ... мен ... түрлі қорабтар, ыдыстар,
контейнерлер, тағы да басқалары);
7. шаруашылық құрал-жабдықтар (диван, креслолар, кілемдер, сейфтер,
тағы да басқалары);
8. ... және өнім ... көп ... ... мен көшеттер;
10. жер (шаруашылық субъектінің сатып алған жер көлемінің құны);
11. жерді жақсартуға (өңдеуге) жұмсалған күрделі шығындар;
12. ... да ... ... (кітапхана қорлары және тағы
басқалары).
Негізгі ... ... ... иелегінде екендігіне қарай
меншіктік, яғни шаруашылық субъектінің ... ... және ... жалға
алынған болып екіге бөлінеді. Шаруашылық субъектісі уақытша жалға алған
негізгі құралдарды баланс ... ... ... Қазіргі кезде
пайдалану барысына қарай негізгі құралдар жұмыс істейтін, жұмыс істемейтін
және сақтауда тұрған деп үш ... ... ... ... ... яғни ... ... жатады.
Жұмыс істемейтін негізгі құралдардың қатарына тоқтатылған, белгілі
себептермен және басқа да жаққа әзірше беріле қоймаған басы ... ... ... негізгі құралдардың қатарына келешекте, яғни алдағы
уақытта тозып немесе басқа да жағдайларға байланысты істен ... ... ... пайдалануға арналған құрал-жабдықтар жатады.
Материалдық активтер сатылып алыну мақсатына ... ... ... ... ... ... ... тауарлы материалдық қорлар;
б) қаржылық инвестициялар.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында және өндірістік емес
(әлеуметтік) салада да ұзақ ... (1 ... ... ... ... етеді.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт жұмыс істейтін материалдық-
заттық ... Олар ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... мен түрін сақтай отырып өз құнын жаңадан
өндірілген өнімге біртіндеп аударады.
Негізгі ... ... ... емес активтерін қалыптастыратын
капиталдың бөлігін білдіреді. Негізгі ... ... ... ұзақ ... ... ... ... мазмұны жағынан негізгі капитал ұғымы негізгі құралдар
ұғымынан кеңірек. Негізгі капиталдың құрамына бірінші ... ... ... ... (негізгі қорларға) аванстық капиталды ... Бұл ... ... айналымының ерекшелігі өндіріс процесінде
олармен ұсталатын құн, кейін тауар құнының бөлігі ретінде айналысқа ... сол ... ... ... ... етуін жалғастырумен түсіндіріледі.
Сондықтан қолданылатын еңбек құралдарының құны ... яғни ... ... ... ... ... кіреді. Негізгі капиталдың бөлігі
ретінде материалды активтердің айналымы шын мәнінде олардың қызмет ... ... ... ... ... ... және ... орнына жаңа материалды элементтердің келуімен тоқтатылады.
Негізгі капиталдың материалды элементтері (көліктер және құрал-жабдықтар)
өндірістен өзінің физикалық тозу ... ... ... мүмкін. Оның
себебі, еңбек құралдарының моральдық тозуын ескеру қажеттілігі болады. Бұл
негізгі капиталдың материалды ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Негізгі капиталдың құрамына екінші материалды емес активтер кіреді.
Оған натуралды-заттық формасы жоқ, ... ... ... ... және оған ... әкелетін активтер жатады. Атап айтқанда:
жекелеген ресурстарды (табиғат, жер, ... ... алу, ... және т.б.) ... үшін кәсіпорынның өзі алған құқықтар; өнер
туындыларын қолдануға ... құн, ... ... ... түрінде
рәсімделген техникалық, басқару, коммерциялық т.б. білімдер жиынтығы;
инновацияның пәні ... ... ... ... өндірістік
тәжірибеден жинақтаулар; өнеркәсіптік үлгі мен ... ... ... ... программалық өнімдерді пайдалануға құқық; гудвилл –
(фирма бағасы); заңды тұлғаның білім алуымен ... ... ... негізгі капиталының құрамына үшінші қаржылық активтер
кіреді. Оған ... ... ... мен ... ... салынған (акция) ұзақ мерзімді салымдары жатады. Мысалы,
кәсіпорынның басқа ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... жатады. Қаржылық салымдар инвесторлар
үшін, қор ... ... мен ... қағаздар рыногына сенімінің
артуына маңызды ролін атқарады.
Корпорацияның негізгі ... ... әр ... ... ... құрылымын қалыптастырады. Басты роль өндірістік
кәсіпорын үшін материалды активтер атқарады.
Негізгі капитал – бұл ... ... ұзақ ... ... ... ... ... бағасы. Осыған байланысты негізгі
қорлар ... ... ... өнімге біртіндей қосады.
Негізгі қорлар – бұл өндіріс процесінде ұзақ мерзім ... және ... ... ... ... ... сондай-ақ
амортизациялық есептеу түрінде тозуы ... ... ... ... өнімге
біртіндеп аударатын өдірістік материалды-заттық құндылықтардың жиынтығы.
Негізгі қорлар өндірістік және ... емес ... ... өндірістік қорларға өндірістік процеске тікелей қатысатын
(станоктар, құрал-жабдықтар т.б.) немесе оған жағдай жасайтын ... ... т.б.) ... қорлар (құралдар) жатады.
Негізгі өндірістік емес қорлар ... ... ... ... ... Оларға тұрмыстық, коммуналдық, шаруашылық,
мәдени мақсаттағы үйлер, ғимараттар, денсаулық және ... ... ... ... ... құрылымы корпорацияның қажетті технологиялармен
жабдықталғанын және күрделі салымдардың тиімділігін көрсетеді. ... ... ... өндіріс көлемінің және өнім малдары, көп жылдық
өсімдіктер т.б.). Бұл қорлар активті деп ... ... ... ... ... басқа негізгі қорлар пассивті деп аталады, оған
жататындар: ғимараттар, қондырғылар т.б.
Негізі қорлар тиістілігіне қарай: ... (өз ... ... ... жалдағы, ұзақ және қысқа мерзімдегі
шарттар бойынша көрсетілген болып ... ... ... пайдалануына қарай: қызмет етуші негізгі
қорлар, консервациядағы және жалға ... ... ... ... бөлінеді.
2.2. Негізгі құралдардың бағалануы
Негізі құралдардың есебін ұйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы зор
болып табылады.
Негізгі құралдарды біртұтас принцип ... ... ... ... ... ... ... өндіруді жоспарлауға мүмкіндік береді.
Негізгі құрал-жабдықтардың бастапқы құны, ағымдағы, баланстық ... ... тозу және ... құны ... ... құн – ... ... сатып алуға, салуға және
жасап шығуға кеткен нақтылы шығындардың және сатып алу барысында ... ... ... ... ... ... ... жеткізген тиісті
шығындардан тұратын құны.
Ағымдағы құн – бұл негізгі құралдардың ... бір ... ... ... ... құны.
Баланстық құны – бұл бухгалтерлік және қаржылық есептерде ... ... алып ... ... негізгі құралдардың жинақталған
бастапқы немесе ағымдағы құны.
Сатылу (өткізу) құны – бір-бірін білетін, ... ... ... ... ... құралдарды сатуға (өткізуге) келісілген құны.
Жойылу құны – тиімді қызмет ету мерзімі біткен ... ... ... пайда болатын қосалқы бөлшектердің болжамды құны.
Тозу құны – ... ... ... және ... ... ... яғни амортизациялық жолмен есептеліп, өндіріске
немесе айналымға жатқызылған шығындары.
Қалдық құны – бұл ... ... ... ... және
көрсетілген қызметке әлі аударылмаған құн. Оны анықтау үшін бастапқы құннан
негізгі ... тозу ... алып ... құралдардың келісілген құны – бұл кез келген екі жақтың, яғни
негізгі құралдарды сатушы мен ... ... ... ... ... қаржылық есеп қорытындысында мынадай ақпараттар болуы
керек. Негізгі құралдардың әр түрі ... ... ... іске
қосылғаны, шығып кеткені, бастапқы құнының өзгеруі, оның себептері ескеріле
отырып есеп беру ... ... және ... ... ... құралдардың әр түрі бойынша амортизация есептеген кезде
қолднанылған әдіс, ... ... есеп беру ... және ... ... құны мен жинақталған амортизация сомасы.
Негізгі құралдардың әр түрі бойынша бағалау жүргізгенде есеп беру
кезеңінің басындағы және ... ... ... ... бағалау жүргізудің
негіздемесі мен мерзімділігі, қайта бағалап өткізілетін күні, өткізу ... ... баға ... ... ... ... және ... анықтау әдістері
Жалпы негізгі қорлар ... ... ету ... ... ... қасиетін жоғалтады, немесе ғылым және техниканың дамуына
байланысты ... ... сай ... ... ... ... негізгі
қорлардың құны өзгеріске ұшырайды.
Негізгі қорлардың тозуы ғимараттар мен қондырғылар, өткізгіш тетіктер,
машиналар мен жабдықтар, көлік ... ... ... ... ... көп ... өсімдіктер, материалды емес активтер
бойынша анықталып есептелінеді.
Тозу ... және ... ... ... Физикалық тозу негізгі
қорларды пайдалану барысында сыртқы ... ... ... еңбек
процесі) әсерінен болатын тозу. Негізгі қорлардың физикалық тозуын анықтау
үшін ... екі ... ... ... және нормативтік мерзім қызметі немесе жұмыс көлемін
салыстыруға негізделген.
2. Зерттеулер процесінде бекітілген ... ... ... ... ... ... тозу ғылыми техникалық прогреспен байланысты ... ... ... сай ... қалуы, немесе толық физикалық тозудың
мерзімінен бұрын болуына байланысты болады.
Моральдық тозудың екі түрі болады:
1. Қазіргі ... ... оның ... ... машиналар мен құрал-
жабдықтардың құнының төмендеуі мен арзандауы.
2. Өндіріске машиналар мен құрал-жабдықтардың өнімділік ... ... құру мен ... негізделген.
Амортизация - өндірілген өнім есебінен негізгі қорлардың тозған
бөлігін ... Ол ... ... ... ... құрал-жабдықтар, көлік-құралдары); амортизацияланбайтын (жер, көп
жылдық өсімдіктер, консервациядағы негізгі қорлар, тарихи ... ... ... амортизациялық есептеулер келесідей әдістердің біреуімен
есептелінеді:
1. Негізгі құралдардың (НҚ) құны бойынша ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... жыл ... жарна сомасы амортизацияланатын құнды (бастапқы
құнына оның жойылу құнын ... оның ... ... ... ... ... жүк ... бастапқы
құны 100000 теңге, оның 5 жыл мерзім өткеннен кейінгі жойылу
құны – 10000 ... Бұл ... жыл ... ... ... құнының 20 пайызын құрайды, немесе
бірқалыпты әдіске ... 18000 ... ... ... қорлардың амортизациясын бірқалыпты ... ... ... есептеу.
| |Бастапқы құны |Амортизацияның ... ... құны |
| | ... ... ... сомасы | ... ... |100000 |- |- |100000 ... | | | | ... ... |100000 |18000 |18000 |82000 ... | | | | ... ... |100000 |18000 |36000 |64000 ... | | | | ... жылдың |100000 |18000 |54000 |46000 ... | | | | ... ... |100000 |18000 |72000 |28000 ... | | | | ... ... |100000 |18000 |90000 |10000 ... | | | | |
2. ... ... ... ... пропорционалды
түрде есептеу әдісі (өндірістік тәсіл). Бұл әдіс ... ... тек ... ... ... ... ... мерзімдері ешқандай рол атқармайды. Келтірілген мысал
бойынша автокөлік белгілі бір жұмыстарды орындау үшін 90000 ... ... ... км. ... ... ... келесідей түрде анықталады:
НҚ бастапқы құн – жойылу құны = 100000 - 10000 = 0,1 ... ... ... ... ... ... ... тәсіл бойынша есептеу.
(теңге)
| |Бастапқы |Жұмыс ... ... ... |
| ... ... км. ... сомасы |тозу сомасы |құны ... |100000 |- |- |- |100000 ... | | | | | ... | | | | | ... |100000 |200000 |20000 |20000 |80000 ... | | | | | ... | | | | | ... |100000 |300000 |30000 |50000 |50000 ... | | | | | ... | | | | | ... |100000 |100000 |10000 |60000 |40000 ... | | | | | ... | | | | | ... |100000 |200000 |20000 |80000 |20000 ... | | | | | ... | | | | | ... |100000 |100000 |10000 |90000 |10000 ... | | | | | ... | | | | | |
3. ... ... ... әдістері: бұл әдістер
өндірістік мақсатта пайдаланылатын негізгі құралдардың көптеген
түрлері ... ... ... ... ... Бұл
жеделдетілген әдістерге, кумулятивтік және азайып отыратын
қалдық әдістері ... әдіс ... ... ... - өсу, ... ... ... яғни сандарды қосу бойынша тозуды есептеу тәсілі.
Мысалы, автокөлік болжамды қызмет ету ... 5 жыл. ... ... ... 5/15 ... ... жылы 4/15, үшінші жылы 3/15,
төртінші жылы 2/15, бесінші жылы 1/15 бөлігіне амортизация есептеленеді.
Негізгі құралдардың амортизациясын ... әдіс ... ... ... ... ... |Жинақталған тозу|Қалдық |
| ... ... ... ... |құны |
|Сатып |100000 |- |- |100000 ... | | | | ... | | | | ... ... |100000 ... |30000 |70000 ... | | | | ... жылдың |100000 |4/15*90000=24000 |54000 |46000 ... | | | | ... ... |100000 ... |72000 |28000 ... | | | | ... ... |100000 |2/15*90000=12000 |84000 |16000 ... | | | | ... ... |100000 ... |90000 |100000 ... | | | | ... ... қалдық әдіс. Бұл әдіс ... ... ... Оны екі ... ... ... арқылы азайып отыратын қалдық әдісі деп атайды. Мысалы, жоғарыда
көрсетілген автокөліктің қызмет ету ... 5 жыл. ... ... ... ... 20 ... болады. (100% : 5). Екі еселенген
нормасы есептеліп, азайып отыратын қалдық ... ... ... ... (20%x2) ... бұл белгіленген 40 пайыз қалдық құнға әрбір
жылдың ... ... ... ... ... ... амортизацияны есептеу
| ... ... ... ... құны |
| | ... тозу ... ... сомасы | |
|Сатып |100000 |- |- |100000 ... | | | | ... | | | | ... жылдың |100000 ... |40000 |60000 ... | | | | ... ... |100000 ... |64000 |36000 ... | | | | ... жылдың |100000 |40%/*36000=144000 |78400 |21600 ... | | | | ... ... |100000 ... |87040 |12960 ... | | | | ... ... |100000 |2960 |90000 |100000 ... | | | | ... ... ...... ... ғылыми-
техникалық саясатының құрамдас бөлігі болып табылады. Амортизация нормасын
бекіту кезінде оның есептелуі мен ... ... мен ... оны
қайта өндірудің, олардың жаңару ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға негізгі қорлардың
жай және кеңейтілген ... ... ... аударымдар түріндегі
қаражаттармен жеткілікті қамтылуына көмектеседі. Негізгі қорлардың
обьектілері ... ... ... ... ... ... ... олар тек мақсатты түрде негізгі қорлардың толық қайта
өндіріске қаржыландыру көзіне ... ... ... ... қаржы ресурстарының
қалыптасуының жалпы саясаттың маңызды бөлігі болып табылады.
Амортизация нормасы – бұл жылдық амортизациялық аударымдар ... ... ... ... ... ... Ол ... қарастырылып отырады және олар барлық ... ... ... ... ... аударымдардың қазіргі кездегі тәртібі мен өзгерістеріне
мыналар жатады:
- жаңа амортизациялық нормалар, яғни негізгі қорлардың бұрынғы
көптеген ... ... ... енгізу;
- күрделі жөндеуге арналған амортизациялық ... ... енді ... ... барлық түрлерін өнімнің
өзіндік құны есебінен жүзеге ... ал ... ... қор (жөндеу шығыстарына арналған) құруына болады;
- машиналар, құрал-жабдықтар, көлік құралдарының нормативтік ... ... ... ... ... аударымдар
есептелмейді, ал бұрын аударымдар негізгі қорлардың ... ... ... ... асырылған. Сондай-ақ негізгі
қорлардың басқа түрлері бойынша (ғимарат, қондырғылар ... ... ... сол ... қалпынша жүргізіледі,
яғни амортизациялық есеп олардың ... ... ... ... ... ... мақсатында олардың активті
бөлігіне жеделдетілген амортизацияны қолдану, яғни осы қорлардың
баланстық құнын толығымен өндіріс және ... ... ... ... ... ... Негізгі қорларды тиімді пайдаланудың көрсеткіштері
Негізгі өндірістік қорларды тиімді пайдалануды сипаттау үшін әр ... ... Олар екі ... ... ... ... қор қайтарымы және рентабельділік жатады.
Олар халық шаруашылығының барлық деңгейіне ... және ... ... негізгі қорларды пайдалану
сипаты үшін қолданылады.
2. Жеке ... ... мен ... бөлімшелерінің
натуралды негізгі қорларын пайдалану жатады.
Кәсіпорынның негізгі қорларын тиімді пайдалануды сипаттайтын басты
көрсеткіш – қор ... ... ... Ол ... ... тауарлы)
құнының негізгі қорлардың орташа құнына қатынасымен анықталады. Бұл
көсерткіш келесі формуламен ... ... Ққ – қор ...... ... көлемі, теңге;
Қнқ – негізгі өндірістік қорлардың жылдық ... ... ... көрсеткіш – қор сыйымдылығы. Ол негізгі өндірістік қорлардың
құнының шығарылатын өнім көлеміне қатынасы ретінде есептелінеді, ... ... ... Қс – қор ...... ... ... жылдық орташа құны, теңге.
Өк - өнімнің жалпы көлемі, теңге.
пайда
Рентабельділік =
негізгі қордың жылдық ... ... ... ... ... ... =
жарақтандыру ... ... ... ... ... ... қандай деңгейде негізгі ... ... ... қайтарымдылықтың ұлғаюына мыналар әсер етеді:
- қорды интенсивті пайдалану;
- прогрессивті технология;
- еңбек ... ... ... және ... ... ... өсуі ... құрылымын оң жағынан сипаттамайды.
Қор сыйымдылығының көрсеткіші перспективалы кезеңде ... ... ... ... ... ... тек оларды жетілдіру (жақсарту), яғни
ескірген құрал-жабдықтарды прогрессивті техникамен ауыстыру ... ... өсуі және ... қор ... ... ... пайдаланудың жақсарғанын немесе нашарлағанын көрсетеді.
Негізгі қорлардың нәтижелілігін арттырудың маңызды факторларының бірі
құрал-жабдықтардың пайдалануын жақсарту. Ол үшін ... ... ... ... коэффициентін көбейту қажет.
2.5. Қорпорацияның меншікті капиталын қалыптастыру
Корпорация мен ... ... ... ... үшін ең ... ... ... саналады: жарғылық, қорлану, тұтыну, еңбекке ақы ... ... т.б. ... ... ... ... басқа да
мақсатты қаражат қорлары құрылуы мүмкін, мысалы өндірістік және әлеуметтік
инфрақұрылымдарды ... ... ... ... ... ... т.б.
Жарғылық капитал (қор) мемлекет, басқа меншік иесі ... ... ... ... ... ... мөлшерін сипаттап көрсетеді.
Ол алғышқыда шаруашылық жүргізуші субьектілерін ... ... ... емес ... ... құралдарын сатып алудың көзі
болып табылады. Жарғылық ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
Мемлекеттік кәсіпорындардағы жарғылық капитал өндірістік капиталдарды
(айналым және ... ... ... ... ... құруға арналған меншікті қаражаттардың ... көзі ... ... ... капиталы құрылтайшылардың жарнасы
есебінен немесе жарналарды құрылтайшылар мен ... ... ... ... капиталдың мөлшері шаруашылық қызмет процесінде өзгеріп
отырады, негізгі капиталға жұмсалатын күрделі ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды
бағалауға дейінгі және капиталдың басқа ... ... ... ... ... ... ... немесе басқаға беру, оның
тозыуын есептеу, зияндарды шығару, материалдық игіліктердің бағасын ... ... ... ... ... ... ... мен басқа да міндетті төлемдерді өтелгеннен кейін ... ... ... қоры мен ... қорларын құрады.
Тұтыну қоры мыналарды қамтиды:
- бүкіл персоналдың (өндірістік, өндірістік емес) еңбегіне ақы
төлеу шығындары;
- ... ... оның ... ... ... ... ... төлемдер;
- еңбегі үшін көтермелеудің ақша және натуралдық нысандағы басқа
түрлеріне жұмсалған ... ... ... ... және ... ... ... жұмсалатын
қаражаттар;
- еңбек ұйымдарының акциялары мен ұжым мүшелерінің ... ... ... ... ... табыстар (дивидендтер,
пайыздар);
- басқа да жеке сипаттағы төлемдер.
Сөйтіп ... қоры ... ... ... ... мен қызметкерлерді
материалдық көтермелеу және әртүрлі әлеуметтік төлемдер үшін кәсіпорындар
қарамағында қалатын пайданың бір ... ... ... Қордың қаражаты
қызметкерлердің жеке тұтынуына жұмсалады.
Қорлану қоры ... ... ... ... ... ... ... (табыс);
- негізгі капиталды қалпына келтіруге жұмсалатын амортизациялық
төлемдер;
- шығып қалған мүлікті өткізуден түскен түсім-қаржы;
- ... ... ... да ... қоры ұлғаймалы өндірісті қамтамасыз етуге арналған шығындарды
қаржыландырады, яғни:
- негізі және айналым капиталдарын молайтуға (арттыруға);
- ... ... ... жаңа ... ... табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруға;
- ... ... ... салуға ... ... мен ... кешенді тұтыну мен қорлану қорларының
орнына құрылу көздері мен шығындарының мазмұны жағынан ұқсас мынандай жеке
қорлар құра ... ... ақы ... ... ... ... даму
т.б. қорлары.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың валюта ... ... ... ... көздерден қалыптасады:
- экспорттан валюталық түсім-ақша;
- жарғылық капиталға түсетін жарналар;
- банктердің, оның ішінде шетел, басқа қаржы ... ... ... ... ... несиелері;
- ішкі валюта рыногында өкілетті банктер мен айырбастау пунктері
арқылы валюта сатып алу;
- резидент еместерге ... ... ... ... мен ... ... ... шешу үшін ерікті негізде
өздерінің валюта қаржысын кәсіпорындар мен ұйымдар ешкімнің ... ... ... ... ... өз ... пайдалана алады.
Валюта қорлары ең алдымен еңбек ұжымдарының өндірістік, әлеуметтік-
мәдени дамуына жұмсалады, сондай-ақ ізгілік және ... ... ... ... ... шығындарды үздіксіз қаржыландыруда қамтамасыз етуде
қаржы резервтерінің (резерв қоры, тәуекел, ... ... ... зор. ... ... ... субъектілердің өздері меншікті ... ... ... ... (мөлшерлі аударымдар негізінде),
мамандандырылған сақтық ұйымдары ... ... ... және мемлекет
(әртүрлі деңгей бюджеттері бойынша) негізінде жасай алады. Оның ... ... ... ... ... кезде пайда болған қосымша шығындарды
жауып, олардың қаржы жағдайын тұрақтандыруды қамтамасыз ету. Ол ... ... ... ... ... ... асуы керек.
Қаржы резервінің қаражаты өндірістік және әлеуметтік даму жөніндегі
қосымша шығындарға, жаңа ... ... ... меншікті айналым
қаржысын толтыруға жұмсалады.
Жөндеу қоры кәсіпорындарда жөндеудің барлық түрлерін, ... ... ... ... ... ... ... күрделі
жөндеуге жұмсалатын амортизациялық түсімдер жойылған соң ... ... ... ... құны ... ... ... жөндеу
жұмыстарының шығындарына қарай жөндеу қорына төлемдердің мөлшерлерін өздері
белгілей алады. Олардың мөлшері негізгі қорлардың тозуына қарай ... ... ... ... ... ... есебінен жабылуы
мүмкін.
Сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субьектілердің ... ... ... ... амортизациялық аударымдар, пайда
(табыс) жатады.
Мемлекеттік кәсіпорындарда ... ... ... көзі болып бюджет қаражаттары, ал мемлекеттік емес кәсіпорындарда
акционерлік капитал ... ... ... одан әрі ... ішкі ... ... мен тартылған қаражаттар есебінен жүзеге
асырылады.
Сондықтан, негізгі қорлар мен айналым қорлары кез ... ... және ... ең ... бастапқы қаржы көзі болып саналады.
2.6. Капиталдың оптимальді құрылымын анықтау
Капитал құны ... ... ... көздерінен тартылатын жалпы
көлемінің бағасын білдіреді. Ол ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты болады.
Капиталдың оптималды құрылымын анықтау корпоративтік қаржыларды
басқарудың ... ... бірі ... ... ... оптимизациялау әдісін ұсынушылардың бірі профессор
Бланк И.А.
Бұл жердегі аса өзекті жәй меншікті капитал мен қарыз ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сол
арқылы корпорацияның рыноктық құнын максимизациялау. Бұл процесс корпорация
үшін мынадай ... ... ... Капитал құрамын талдау (тоқсан, жыл, ... ... ... ... ... Қаржылық тәуелсіздік, ұзақ және қысқа
мерзімді міндеттемелердің арасалмағын, қарыздардың деңгейін,
меншікті ... мен ... ... және ... жылдамдығын жеделдету т.б. зор көңіл бөлу қажет.
2. Капитал құрылымына әсер етуші негізгі факторларды бағалау. Ол ... ... ... шаруашылықтың салалық ерекшеліктерін ескеру;
- компаниялардың өндірістік циклын есепке алу, яғни жаңа компания
мен ... ... ... бұрыннан қалыптасқан компания
меншікті капиталы көбірек.
- қаржы және ... ... ... ... ... ... ... капиталының деңгейін есептеу;
- компанияның түрлі салық төлеу деңгейін (ауыртпалығын) білу;
- акционерлік капиталдарды ... ... ... ... көрсетілген жағдайларды ескере отырып капитал ... ... 2 ... міндеттерді орындау керек.
1. меншікті және қарыз капиталдарының тиісті арасалмағын белгілеу;
2. қажетті жағдайда ... және ... ... ... ... ... ... құрылымын, меншікті капиталдың табыстылығын оптимизациялау
көрсеткіші. Бұл көрсеткішті қолдану нәтижесінде капиталдың ... ... ... ... таза ... ... ... құрылымын, оның құнын (бағасын) минимизациялау көрсеткіші
арқылы оптимизациялау. Ол меншікті және ... ... ... ... ... ... мен капиталдың орташа өлшеу құнының есебін
жүргізу жағдайында анықталады.
Капитал құрылымын ... ... ... ... арқылы оптимизациялау корпорация активтерін қаржыландырудың
арзан көздерін таңдаумен байланысты болады. Осы ... ... ... ... ... ... тыс ... – меншікті капитал мен ұзақ
мерзімді міндеттемелер есебінен өтелінеді, ал ... ... ... өзгермелі бөлімдері қысқа мерзімді міндеттемелер есебінен ... орай ... ... ... меншікті капитал қысқа мерзімді
міндеттемелердің оптималды арақатынасына сәйкес болуы қажет.
Бақылау сұрақтары:
1. Негізгі ... ... мәні және ... ... капиталдың құрамы және құрылымы.
3. Негізгі қорлардың жіктелімі.
4. Негізгі қорларды бағалау түрлері.
5. Негізгі қорлардың тозуы және ... қор ... ... ... ... Корпорацияның амортизациялық саясатының мәні.
8. Капиталдың оптималды құрылымы.
9. Корпорацияның меншік капиталы, оның құрамы және құрылымы.
10. Корпорацияның арнайы ... ... мәні мен ... ... ... ... пайдалану көрсеткіштері.
3-ші тарау. Корпорация айналым капиталын ұйымдастыру және ... ... ... және ... ... мен ... қаражаттарына салынған ақшалар айналым
қаржыларын құрайды.Ұдайы өндірістің қызмет көрсету процесі ... ... ... ... бір ... әр ... кезеңдер мен әр түрлі
айналым формаларында болады.
Капитал салымының - ... ... ... ... ... бөлігі өндірістік қорлардың материалдық жинақтауын білдіреді. Олар
кәсіпорын қоймаларында болады және ... ... ... ету үшін жаңа ... толтырылып отырады.
Айналым құралдарының келесі бөлігі әр түрлі өнім ... ... ... өндіріс түрінде қарастырылады.
Айналым құралдарының үшінші бөлігі дайын өнім ретінде, сатып
алушыларға ... және оның ... жаңа ... ... ... бұл ... жіберу үшін ұсынылады.
Айналым құралдарының төртінші бөлігі банк ... мен ... ақша ... ... болады.
Жалақы төлеу, жеткізушілермен есептесу және басқа да мақсаттар үшін
жұмсалатын шығындар бойынша олар ... жаңа ... ... ... ... материалдық және ақша ресурстары құрағанымен ... мен ... ... тек қана ... өндіріс процесінде
ғана емес, сонымен бірге кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығынада тәуелді.
Айналым құралдарын ұйымдастыру мыналарды қамтиды:
- ... ... ... мен ... ... кәсіпорынның айналым қаражаттарына қажеттілігін белгілеу;
- айналым құралдарының қалыптасу көздерін ... ... ... ... мен ... ... жауапкершілік;
- айналым құралдарын мөлшерлеу және қайта бөлу;
Корпорацияның айналым құралдарының құрамы келесілерді қамтиды:
- тауарлы-материалдық құндылықтардың қорлары;
- дебиторлық ... ... ... ақша ... ... ... зерттеу үшін айналым қор мен ... ... ... Айналым қаражаттары, айналым қоры және айналыс ... ... ... ... ... айырмашылық бар және олар
бірлікте болады.
Айналым құжаттары кәсіпорын қызметінің барлық ... ... ... ... үрдісінен өтеді. Өндірістік запас айналым қорының
бір бөлігі ... ... қоры ... ... ... қатысады, ал қаражаттары
айналым қоры ... ... ... ... ... ... ... құрамы: еңбек заты (шикізат, негізгі ... ... ... ... ... өңделген, тауар өндіру үшін,
материал болатын еңбек өнімі), жанармай, ыдыс және ыдыс материалы. Сондай-
ақ арнайы киім, ... ... және тез ... ... ... ... мыналар жатады: қоймадағы дайын өнім, банк шотындағы
және кәсіпорынның кассасындағы ... ... ... ... қорының негізгі бағыты ... ... ... ... ету болып табылады.
Айналым қаражаттары құндық категория ретінде болады. Материалдық
құндылық ... ... ... ... ... өнім ... ... материалдық құндылықтарға қарағанда айналым қаражаттары
тұтынылмайды, шығындалмайды керісінше авансыланады.
Айналым қаражаттарының құрамы мен құрылымы келесідей.
Кәсіпорынның ... ... ... ... |Экономика салалары ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |100,0 |100,0 ... ... ... |30,0 |30,0 ... ... | | ... ... |14,0 |15,0 ... | | ... өндіріс |5,0 |5,0 ... ... |0,5 |0,6 ... | | ... өнім және ... |- |- ... ... | | ... ... |4,0 |5,0 ... ... |0,1 |0,1 ... ... |62,4 |56,1 ... мерзімді қаржылық |1,0 |1,2 ... | | ... ... ... |1,0 ... ... шот |0,3 |0,3 ... шот |0,1 |0,1 ... да ... |1,0 |1,0 ... | | ... ... ... және оның ... ... анықтау
Айналым қаражаттарының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Нормалау – бұл дайын тауарлармен ақша қаражаттарын және ... ... ... ... құралдарының жеке элементтері
бойынша мөлшерін бегілеу.
Нормаланбаған айналым қаражаттарының көлемі ... ... ... қалыптасу көздері бойынша меншікті, қарыз
қаражаты және тартылған болып бөлінеді.
Кәсіпорын үшін ... ... ... ... ... ету. Айналым қаражаттарының жетіспеушілік ... ... ... ... ... қарыз қаражаттар есебінен толтыруы мүмкін.
Егер бұл ара – ... кері ... онда ... ... ... көзі ... қызмет етеді. Жеке айналым
қаражаттарының артықшылығы ... ... ... жеке және
жинақталған нормативтер бекітіледі.
Алғашында нормаланатын айналым ... әр бір ... ... ... жасалады. Норма - бұл айналым қаражаттарының әр бір
элементінің ... ... ... ... мөлшері. Нормалар запас
күндерінде бекітіледі және материалдық ... ... ... етілетін кезең ұзақтылығын білдіреді. Мысалы: қор нормалары ... ... ... ... ... ... мерзімінде өндірісті толық
қамтамасыз ететіндей болуы керек.
Запастар нормасы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарының әрбір түрі
бойынша запастар көлемі анықталады. Оған ... ... ... әдістерін қолданады.
Тікелей есеп әдісі бойынша әрбір ... ... ... мөлшері анықталады, кейін олардың ... ... ... әдіс ... ... ... өзгерістерді қарастырмайды.
Коэфициенттік әдіс кезінде жаңа норматив өндіріс, жабдықтау, өнімді
өткізу, жұмыстар, ... ... ... ... алу мен ... ... ... бұрынғы база негізінде анықталады.
Айналым қаражаттар нормативі (шикізаттарға, несиеленетін), ... мен ... ... ... формула бойынша анықталады:
мұндағы:
Н- шикізат қорында, негізгі материалдарда және сатып ... ... ... ... ... ... ... және сатып алынатын жартылай фабрикаттардың
орта тәуліктік шығындары;
К- күндердегі запастар нормасы. Мысалы: айналым қаражаттар нормативі
оның жеке ... ... ... айналым қаражатының қалыптасу көздері келесідей болып
бөлінеді: жеке және оған ... ... ... ... ... ... және ... да қаражаттар.
Қайтадан құрылған акционерлік қоғам үшін жаңа кәсіпорын құру кезінде,
сондай-ақ ... ... ... ... пайдалану үшін қажетті
жеке айналым қаражаттары инвистиция арқылы қалыптасады.
Жеке айналым ... ... ... ... ... тұрған
кәсіпорындар үшін өндіріс ... ... ... ... ... ... жеке қаражаттар, тұрақты
пассивтер, банк несиелері және басқа несие берушілердің ... ... ... ... ... қаражаттары болып, жыл басындағы жоспарланған қаржы айналымының
артықшылықтары, кәсіпорын билігінде қалған пайданың бір бөлігі табылады.
Тұрақты пассив ... ... ... төлемдер және еңбекақы
бойынша бір айдан екінші айға өтіп ... ... мен ... ... ... ... қайтарым ыдыстары үшін кепілдіктер
бойынша тұтынушылардың қаржылары, ... ... ... ... ... ... жоспарланған жылға қаржылық
жоспар құру кезеңде бекітіледі. Егер айналым қаражатының артықшылары пайда
болса, онда оны жаңа ... көзі ... ... ... ... ... ... Бұдан басқа, кәсіпорында пайданы бөлу
процесінде оның бір бөлігі жеке айналым қаражатының ... ... ... ... ... ... құралдарына банктік және коммерциялық ... ... ... және ... ... жатады. Олар тек қатаң бағытты
ұстайды. Қазіргі жағдайда коммерциялық несие көп таралған. ... ... ... ... ... ... оның құнын жеткізушімен келіскен
уақытқа ... ... Бұл ... ... ... ... ... береді. Кәсіпорын жұмысшысының инвестициялық салымдары арнайы шарт
немесе келісім ... ... ... ... байланысты кәсіпорын жұмысшылары арнайы процент алады.
Айналым ... ... жабу үшін ... ... ... ... айналымға облигация сияқты құнды қағаздар шығаруы
мүмкін. Осылай эмитент пен ... ... ... қарым-қатынас
реттеледі.
Қарыз қаражаттар тек несиелер, қарыздар және салымдар формасы түрінде
тартылмайды, сондай-ақ ... ... ... тартылады, яғни қорлар
қалдықтары және мақсаттылық ... ... ... өзінің резервтері.
Мақсатты қорлар және резервтер, өзіндік құн, пайда және ... ... ... арқылы қалыптасады.
3.3 Айналым қорларын бағалау
Айналым қорларын бағалауда келесідей әдістер қолданылады:
-ағымды бағалар бойынша бағалау;
-нақты ... ... ... нақты сатып алу бағасы бойынша бағалау.
Дайын өнімнің құндылығын бағалау нақтылы өндірістік ... ... ... асырылады.
Жаппай және топтама бойынша аяқталмаған өндірісті бағалау нормативтік
өндірістік ... құны ... ... ... құрылымы өндірістік айналым қорларының жеке
элементтері мен айналыс ... ... яғни ... ... ... әрбір элементтердің үлесін көрсетеді.
Жоғарыда көрсетілгендей материалдық ресурстарды бағалау әдісі айналым
мен өндірістік шығындар көлемін, сондай-ақ ... ... ... ету ... ... ... бағалар бойынша бағалау соңғы ресурстарды сатып алудың нақты
өзіндік құны бойынша, сондай-ақ ... ... ... ... сатып алудың нақты өзіндік құны бойынша анықталады, біз бұны ... деп ... ... ... ... ... бағалау кәсіпорынға түсу реті бойынша
жүргізіледі. Сонымен қатар өткізілген өнімнің өзіндік құны алғашқы сатып
алынған ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге кәсіпорын өнімнің бағасын өсірсе, қосымша ұтысқа ... ... ... қалған қорлар нақты өзіндік құн бойынша
бағаланады. ... ... ... ФИФО деп ... ... әдіс пайданы төмендетсе, екінші әдіс жоғарлатады, ... ... ... болып келеді.
Сатып алудың орташа нақты бағасы бойынша бағалау орташа өлшенген
бағаның ... ... ... Ол үшін біртекті материалдық ресурстардың
қорларының жалпы өзіндік құнының мөлшері осы ... ... ... ... бөлінеді.
Дайын өнімнің өзіндік құнын бағалау негізгі құралдар, шикізат,
материалдар, жанар-май, ... ... ... ... өнім ... пайдаланумен байланысты шығындарды қамтитын нақты ... құны ... ... ... және ... өндірістегі аяқталмаған өндірісті бағалау
нормативтік өндірістік өзіндік құн ... ... ... ... бойынша, сондай-ақ шикізат, материалдар, жартылай фабрикаттардың
құны бойынша жүзеге асырылады.
Жабдықтау, өткізу және сауда ... ... ... ... бағаланады. Сатып алу мен бөлшек баға арасындағы айырмашылық
сауда шегерімі болып ... ... ... ... ... рөлі мен ... ажыратылады: өндіріс саласындағы және айналыс саласындағы айналым
қаражаттары.
3.4 Айналым капиталын пайдаланудың тиімділігін ... ... ... пайдалану экономикалық көрсеткіштер
жүйесімен ... ... ең ... айналым ... ... ... айналымдылығы дегеніміз ... ... ... өндірістік қорларға айналуынан
бастап, ... ... ... және оны ... ... яғни қаражаттардың
өндірістегі толық бір айналымның ұзақтығын айтамыз.
Айналым қаражаттарының айналымдылығы мынадай бір-бірімен ... ... бір ... ... ... кезеңдегі айналым сандары - жыл, ... жыл, ... ... және ... бір өнім ... ... ... алынған сомасы (жүктеу коэффициенті).
Бір күндегі айналым қаражатының бір ... ... ... ... ... ... * ... =
Т
мұндағы , Қақ – айналым қаражатының қалдығы (орташа немесе анықталған
күнге)
Т- тауар өнімнің ... ... ... кезеңдегі күндер саны.
Бір айналымының ұзақтығының ... ... ... ... көрсетеді.
Анықталған кезеңдегі айналым саны, немесе айналым ... (Аақ) ... ... анықталады:
Т
Аақ =
Қақ
Неғұрлым айналымдылық коэффициенті берілген жағдайда жоғары болса,
соғұрлым айналым қаражаттары жақсы ... ... ... ... (Кж) ... ... ол ... формула бойынша анықталады:
Қақ
Кж =
Т
Айналым қаражатының қайтарымдылық көрсеткіші тағы бір ... яғни ... ... ... ... ... түскен пайда қатынасы арқылы.
Айналым қаражаттарын босату кезінде олардың айналымдылығын тездету
абсолютті және салыстырмалы ... ... ... ... қаражаттарының нақтылы қалдықтары
нормативтен аз немесе қарастырылып отырған кезеңде ... ... ... ... ... асып ... ... орын алады.
Айналым қаражаттарын салыстырмалы босату ... ... ... өндірістік бағдарламасының өсуімен қатар жүргенде орын
алады.
Айналым ... ... ... ... ... ... ... әрі қосымша қаржылық ресурстардың көмегінсіз
өндіріс көлемін ұлғайту, ал ... ... ... ... ... ... ... сұрақтары:
1. Айналым капиталының мазмұны және қажеттілігі.
2. Айналым капиталының құрамы мен құрылымы.
3. Айналым капиталына қажеттілікті анықтау әдістері.
4. Айналым ... ... ... ... активтерін басқаруды ұйымдастыру қағидалары.
6. Айналым активтерін басқару әдістері.
7. Айналым капиталын тиімді пайдалану көрсеткіштері.
4 – ші тарау. ... ... ... ... ... ... мәні және ... ұғымы ол латын тілінен ... ... салу ... ... ... ... ... мақсаты экономиканың нақты
салаларына қаржы салу арқылы пайда табу.
Инвестиция ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік тәжірибеде инвистицияның жіктелуі келесідей:
1) қаржыландыру көздеріне байланысты:
- ... ... ... ... ... ... ... қарызға немесе несиеге алынған.
2) Инвестицияның қолдануына байланысты:
- материалдық өндіріс ... ... ... Инвестициялардың негізгі бағыттарына байланысты:
- өндірістік;
- әлеуметтік;
- қоршаған ортаны қорғау.
4) Инвестицияның пайдалану мерзіміне ... ... ... орта ... ұзақ ... ... ... дегеніміз – сол инвестицияны
белгілі мақсаттар мен салаларға ... ... ... жатады:
- өндірістік, өндірістік емес қорлар;
- бағалы қағаздар (акция, облигация)
- заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... байлықтар);
- табиғи ресурстар: жер, су, орман т.б.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жеке тұлғаларда инвестиция сала ... ... ... шетелдік компаниялардың бөлімшелері. ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар, тағы ... ... ... қаржы институттары, коммерциялық банктер, сақтандыру компаниялары,
инвестициялық қорлар, қор ... ... ... ... және жеке ... және ... ... жүзілік банктер.
Инвестицияның негізгі түрлері:
1) Нақты (тікелей) инвестиция – ... ... ... ... Ол өндіріс құралдарымен материалдық байлықтарды ... ... ... ... инвестиция - түрлі құнды ... мен ... ... ... ... ... түрлері:
- қоржынды (портфельдік);
- венчурлық (тәуекелдік);
- аннуитет.
Қоржынды (портфельді) инвестиция – кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... - ... өзінің акциясын және
қаржыларын жаңадан ашылатын ... ... яғни жаңа ... ... ... жаңа ... сұраныс көп болады.
Аннуитет дегеніміз – түрлі инвестициялық қорларға, ... ... ... т.б. ... салу ... ... белгілі
бір кезеңнен кейін алатын табысы.
3) Адам капиталына салынатын инвестиция;
4) Мемлекеттік инвестиция.
4.2. ... ... ... саясат дегеніміз – кәсіпорынның стратегиялық
жоспарының ... ... ... ... ... саясатының
мақсаты мыналарды көздейді:
- атқарылатын шаралардың экономикалық ғылыми - техникалық ... ... ... ... қор ... инвестициялардан мол пайда табу және ... ... ... тартуда мемлекет тарапынан қолдау табу;
- шетелдік, халықаралық қаржы, несие ұйымдарынан несие алу;
- ... ... іске ... минималды тәуекелділікті
қамтамасыз ету.
Инвестиция саясатын іске ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы;
- өндірістің техникалық деңгейі;
- кәсіпорынның меншікті капиталы мен қарыз ... ... ... ... ... іске ... ... қарастыру.
Инвестицияның капитал жұмсалымынан айырмашылығы ... ... ... қорлардың ұдайы өнімдеріне қарастырылған шығындардың
жиынтығын ... ал ... бұл ... ... ... ... өнім алумен байланысты болатын шығындарының ... ... ... ... ... ... ... инвестициялаудың
негізгі көздері мыналар:
1) Меншікті қаржы ресурстары және ішкі шаруашылық ... ... ... амортизациялық төлемдер.
2) Қарыз қаражат көздері, яғни ... ... ... ... ... ... Жеке және ... тұлғалардың үлестік жарналары, яғни ... ... ... үлес ... ... берілетін ақша қаражаттары.
5) Мемлекеттік бюджеттен берілетін қайтарылатын және ... ... ... нақты экономиканың салаларын (мұнай,
газ,түсті металлургия, ауылшаруашылығы ) инвестициялау.
Келесі бір көзі – қарыз қаражаттары. Оның ... ... ... ұзақ ... ... және ... ... болмайды. Материалдық
емес активтерге мыналар жатады:
- жер учаскелері;
- патенттер;
- лицензиялар;
- түрлі ... ... ... “ноу-хау;
- интеллектуалдық құндылықтар.
Материалдық емес активтердің ерекшеліктері:
- Пайдалылығы;
- ... ... ... ... ... 3. ... ... - инвестиция қызметін қаржыландыру нысаны
Қазақстанда нарықтық қатынастарды қалыптастыру ... ... ... ... жаппай үзілісі, өндірістің құрылуы қайта
және инфляция мен баға ... ... ... ... ... ... осы ... Қазақстан экономикасындағы негізгі құрал-
жабдықтардың ... және ... ... ... ... ... бірі
болып табылады. Себебі оған көптеген кәсіпорындардың ақша қаражаттарының
жетіспеушілігі, сонымен ... ... ... –жабдықтардың толық құнын
төлеу үшін несие алудағы қиыншылықтардың болғаны әсер ... ... ... көптеген қиын жағдайларды бастан
кешірді. Өндірген өнімдерінің бәсекелестік ... ... ... ... қолында өзіндік қаржылық ... өте аз ... ... ... ... ... ... тауар
өндірушілерге тікелей қолдау көрсете алмады. Коммерциялық банктердің де
қаржылық ... ... ... ... ұзақ мерзімді
инвестициялауды жүргізу мүмкіншіліктері жоқ. ... ... ... ... қаржылық нарықты күшейтудің ... ... ... табылады.
Кең түрде алып қарағанда, ... деп ... алу ... ... ... байланысты болатын мүліктік қатынастардың
барлық кешенін атауға болады.
Лизинг жалға беру қатынастарының өзіндік үлгідегі ... ... ... ... ... ... құрал болып
саналады.
Қазақстандық кәсіпкерлер үшін әлемдік нарыққа бәсекелестік
қабілеттілігі ... ... ... өту ... ... осы ... арқылы шешілуі мүмкін.
Лизинг заңды және жеке тұлғаларға белгілі бір ... ... ... ... ... уақытша бос ақша ... ... ... ... бір түрі ретінде
қарастырылады.
Лизингтік келісімге ... ... ... ... ... және ... берілетін мүлікті сатушы ... ... ... қызметпен айналысатын жеке және заңды тұлғалар ... ... - бұл ... және ... ... ... лизингке берілетін мүлікті өз меншігіне сатып алатын және ... ... ... ... ... ... ... қатысушысы. Лизингке беруші бір мезгілде басқа ... ... ... ... ... ... алушы - лизингтік келісім- шарт негізінде кәсіпкерлік
мақсат үшін лизингке берілетін ... ... ... келісімге
қатысушы тұлға.
Лизингке беруші лизингке алушыға ... ... ... ... ... және ... бір төлем ақымен бере
отырып, шын ... ... ... тән ... ... қағидаларын іске асырады, бірақ басқа жағынан алып қарағанда
лизингке беруші де және ... да ... ... яғни ... ... жұмыс істейді. Бұл ... ... ... ... және ... халық шаруашылықтық мәнін жоғарылатады.
Лизинг объектісі болып нарықта ... ... ... ... құралдардың жіктелуіне жататын кез ... ... ... ... ... ... және табиғи ресурстардан басқа кәсіпкерлік қызмет
үшін пайдаланылатын кез келген тұтынылмайтын ... ... ... ... ... ... лизинг мәселесімен айналысатын көптеген Ресей экономистері
лизингті жалға беру және ... ... ... сала ... ... ... лизингтік келісімнің негізі қаржылық, ... ... ... ... ... иесі ... беруші) оны пайдаланушыға (лизинг алушыға)
қаржылық қызмет көрсетеді. Ол ... ... ... ... ... ... алушының жарнамалары есебінен ол соманың орнын ... ... алып ... ... ... мәні – ол ... уақытша
пайдалануға беру формасындағы лизинг берушінің лизинг алушыға берген
несиесі. ... ... ... ... ... ... ... бірақ екеуінің арасында өзгешеліктер бар. Бұл өзгешелік ең ... ... ... ... ... ... тауарға деген
меншік құқығы бірден беріледі. Тауарға төлем жүргізу ... ... ... ... кезінде мүлікті пайдалану ... ... ... ... яғни уақытша пайдалануға берілген
меншік құқығы ... ... ... ал оны ... ... ... өтеді. Пайдалану құқығын иелену үшін лизинг алушы лизинг
берушіге алдын ала келісілген ... ... ... Лизингтік
келісім - шарт мерзімі аяқталғаннан кейін уақытша ... ... ... ... ... ... ... несие тауар формасында беріледі және ақша формасында
өтеледі. Лизингтік келісім ... ... ... ... ... ... ... кейін келісім объектісі лизинг берушіге
заттай формада қайтарылады. ... ... ... сипатта да
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... алынған
құрылғылардың көмегімен өндірілген өнімдер формасында жүргізілуі ... ... ... ... несиелеудің баламасы болып табылатын
күрделі қаржыны қаржыландырудың ... ... Ол ... көп ... ... ақ, ... ... алуға және
өндірістік құрал жабдықтардың ескіруімен байланысты ... ... ... Яғни, лизинг – уақытша пайдалануға негізделген
мүліктік қатынастар кешені. Бұл ... ... ... беру ... - шартпен қоса, мүлікті сатып алу, сату туралы келісім - шарт та
кіреді.
Қаржылық лизингтің экономикалық артықшылықтарын ... ... ... ... ... ету белгілерінен көреміз.
Лизинг объектісінің сатушылары үшін оның артықшылықтары мыналар:
- лизингтің ... сату ... ... ... мүмкіндіктері;
- лизинг - тұтынушы мен сатып алушы үшін бәсекелестік күресте жеңісті
қамтамасыз ететін тәсілдердің бірі;
- дайын өнімдер ... ... жолы және ... ... ... ... арқылы өндіріске инвестор ретінде ақша қаражаттарын салу
арқылы лизингтік ... ... үшін де ... ... бар. Оларға лизинг беруші тұлғаларды
жатқызуға болады;
- лизинг берушілердің тәуекелділіктері төмен. Себебі лизинг объектісі
келісімге кепіл болады, яғни ... ... ... ... ... құқығын сақтайды;
- өндіріс салаларына мемлекеттік қолдау болған жағдайда отандық бюджет
қаражаттарын тарту;
- ... ... үшін ... бір ... ... ... лизингтік келісімге қатысушылардың тағы бір тобы ... ... ... Олар үшін тиімділік неғұрлым сезімтал болуы
қажет, ондай ... ... ... ... өзінің тартымдылығын
жоғалтады. Ондай тиімділіктерге мыналарды жатқызуға болады:
- ... ... ... ... ... ... ... мүлікке
салынатын салықтан босатылады. Лизинг объектісінің жеделдетілген
амортизацияның пайдалануы оған ... ... ... жаңартуға,
қайта құруға мүмкіндіктер береді;
- сырты көздер есебінен капиталдар тарту лизинг ірі қаржы ресурстарды
жинақтамай ақ жаңа ... ... ... ... ... ... лизинг обьектісі пайдаланудан түскен
табыстар есебінен төленетіндігін ескеру қажет және лизингке ... ... ... тауарларды іске асыру мүмкіндіктері
бар;
- маусымдық және күтпеген өндірістік мәселелерді шешудің жеделдігі;
- келісімді ... ... ... ... ... ... ... алынатын болғандықтан несие алғаннан гөрі лизинг бойынша
мүліктерді алу ыңғайлы;
- кіші және орта ... үшін ... ... ... болатын
жалғыз әдісі;
- лизинг алушы үшін мүліктердің табиғи және моральдық ... ... ... тәуекелділіктер мүліктер уақытша
пайдалануға алынатын болғандықтан лизинг берушіге өтеді.
Қаржылық ... ... ... тән кемшіліктері де бар.
Жоғарыда айтылғандай лизинг беруші үшін мүліктердің моральдық жағынан ... және ... ... ... ... тәуелділіктері бар. Ал
лизинг алушы үшін ... құны сол ... ... алу ... ... болуы
мүмкін. Бірақ барлық елдерде салықтық және амортизациялық жеңілдіктердің
енгізілуі ... ... тез ... ... әкеледі. Міне осындай
жағдайлар қаржылық лизингтік қатынастардың кемшілік ... ... ... ... және банктік мекемелердің жүргізетін
лизингтік ... ... ... ... ... және лизингке берілетін мүліктердің бәсекелестік ... бір ... ... ... ... да ... қызмет
ұсынатын компаниялар мен ... ... ... байланыста болуы қажет.
Лизингтік компаниялар өндірісті және ... оқып ... ... ... неғұрлым толық жауап ... ... ... ... ... Кейбір фирмалар лизингке берілген
құрылғыларды сақтандыру және техникаларды өндіріске ... ... ... беру ... де ... ... компаниялардың
қызметтеріндегі тәуелділіктер өте ... ... ... ... тозу ... де жоғары болған сайын
алынатын төлемдер сомасы да ... ... ... ... ... ... ... лизингтік төлемдерді есептеу
әдістерін және оның графиктеріне өте көп ... ... ... ... деп ... ... шарт бойынша
лизингтік мүлікті пайдалану құқығы берілген лизингке алушының ... ... ... сомасы.
Лизинг келісім - шартын бекіту ... оған ... ... ... ... сомасын кейбір төлемдерді есептеу ... ... ... ... ... және тәсілдерін анықтайды. Лизинтік
төлемдер - ... ... ... ... алуға кеткен қаржылық
шығындарын қайтаратын және белгілі бір ... ... ... ... ... болып табылады. Осыған байланысты ... ... ... ... кіреді:
- келісім - шарттың барлық мерзімінде лизингтік мүліктің толық немесе
соған жақын құнын қайтаратын сома;
- лизингке берушінің ... ... ... үшін төленетін сома
(мысалы лизингтік мүлікті сақтандыру және ... ... ... ... тағы ... шығындар, мысалы
мамандарды оқыту, лизингтік мүлікке техникалық қызмет көрсету , оған
күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу және т.б.
Сонымен ... ... ... ... кезінде мүліктерге
салынатын салықты ескеру қажет. Себебі мүлік лизингтік келісім - ... ... ... лизингке берушінің балансында болады. Лизингтік
төлемдерді ... ... ... ... ... ... жалпы сомасы және амортизациялық аударымдарды есептеу әдістері
жатыр.
Сөйтіп, ... ... ... ... тұрақты өлшем болып
саналмайды, ол лизингтік мүліктің ... ... ... ... ... ... құны аванс төлеу немесе алғашқы төлемдерді
көбейту жолдарымен неғұрлым тез ... онда ... ... ... есептелінетін өсімақы сомалары да аз болады.
Қаржылық лизингтік қызметтерді ... ... ... ... соның ішінде кіші және орта ... ... ... маңыздылығы зор. Кіші және орта ... ... ... ... мүліктерді сатып алу үшін
жеткіліксіздігі белгілі. Ал, алғашқы қаржылық ... және ... ... ... несиелерді алуда кедергілер туғызады.
Міне осындай жағдайларда нақты өндіріспен айналысатын кәсіпорындар ... ... ... ... ... Еліміздегі кәсіпкерліктің кіші
және орта формаларын ... ... бар ... ... ... ... кететін алғашқы шығындарды өздеріне алады. Кіші
кәсіпкерлікті жүргізу үшін қажетті ... яғни сүт, ет ... ... ... ... майларын, сусындарды
дайындайтын кіші ... ... және ... ... және ... келісімді қамтамасыз ету үшін жеткілікті болып ... ... кіші және орта ... көп ... бөлу
қажеттігінің тағы бір себебі, кіші бизнес лизингінің ... ... ... ... ... ... қымбат емес келісімдер
арасында бөлулеріне мүмкіндіктері бар.
Кіші және орта кәсіпорындардың дамуына лизингтік ... ... ... ... ақша қаражаттарын пайдаланудың
неғұрлым сенімді механизмі болып ... ... ... ... ... өнеркәсіптік, тарнспорттық ,
әсіресе ауыл шаруашылық ... ... ... жаңартудың,
құрылғылар мен машиналар паркін дамытудың қажеттілігі кезек күттірмес
мәселелердің бірі ... ... ... банктердің несиелік ... орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... секторларын несиелеуге ақша
қаражаттарының ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер несиелердің қайтарылмай ... ... ... ... беру шарттарын күшейтуде.
Көптеген өндіріс орындарының қаржылық ... ... ... ... ... талап ... ... ... ... үшін меншікті қаражаттарды жинақтау мүмкіндіктері
жоқ.
Міне, осындай мәселелерге ... ... ... ... ... ... үшін қажеттіліктер тууда.
Сондай-ақ экономиканың нақты секторларын дамыту шеңберінде
қаржылық лизингті кең ... ... ... ... ... ... ... өндіру көлемін жоғарылату арқылы оған деген
сұранысты жеткілікті түрде қамтамасыз ету;
2. экономиканың нақты секторына, яғни ... жаңа ... мен ... енгізуді жеделдету. Елде бәсекелестік ... ... ... ... ... жетілдіру. Өнеркәсіптік өндіріске дұрыс
көңіл бөлген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... өнімдерді шетелден әкелу көлемін ... ... ... ... де ... ... қажет.
Лизингтік контракт. Лизинг - бұл ұйымдастырылуы біршама күрделі
операция. Көптеген мәселелерде кемінде үш контракты ... ... ... мен лизинг алушы арасында;
- Лизинг беруші мен жабдықтаушы арасында;
- Лизинг алушы мен банк ... ... ... ... ... жүргізіледі:
1 – ші сызба
1 - Құрал жабдыққа ... ... - ... ... үшін ... - ... ... жеткізу;
4 - Лизингтік төлемдер.
Тәжірибе көрсеткендей, лизинг бойынша жасалатын мәмілелердің 85 % -
ға жуығы ... ... ... ... тиесілі. Лизингке беруші
активтер құнының 80%- дей мөлшерін бір ... ... ... ұзақ ... ... ... лизингтік төлемдер мен құрал
жабдықтардың өзі ... ... ету ... ... ... ... төлемдердің сомасы келесі ... ... ... ... аударымдар сомасы;
ЛТ -лизингтік төлемдердің жалпы сомасы;
НТ -лизинг берушінің несиелік ресурсты пайдаланғаны үшін төлемі;
КТ -лизингтік келісім шарт ... ... ... үшін ... ... ... - көрсеткен қызметі үшін қосымша төлем;
ҚҚС - ... ... ... ... үшін ... ... ... құнға салынатын салығы.
Қазақстан экономикасының нақты секторын дамытуға қолайлы
лизинг ... ... ... ұсынылады.
Өндірісті дамытуда қолданылатын лизингтік несиелеу механизмінің сызбасы
2-ші сызба
Лизингтік несиелеу ... ... Банк пен ... ... ... ... келісім- шарт жасалып,
несие беріледі.
2. Лизинг компаниясы алған ... ... үшін ... Жабдықтаушы лизинг компаниясына құрал- жабдығын сатады.
4. Лизинг компаниясы мен лизинг алушы ... ... ... жасалады.
5. Жабдықтаушы құрал- жабдықпен жабдықтайды.
6. Лизинг алушы мен сақтандыру компаниясы арасындағы жасалатын ... ... ... ... ... ... қысқаша сипаттамасы.
3. Инвестициялаудың обьектілері.
4. Инвестициялаудың субьектілері.
5. Корпорацияның инвестициялық саясатының мазмұны.
6. Инвестициялық жобалардың тиімділігін ... ... ... ... ... ... көзі
8. Қаржылық лизингтің артықшылықтары мен кемшіліктері
9. Қаржылық лизингтің тиімділігін анықтау.
5-ші тарау. Корпорацияның өнім ... ... ... және ... ... түсімдері
5.1 Корпорация шығындарының экономикалық мәні мен жіктелуі
Рыноктың ... көшу ... ... ... және
құқықтық жауапкершіліктері артады, сөйтіп ... ... ... ... мен ... ... болуының маңыздылығына зор көңіл бөлінеді. Сондықтан кәсіпорындардың
негізгі мақсаты – пайданы максимизациялау, өндірістің тиімділігін көтеру,
өзін – өзі ... және өзін – өзі ... ... ету болып
табылады. Өнімді өндіру және ... ... аса ... ... ... мақсаттарға жету мүмкін емес.
Соңғы жылдары шикізат, ... ... ... қымбаттауына,
несие проценттерінің жоғары болуы, жарнама, маркетингтік шығындардың өсуіне
байланысты өндірістік шығындардың өсуі ... ... ... ... және өткізу шығындарын басқаруды жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... жақындауды талап етеді. Сөйтіп кәсіпорындар бәсекелестікке
төтеп береді және пайданы молайту, шығындарды төмендету арқылы рентабельді
жұмыс ... ... ... өндіріс процесінде экономикалық мазмұны мен ... ... әр ... шығындарды жұмсайды. Олар өнімді ... ... ... ... мен ... ... болатын
шығындар, жұмысшылардың әртүрлі әлеуметтік – ... ... ... ... және тағы ... Өнімді өндіру,
өткізу шығындары өнімнің өзіндік құнының формасын ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырады. Экономикалық мазмұны мен ... сай ... ... шығындарды бірнеше топқа топтастыруға болады:
1. Өндірістік қордың ұдайы өндірісіне жұмсалатын шығындар;
2. Әлеуметтік – мәдени ... ... ... ... ... және ... жұмсалатын шығындар.
Өндірістік қордың ұдайы өндірісіне жұмсалатын шығын өндірістің
үздіксіздігін және ... ... ... ... ... етеді. Негізгі қорлардың қалыптасуы мен ұдайы ... ... ... ... ... және банктік несие
есебінен жүзеге асырылады.
Әлеуметтік – мәдени шараларға ... ... ... ...... және ... үй ... жақсартуға,
мамандарды дайындауға, жұмысшылардың кәсіби біліктілігін көтеруге
бағытталады. Олар ... емес ... ... қорларды қалыптастыруға
және жаңартуға жұмсалатын шығындар, мәдени орындар, мектепке дейінгі
балалар ... ... ... ... ... ... осы топтың (2-топтың) құрамына кіреді. Ұжымның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... құнына қосылмайды
және бұл шығындар пайда, бюджеттік және ... ... ... ... ... ... түскен табыс және т.б. түсімдер
есебінен жүзеге асырылады.
Операционды ... – бұл ... ... ... ... ... бөлінген қаражаттар, ғылыми – зерттеу жұмысына тапсырыс
берушілерден түскен түсімдер құрайды. Бұл топтағы шығынның ... ... ... сипатқа ие, көлемі жағынан тұрақсыз (шығын), бұл шығындар
ұзақ уақыт бойы өтеледі. Сондықтан да өнімнің ... ... ... ... жұмсалу бағыты: өнімнің тиімділігін және сапасын жақсартуға
қабілеттілігі зор.
Үшінші топтағы шығындарға өндіру мен ... ... ... ... ...... ... өндірістің
тиімділігін көтеру, өзін - өзі қаржыландыруды және өзін - өзі ... ету ... ... ... ... өндіру және өткізу
шығындарын аса тиімді басқармайынша жоғарыдағы көрсетілген ... ... ... ... ... мынадай белгілері бойынша жіктелінеді:
1) Өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсіліне байланысты шығындар тікелей
және жанама болып бөлінеді.
Тікелей шығындар дегеніміз – жеке ... ... ... ... ... ... ... бөгетсіз тікелей жатқызылатын шығындар.
Мысалы, ... мен ... ... т.б.
Жанама шығындар дегеніміз – жеке бір өнімнің шығындарына жатқызылмайды,
өйткені олар кәсіпорынның жалпы іс - ... ... ... ...... ... және ... байланысты, ғимаратты жөндеу және
ұстаумен байланысты шығындар, жұмысшылардың еңбек ақысымен ... және т.б. Бұл ... ... ... ... калькуляциялау және
есепке алу, жоспарлау мәселелері бойынша салалық - әдістемелік ... ... ... ... ... ... құнына қосылады.
2) Өндірістің көлемімен байланысты шығындар шартты – ... ... - ... ... ... ... – тұрақты шығындар дегеніміз - өнімді ... ... ... ... ... жалпы көлемі айтарлықтай өзгермейтін шығындар
жатады (пропорционалды емес шығындар деп те атайды). ...... ... ... ... ақы төлеу, амортизациялық аударымдар,
әкімшілік – шаруашылық қажеттіліктерге ... ... ... т.б.
жатады.
Шартты - өзгермелі шығындар дегеніміз - өнімді шығару ... ... ... ... ... азаяды. Шартты - өзгермелі
шығындарға: технологиялық жанармай және ... ... ... ... ... ... материалдар және т.б.
3) Біртектес деңгейіне байланысты шығындар кешенді және ... ... ...... әр ... элементінен тұрады. Бұл бағыттағы
шығындар нақты экономикалық бағыты бойынша ... ... ... топтастырудың мақсаты - өнімнің түрлері бойынша
өндіруге кеткен барлық шығындарды анықтау. Мысалы, (мынадай элементтерді
бөліп қарастырады. Шығындар ...... ... ... ие. ... ... ... бағыты әр түрлі.) материалды шығындар, еңбек
ақы, негізгі өндірістік қорлардың амортизациясы және ... ... - ... ... ... ... ... қызметтеріне байланысты шығындардың, басқа да өндірістік емес
іс - әрекеттерді қаржыландыруға байланысты болатын ... ... ... ... есеп ... және ... мақсатында шығындар
келесідей түрде жіктеледі:
- ... түрі ...... және ... өнім түрі ...... ... біртекті бұйымдардың тобы,
тапсырыс, қайта жасалған өнім, жұмыс, қызмет;
- шығындардың пайда болу орнына байланысты – ... ... ... есеп беру ... ... мен ... ... бойынша – шығындар баптары мен
шығындар элементтері;
- өнімнің өзіндік құнына шығындарды жатқызу ... ...... жанама;
- өндіріске қатысу дәрежесіне байланысты – негізгі және үстеме;
- өндіріс ... ... ... ... байланысты –
пропорционалды пропорционалды емес;
- өнімнің өзіндік құнына қарастыру уақытысына байланысты – ... ... ... шығындары және алдағы шығындар;
- шығындардың біртектілік дәрежесіне байланысты – элементтік және
кешендік.
Тәжірибе жүзінде шығындарды ... ... ... ... ... жіктеу арқылы жүргізіледі.
Шығындарды экономикалық элементтер арқылы топтастыру барлық ... ... ... құру ... ... құнның төмендеуін жоспарлау үшін,
шығындардың ... ... ... ... ... ... үшін
қолданылады. Мұның тағы бір негізгі ерекшелігі-шығындардың пайда болу ... ... және ... ... ... ... ... өндіру, өткізу шығындарының баптары, олардың құрамы мен
құрылымы, есептеу ... мен ... ... ... байланысты әр
салада әр түрлі есептелінеді. Шығындарды жоспарлау және ... ... ... ... ... қолданалатын әдістемелік нұсқаулар
арқылы шығындарды анықтайды. Бухгалтерлік есеп стандартына сай өнімді
өндіру, ... ... ... ... ... кезде олар төменде
көрсетілген элементтерге бөлінеді:
1. Материалдар;
2. Еңбекақы;
3. Сақтандыру төлемдері;
4. Үстеме шығындары.
Жоғарыда аталған шығындар баптарының жиынтығы өнімді ... ... ... ... ... құрайды.
Жеке өндірілген өнім түрлерінің өзіндік ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Тікелей шығындар дегеніміз – жеке өнімдер ... ... ... ... өзіндік құнына бөгетсіз тікелей жатқызылатын шығындар.
Мысалы, шикізаттар мен негізгі материалдар, тағы сол сияқтылар.
Жанама шығындар дегеніміз – жеке бір ... ... ... олар ... ... іс - әрекетімен байланысты болады. Барлық
өндірілген өнім ... ... ... пропорционалды бөлінеді. Мысалы,
негізгі өндіріс жұмысшыларының еңбекақысы.
Өндіріс процесіне қатысу дәрежесіне байланысты шығындар негізгі және
үстеме ... ... ... шығындар өндіріс процесімен ... ал ... ... ... ... ... ... өзгеруіне қатысты тәуелділігіне байланысты шығындар
пропорционалды және пропорционалды емес болып бөлінеді.
Пропорционалды шығындар қатарына өндіріс ... ... ... шығындарды жатқызамыз. Мысалы, шикізат, негізгі материалдар, отын
шығындары, технологиялық ... ... ... тағы да басқа
шығындар.
Пропорционалды емес шығындар өндіріс көлемі азайған немесе ... ... ... шығандар. Мысалы, жарықтандыру, отын
шығындары, құрылыстар мен ... тозу құны ... ... ... байланысты ағымдағы болашақ кезеңнің
шығындары және алдағы шығындар.
Ағымдағы шығындар дегеніміз – ... ... ... ... және сол
есептік кезеңде өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... пайда болады, бірақ өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... Алдағы кезеңнің шығындары
өндірілген өнімнің ағымдағы шығындарына жатқызылады, бірақ сол шығандардың
өздері кейінірек пайда ... ... ... негізгі себебі шығындарды
өзіндік құнға бірқалыпты жіберу болып ... ... ... ... арналған резервтер, құрылғыларға жөңдеу жүргізуге
байланысты резервтер, т.б.
Шығындардың біртектілік ... ... ... және ... бөлінеді.
Кешендік шығындар дегеніміз – көп элементті ... ... ... ... ... шаруашылық, коммерциялық және т.б.
шығындар қамтылады. Шығындарды осындай тәсілмен бөлу ... ... ... ... ... ... ... Өнімнің өзіндік құнының құрамы және оны анықтау
Өнімнің өзіндік құнына кіретін ... ... ... өндіру,
өткізу шығындарының құрамы, өндіріс процесінде ... ... ... отынның, энергияның, негізгі қорлардың, еңбек
ресурстарының және т.б. өнімді ... мен ... ... жиынтығының
ақшалай көрінісі болып табылады. Бұл шығындар өндірістік ... ... ... ... ... ... өндірісті меңгеруге және дайындауға байланысты шығындар;
- өнімді өндіруге байланысты тікелей шығындар;
- еңбекақыны төлеуге байланысты шығындар;
- табиғи ... ... ... ... өнім ... ... технологияны жетілдірумен және өндірісті
ұйымдастырумен ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге (ағымдағы, орта және қаржылық
жөндеу) байланысты шығындар;
- техникалық қауіпсіздігін және қалыпты еңбек жағдайын ... ... ... ... ... ... және ... кеткен шығындар;
- табиғат қорын пайдалануға және қалпында ұстауға байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... тұрғылықты жерінен жұмыс орнына дейін алып ... ... ... ... туралы заңдарға сәйкес төлемдер;
- сақтандыруға арналған төлемдер;
- кәсіпорынның мүліктерін, жұмысшылардың өмірін сақтандыруға байланысты
төлемдер;
- қысқа мерзімді банк несиелері ... ... ... кепілдемелік қызмет көрсету шығындары;
- өнімді өткізу (қаптау, сақтау, тасымалдау) шығындары;
- материалдық және материалдық емес ... ... тозу ... ... ... ... ... көлемі өнімді өндіруге қажетті ресурстардың бағасына,
оларды пайдалану технологиясына тәуелді. ... ... ... іс ... ... емес. Ол нарықта қалыптасқан сұраныс
пен ұсыныс нәтижесінде анықталады. Осылайша, ... ... ... тұрғылары кәсіпорын үшін өте маңызды ... ... Ол ... тартылған ресурстардың санын, ал екінші жағынан сапалық ... ... ... тек ... ... ... ғана емес, сол
сияқты экономикалық жағынан да тиімді әдістерді анықтап қолдануға тырысады.
Пайда болу орнына байланысты кәсіпорын ... ... және ... құн ... ... өзіндік құн - өндірістік және ... ... ... менеджерлердің жалақысы) жиынтығы болып табылады.
Мұнда өндірістік емес шығындар да қарастырылады (материалдық ... ... ... ... құн ... ... мен ... шығындарынан тұрады немесе
өндірістік өзіндік құн мен өндірістен тыс ... ... ... ... алынған ыдыстың құны, өнімді өткізумен айналысатын ұйымдарға келісім-
шарт бойынша ... ... ... ... ... ... ... құнның
келесі түрлері анықталады: жалпы өзіндік құн, ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құны, өнімнің бір
данасының өзіндік құны, т.с.с.
Өзіндік құн жоспарлы, есептік және нақты ... ... ... құн шығындардың максималды рұқсат етілетін ... ... тек ... мен ... ... белгілі бір
деңгейіне тән кәсіпорынға қажетті ... ... ... ... ... ... ... шығындарының, материал, энергия шығындарының
және негізгі ... ... ... пайдаланудағы прогрессивті
жоспарлар нормасы қолдынылады.
Есептік өзіндік құн ғылыми-техникалық жаңалықты енгізу барысындағы
техникалық және ... ... ... ... ... құн ... өндіру мен өткізу шығындарының нақты сомасын
көрсетеді. Өндіріс процесі жақсы дамыған кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... болу керек. Материалдық және еңбек
шығындарының ... ... ... пайдалану үшін экономика тәртібі
құрылады. Есептік өзіндік құн ... ... ... жоғары болуы
кәсіпорын жұмысының нашарлауы кезінде байқалады.
Жоғары айтылғандарды есепке ала ... ... ... ... келесідей негізгі қағидаларын атап шығуға болады.
Шығындар құрамы туралы ереженің ... ... ... ... өзіндік құнды есептеу және өзіндік құнның құрамын анықтау
әдісі өнімді өндіру мен ... ... ... атты ереженің
әдістемелік нұсқауларына сай жүргізілуі керек. Егер де бұл ... ... ... ... қайшы келсе, онда бұл әдістер шығындар
құрамы ... ... сай ... ... өндіріс мақсатта бағытталуы. Бұл қағиданың барлық
маңыздылығын біле отырып, ... ... ... мәдени
шаралардың шығындарын өнімді өндіру шығындарына аударады.
Шығындардың өндіріс іс - әрекетіне тиістілігі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Егер де
кәсіпорын өндірістік сипатта шығын жасаса, бірақ бұл ... ... ... ... онда бұл ... осы ... ... құнына жатқызу тиіс
емес.Шығындарды ағымдағы және ұзақ мерзімді деп бөлу. Шығындарды ағымдағы
және инвестициялық деп бөлу ... ... ... анықтаудағы алғы
шарттарының бірі болып табылады.
Шығындарды өзіндік құнға жатқызудың төлем факторынан ... ... ... ... өнім үшін ... ... түсу ... өнімді өндіру мен өткізу шығындарын өзіндік құнға пайда ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын есептеген
кезде төлем факторына қарағанда тауар ... ... ... ... қағидасы. Өнімнің өзіндік құнына шығындарды жатқызу
құжатсыз немесе дұрыс толтырылмаған құжаттар бойынша жүргізілмейді.
Өнімнің өзіндік құнына тек ... ... ... ... өндіру мен өткізу шығындарын басқару және жоспарлау. Кәсіпорын
үлкен жетістіктерге жету үшін өнімді өндіру мен өткізу шығындарын ... Бұл ... үшін ең ... және ... процесс. Өнімді өндіру
мен өткізу шығындарын басқару ол барлық өндірістік процесстерді ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорынды басқарудың
маңызды бір элементі болып табылады.
Өнімнің өзіндік құнын басқару дегеніміз – барлық өндіріс пен ... ... ... құнын қалыптастыру, өнімнің өзіндік құнын төмендету
тәсілдерін бақылау және оның төмендету жолдарын анықтау.
Өнімнің өзіндік құнын басқарудың негізгі элементтері ... ... ... ... калькуляциялау, есеп беру, талдау, бақылау
(сызба).
3. – ші сызба. Өнімнің өзіндік құнын басқару элементтері және олардың
өзара байланысы.
Корпорацияда өндірілген ... ... ... ... ... барысында
өндіріс шығындарының сметасы құрастырылады. Ол арқылы өндіріс шығындарының
экономикалық элементтері бойынша барлық өндіріс ... ... ... Өндіріс шығындарының сметасында өнімді ... ... ... ... және ... өндірістің барлық шығындары
кіргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... өнімнің
құрамына кірмейтін өз кәсіпорынына немесе басқа да ... ... емес ... ... (құрылыс, күрделі жөңдеу,
т.с.с.) шығындары да жатқызылады.
Өнімнің жеке ... ... ... құн ... ... ... ... түрлері бар: жоспарлы, жобалық –
сметалық, есептік.
Жоспарлы калькуляциялау – бір дана ... ... үшін ... ... бойынша есептеу. Ол өнімнің барлық түрлеріне
есептелінеді. Есептеу ... ... және ... ... шығындарының
прогрессивті мөлшерлері қолданылады. Бұл мөлшерлер ... ... ... ... төмендету жолдарын және өзіндік ... ... ... ... ... ... мақсатындағы салыстыру
эталоны ретінде қолданылады.
Жобалық – сметалық калькуляциялау ... ... ... немесе жоспарда қарастырылған өнімнің ... ... ... ... ... кәсіпорынның бухгалтерлік қызметтері арқылы
құрастырылады. Ол ... ... ... көрсетеді. Есептік
калькуляциялау есептік жылдағы мәліметтерді жоспарлы жылмен салыстыру ... ... ... ... ... ... ... жасау
үшін қолданылады.
Өндіріс шығындарын басқарудағы маңызды элементтердің бірі жоспарлау
болып табылады. ... ... ... ... – шығындардың
көлемін және оны төмендету жолдарын анықтау.
Өзіндік құнды жоспарлаудың екі ... бар: ... ... ... ... тек бір жылға ғана, ал перспективалық
жоспарлау бірнеше жылға жасалынады. Ағымдағы ... ... ... ... және ... ... ... жоспар
анықталады. Кәсіпорынның өндіріс процесі кезінде шығарылатын өнімнің бір
данасының шығыны өнімді өндіру мен ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіш ретінде қолданылады. Әртүрлі өнім шығаратын
кәсіпорындар өнімнің салыстырмалы өзіндік құнын және тауарлы өнімнің ... ... ... жоспарлайды.
Өнімнің өзіндік құнын жоспарлау техникалық прогресті ұйымдастырған
кезде шығындарды жоспарлау үшін және бағаны қалыптастыру үшін пайдаланады.
Өнімнің ... ... ... кезінде өндірістегі шығындардың
оптималды деңгейін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... жоспарын жасаған кезде есептік жылдағы нақтылы
өзіндік құнның талдауы жасалуы тиіс.
Экономикалық талдау шығындарды басқару ... бірі ... Ол ... ... өте тығыз байланысты. Экономикалық
талдау жоспар, ... ... есеп ... ... ... мақсаты өндірістік ресурстарды пайдаланудың тиімділігін анықтау,
өнімді өндіру мен өткізу шығындарын төмендету және ... ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорын басқармасы шешім
қабылдайды.
Ағымдағы жылдың шығындар деңгейінің талдауы арқылы ... ... ... Осылайша өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... ... жолдары анықталады да,
олар ағымдағы және перспективалық жоспарларды құруда қолданылады.
Өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... жүргізусіз мүмкін емес. ...... ... ... ... және ауытқуларды анықтап оны жоюға бағытталған
шығындарды басқарудың ... ... ... ... ... ... шығындардың пайда болу орнында, шығындардың орталығында
және жауапкеркершіліктердің орталығында жүзеге асырылады.
Өзіндік құнды жоспарлаудың негізгі ...... ... ... ресурстарын тиімді пайдалану арқылы кәсіпорынның табыстылығы
мен рентабельділігінің өсуін қамтамасыз ету.
Шығындарды жоспарлау прогрессивті мөлшер мен нормативтердің ... және ... ... ... Ол ... ... ... өзіндік құнын төмендету есебі, өндіріс сметасы,
өнім бірлігінің және жалпы калькуляциясы.
5.3 Өнімдерді өткізуден түскен түсімдер
Өнімді өткізуден түскен ... ... есеп ... ... ақшалай қаражаттарды білдіреді.
Түсімнің уақытылы түсуі – кәсіпорының шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... түсім – кәсіпорын ... ... ... ... көзі ... ... Екіншіден,
кәсіпорынның ақшалай қаражаттарының айналым үдерісі өнімді өткізумен ... ... ... яғни ... ... ақшалай қаражаттардың
қайтуын және келесі айналымды ... үшін ... ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығы, айналым қаражаттарының
жағдайы, пайданың көлемі, бюджетпен және бюжеттен тыс қорлармен, ... ... ... мен ... ... ... түсетін түсімге байланысты. Уақытылы түспеген түсімдер қажетті есеп
айрысу операциясын жүргізуге кері әсерін тигізеді. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... алады. Валюталық түсім
есепке алынуы үшін транзиттік валюталық шот (шетел валютасында ... ... ... ... және ... ... шот (кәсіпорынның
меншігінде қалған қаражат есепке алынады) алынады.
Транзиттік шоттан валютаны сатқаннан кейін валюталық қаражаттың қалған
бөлігі кәсіпорынның ағымдық ... ... ... және әр ... пайдаланылуы мүмкін.
Кәсіпорынның есеп айрысу шотына түскен түсімдер ... ... тыс ... ... ... ... ... қаржылық
жоспарда қарастырылған шығындар қаржыландырылады. Өнімді өткізуден түскен
түсім пайда болып ... ... ... еңбекақы төленуі керек,
материалдық шығындар ... ... ... ... ... ... қалған
түсімнің бөлігі кәсіпорынның таза табысы немесе пайдасы деген форманы
қабылдайды.
Түсімді бөлу ... мына ... ... – ші сызба
Өнімді (жұмысты, қызметті) өткізуден түскен түсімнің ... ... әсер ... ... ... - өнімнің көлемі, өнімнің сапасы, өнімнің
ассортименті және т.б.
2. айналыс ...... және есеп ... құжаттарын
уақытылы рәсімдеу, құжат айналымдылығының мерзімі, шарттың
орындалуы, есеп ... ... ... ... деңгейі.
3. кәсіпорынның қызметіне байланысты емес факторлар – транспорттың
жетіспеушілігі, сатып алушының қаражатының жоқтығынан өнім үшін
төленетін төлемдерді уақытылы ... және ... ... Өнім ... және өткізу шығындарының мәні
2. Өнімді өндіру мен өткізу шығындарының жіктемесі.
3. Өнімнің өзіндік құнына кіретін ... ... ... ... ... кірмейтін шығындар құрамы.
5. Корпорацияның басқа шығыстары.
6. Өнімді өткізу шығындары.
7. Өнімдерді өткізуден түскен түсімдер.
6 – шы тарау. ... ... және ... ... ... мазмұны және жіктелімі
“Капитал” ұғымын кәсіпорынның қаржысы ... ... ... ... қалыптастыру және пайдалану бойынша шаруашылық жүргізуші
субъекті мен корпорация арасындағы туындайтын қаржылық қатынасты
сипаттайды. Осындай ақша қаражаттары корпорация мен акционерлер,
кредиторлар, ... ... ... ... және ... ... мүмкін.
Капитал салымдары арқылы негізгі және айналым капиталы қалыптасады.
Негізгі капитал өзінің қызмет етуі барысында айналымнан тыс ... ... ... ... – айналым актив ... ... ... ... ... ақша ... айналым қаражаттарын
сипаттайды.
Қаржы салымдарының формасына қарай капиталдың мынадай түрлері бар:
кәсіпкерлік және ... ...... алу ... ... ... емес және
қаржылық активтерді авансылайды. Ссудалық капитал дегеніміз
қайтарымдылық, төлемділік, қамтамасыз етілу қағидасына сәйкес берілетін
ақша капиталын айтамыз. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... Ссудалық капитал пайыз алу мақсатында қарыз
беруші (банк) қарыз алушыға уақытылы пайдалануға береді. Ссудалық ... ... ... түрінде болады, ал оның құны процентпен анықталады.
Капитал мынадай белгілері бойынша жіктелінеді:
... ... ... ... ссудалық және
спекулятивті капитал. Спекулятивті операцияның негізгі мақсаты
- максималды пайда алу;
... ... және ... ... Корпорацияның
меншікті капиталы - акционерлерінің қосқан үлесін ... ...... және ... негізінде берілетін
корпорацияның сырттан тартқан ақша қаражаттарын сипаттайды.
Қарыз ... ... ... ... ... өтелуге
тиісті міндеттемені білдіреді;
□ Инвестициялау формасына ... ... ... ... капиталын қалыптастыру үшін пайдаланылатын
капиталдың мынадай формалары бар: ақшалай, материалдық және
материалдық емес;
□ Инвестициялау ... ... ... және айналым
капиталы. Негізгі капитал айналымнан тыс ... ... ... емес ... ... ал айналым капиталы
активке (запас, дебиторлық қарыз, ... ... ... ... ... формасына қарай: мемлекеттік, жеке меншік және аралас
капитал;
□ Қызметтің ұйымдық – ... ... ... ... жеке ... ... ... қатысу сипатына қарай: қызмет ететін және
қызмет етпейтін ... ... ... ... ... ... ... иелерінің пайдалану сипатына ... ... және ... ... ... есепті кезеңдегі және өткен ... ... ... болады;
□ Тарту көзіне қарай: отандық және шетел ... 2. ... құны және оның ... Росстың айтуы бойынша “Капиталдың құны қарызды тарту көзіне емес
қарызды тарту әдісіне байланысты ... ... ... құны оны ... байланысты тәуекел деңгейіне де
байланысты болады.
Корпорация меншік және қарыз қаражаттарын пайдаланған жағдайда капиталдың
жалпы құны кредиторлар мен ... ... ... ... үшін қажетті
жиынтық пайдаға тең болады. Басқаша айтқанда капиталдың құны акционерлік
капиталдың ... және ... ... ... құнын
сипаттайды. Ван Хорнның айтуы бойынша “Капиталдың құны – қаржыландыру
үшін қажетті нақты немес болжанатын пайда”. Капиталдың жалпы құны орташа
өлшенген жеке ... ... үшін ... ... ... ... ... қабылдау категориясы ретінде капиталдың жалпы құны мынадай
жағдайларды қамтиды:
□ Тәуекел тұрғысынан компанияның активі ... ... ... ... ... ұсыныстардың теуекел деңгейі әр түрлі болса,
онда компания үшін қажетті пайданың нормасы шешім қабылдаудың критериясы
бола алмайды.
Корпорация қызметінде “капиталдың ... ... ... ... қарастырайық:
□ Капиталдың құны ағымдық қызметтің табыстылығын ... ... ... құны ... ... ... асыру үрдісінде критерия
ретінде ... ... ... құны ... ... ... ... базалық критерия болып табылады. Жекелеген қаржылық құралдардың
табыстылығын бағалау барысында капиталдың құны салыстыру базасы ... ... және ... ... ... ... құрамын
басқару үрдісінде капиталдың құны қолданылады.
Қарыз коэффициенті (Кқарыз ) келесідей түрде анықталады:
Кқарыз = ҚК/МК;
Қаржыландыру ... ... ... ... ... = СК/ҚК
Мұндағы
ҚК - қарыз капиталы,
МК – меншік капиталы.
□ Капитал құны фирманың нарықтық құны өлшеуші болып ... ... ... ... ... ... ... немесе төмендеуіне
алып келеді.
Осыдан келе капитал құнын басқару фирманың нарықтық құнының өсуінің
қажетті шарты болып табылады.
Капиталдың құнын басқару кезінде ... ... ... алу
қажет:
□ Капиталдың құнын элементтер бойынша бағалау;
□ Капиталдың құнын интегралды бағалау. Қорытынды өлшеуіш болып ... ... құны (КОҚ) ... ... ... ... құны ... жұмсаған қаржы салымдарынан күтетін пайданың ... ... және ... қаражаттарын салыстыру;
□ Капиталдың құнын динамикалық бағалау;
□ Капиталдың ... ... ... ... және ... құнын
бағалаудың өзара байланыстылық.
Капиталдың шекті құнын анықтау:
КШҚ =∆ КОҚ /∆ К
Қосымша тартылатын капиталды пайдалану тиімділігінің шекарасын анықтау
келесідей көрсеткіш ... ... ... ... ... =∆ Рк /∆ КОҚ
∆Рк - капиталдың рентабельділік деңгейінің өсімшесі, %.
Жоғарыда келтірілген қағидалар капиталдың құнын сипаттайтын
көрсеткіштерді және оны ... ... ... ... ... 3. ... ... және инвестициялық шешімдер қабылдау
Капиталдың құрамы меншік иелері мен корпорация менеджрлерінің
инвестициялық шешімді ... ... әсер ... шешімінің (қаржылық және инвестициялық) жіктелімі келесідей:
Инвестициялық шешімнің ... ... ... ... ... ... қағидаларды басшылыққа
алады:
1. Инвестициялық шешім мен корпорацияны қысқа мерзімдік ... ... бір - ... тығыз байланысты.
Инвестицияны қаржыландырудың ішкі көзіне бөлінбеген пайда және
амортизациялық ... ... Ал ... көздеріне қысқа мерзімді және ұзақ
мерзімді несие мен ... ... ... – ақ ... ... ... ... таңдау барысы капиталдың құрамы мен дивидендті ... әсер ... ... ... мына ... ... =(ТП + АТ) + сыртқы қаржыландыру,
ТП – нақты инвестицияны қаржыландыруға ... таза ...... төлем.
Қаржыландырудың сыртқы көздерін тарту бойынша шешім қабылдау
дивидендті төлеу деңгейіне де байланысты болады.
Дивидендті төлеу коэффициенті өскен ... ... ... өтеу үшін жаңа ... ... қажет. Бұл өз кезегінде
инвестициялық шешім ... әсер ... ... ... және ... ... таңдауды негіздеу
үшін мынадай іс әрекеттің кезектілігін ұсынады:
□ Корпорация ішкі ... ... ... ... ... сәйкес дивидендтің жоспарлы
деңгейіне түзету ... ... ... ... және ... нәтижесі корпорацияның меншік қаражатының көлеміне
әсер етеді.
... ... ... тартқан жағдайда ең алдымен
қауіпсіз және арзан бағалы қағаздарды эмиссиялайды (облигация).
2. Кез келген ... ... ... ... ... Активті (мүлікті) бағалау;
□ Актив құны мен тәуекел арасындағы байланыс;
□ Инвестициялық үрдісті ... ... ... ... ... бюджеті құрастырылады.
3. Нақты активтерді іздестіру проблемасын корпорацияның менеджрлері және
қаржы аналитиктері шешуі қажет.
4. Инвестицияны қаржыландыру бойынша ... ... ... ала ... ... Ақша ... ... және есепке алу, жоспарлау
технологиясы;
... ... мен ... ... басқару,
дивидендтік саясат.
Альтернативті шығын - тұрақты шығындарды ... ... ... ала ... ... жүзеге асырылған инвестициялаудың
нәтижесімен болашақта жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... ала отырып қаржылық шешім қабылданады.
6. Инвестиция, дивидендт, қарыз және қаржымен ... өзге ... ... ... ... барысында қаржылық талдаудың
нәтижелерін басшылыққа алуы керек.
Бақылау сұрақтары:
1. Капиталдың экономикалық мәні.
2. Капиталдың жіктелу формалары.
3. ... ... ... Капитал құнын анықтау.
5. Капитал құнын басқару қағидалары.
6. Қаржылық шешім қабылдау негіздері.
7. Инвестициялық шешім қабылдау ... – ші ... ... ... ... Қаржылық жоспарлаудың экономикалық мәні және мазмұны
Корпорация қаржысын басқару мен қаржылық жоспарлаудың мазмұны келесілерге
қол жеткізуге арналады:
- кәсіпорын ... ... мен ... ... оңтайлы тепе-теңдігін қамтамасыз ету; ... ... ... мен ... ... және ... тиімді
сәйкестігін қамтамасыз ету;
- төлем айналамының кірістері мен ... ... ... ... ... өтеу үшін ... құралдарының
жеткілікті көлемін қамтамасыз ету.
Ағымдағы және капиталдық ... ... ... ... салымдары) қаржыландырудың қажетті көлемі мен сипатын
қалыптастырады. Қаржылық ... ... – осы ... ... ... ... ... ету. Жоғарыда айтылған міндеттердің
екіншісі біріншімен тығыз байланысты. ... ... ... ... қаржылық басқарушының назарына ең алдымен төлем
айналымының ... ... ... оның ... ... оның ... сәйкестігі жатады. Активтер ... ... ... ... дұрыс қалыптастыру мүмкін емес
(ең алдымен айналым ... мен ... ... соның ішінде
дебиторлық және кредиторлық қарыздардың).
Қаржылық жоспарлаудың ... ... ... мен ... мен ... жоспарлау) қаржыландырудың екі объектісі – активтер
мен облигациялар – болатынын көрсетеді.
Активтерді ... көзі ... ... яғни компанияның
міндеттемелері қарастырылады. Бұл ... ... бір ... ... ... яғни ... болуы мүмкін немесе кәсіпорынның оның
иелерінің ... ... ... яғни үлестік (мерзімсіз)
болуы мүмкін.
Операцияларды қаржыландыру көздеріне төлем құралдары ретінде қолданыла
алатын өтімді активтер жатады. ... ... ... ... көзі ... ақша ... мен ... вексельдер
қарастырылады.
Компания қаржысын басқврудың мақсаты – компанияның ұзақ мерзімді қаржылық
тұрақтығын қамтамасыз ету және қолдау. ... кең ... ... ... ... өндірісті кеңейту үшін қажетті табыс ала отырып
және төлемдер ... ... ... өтей ... ... ету қабілеті болып табылады. Бұл мағынада шаруашылық субъектісі
қаржылық тұрақты болып ... ... ... ... банктік несиелер бойынша ... ... ... ... капиталдың табыстылығы активтердің рентабельдігінен төмен
болмаса;
- түсімдер мен төлемдер тең болса немесе орта ... таза ақша ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін таза табыс пен
амортизациялық аударымдар ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен
нәтижелерін қорытындылаушы көрсеткіші болып табылады.
Қаржылық тұрақты болу үшін қадағалануы тиіс шарттар жүйесін қалыптастыру
керек. Бұл ең алдымен ... ... ... ... мұңсыз қаржылық
талдау да, қаржылық жоспарлау да, жалпы қаржылық басқару да ... ... ... ... ... ... және қызмет нәтижелерін сипаттайтын нақты
көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... болып
саналады? Әрине түрлі уақыт аралығындағы қаржылық тұрақтылықты бағалау ... ... ... да, ... активтерінің құрылымында үлкен көлемінде
ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... маңызды
факторы болып табылады. Алайда, жасырын емес, ақшалай активтер табыс алып
келмейді (ақшаның ... ... ... ... ... ... ... мен компанияның ағымды төлеу қабілетіне нұқсан
келтіреді. Қысқа, орта және ұзақ мерзімді қаржылық ... әсер ... бөлу бір ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Қаржылық жоспарлаудың маңызды элементтерінің бірі болып қаржылық
жоспарлау табылады. Қаржылық ... – бұл, ... ... ... ... бөлімшелерінің болашағын анықтау, екіншіден, ... ... ... мақсат еткен нәтижелерге қол жеткізу үшін
әрекеттердің ... ... ... және ... ... ... әдетте мынадай:
- мақсатты анықтау;
- компанияның болашақ жағдайының үлгісін (моделін) жасау;
- оған қол жеткізу әдістерін анықтау;
- кеткен ... ... ... (трансформация) және
орындаушылардың міндеттерін белгілеу.
Осылайша, жоспарлау дегеніміз – бұл;
- мақсаттарды жүйелі қалыптастыру және ... қол ... ... ... ... ... үлгілеу (жобалау), олардың өзара
байланысын, қол жеткізу ... мен ... ... ... ... ... басқарушылық шешімдерді жүйелі
дайындау.
Қаржылық жоспарлаудың негізі болып компанияға ... ... ... ... Осы бір ... ... ... шығару
түптеп келгенде ресурстарды жеткізудің тоқтап қалуына себеп болды. Аталған
жағдайды болдырмас үшін қаржыны ... бір ... және ... ... атап ... ... ... қамтамасыз ету құралы ретінде
қаржылық жоспарлау қажет. Түптеп келгенде ол кез-келген ... ... ... ... қаржылық, еңбек ресурстарын
және т.б.) өңдеу ретінде қарастырылады.
Әдетте қаржыны басқарудың мақсаттарының бірі ретінде ... ... ... ... ... табыстарын болжамдау қарастырылады.
Сонымен қатар экономикалық теория ресурс иелері олардың тәуекел ... ... ... ... табысқа сәйкес келетіндей етіп
орналастыруға (инвестициялауға) тырысатынын көрсетеді. Мұндай көзқарас
бойынша қаржылық ... ... ... ... ... атап ... салған капиталдың табыстылығы, ал дәлірек айтқанда – ... ... таза ... деңгейі қарастырылады: табыстылықтың ... ... ... ... ... ... ... кеткен нәтижелерін қанағаттандыруы тиіс.
Мұндай көзқарас теория жағынан дұрыс, бірақ толық емес. Ол капитал
иелерінің басқа ... ... ... ... ресурстарының
иелері мен кредиторлардың мүдделерін ескермейді. Бұл топты акционерлердің
капиталына келетін табыс мүлдем қызықтырмайды; олар ең ... ... ... ... және осы ресурстарды қолданғаны үшін
төлемдерді ... ... ... төлем қабілетіне назар аударылады.
Сонымен, қаржылық ... мен ... ... кезінде тиімді
қаржылық басқару кәсіпорынға берілген ... ... ... ... мүдделерін ескеруді қажет етеді. Айта кету
керек, кәсіпорын ресурстарының иелерінің топтары (пассивтерді-активтерді
қаржыландыру көздерін ... ... бір ... ... тұрақтылығын қолдауға мүдделі болып келеді. Акционерлер өздерінің
салған капиталына келетін табыстың жеткілікті және тұрақты болуына, банктер
қарыз алушының ... ... ... ... ... ... мен мердігерлер) – сатып ... ... және ... ... ... ... жұмыс берушінің қалыпты және төлем
қабілеті жоғары болуына, бюджет және ... тыс ...... ... қабілетінің болуына мүдделі.
Осыдан шығатын қорытынды, қолайлы қаржылық ... – бұл ... ... мен мүдделерін барынша қанағаттандырарлық жағдай болып
табылады. Сонымен қатар бұл ... мен ... ... бір ... ... ... үшін қолайлы болып саналатын параметрлердің жағдайын ... ... ... ... ... анықтау – бұл қаржыны
басқарудың шешуші міндеттерінің бірі. Бұл міндетті шешпейінше, ... ... ... ... мен ... өз мағынасын жоғалтады.
2. . Қаржылық жоспарлау үдерісі
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... қаржылық
жоспарлау үдерісін алгоритмдік блок-схема түрінде көрсетуге ... ... ... кезеңде қалыптасқан компанияның қаржылық жағдайын ... Бұл ... ... ... ... ... ... алдын ала белгілі параметрлердің жиынтығы бойынша компанияның қысқа,
орта және ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... ... тұрақтылықтың өзгеруінің артықшылықтарын және оның себептерін
анықтау;
- қаржылық тұрақтылықты (қаржылық жағдайдың қолайлы деңгейін) арттырудың
артықшылық ... мен ... ... қаржылық жағдайын талдаудың басты объектісі олардың
активтері мен пассивтерінің ... ... ... ... ... белгілі
бір уақытта қалыптасқан активтер мен пассивтердің жағдайын ... ... ... ... үшін ... алдыңғы кезеңдердегі
активтер мен пассивтердің мөлшері мен құрылымының динамикасын ... ... ... және ... ... ... өзгеруінің
себептерін анықтау үшін зерттеу кезіндегі компания ... ... ... өндірістік-коммерциялық қызметпен, айналым капиталымен,
капитал салымдарымен (яғни, айналымнан тыс активтермен, оларды сатып алумен
және сатумен) және қаржыландырумен (яғни, ... ... және ... ... ... және ... ... негізгі қор
ағындарын талдау керек.
Компания қызметін қаржылық жоспарлау ... ... ... ... ... ... күтпелі (қолайлы) қаржылық жағдайды жобалау,
атап айтқанда, нақты қаржылық ... ... ... ... есептік
кезеңдегі активтер мен пассивтер балансының ... ... Бұл ... мен ... яғни ресурстар иелерінің күткен болжамдары
мен мүдделеріне сай келетін ... ... ... болашағын
көрсетуі тиіс.
Активтер мен пассивтер балансын жобалаудың мақсаты – ... ... ... ... ... Бұл параметрлер әрі
қарай белгілі бір норма ретінде қарастырылатын болады. Қаржылық ... бұл ... ... ... ... ... кезінде алынған
активтер мен пассивтер балансының нұсқалары салыстырылатын болады.
Жоспарлы кезеңнің соңындағы компанияның күтпелі қаржылық ... ... ... ... ... жүргізу арқылы
осы қаржылық жағдайды болжамдау жүзеге асырылады. Мұндай есептер жүргізу
үшін табыстар мен шығыстардың, ... мен ... ... кезеңдегі
жасауға септігін тигізетін сәйкес бастапқы мәліметтер негіз болады, осының
негізінде жоспарлы ... ... ... мен ... болжамды
балансы құрылады.
Қаржылық жоспарлау үдерісінің келесі сатысы – болжамды ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады (мүмкін болатын ауытқуларды талдауды қосқанда).
Активтер мен пассивтердің болжамды балансы алдын ала құрылған активтер
мен пассивтер ... ... ... ... ... ... параметрлерімен жобалық баланстың ... ... ... ... онда есептеулер арқылы алынған активтер мен
пассивтердің, табыстар мен ... ... мен ... ... ... ... құрамына бекітіледі. Егер, есептік және
жобалық параметрлердің ауытқулары айтарлықтай болса, онда болжамды балансты
есептеуге негіз болған ... және ... ... ... ... шешім қабылданады.
Активтер мен пассивтер балансының есептік параметрлерімен күтпелі
(қолайлы) параметрлердің ... қол ... ... ... және ... ... барысында анықталатын) компанияның қаржылық
жоспары бекітіледі.
Қаржылық жоспардың ... ... ... кем ... мен шығындардың жоспары, активтер пен пассивтер балансы ... мен ... ... ... ... Аталған негізгі 3 құжатта
табыстар мен шығындар, активтер мен пассивтер және ... мен ... ... ... тапсырмалар анықталады. Олар жоспарланған қаржылық
жағдайға қол жеткізу үшін жоспарлау ... ... ... ... ... басқару бойынша келісімді және мақсатты
шараларды жоспарлау және жүзеге асыру үшін негіз болады.
Жоғарыда қарастырылған ... ... ... ... (корпоративтік) деңгейдегі қаржылық жоспарлардың қалыптасатынын
айта кету керек. Бұл жоспар табыстар мен ... ... ... ... ... мен ... тең ... қажет етеді.
Әдетте, ресурстарды алу және оларды ... ... ... (ең ... ірі және орта ... ... жоспарлау ішкі фирмалық жоспарлаумен жалғасады. Ішкі
жоспарлау шеңберінде жауапкершілік орталықтары бойынша табыстар ... ... мен ... ... ... ... Егер
компанияның құрылымында дербес балансы бар бөлімшелері ... онда ... ... активтер мен пассивтерді жоспарлау жүзеге асырылады.
Егер корпорация заңды түрде дербес және ... ... ... тобы ... табылса, онда қаржылық жоспарлаудың толық циклі
осындай әрбір компания ... де, ... ... ... де ... ... Мұндай жағдайларда жалпы корпорация
деңгейінде активтер мен ... ... ... табыстар мен
шығыстардың жиынтық жоспары қалыптасады.
Әрине, берілген жоспар міндетті түрде орындалуы тиіс ... ... ... ... «жетекші» рөлін атқарады. Ғылыми негізделген,
дұрыс құрылған ... ... ... сай ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, бұл қызмет ... ... ... ... ... ішінде, аралық тапсырмалардың орындалуын) және
компанияның ағымды қаржылық жағдайын бақылау, сонымен қатар, сыртқы ... ... ... ... ... ... барысында қаржылық-
экономикалық есептерге сүйене отырып жоспарлық тапсырмалар (параметрлер)
түзетіледі. Бұл қандай да бір ... ... ... бағалауға
мүмкіндік береді.
3. Корпорация балансын жоспарлау
Компанияның активтері мен пассивтерінің балансын жоспарлаудың негізгі
мақсаты – оның ... ... және ... (қаржыландыру
көздерінің) ұтымды тепе-теңдігін, яғни активтердің қаржыландыру көздеріне
(олардың ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Активтер мен пассивтер балансын жобалаудың және жоспарлаудың негізінде
активті операциялар, яғни ресурстарды өңдеу ... ... ... өнім ... ... көрсету және жұмыстар атқару, сауда
операцияларын ... ... ... операциялар т.б. ... ... ... етіп ... ... сферасынан ағымдағы
операцияларды қамтитын өндірістік-коммерциялық бағдарламада және айналымнан
тыс активтермен операцияларды қамтитын капитал салымдарының бағдарламасында
көрсетіледі.
Өндірістік-коммерциялық ... ... ... ... ... яғни ... натуралдық-заттық және құндық
құрылымын қалыптастырады. Жоспарлы ... ... ... үшін қажетті
айналым активтері мен айналымнан тыс активтерді қолда бар ... ... ... ... қажетті өзгерістердің
құрамын анықтайды. Қажетті айналым активтері айналымнан тыс активтер жалпы
активтердің ... мен ... ... ... жоспарланған қызметті жүзеге асыру үшін қажетті жалпы
активтер ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтып кеткендей, қолдану мерзімі
мен бағасына қарай сипатталатын қаржыландыру көздерінің ... ... ... ету үшін ... құрылымына және табыстылығына
сәйкес келуі тиіс.
Меншікті және қарыз қаражаттарының көздеріне деген қажеттіліктерді
қолда бар пассивтермен ... ... ... ... ... ... ... Меншікті қаржыландыру көздерінің өзгерістері,
яғни компанияның меншікті капиталының өзгерістері өзін-өзі қаржыландыру
арқылы, яғни алынған ... бір ... ... ... ... ішкі ... арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. ... жай ... бар ... қосымша эмиссиялау арқылы.
Қарыз қаражат көздерінің өзгерістері ұзақ немесе қысқа банктік
несиелерді ... және ... ... ... және ... ... мердігерлердің, персоналдық кредиторлық қарызын реттеу ... ... ... ... жайт аса ... және активтер мен пассивтердің
ұтымды балансын қалыптастырудың ... ... ... өйткені
пассивтерді (активтерді қаржыландыру көздерін) қолайлы жағдайларда ... ... ... ... ... ... спектрін шектейді.
Осыдан шығатын қорытынды, егер қолайлы ... ... ... ететін
компанияның жоспарланған қызметіне сай қаржыландыру көздерін ... ... онда ... ... өнімнің номенклатурасына
және басқа да компания қызметін сипаттайтын параметрлерге түзетулер ... ... ... ... көрсеткіштерді жоспарлау белгілі бір әдістердің көмегімен
жүзеге асырылады. Жоспарлау әдістері – бұл ... ... ... мен ... ... ... ... көрсеткіштерді жоспарлау
барысында келесідей әдістер қолданылуы мүмкін: ... ... ... ... ... ... ... үлгілеу, бюджеттеу.
Нормативтік әдіс. Қаржылық көрсеткіштерді ... ... мәні - ... ала ... нормалар мен техникалық-экономикалық
нормативтердің негізінде шаруашылық субъектінің қаржы ... ... ... тіреледі. Мұндай нормативтерге салықтық
мөлшерлер, ... мен ... ... амортизациялық
аударымдардың нормалары, айналым активтеріне қажеттілік нормалары және т.б.
жатады.
Есептік-талдамалық әдіс. Қаржылық ... ... ... ... мәні - ... ... қол ... (базалық)
мөлшерін және оның жоспарлы кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... келіп тіреледі. Жоспарлаудың бұл
әдісі ... ... жоқ ... ... ... ... өзара байланыс жанама түрде, олардың динамикасы мен
байланысын талдау кезінде ғана анықталатын жағдайда кеңінен ... ... ... ... ... ... ... әдіс. Қаржылық көрсеткіштерді жоспарлаудың баланстық
әдісінің мәні мынада – баланстарды құру ... ... бар ... және ... ... ... ... шешіміне қол жеткізуге
болады. Баланстық әдіс, ең алдымен, қаржылық ... ... ... ... және т.б.) ... түсуін жоспарлау ... ... ... әдісі. Жоспарлы шешім оңтайландыру
әдісінің мәні - ең ... ... алу ... ... бірнеше нұсқаларын дайындауға келіп тіреледі.
Экономикалық-математикалық үлгілеу әдісі. Қаржылық ... ... ... ... мәні ...... көрсеткіштер мен оларды анықтайтын факторлардың ... ... ... көрінісін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл байланыс
экономикалық-математикалық үлгі (модель) арқылы ... ... үлгі – бұл ... үдерістің тура
математикалық сипаттамасы, яғни математикалық символдар мен ... ... ... және т.с.с) арқылы ... ... мен ... ... ... ... ... табылады. Үлгіге тек қана негізгі факторлар кіреді. Үлгі
функционалдық және корреляциалық байланыс бойынша құрылады.
Бюджеттеу. Көптеген ... ... ... ... ... ең тиімді басқару әдісі болып табылады. Ол компанияның барлық
бөлімшелері мен функциялары ... ... ... құру ... Бұл әдіс ішкі және ... парамертлердің өзгерістерін кешенді
талдауға және компания ... ... және ... индикаторларын
есептеуге сүйенеді.
Бюджеттеу басқарудың біртұтас ақпараттық ету ... ... ... ... ... ... ... менеджер мен
орындаушылар үшін жеке бизнес-тапсырмалар жүйесіне айналдырады.
Бюджеттік жоспарлау жүйесінің барынша ... ... ... ... мақсатында жүйені құрудың ұйымдастырушылық аспектілерін жасау керек.
Осы мақсатта бюджетті жоспарлау орталықтарының (ЖО), ... ... мен ... ... (ШО) ... ұйымдасқан өзара
байланысты жүйе ретінде қарастыру қажет. Бұл жүйе компания қызметінің
функцияналдық ... ... ... ... бизнес-болжамдар құруға
және оның негізінде қаржылық шарушылық ... ... ... бағытталады.
Бизнес - бағдарламалар компанияның болашақ кезеңдегі ішкі және сыртқы
ортасының ерекшеліктерін сипаттайтын күтпелі мәліметтердің жиынтығы ... ... ... ... ... мөлшерленетін шығыстар, салық салу, иннфляция және т.б. Әрбір
бизнес-болжам үшін нақты ... ... ... ... ... жасау, ең алдымен, құрылымдық бөлімшелер
арасында бюджеттік жоспарлау функцияларын жүйелі және тура бөлумен тікелей
тәуелді. Бұл ... ... ... ... және құрылымдық
бөлшектерді ЖО, ҚЖО және ШО ... ... ... ... ... енгізу арқылы қамтамасыз етіледі.
Жоспарлау орталықтары – бизнес-болжамдар құру арқылы ... ... ... анықтауға бірден-бір құқығы бар құрылымдық
бөлімшелер лауазымды тұлғалар болып табылады.
Қаржылық жауапкершілік орталықтары – компания ... ... ... ... ... ... бақылау
функционалды міндеті болып табылатын құрылымдық бөлімшелер немесе лауазымды
тұлғалар болып табылады.
Шығындар орталықтары – компанияның материалдық-қаржылық ресурстарының
жұмсалу ... ... ... шешкеннен кейін, компания басшылығы
бюджеттік жоспарлаудың әдістемесін қалыптастыруға кірісуі тиіс. Бұл ... және ... ... мерзімде компаниының болашақ ... ... ... ... ... Осы ... арасынан компания
басшылығы ең оңтайлысын таңдап алады.
Жалпы бюджет негізгі екі ... ... ... және ... ... алдағы кезеңде жоспарланған операцияларды
көрсетеді. Операциялық бюджеттің құрамына мынадай бюджеттер кіреді: ... ... ... ... ... (өндірістік шығындардың барлық
негізгі элементтері бойынша бюджеттер), тауарлық-материалдық ... ... ... және ... ... ... бюджет – бұл болжамды қаржы қаражаттарының көздерін ... ... ... жұмсалу бағыттарын көрсететін жоспар. Қаржылық
бюджеттің құрамына мыналар ... ... мен ... ... ... ... бюджеті, компанияның ақша қаражаттарының бюджеті және
осылардың негізінде дайындалған болжамды бухгалтерлік баланс.
Бақылау сұрақтары:
1. Қаржылық жопарлаудың ... ... ... ... оны құру ... Қаржылық талдау процесі мен кезеңдері.
4. Қаржылық жоспарлаудың негізгі көрсеткіштері.
5. Корпорацияның балансын жоспарлау.
6. Қаржылық жоспарлаудың негізгі әдістері.
7. Бюджеттік ... ... ... ... оның ... ...... Қаржы-несие шешімдерін қабылдаудың математикалық негіздері
Қаражат ағындарының уақыт аралығында бөлінуі - ... ... ... Қаражат ағынының осы қасиеті тұрақты экономика
жағдайында салыстырмалы қысқа мерзімді талдауға (1 ... ... ... ... ол ... ... бермейді. Есепті жылдың әр ... ... қосу ... сатудың жылдық көлемін анықтауға болады. Ал қалған
қаражат ағындарымен де дәл ... ... ... ол өз ... олардың
қорытынды мәнін қалауынша пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ауыр ... жағдайында мәліметтердің
салыстырылуын қамтамасыз етудің күрделі мәселесі туындайды. Бір жыл, ... ... ... ... ... ... номиналды (атаулы) сомасының
бұл жағдайлардағы құндылығы бірдей болмайды. Алайда мәселе тек инфляцияны
есепке алуда ғана емес.
Қаржылық басқарудың ... ... ... ... ... ... ... тәуелділігін жатқызуға болады. Экономикалық теорияда бұл
қасиет уақытша ... ... деп ... ... ... ... ... экономикалық
феноменнің тағы да үш ... ... бар. ... ... ақша
«ертеңгі» ақшаға қарағанда, әр уақытта да құндырақ, себебі соңғының ... ... бар. Ақша ... үшін ... күн ... қашық болған сайын,
соғұрлым бұл қауіп жоғары. Екіншіден, экономикалық субъект ... ... ... ... ... ... ... кенелуі мүмкін, ал
келешектегі ақшаның дәл қазір ондай ... ... ... ... ... ... бір уақытқа (мысалы, 1 айға ... ... ... ... болашақта одан айырылу қаупіне (қайтарылмау себебінен),
және де ... ... ... ... ... мүмкін. Одан басқа оның төлеу қабілеті төмендейді, себебі ... ... кез ... ... өтімділігі «тірі» ақшаға
қарағанда ... ... ... ... ... берушінің өтімділікті
жоғалту қаупі артады. Бұл уақытша жағымды қалаудың үшінші себебі. ... ақша ... ... ... қосымша тәуекелге тегін келіспейді.
Сондықтан олар ... ... ... қарыз алушыға несиенің материалды және
моралды шығындарын толық өтей алатын шарттарды белгілейді.
Осы өтелімнің сандық мөлшерінің шамасы пайыздық мөлшерлемеде ... Ол ... ... ақшаның келешектегі құны да (егер ... ... ... ... ... ... да (ағымдағы келтірілген
баға) мысалы, тауар жеткізілгеннен немесе қызмет көрсетілгеннен кейінгі
төленуі тиіс ... ... ... ... ... ... ... айтылады, сондықтан ақшаның келешектегі ... ... деп ... ... ... дисконттау немесе келешектегі
бағаның бүгінгі бағаға келтірілуі ... ... ... ... ... құны осыдан шыққан. Пайыздық ... ... ... өсуі ... әрі ... ... ... ақша алуда
немесе беруде онымен жиі кездесеміз. Алайда қаржы үшін ақша қаражат ағынын
дисконттау анағұрлым маңызды. Шын мәнінде, ... ... ... ... табылады, бірақ қаржылық ... үшін ... ... ... есептеулердің тура және кері міндеттерін мұқият
қарастыру ... ... ақша ... ағынына қатысты қарастырмас ... ... (бір ... ... өте қарапайым операцияларын
игеру қажет.
Пайыздық мөлшерлеме ақша құнының уақыт ... ... ... Осы ... ... шамасы пайыз деп аталады, ... ... ... және де I деп ... Егер ... S, ал бастапқы, қазіргі соманы Р деп белгілесек, онда I=S. Пайыздық
мөлшерлеме і - салыстырмалы шама ... ... ... бөлшектермен немесе
пайызбен өлшенеді, және де пайыздарды бастапқы ... бөлу ... ... ... формуласы «өсу қарқыны» деп аталатын
статистикалық көрсеткішті есептеумен тең. Шын мәнінде егер (І ... ... ... ... өсуі болып табылса, онда осы өсімнің
қазіргі шамаға қатынасы бастапқы ... өсу ... ... ... ... ... ... бойынша өсуі пайызды есептеудің
декурсивті әдісі деп аталады.
Пайыздық мөлшерлемеден басқа, есепке алу мөлшерлемесі d болып ... ... ... ... оның ... ... формуламен
анықталады:
(2)
мұндағы D - дисконт сомасы.
(2) және (3) формулаларды салыстыру арқылы пайыз ... да және ... да ... яғни болашақ және қазіргі құндардың айырмашылығы ретінде
анықталатынын байқаймыз. Алайда, осы ... мәні ... ... ... ... ағымдағы құнның өсуі, яғни "үстеме" туралы болса, ... ... ... ... яғни оның ... ... ... дегеніміз
неміс тілінен аударғанда, "жеңілдік" деген мағынаны ... ... ... ... негізгі саласы дисконттау болып табылады. Соған
қарамастан, оны кейде өсіру үшін де қолданады, бұл ... ... ... айтылады.
Осы айтылған мөлшерлемелер көмегімен қарапайым және күрделі ... ... ... ... ... ... өсуі
арифметикалық, ал күрделі пайыздарды есептеуде геометриялық ... ... Ең ... қарапайым пайыздар операцияларын қарастырайық.
Декурсивті және антисипативті пайыздарды есептеу түрлі формулалармен
жүзеге асады:
декурсивті пайыздар:
(3)
антисипативті ... n - ... ... ... ... жеңілдету үшін (3) және (4) формулалардағы екінші
көбейткіштерді қарапайым пайыздарды ... ... деп ... ... ... ... ... көбейткіші; 1/ (1+nd) - антисипативті
пайыздарды өсіру көбейткіші.
Мысалы, 1 млн. теңге ... ... 30 % ... ... ... ... пайыздар жағдайында (Si) өсірілген сома 1,15 млн.
теңгеге тең (1* (1+0,5*0,3), ал есептеу ... (I) 0,15 млн. ... тең ... Егер ... ... ... есептейтін
болсақ, онда (Sd) өсірілген шамасы 1,176 млн. теңгеге (1*1/(1-0,5*0,3), ал
пайыздар сомасы (D) 0,176 млн. ... тең. ... ... ... ... ... ... қарқынды жүзеге асады.
Сондықтан банктер жоғары инфляция ... ... ... ... осы ... ... ... ол кемшіліксіз емес төртінші
формуладан көргеніміздей, n=1/d болған жағдайда ... ... ... ... мәні болмайды.
Жалпы алғанда, дисконттауда қолданатын мөлшерлемені пайдалану ... ... ... «жасанды», ал кейде түсініксіздікті тудыртады.
Математикалық тұрғыдан ... ... ... жоқ, 1, 2 және 4 ... арқылы келесі формула шығады:
(5)
Осы шартты сақтай отырып, пайыздарды 3 және 4 ... ... ... ... қол ... ... ... әдіспен есептеу, ... ... ... ... ... ... және ... мөлшерлемесі бойынша
дисконтталуы ізделіп отырған ... ... ... ... ... ... ... жылдық есептеулермен белгіленеді.
Сондықтан оларды жылдық деп атайды. Қарапайым ... ... ... өсуін үдерістерінің жиілігі нәтижеге әсер етпейді. ... ... рет 30% ... ... ... 2 рет 15 %-дан ... ... жоқ. Бұл қарапайым пайыздың ... ... ... ... ... ... өсу ... бірінші
мүшесі және айырымы болатын арифметикалық прогрессия болып
табылады.
S ... ... осы ... соңғы k мүшесі болып тұр, n
қарызының мерзімі k-1 тең. Сондықтан, егер n-ді ... және і-ды ... ... болсақ, онда регрессияның әрбір мүшесінің шамасы
өзгеріссіз ... ... ... n 1 ... ... бірнеше жылға сәйкес болуы ... ... ... ... ... мерзімді (ұзақтығы бір жылдан
кем) операцияларда қолданылады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... мәселесі туындайды. Егер жылдың күндермен
берілуін К-мен (бұл көрсеткіш уақытша база деп аталады), ал ... ... ... t-мен ... ... онда 3 және ... ... n толық жылдар санын t/K деп беруге ... ... (3) және (4) ... сәйкестендіріп, декурсивті пайыздар үшін
келесі формуланы аламыз:
(6)
ал, антисипативті пайыздар үшін:
(7)
Әр түрлі жағдайда жыл бойынша күн ... ... ... ... жыл 365 ... 360 ... (12 ... әрбірінде толық 30
күннен) тең қабылдануы мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... ... Мысалы, егер несие 10 науырызда беріліп, сол жылдың
17 маусымына дейінгі мерзімде ... тиіс ... ... оның
ұзақтығын - бастапқы ұсыныстан немесе күнтізбе бойынша кез келген ай 30
күнге тең ... ... ... ... ... ... ... жағдайда күн
санаудың өзіндік тәсілдері таңдалуы мүмкін. Қарыздың жуық ... ... ... ... айлардың санын есептейді және оны ... ... ... ... емес ... күн ... қосады. Есептеудің
барлық тәсілі үшін ереже жалпы болып табылады: ... беру мен ... 1 күн (оны ... күн деп ... ... ... ... шартты мысалда қарыздың нақты ұзақтылығы күнтізбе ... ... ... 21 күн + ... 31 күн + ... 31 күн + ... 16 ... 1 шектес күн) құрайды. Дисконттауда S ... ... құны ... ... алу) ... ... мәні ... ұзақтығы бойынша
Р алғашқы (қазіргі, келтірілген немесе ағымдық) құны болады. Жай пайыздық,
не жай есепке алу ставкасының нақты қайсысы ... үшін ... оның екі түрі ... ... ... және банктік
есеп.
Математикалық дисконттау кезінде жай ... ... ... Есептеулер келесідей формула түрінде жүзеге асырылады:
8)
өрнегі жай пайыздар бойынша математикалық дисконттаудың дисконттық
көбейткіші деп ... әдіс ... ... қазіргі кездегі ақша көлемін анықтау
қажеттігі туған ... ... ... ... ... ... ... сатып алушы жеткізушіге сатып алынған тауарлар құнын
олары жеткізгеннен соң, 90 күн ... ... 1 млн. ... ... ... Жай ... қойылым деңгейі 30% ... ... (жай ... ... ... ... құны ... болады:
Р = 1 / (1 + 90 / 360 * 0.3) = 0.93 млн. ... ... ... ... ... ... мынаны аламыз:
Р = 1 * (1-90 / 360 * 0.3) = 0.925 млн. тенге
Екінші ... ... үшін ... ... ... Қаржылық
есептеулерді орындаудың қандай да бір ... ... ... талабы жоқ
екенін есте сақтаған жөн. Қаржылық операциялардың қатысушыларына ешкім
математикалық дисконттау немесе банктік ... ... ... тиым ... ... банктер үшін жалғыз ғана заңдылық бар - әдетте банктер
кредитор (инвестор) үшін қолайлы әдісті таңдайды.
Жай ... және ... ... ... ... саласы болып
мерзімі 1 жылдан кем болатын қысқа мерзімдік қаржылық операциялар табылады.
Жай ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін ескермейді. Себебі, өсіру мен ... ... Р ... S ... ... ... Оларға
қарағанда, пайыздардың күрделі қойылымы пайыздарды қайта инвестициялау
(реинвестициялау) мүмкіндігін ... ... бұл ... ... ... геометриялық прогрессия формуласы бойынша туындалады.
Ал, бірінші мүшесі бастапқы Р сомасы болып, ортақ бөлгіші (1 + і) ... + і), Р*(1 +і)2, Р*(1 + ... Р*(1 + ... ... ... саны n ... ... саны k-дан 1 (n=k-
1)-ге кем.
Жетілдірілген құн (прогрессияның соңғы ... ... ... (1 + і)n декурсивті күрделі пайыздарды өсіру көбейткіші.
Қаржылық басқару тұрғысынан алып қарағанда, күрделі пайыздарды ... ... ... ... ... меншік иесінің алайда табу мақсатында
кез келген уақытта өз қаражатын инвестициялау ... ... ... ... ... ... ... Жай пайыздарды қолдану кезінде бұл
мүмкіндік көп жағдайда ... сол ... ... ... ... ... ... Осыған қарамастан, қысқа мерзімді
қаржылық операциялар кезінде ... жай ... ... ... ... ... жайды басқаша да түсіндіруге болады. Ұзақтығы 1 жылдан кем (n 1) ... ... Ұзақ ... ... пайызға» есептеуді қайта инвестицииялау әсері толық
шамамен аңғарылады. Осыған байланысты операция мерзімі мен ... ... ... ... ... пайыздар жағдайында маңызды емес. Ережеге
сай, ... емес жыл ... ... саны ... бөлшек түрінде көрсетеді (3/12
немесе 7/12), және күндердщ саны мұқият саналмайды. Сол ... ... ... ... ... саны ... t/ к ... емес, жай
пайыздар үшін қабылданған сияқты n әрпімен белгіленеді. Кейбір кредиторлар
қысқа уақыт мерзіміндегі жай ... зор ... ... ала
отырып, операция (қарыз) мерзімі толық жыл санына тең болмаған ... ... ... ... қолданады: күрделі пайыздар толық
жылдармен өлшенетін мерзімге, ал мерзімнің бөлшек бөлігіне ... ... ... ... а - ... ... құрамындағы толық жылдар саны, ... емес ... ... ... ... k - ... ... пайыздардың маңызды ерекшелігі сонғы нәтиженің жыл ағымыңдағы
есептеулер санына тәуелділігі болып табылады. Мұнда есептелген: пайыздардың
реинвестициялануы ... ... ... ... ... жай ... ... емес, әрбір жаңа есептеу кезінде ұлғаяды. Мысалы, 20%
жылдық ... ... 1 рет ... онда бастапқы 1 мың теңге сомасы
жыл аяғында 1,2 мың теңгеге (1*(1 + 0,2)) ұлғаяды. Ал егер 10% ... ... ... ... онда ... құн 1,21 мың ... (1*(1 + 0,1) * (1 +
0,1)) құрайды, 5% қойылыммен тоқсандық есептеу кезінде болашақ құн ... ... ... ... ... саны (т) мен ... ұзақтығының ұлғаю
шамасына қарай бұл айырма да өте қатты ... Егер әр ... ... ... пайыздар сомасын бастапқы сомаға бөлсек, онда 20% емес
21,6% (0,216/ 1*100) болады. Сәйкесінше күрделі 2,0% ... бір ... ... және 20% ... төрт рет) тоқсандық өсіру кезінде әртүрлі
нәтижелерге ... яғни олар ... ... 20% саны енді ... ... ... номиналды қойылымды сипаттайды. Тиімді пайыздық
қойылым болып 21,6% мәні ... ... ... ... ... ... әдетте j әрпімен белгіленеді. Күрделі пайыздар
бойынша өсіру ... ... ... m рет ... ... мынандай түрде
болады:
(12)
Мысалы 5 млн. тенге мөлшерінде қарыз 2 жылға 35% ... ... ... пайыздарды жылына 2 рет есептеумен беріледі. Қарыз
мерзімінің соңына болашақ сома мынаны құрайды:
S =5 * (1 + ... = 9,531 млн. ... ... ... ... оның ... тек 9,113 млн. ... (5*(1 +
0,35)^2) құрар еді; оның есесіне ай сайынғы есептеу кезінде 9,968 млн.
тенге (5*1+ (0,35 / 12)^(12 * 2)) ... тура ... ... ... пайыздарды есептеу кезінде номиналды ... f ... ... ал ... ... мына ... ... номиналды есеп қойылымы бойынша өсіру ... ... ... ... дисконттау да сол сияқты екі әдіспен орындала
алады - математикалық дисконттау және банктік есеп. ... жай ... ... ... қарағанда кредитор үшін аса ... ... ... өте ... ... Пайыздарды бір реттік есептеу кезінде
формула мынадай түрге ие болады:
(14)
мұндағы (1 - d)n - ... есеп ... ... ... ... көбейткіші.
т > 1 болғанда мынаны аламыз
(15)
мұндағы f - номиналды күрделі есеп қойылымы, - күрделі номинальды
есеп қойылымы бойынша банктік ... ... ... кең ... бірі ... ... қойылым бойынша
математикалық дисконттау болып табылады. M =1 болғандa мынаны аламыз
(16)
мұндағы 1/(1+i)n - күрделі пайыздық ... ... ... дисконттық көбейткіші.
Жыл ағымында пайыздарды әлденеше есептеу барысында математикалық
дисконттау ... ... ... j - ... ... ... қойылым; - күрделі номиналдық
пайыздық қойылым бойынша математикалық дисконттаудың дисконттық көбейткіші.
Мысалы, 3 млн. ... ... ... ... ... құнын
анықтау керек, ол сома 1,5 жылдан кейін түсу ... ... ... ... болғанда Р = 3/(1+ 0.4)1,5 = 1.811 млн. теңге
m=2 болғанда (есептеу ... ... бір рет ... ... = 1.736 млн. теңге
m=12 болғанда (ай ... ... ... ... = 1.663 млн. ... ішінде (m) пайыздарды есептеу саны көбейген ... екі ... ... ... ... азаяды - m=1 болғанда аралық 1 жылға
тең, ал m=12 болғанда аралық тек 1 айға тең. ... ... ... күрделі пайыздарды есепке алу жиілігі жоғары болған сайын, ... ... саны ... ұмтылады, ал онда жеке есепке алулар
арасындағы аралық ... ... ... яғни ... алу ... ... ... жағдай қаржы үшін маңызы зор және күрделі талдау
үлгілерді (мысалы масштабты инвестициялық жобалар) құруда көп ... ... ... ... ... категориясының ұғымы.
2. Пайызды есептеудің декурсивті әдісі.
3. Пайызды есептеудің антисипативті әдісі.
4. Жай және ... ... ... ...... ... қаржылық жағдайы
9.1. Қаржы жағдайын талдаудың экономикалық мәні
Рыноктық қатынастар жағдайында корпорацияның ... ... ... өте зор. Бұл ... ... ие ... – ақ ... меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер
және басқа контрагенттер алдында ... ...... ... үшін ... жауапкершілікте болуымен байланысты.
Корпорацияның қаржылық жағдайын талдауды қарастырмас бұрын, қаржылық ... ... ... – жай – күй ... не, соны ... ... жөн.
Соңғы жылдары шығарылған арнайы әдебиеттерде бұл ұғым әр ... ... ... А. Д. ... ... қаржы (активтер)
жағдайы қаржыны тарату, пайдалану және оны ... ... ... және ... яғни ... ... деп
жазған.
Профессор Н. А. Русак бұл ... ... ... ... ... оның ... өндірістік, коммерциялық және басқа да қызмет
түрлері үшін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуімен және ... ... сай, ... ... және ... ... – ақ басқа
шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым – ... ... ... және ... тұрақтылығымен сипатталады. ... ... ... оның ... ... ... ... – ғалымдар М. Н. Крейнина, А. И. Ковалев және В. П. Привалов
қаржылық жағдай ұғымын былайша ... ... ... – бұл ... қолда барын, үлестіріліп таратылуы және пайдалануын
сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығы».
Профессор И. Т. ... ... ... ... ... ... оның қаржы бәсекелестік қабілеттілігінің сипаттамасын (яғни төлем
қабілеттілігі, ... ... ... ... мен ... мемлекет және басқа да шаруашылық субъектілерінің алдында өз
міндеттемелерін ... ... ... ... отырған ұғым ... ... ... ... олардың әрқайсысында бұл ұғымды дәлірек
анықтауға мүмкіндік беретін ұтымды ... бар. ... ... ... ... ... қарағанда (мысалы, еңбек
өнімділігі, қор қайтарымдылығы, ... құн, ... ... ... жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың жалпы
бағалауға тигізетін әсерін зерттеу негізінде ... ... ... ... ... ... және өмір сүру ... жоқ
кәсіпорындарға аяусыз қарайтын бәсекелі рыноктық экономика жағдайында
кәсіпорынның сенімді ... ... және ... ... көрсетуі
тиіс.
Корпорацияның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі
қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық ... ... ... ... ... ... уақытылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Корпорацияның қаржылық жағдайына, оның тұрақтылығына көптеген ... ... ... ... ... В. М. Радионова, М. А. ... ... ... ... болу ... ... – ішкі және сыртқы;
2) нәтиженің маңыздылығына байланысты – негізгі және ... ... ... бойынша – қарапайым және күрделі;
4) әрекет ету уақыты бойынша – ... және ... ... ... әсер ... мынадай ішкі факторларды
атап көрсетуге болады:
- корпорацияның салалық топқа жатуы;
- шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның ... ... бар ... ... ... ... капиталдың мөлшері;
- шығындардың көлемі, олардың ақшалай ... ... ... мен ... олардың құрамы мен құрылымын қоса ... пен ... ... ... ... ... ... факторларға мыналар жатады:
- шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының әсері;
- қоғамда үстемдік етуші техника мен технология;
- төлеу ... бар ... және ... ... деңгейі;
- кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі заң актілері;
- сыртқы ... ... және тағы ... ... ... жағдайын қалыптастыру да оның ... ... ... ... ... ... акционерлер және тағы басқалар) қарым – қатынасы үлкен ... ... да ... ... іскерлік қатынаста болу –
жақсы қаржылық жағдайдың ... – бір ... ... ... ... өз ... ... тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді
ұқыпты ... ... ... ... ... ... ... жағдайында жұмыс істеуші корпорацияларды қаржылық
жағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:
- ... ... баға беру және оның есеп беру ... ... мен ... ... ... арасындағы сәйкестігі, оларды
таратудағы және пайдаланудағы тиімділіктерін зерттеу;
- айналым ... ... оның ... ... және ... ара ... анықтау;
- қаржы – есептік және несие ережесін сақтау;
- ... ... және оның ... ... ... ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
- баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және ... ... және ... көрсеткіштерін анықтау;
- корпорация табыстылығын бағалау;
- корпорация табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай – ақ олардың
деңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды ... ... ... ... тұрақтылығын ұзақ және қысқа
мерзімді болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау ... ... ... ... ... кезеңі болып табылады. Ол үш сатыны қамтиды:
жабдықтау, өндіріс және ... ... ... ... ... ... қызметті құрайды.
Корпорацияның қаржылық қызметі – бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті
және ... ... ... мен құрамына өзгеріс әкелетін іс -
әрекеттері болып табылады. Ол қаржы ... ... ... ... ... пайдалануына, есеп және несие тәртібін сақтауға, меншікті және қарыз
қаражаттарының ара – қатынасының үйлесімділігіне, сондай – ақ ... ... етуі ... ... ... қол жеткізуге
бағытталуы тиіс. Корпорация ... ... ... ... ... арасында тығыз байланыс пен өзара тәуелділік бар.
Қаржылық қызметінің жетістігі, ... оның ...... ... ... ... шаруашылық қызметін біртұтас кешенді
талдауды, яғни ішкі (басқару) және ... ... ... талдау деп
бөлуді қажет етеді. Талдаудың бұл түрлерінің әрқайсысының ... ... ... ... ... көрсеткендей, есеп берудің екі түрі бар.
Бірінші, сыртқы түрі (қаржылық талдау), акционерлерді, ... ... ... – ақ сақтандыру ұйымдары мен ... ... ... ... және ... ... ... қызметінің нәтижесімен
таныстыру үшін қаржылық газеттер мен бюллетендерде, арнайы ... ... ... есеп ... ... қатар көбіне, есепте
субъектінің шаруашылық қызметін өзгермелі түрде бейнелеп көрсетуге, ... мен оның ... ... ... ... ... беретін
бірқатар жылдардың мәліметтерін жариялайды.
Екінші түрі – басқару талдауды, бұл корпорация шығаратын өнімдердің жеке
түрлерінің өзіндік ... ... ... сондай ақ сапаның
төмендігіне ... ... ... тыс ... өтпей қалуына
байланысты мәліметтерден ... ... ... басқа тұлғалар
үшін жабық есеп болып табылады. Ішкі есеп берудің ... ... мен ... пайда болу орындары бойынша шығындар сияқты жеке
бөлімшелердің жұмыс нәтижелерін сипаттайтын ... есеп ... ... жеке бөлімдеріндегі шаруашылық жүргізу деңгейін анықтау,
шығындар мен нәтижелерді салыстыру, кімнің қалай жұмыс ... ... ... Ішкі талдау – басқару есебі, ал сыртқы талдау – қаржылық
есеп негізінде жүргізіледі. Қаржылық ... ... ... өз ... ... ... туралы ақпараттар,
коммерциялық құпияға айналады.
9.2. ... және ... ... ... ерекшеліктері
Қаржылық талдау процесінде мынадай ақпараттар қолданылуы мүмкін:
• Нормативтік;
• Өндірістің техникалық жағдайы туралы мәліметтер;
• Бизнес – жоспар;
• Шаруашылық – экономикалық есеп ... ... ... ... ... және ... талдау бір – бірімен байланысты екі бөлімнен: қаржылық талдау
және өндірістік басқарушылық талдаудан ... ... ... бөлігі болып табылады. Сондай – ақ сыртқы және ішкі ... ... ... ... қаржылық талдаудың ерекшеліктері:
• Кәсіпорынның қызметі туралы ақпаратты пайдаланушылардың, талдау
субъектілерінің көпжақтылығы;
• Талдау субъектілерінің ... мен ... ... Есеп пен есеп ... ... және ... ... болуы;
• Талдау мәселелерінің шектелуі;
• Кәсіпорынның қызметі туралы ақпаратты пайдаланушыларды ... қол ... ... ... ... ... ... бойынша
кәсіпорынның серіктестері жүзеге асыратын сыртқы қаржылық талдаудың ... ... ... ... көрсеткіштерін талдау;
• Рентабельділіктің салыстырмалы көрсеткіштерін талдау;
• Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін, баланстың ... ... ... ... капиталын пайдаланудың тиімділігін талдау;
• Кәсіпорынның қаржылық жағдайының экономикалық диагностикасы және
элементтеріне рейтингтік баға қою.
Ішкі шаруашылық қаржылық талдау ақпараттың көзі ... ... ... ... ... негізгі мәселелері:
• Өндірістің техникалық дайындығы туралы мәліметтер;
• Нормативтік және жоспарлы ақпарат;
• Жүйелі бухгалтерлік есептің мәліметтері;
• Капиталды авансылаудың ... ... және ... ... қаржылық талдау жүйесінде кешенді экономикалық талдау мен
кәсіпорынның шаруашылық қызметінің тиімділігіне талдау жүргізіледі.
Басқарушылық талдаудың ерекшеліктері:
• Талдауды ... үшін ... ... ... ... Кәсіпорынның қызметін барлық жағынан ... ... ... ... Шешім қабылдау мен жоспарлаудың, талдаудың, есептің үйлесімділігі;
• Коммерциялық құпияны ... ... ... ... жабықтылығы.
Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің соңғы мақсаты пайда алу ... Осы ... жету үшін ... шешімдерді үш негізгі бағытқа
жұмылдыру керек:
• Капитал салымдары бойынша шешім қабылдау;
• Қаржылық ресурстың көмегімен жүргізілетін ... іске ... ... ... ... ... ... жағдайын талдаудың әдістері
Қаржылық талдаудың тәжірибесі қаржылық есепті оқудың ... ... ... ішінен мынадай негізгі әдістерді атауға
болады:
- көлденең талдау;
- тікелей талдау;
- трендік талдау;
- салыстырмалы талдау;
- факторлық талдау;
- қаржылық ... ... ... В. А. ... және В. В. ... корпорацияның қаржы
жағдайын бағалауға байланысты жұмысты екі модульді ... ... ... ... (экспресс) талдау және тереңдетілген талдау.
Жедел – талдаудың негізгі мақсаты – бұл шаруашылық субъектісінің ... және ... ... ... ... ... ... талдау экспресс – талдаудың тәртібін
кеңейтеді, толықтырады және дәлелдейді.
Оның ...... ... ... ... туралы, оның өткен
есепті кезеңдегі қызметінің нәтижесі, сондай – ақ корпорацияның ... ... ... баға беру болып табылады.
Жедел – талдау үш кезеңде жүргізіледі:
1) дайындық;
2) қаржылық есепке алдын – ала шолу жасау;
3) ... оқу және есеп ... ... – кезеңнің мақсаты – қаржылық есеп беруді ... ... ... шешім қабылдау және оның ... ... ...... мақсаты – балансқа қосымша түсіндірме хатпен танысу.
3 – кезеңнің мақсаты – корпорацияның ... ... және оның ...
шаруашылық қызметінің нәтижесін жалпылама бағалау болып табылады.
Жедел – талдаудың негізгі элементтерінің бірі, ... ... ... ... ... ... соның ішінде, корпорацияның қаржы жағдайын бағалау ... үшін оның ... ... ... ... ... бухгалтерлік
баланспен жұмыс істеу.
Бухгалтерлік баланстың маңыздылығы сонша, көбіне қаржы жағдайын талдауды,
балансты талдау деп атайды.
Балансты оқи білу дегеніміз – бұл оның ... ... ... оны ... кәсіпорын қызметіндегі рөлін, басқа да баптармен байланысын білу.
Бұл өзгерістердің сипаттамасы ... ... үшін ... береді:
- кәсіпорын туралы едәуір көлемді ақпараттар алу;
- кәсіпорынның меншікті айналым қаражаттарымен қамтамасыз етілу деңгейін
анықтау;
- баланстың қандай баптарының есебінен айналым ... ... ... аналитикалық көрсеткіштерді есептемегеннің өзінде кәсіпорынның жалпы
қаржылық жағдайына баға беру;
Балансты оқуға мыналар жатады:
- зерттеу кезеңіндегі баланс ... ... ... ... ... өсу қарқынын өндіру көлемінің өсу қарқынымен, өнімді
өткізу, жиынтық және таза табыстың өсу қарқынымен ... ... ... ... және ... ... негізгі өзара
байланысын зерттеу;
- баланстың жеке бөлімдері мен баптарының өзгеру сипатын талдау.
Бухгалтерлік балансты оқу процесінде әрбір бапты екі ... ... ... ... ... және ... ... баланстың қарама – қарсы жағының қандай бабымен (баптар ... ... ... ... - ... ... ... жүйе (кесте)
ретінде қарастырылады.
Жедел – талдау үшін ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 ... Шаруашылық субъектісінің экономикалық әлеуметін бағалау ... ... ... жалпы бағалау|1) активтердің жалпы құны (жалпы |
| ...... ... ... ); |
| |2) ... ... ... |
| |3) ... ... құны және |
| ... ... жалпы құнындағы |
| ... |
| |4) ... ... тозу |
| ... ... ... ... бағалау |1)меншікті капитал және оның ... |
| ... ... |
| ... үлесі; |
| ... және ... ... |ара – ... ... |
| ... ... ... |
| ... активтердегі меншікті |
| ... ... ... |
| ... жабу (өтеу) коэффициенті.|
|1.3. Осал баптардың болуы |1) ... ... |
| |2) ... етілмеген несие. |
|2. Кәсіпорынның қаржы – ... ... ... ... ... ... ... |1) ... ... және таза ... |
| |2) ... ... |
| |3) ... ... ... ... ... бағалау |1) ... ... ... ... |
| ... жалпы (авансталған) капиталдан |
| ... ... ... |
| ... өсу ... |
| |2) ... ... және таза табыстың|
| |өсу ... |
| |3) ... ... өсу ... ... ... ... шаруашылық |1) ағымдағы активтің айналымдылығы; |
|қызметінің тиімділігі мен іскерлік |2) ... ... ... бағалау |3) қор ... |
| |4) ... ... сыйымдылығы; |
| |5) ... ... ... |
| |6) ... капиталдың табыстылығы. |
Келтірілген жүйеде берілген көрсеткіштерге қосымша ...... ... қызметінің түрлі жақтарын, атап айтқанда оның нарықтық
және инвестициялық белсенділігін (акцияның ... оның баға ... және ... ... ... ... да ... болады.
Корпорация қаржы жағдайын ұзақ және қысқа мерзімді даму барысы тұрғысынан
да бағалауға болады.
Қаржы жағдайын бағалаудың негізгі ...... ... төлеу қабілеттілігі жатады.
Бақылау сұрақтары:
1. Корпорацияның қаржалық жағдайын талдаудың мәні.
2. Өндірістік және қаржылық жағдайды ... ... ... ... талдау әдістері.
4. Корпорацияның қаржылық тұрақтылығына әсер ететін факторлар.
5. Эксперсс талдауды жүргізу ерекшеліктері.
6. Экспресс талдау ... ... ... Бочаров В.В. Корпоративные финансы. СПб: Питер 2004
2. Ван Хорн Дж. Основы управления ... ... анг. – М.: ... и
статистика, 2000
3. Жуйриков К.К и др. Учебник. Корпоративные ...... ... Попова Р.Г., Самонова И.Н., Добросердова И.И Финансы предприятия –
СПб; Питер, 2001
5. Павлова Л.Н. ... ... ... – М.: ... ... 2005
6. Мельников В.Д. Основы финансов. Учебник – Алматы, 2005
7. Мейірбеков А.К., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. Оқу ... ... ... Д.С., ... Е.Н. ... ... ... Уч.пос. – М.:
Финансы и статистика, 2004
9. Росс С., Вестерфилд Р., Джордан Б. Основы ... ... ... с ... М.: ... базовых знаний, 2000
10. Финансы предприятий. Учеб./Под. Ред М.В Романовского – СПб: ... ... ... ... организаций (предприятия). Учеб./Под.ред Н.В Колчиной- М.:
2001
12. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. Учеб. – М.:ИТП «Дашков и К», ... ... С ... ... Оқу ... ... ... 2005
14. Кадерова Н.Т . Корпоративные финансы Учебник Алматы, 2008
15. Құлпыбаев С. Қаржы. Оқулық. Алматы, ... ... ... ... компаниясы)
1
3
4
Лизинг алушы (кәсіпорын)
Банк (несие беруші)
Лизинг компаниясы (лизинг беруші )
Сақтандыру компаниялары
Жабдықтаушы
Өндірістік кәсіпорын (лизинг алушы)
Реттеу
Болжау
Жоспарлау
Мөлшерлеу
Өндіріс шығындарының есебі
Калькуляциялау
Экономикалық талдау
Шығындарды бақылау
Өнімді (жұмысты, ... ... ... ... ... ... негізгі өндірістік қордың тозуын
өтеу
өтеу
Еңбекақыны төлеу, әлеуметтік қажеттіліктерге аударымдар
Пайда
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... капиталын толықтыру)
Қысқа мерзімді несие және қарыз тарту
Меншікті айналым қаражаттарын пайдалану(таза айналым ... ... ... ... ... және ... тарту
3.Меншік акцияларды эмиссиялау
4.Қаржылық лизингті пайдалану
5.Ұзақ мерзімді қаржыландырудың өзге де көздері
Инвестициялық шешім
1. Депозиттік және ... ... ... ... ... ... Корпоративтік облигация
4. Акция
5. Капитал нарығының өзге де қаржылық құралдары
1. Ақша нарығы
2. Қысқа мерзімді депозиттік және жинақ сертификаттары (1 ... ... ... ... ... ... Коносамент
6. Чек
7. Аккредетив
8. Ақша нарығының өзге де құралдары.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 98 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғау жүйесін қаржымен қамтамасыз ету47 бет
BSB корпорациясы «Франция Үйі» өндірістік-шаруашылық қызметін талдау17 бет
ENRC корпорациясы үшін радиорелейлі жүйелер негізінде резервтік радиоарна құру16 бет
«TSC Group» корпорациясының даму тарихы және бүгіні44 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«Южполиметал» өндірістік корпарациясы20 бет
«ҚОЗЫ КӨРПЕШ - БАЯН С¥ЛУ» жырының варианттары41 бет
Ірі қараға арналған қорпа-жайға қойылатын санитариялық-гигиеналық талаптар18 бет
Банктік несиелеу. Корпоративтік клиенттерге берілген несие түрлері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь