Атмосфераның антропогендік ластануы

Атмосфера табиғи жолмен және адамның іс-әрекеті нәтижесінде ластанады.Амосфераның табиғи жолмен ластануы,тау жыныстарының үгітілуіне,шаңды дауылдардың тұруына,орман өрттеріне,теңіз тұздарының желмен аспанға көтерілуі мен ауадағы су ерітінді тамшыларының құрғауына, тірі организмдердің іріп-шіру процестеріне байланысты. Қоршаған ортаға еңген немесе шектен тыс мөлшерде пайда болған және ортаны ластайтын кез-келген физикалық агенттерді, химиялық зат тектерді және биологиялық микроорганизмдерді ластағыштар деп атайды.Ластағыштардың атмосферада таралуын анықтайтын ең негізгі параметрге олардың атмосферада болатын уақыты жатады. Осыған байланысты ластаушы зат тектердің өзі немесе шығарындылар үш түрге бөлінеді:
- әлемдік көлемде ластайтындар-қай жерде шығарылсада қоршаған ортада әлемдік аумақта тарайтын қабілеті барлар, атмосферада көп уақыт бойы сақталатын шығарынды заттектер.
- аймақтық көлемде ластайтындар- үлкен аймақты ластайтын, бірақта оның мөлшері осы жердің шекарасынан асқасын тез төмендегіне қарамай ластанудың іздік мөлшерде жан-жаққа таралып, шектеулі уақыт бойы атмосферада сақталатын шығарынды заттектер.
- жергілікті көлемде ластайтындар- атмосферада аз уақыт қана сақталатын заттектер.
Атмосфераны табиғи жолмен ластайтындарға аэропланктондар, яғни әүрлі аурулар қоздыратын актериялар,саңырауқұлақ споралары,кейір өсімдіктердің тозаңдары жатады.Сонымен қатар атмосфераны ластайтындар қатарына космос шаң-тозаңын жатқызуға болады.Космос шаңы атмосферада жаңған метеориттер қалдықтарынан пайда болады.Секундына атмосфера арқылы орасан жылдамдықпен 200 млн-ға жуық метеориттер ауа қабатынан өтіп отырады,60-70 км биіктікте көбісі жанып үлгереді.Ғалымдардың болжамына сәйкес тәулігіне жер бетіне 10 кішігірім метеорит түседі.Жерді атмсофера үлкен космостық жарқыншақтардан да сақтайды.Табиғи шаң да Жермен жансасқан атмосфераның құрамдық бөлігіне жатады.
Табиғи шаң бөлшектерінің тегі органикалық және анорганикалық,олар келесі процестер нәтижесінде түзіледі:
-тау-кен жыныстарының және топырақтың бұзылуы мен желмен мүжілуі;
-жанар таудың атқылауы;
-орман, дала және шымтезек өрттері;
-теңіз бетінен судың булануы.
        
        Атмосфераның антропогендік ластануы.
Атмосфера табиғи жолмен және адамның іс-әрекеті нәтижесінде ластанады.Амосфераның табиғи жолмен ластануы,тау жыныстарының үгітілуіне,шаңды дауылдардың тұруына,орман ... ... ...... көтерілуі мен ауадағы су ерітінді тамшыларының құрғауына,‭ ‬тірі организмдердің іріп-шіру процестеріне байланысты.‭ ‬Қоршаған ортаға еңген немесе шектен тыс мөлшерде‭ ... ... және ... ... ... физикалық агенттерді,‭ ‬химиялық зат тектерді және биологиялық микроорганизмдерді ластағыштар деп атайды.Ластағыштардың атмосферада таралуын ... ең ... ... ... ... ... ... жатады.‭ ‬Осыған байланысты ластаушы зат тектердің өзі немесе шығарындылар үш түрге ... ... ... ... ... ... қоршаған ортада әлемдік аумақта тарайтын қабілеті барлар,‭ ‬атмосферада көп уақыт бойы сақталатын шығарынды заттектер.
-‎ ‏аймақтық көлемде ластайтындар-‭ ‬үлкен аймақты ... ... оның ... осы ... шекарасынан асқасын тез төмендегіне қарамай ластанудың іздік мөлшерде жан-жаққа‭ ‬таралып,‭ ‬шектеулі уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... ‬атмосферада аз уақыт қана сақталатын заттектер.
‎ ‏Атмосфераны табиғи жолмен ластайтындарға аэропланктондар,‭ ‬яғни әүрлі аурулар қоздыратын‭ ‬актериялар,саңырауқұлақ споралары,кейір өсімдіктердің тозаңдары ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады.Космос шаңы атмосферада жаңған метеориттер қалдықтарынан пайда болады.Секундына атмосфера арқылы орасан жылдамдықпен‭ ‬200‭ ‬млн-ға жуық метеориттер ауа қабатынан өтіп ... ‬км ... ... жанып үлгереді.Ғалымдардың‭ ‬болжамына сәйкес тәулігіне жер бетіне‭ ‬10‭ ... ... ... ... ... космостық жарқыншақтардан да сақтайды.Табиғи шаң да Жермен жансасқан атмосфераның құрамдық бөлігіне жатады.
Табиғи шаң бөлшектерінің тегі органикалық‭ ‬және ... ... ... ... ... ... жыныстарының және топырақтың бұзылуы мен желмен мүжілуі‎;
-жанар таудың атқылауы‎;
-орман,‎ ‏дала және шымтезек өрттері‭;
-теңіз бетінен судың булануы.
Амосфераның ... ... ... ... ... арасында шөлді дала мен басқа да сусыз даланы ... атап ... ... ‬шаң буды суға айналдырумен қатар,күн радиациясын тікелей сіңіреді және тірі ағзаларды күн ... ... ... ластануға табиғаттың алапатты құбылыстарының қосатын үлесі айтарлықтай жоғары.Мысалы,орта есеппен жанар таулардың‭ ... ... ... ... ... ... газ ... ‬30-300‭ ‬млн.т ұсақ дисперті күл тасталып отырады,тек Пинатубо жанартауы атқылаған кезде атмосфера ауасына‭ ‬20‭ ‬млн.т күкірт диоксиді шғарылады.Жанартаулар атқылағанда атмосфераға ... ... ... ... ... ... ... ‬Ірі орман өрттерінің салдарынан атмосфера көп мөлшердегі шаңмен ластанады.‭ ... ... ... ... ... ... өрті‭ ‬1,5‭ ‬млн.‭ ‬км.‭ ‬кв ауданды қамтып,‭ ‬одан шыққан түтін‭ ‬6‭ ‬млн.‭ ‬км-ге жуық аумаққа таралды.‭
Атмосфералық ... ... ... ... ... ... ‬жылу энергетикасы,‭ ‬тұрғын үйлерді жылыту жүйелері,‭ ‬ауыл шаруашылығы т.б жатады.‭ ‬Тек өндірістік кәсіпорнындардың ғана ... ... әсер етіп ... ... ... түрлерге бөлуге болады:‭ ‬шикізат,‭ ‬материалдар,‭ ‬құрал-‭ ‬жабдықтар,‭ ‬отын,‭ ‬электр энергиясы,‭ ‬су,‭ ‬қалдықтар,‭ ‬өнімдер,‭ ‬атмосфераға таралатын ... ... ... ... ... ‬ультрадыбыс,‭ ‬діріл,‭ ‬электромагнитті өріс,‭ ‬жарық,‭ ‬ультакүлгін,‭ ‬лазерлі сәулелер және т.б.‭ ‬Ауаны ластайтын компонанттердің химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... өндейтін технологияға байланысты келеді.‭ ‬Атмосфераға тасталатын‭ ‬52‭ ‬Гт ... ... ... ‬90%‭ ‬-ін көмір қышқыл газы мен су буы құрайды.‭ ‬Техногенді шығарынлылардың құрамында бірнеше мыңдаған қосылыстар кездеседі.‭ ‬Бірақта‭ ... ... ең көп ... ... ... ... ... қатты бөлшектер көміртек оксиді,‭ ‬күкірт оксиді,‭ ‬азот оксидтері,‭ ‬әртүрлі ұшпа көмір сутектері,‭ ‬фосфор қосылыстары,‭ ‬күкіртті ... ... ... ... ... ... ‬Олардың ішінде алғашқы бесеуі ауа бассейініне млн.‭ ‬тонналап тас салады,‭ ‬мына кестеде олардың дүниежүзі ... ... және ... ... ... ... ластаушы компоненттердің атмосфераға тасталатын мөлшері‭ (‬млн.т‭) (‬Т.А.‭ ‬Акимова,‭ ... ... ... ‬2000‭)
Заттектер
Дүние жүзі бойынша
Ресей
Тұрақты көздер
Көлік
Тұрақты көздер
Көлік
Қатты бөлшектер
57
80
6,4
3,7
Көміртек оксиді
177
200
7,6
10,1
Күкірт оксиді
99
0,7
9,2
-
Азот ... ... ... ... ластағыштардың жалпы жылдық массасы осы бесеуінікін бірге қосқанда орта шамамен‭ ‬800‭ ‬млн.‭ ‬т құрайды.‭ ‬Бұл көлемге жел ... ... ... және ... ... ... салдарынан‭ ‬ауаға бөлінетін ластағыштар және әр түрлі жолмен тазаланатын газдардағы зиянды заттектер кірмейді.
‎ ‏Атмосфераның ең көп ластанатын жері өнеркәсіпті аймақтар,‭ ‬атап ... ... ... ... және көлік жүйесі дамыған қалалардың ауа бассейні.
‎ ‏Атмосфераға антропогендік әсер тікелей немесе жанама түрде болуы ... ... ... ... басқа компоненттерінде экологиялық тепе-теңдіктің бұзылу салдарынан атмосфераның жағдайына әсердің тиюі.‭ ‬Бұған‭ ‬ормандар,‭ ‬жойылған алқаптар,‭ ‬жыртылған ... ... ... үлкен су қоймалары,‭ ‬өзгертілген өзен ағыстары,‭ ‬мелиоративтік жұмыстар,‭ ‬пайдалы кен қазбаларын ашық әдіспен‭ ‬жаппай алынуы ... ... ... ... мен ... ... жер-атмосфера энергиялық жүйесіндегі алмасу процестеріне,‭ ‬альбедо шамасына,‭ ... ... жылу ... және осыған сәйкес атмосфераға берілетін жылу мөлшеріне,‭ ‬атмосфераға өтетін ылғалдылыққа әсерін тигізеді.‭ ‬Ал ... ... ... ... өндірістерден шығатын тастанды заттектерді:‭ ‬күлді,‭ ‬металл оксидтері мен тұздарын,‭ ‬күкірттің ... ... ... ... ... ... газдарды,‭ ‬шаңдарды,‭ ‬озондарды,‭ ‬сутекті қосылыстарды және тозаңды келтіруге болады.
‎ ‏Жалпы зиянды заттектердің ... ... үлес ... келеді,‭ ‬мысалы,‭ ‬Алматыда шамамен‭ ‬80-90%,‭ ‬ Шымкентте-60-65%.‭ ‬Жалпы соңғы жылдары ауаға автокөліктен шығарылатын зиянды заттектердің көлемі‭ ‬2‭ ... ... асып ... ... кезде атмосфераға қолайсыз физикалық әсер тигізетін факторға дыбыстар ... ... ... байланысты жылдан-жылға әртүрлі күшті дыбыстар шығаратын көздер көбеюде.‭ ‬Ғалымдардың ғылыми зерреу арқылы алған мәліметтері бойынша естілмейтін теңселісі‭ ‬20‭ ‬Гц ... ... да адам ... ... әсер етеді екен.‭ ‬Инфрадыбыстар және тағыда басқа жағдайларда пайда болады.‭ ‬Әсіресе транспорттан және ... ... ... ... адам ... ... әсер ... ‬Инфрадыбыс толқындары компрессорлар,‭ ‬турбина,‭ ‬дизель қозғалтқыштары,‭ ‬электровоздар,‭ ‬кондицилнеолік жүйелер,‭ ‬желдеткіштер‭ ... ... ... ... мен ... ... істегенде пайда болады.‭ ‬Мысалы,‭ ‬шулар үйде де,‭ ... ... де,‭ ... де мазалайтын болады.‭ ‬Бұл шулар жұмыс істеуге‭ ‬,‭ ‬ойлауға,‭ ‬дем алуға қолайсыз әсер етеді және адамдардың денсаулығына тигізетін зияны мол.
‎ ‏Ғылыми ... ... шу тағы ... да ... ... адам мен қатар өсімдіктерге де,‭ ‬жануарларға да әр түрлі әсер етеді.‭ ‬Мысалы:‭ ‬реактивтік ... ... ... ... ... ... өсіп-өнуі тегжеліп,‭ ‬олардың кейбір түрлері жойылып кеткен жағдайлар да кездеседі.‭
Американдық музыкант әрі әнші Д.Ретолэк‎ ‏1969‎ ‏ж.‭ ‬музыканың өсімдіктерге ... ... ... ... ... және Индия әндерінің көптеген өсімдіктерге қолайлы әсер ... ашып ... ... ... ... олар ... шығатын көздерге қарай көлбей өскен.‭ ‬Ал Рок-музыка оларға керісінше қолайсыз әсер тигізген,‭ ‬өсімдіктер жапырақтарының,‭ ‬тамырларының көлемі кішірек,‭ ‬қатты музыкадан қашқандай ... ... ... ... ... ... аспаптардың маңындағы ауада оң зарядталған иондар көп болады.‭ ... ... ... ... ... төмендейді,‭ ‬ұйқы келеді,‭ ‬басы айналады,‭ ‬ауырады.Магнит бораны болған да ... ... ... да осы оң ... ... ... ... байланысты.Экологтардың есебі бойынша ауаны ластайтын ластағыш заттегінің саны‭ ‬2000-ға жуық.‭ ‬Барлық ластағыш ... ... ... ... ... ... және газ ... болып бөлінеді.‭ ‬Газ тәрізді заттектер атмосфераға шығарылатын ластағыштардың ... ‬90‭ ... ... ‬Ғалымдардың есептеуі бойныша әлемде жыл сайын адамның іс-әрекеті салдарынан атмосфераға‭ ‬25,5‭ ‬млрд.‭ ‬т.‭ ‬көміртек оксиді,‭ ‬190‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬азот оксиді.‭ ‬1,4‭ ‬млн.‭ ‬т.‭ (‬хлорфторкөміртек‭)‬,‭ ‬қорғасынның органикалық қосылыстары,‭ ‬көмірсүтектер,‭ ‬соның ішінде канцерогенді ауру туғызатын көміпсутектер таралады.‭
Ластағыштар табиға және ... ... ... және ... екінші реттік болып бөлінеді.‎ ‏Ластағыштардың көбі табиға жағдайда өте баяу ыдырыайды,‭ ‬ао кейбір улы қосылыстар мүлде залалсыздандырылмайды.
‎ ‏Ластанған аймақтарда ... ... ... ... ‬оның ішінде тыныс алу органдары мен қатар қан аурулары,‭ ‬аллергия‭ ‬,‭ ‬бронх демікпесі,‭ ‬т.б.‭ ... ... ... ... ең ... радиоактивті заттектер.‭ ‬Олар жер бетіне жауын немесе қар арқылы,‭ ‬немесе құрғақ түрде ... ... ... ... ... шөгінділер Қазақстан жерінде‭ ‬1950‭ ‬жылдардың басы мен соңындағы және‭ ‬1960‭ ‬жылдардың басындағы ауада және жер үстінде жүргізілген ядролық ... ... ... ‏ж.‭ ‬25‭ ‬сәуірде Чернобыль АЭС-тағы апатынан кейін радиоактивті шөгінділердің көптеген жерлерде түскені ... ... ... ... атмосфераға‭ ‬50‭ ‬т.‭ ‬шамасында ядролық отын тасталып,‭ ‬ол‭ ‬1‭ ‬км-ден‭ ‬11‭ ‬км-ге дейін биіктікте желмен тарады.‭ ... ... ... ... қатысқан‭ ‬600‭ ‬мың адам орташа және күшті мөлшердегі сәулеленуге ұшырады,‭ ‬ал апаттан зардап шеккендердің ... ... ‬6‭ ... ... ... ... ең ... әсер тигізетін автокөлік болып саналады.‎ ‏Ол көптеген қалаларда бірінші орындағы ластаушы ... ... ... бктіндегі барлық организмдердің тіршілігіне қауіпті ультракүлгін сәулелерін сіңіріп отырытынына байланысты азон қабатын‎ «‏қорғаныш қабаты‭» ‬немесе‭ ... ... ... те ... ‬жылдың басында Антарктитадағы ғылыми жұмыстарға негізделген станцияларда жүргізілген зертеулерден атмосферадағы озон құрамының ... ... ... ... ... ... ... атауды алған,‭ ‬1987‭ ‬жылы көктемде Антарктиданың үстіндегі озон тесігі‭ ‬барысынша үлкейіп,‭ ‬оның ауданы шамамен‭ ‬7‭ ‬млн.‭ ‬км‭ –‬ді құрады.‭ ... ... ... ... материгі және оған жанасқан кеңістіктер үстінде озон құрамының айтарлықтай төмендеуі тіркелді.‭ ‬1995‭ ‬жылдың көктемінде Арктиканың озонды қабаты‭ ‬шамамен‭ ‬40‭ ... ... ... ‬Сонымен бірге Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия түбегінің,‭ ‬Шотландия аралдарының үстінде‭ «‬мини-тесіткер‭» ‬қалыптасқаны тіркелген.‭ ‬Соңғы кездері озон ... ... яғни ... ... ... ... ... елеулі өзгерістер туғызуы мүмкін.‭ ‬Сондықтан бұл жағдай күрделі ... ... бір ... ... ‬қабатының тозуы барлық тіршілікке қауіп тудырады.‭ ‬Бүкіл ... ... ... ... ... бойынша атмосферадағы озон‭ ‬құрылымының‭ ‬1‭ ‬пайызға төмендеуі ультракүлгін сәуле мөлгерінің‭ ‬2‭ ‬пайызға дейін өсуіне,‭ ‬осыған‭ ‬байланысты ... ... ... ... ... және ... ‬аурулардың көбеуіне,‭ ‬адамның жүйке жүйесінің әлсіреуіне,‭ ‬жұқпалы ауруларға қарсы екпе тиімділігің төмендеуіне себепші болып отыр.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антропогендік әсерлер10 бет
Атмосферадағы ауа және оның ластануы15 бет
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары5 бет
Жайрем кен - байыту комбинатының жұмыскерлер денсаулығына өндіріс факторларының әсері54 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
Антропогендік ластанудың негізгі көздері15 бет
Атмосфераның экологиялық мәселелері және оны қорғау4 бет
Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы 14 бет
Су ресурстары және оны қорғау14 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь