Психологиядағы іс-әрекет мәселесі

I, Талдаудың екі үлгісі — психологиядағы екі тәсіл
2. Заттық іс.әрекет категориясы туралы
3. Заттық іс.әрекет және психология
4. Ішкі және сыртқы іс.әрекеттердің озарақатынасы
5. Іс.әрекеттердің жалпы құрылымы
Соңғы жылдары кеңестік психологияның әр түрлі салалары мен қолданбалы зерттеулерінің қарқынды дамуы байқалып отыр. Осылай бола тұрса да, жалпы психоло-гияның теориялық мәселелеріне әлдеқайда аз назар аударылуда. Сонымен бірге кеңестік психология маркстік-лениндік философияның негізінде қалыптаса отырып, психиканы танудың негізінде жаңа тәсілін ұсынып, алғаш рет психологияға жете зерттеуді қажет ететін бірқатар маңызды дәрежелерді (категорияларды) енгізген болатын.
Осы дәрежелердің ішінен маңызды мәнге ие болатыны — іс-әрекет дәрежесі. К.Маркстың Фейербах жайлы айтқан әйгілі тезистерін еске түсірсек, бұрынғы мета-физикалық материализмнің басты кемшілігі оның сезгіштікті адам іс-әрекеті, тәжірибесі ретінде емес, сырттай байқап қарау формасы ретінде қарастыруы; әрекеттік жақ материализмге қарама-қарсы идеалистік түрғыда дамыды, дегенмен адамның шынайы сезгіштік іс-әрекеті ретінде емес, оны дерексіз ұғынды.
Бүкіл маркстік психологияға дейінгі хал-жай нақ осылай болатын. Алайда марксизмнен тыс дамып келген қазіргі заман психологиясында жағдай бұрынғы қалпында қалған. Онда да іс-әрекетке идеалистік тұжырымдама тұрғысында, өзінің жалпы бағытында материалистік, табиғи ғылыми тұжырымдамасында туған дене құрылысы икемделген және үйретілген енжар субъективтің сыртқы әсерге жауабы ретінде қарастырылады. Бірақ нақ осы жағдай психологияны табиги-ғылыми психологияга, жан туралы гылым психологиясына, бихевиористік психологияга және де (менталисгік) психологиясына бөлінуге әкеліп отыр. Осыған байланысты психологияда пайда болған дагдарысты құбылыстар өлі күйге дейін сақталып, олар енді туңғиыққа кетіп, айқындығы аз түрлерде көрінуде. Психологияны нейрофизиологиямен, кибсрнетика және логикалық-математикалық пәндермен, әлеуметтанумен және мәдениет тарихымен байланыстыратын пәнаралық зерттеулердің қарқынды дамуы бүгінгі таңдағы психология ғылымының іргелі әдіснамалық мәселелерін өзінен-өзі шешпейді. Осы мәселелердің шешілмеуі физиологиялық, кибернетикалық, логикалық немесе әлеуметтік қауіпті ығыстырып, алға басу бағытын күшейтіп, психологияның өз пәні мен өзінің ерекшелігін жоғалту қаупін төндіреді. Сонымен бірге әр түрлі психологиялық бағыттардың қақтығыс жағдайын теориялық алға басудың айғағы бола алмайды. Мәселен, бүгінде қаймықпайтын бихевиоризм өз орнын ымырашыл жаңа биховиоризмге (немесе кейбір авторлардың айтуы бойынша, "субъективті бихевиоризмге"), гештальдық — жаңа гоштальттыққа, фрейдизм — жаңа фрейдизмге және мәдени антропологияға беріп отыр. Америкалық авторлардың қарама-қайшы көзқарастарының бірігуі ("эклектикалық") ұғымның мотивн асыра мадақтаумен болған эклектикәльтқ көзқарастар ешқашан да табысқа жетпеген. Психологиялық фактілердің табылуы мен жалпы қорытындылай әр текті жинақтарды ғылыми топтастыруға болады, әрине, оған жалпы түрде түптеу арқылы оларды жай ғана біріктіру жолымен жатқызу мүмкін емес. Психология ғылымы иық тұруы үшін ол психологиялық тұжырымдамалық құрылыстық әрі қарай жете зерттелуін, жаңа ғылыми теорияларды іздестіруді талап етеді.
        
        А.Н.ЛЕОНТЬЕВ (1903—1979)
Кеңес психологы, психология ғылымдарының докторы, профессор.
XX ғасырдың 20-жылдары Л.С.Выготский және А.Р.Луриямен бірлесе ... ... ... жоғары психикалық функциялардың механизмін
ашатын (соның ... ... ... ... ішкі
психикалық процестерге ... ... ... ... ... МӘСЕЛЕСІ
I, Талдаудың екі үлгісі — психологиядағы екі тәсіл
Соңғы жылдары кеңестік психологияның әр ... ... ... ... ... дамуы байқалып отыр. Осылай бола ... ... ... ... ... ... аз ... Сонымен бірге кеңестік ... ... ... ... ... психиканы танудың негізінде жаңа
тәсілін ұсынып, алғаш рет психологияға жете зерттеуді қажет ... ... ... ... ... болатын.
Осы дәрежелердің ішінен маңызды мәнге ие болатыны — іс-әрекет
дәрежесі. ... ... ... айтқан әйгілі тезистерін еске түсірсек,
бұрынғы мета-физикалық материализмнің басты кемшілігі оның сезгіштікті адам
іс-әрекеті, ... ... ... ... ... ... формасы ретінде
қарастыруы; әрекеттік жақ материализмге қарама-қарсы идеалистік түрғыда
дамыды, ... ... ... ... ... ... емес, оны
дерексіз ұғынды.
Бүкіл маркстік психологияға дейінгі хал-жай нақ ... ... ... тыс ... ... ... ... психологиясында жағдай
бұрынғы қалпында қалған. Онда да іс-әрекетке идеалистік ... ... ... бағытында материалистік, табиғи ғылыми
тұжырымдамасында ... дене ... ... және ... ... ... ... жауабы ретінде қарастырылады. Бірақ нақ осы
жағдай психологияны табиги-ғылыми ... жан ... ... ... ... және де (менталисгік)
психологиясына бөлінуге әкеліп отыр. Осыған байланысты психологияда ... ... ... өлі ... ... ... олар енді туңғиыққа
кетіп, айқындығы аз түрлерде көрінуде. Психологияны нейрофизиологиямен,
кибсрнетика және ... ... ... ... тарихымен байланыстыратын пәнаралық зерттеулердің қарқынды дамуы
бүгінгі таңдағы психология ғылымының іргелі әдіснамалық мәселелерін өзінен-
өзі шешпейді. Осы ... ... ... ... немесе әлеуметтік қауіпті ығыстырып, алға басу бағытын күшейтіп,
психологияның өз пәні мен ... ... ... ... ... ... әр ... психологиялық бағыттардың қақтығыс жағдайын
теориялық алға басудың айғағы бола алмайды. Мәселен, ... ... өз ... ... жаңа биховиоризмге (немесе кейбір
авторлардың айтуы бойынша, "субъективті бихевиоризмге"), гештальдық — ... ... — жаңа ... және ... антропологияға беріп
отыр. Америкалық авторлардың қарама-қайшы ... ... ... ... асыра мадақтаумен болған эклектикәльтқ
көзқарастар ешқашан да ... ... ... ... ... ... қорытындылай әр текті жинақтарды ғылыми ... ... оған ... ... түптеу арқылы оларды жай ғана біріктіру жолымен
жатқызу мүмкін емес. Психология ғылымы иық ... үшін ол ... ... әрі ... жете ... жаңа ... іздестіруді талап етеді.
Бағыттардың әр түрлілігіне қарамастаи, ... ... олар ... бір ... ... яғни олардың талдаудың екі
мүшелі схемасынан шығатындығы: субъектінің қабылдауына ... әсер етуі -> ... және ... ... тууы — ... құбылыс. Схема екі тармақтан тұрады: субъективті рецептивтік
жуйесіне әсер етудің нәтижесінде пайда ... ... және ... ... өткен ғасырдағы психофизика мен физио-логиялық ... ... ... ... ... Сол кезде қойылган басты
міндет — сана элементтерінің оларды тітіркендіретін шамаларға ... ... ... бихевиоризмде, яғни мінез-құлқын зерттеуде
үйлестіріліп, екі мүшелі схсма әйгілі К формуласынан тура ... ... ... ... ... ... ... ақиқат
байланысьның жүзеге асуындағы сол мазмұнды процестің ... ... ... ... ... ... ... мұндай дересіз түсінігін
тек қарапайым ... ... ... ... ... ... тар ... ғана ақтайды. Бірақ осы шектен
шыға қалсақ, онда сол сәтте оның қанағаттанғысыз ... ... ... зерттеушілердің психологиялық фактілерді белсенді апперцепция, ішкі
ұмтылыс т.б. сияқты ерекше күштердің араласуымен түсіндіруі де осыдан. ... ... ... ... ... да, субъектініп іс-әрекетіне
өтуі,көрінсді.
Психологияда талдаудың екі мүшелі ... ... ... ... ... етпейтін жорамалға (постулатқа) байланысты туындап
отырған қиыншылықтар оларды жеңу талпыныстарын өршіте түсті. Сол фактіні
анықтауда осындай ... бір ... ... ... ... сыртқы әсерлердің тиімділігі субъектінің оларды өзінше түсінуіне,
оның ішкі ... ... ... ... ауысуларға байланысты
{Е.Ц.Толмен жәнет.б.). Кезінде: "сыртқы себептер ішкі жағдайлар арқылы
әрекет ... ... ... ... ... көрсеткен болатын.
Әрине, бұл формула ешбір талас тудырмайды. Алайда, егер субъектінің ішкі
жағдайы ретінде оның ... ... ... ... ... ... онда бұл 5н>К схемасына ешбір жаңалық әкелмейді деген сез.
Өйткені тіпті тірі ... де ... күйі ... сәтте басқа
объектілермен өзара әрекетінде әр қилы өзгешеліктер байқатады. Ылғал,
жұмсақ ... із — ... ал ... ... ... ... Мұны жануарлардың да, адамдардың да әрекетінен ... ... ... аш ... тоқ жануарға қарағанда, азық-түлік
тітірксндіргіштеріне өзгеше реакция ... ... ... ... ... оған немқұрайлы қарайтын адаммен салыстырғанда, ойынның
кезектегі жарыс ... ... ... мүмкін. Аралық айқындалулар
түсінігіне енгізілуі мінез-құлық талдауын байытқанымен, ... ... ... ... ... ... ... алып
тастамайды. Өйтксні айналулар тек сол ... ішкі ... ... ... ... Бұл ... "дәлслдеуші факторларға" — қажеттіліктер мен
құмарлықтарға да қатысты. Бұл факторлардың рөлі алуан ... ... ... ... және тереңдетілген психологияда
зерттелді. Бұл бағыттардың ... ... мен оның ... ... әр ... ... мотивацияның, іс-әрексттіц объективті
шарттарына, сыртқы ортаға қарама-қарсы қойылу жағдайы өзгсріссіз ... айта ... жайт — ... ... ... мәселелерге
айтып берген жөн. Бұл бағыттың негізін салушы Л.Уайт' қоғам мен индивид
мінез-құлқындағы ... ... ... ... ... болатын. Адам мен адамзат қоғамының пайда болуы мынаған әкеледі,
ең алдымен, тірі дене мен ... ... ... табиғи байланыс,
материалдық өндірістің негізінде дамитын жанама мәдениетке әкеліп ... ... ... ... үшін ... ... арқылы
берілетін мопдср түріндс көрінеді. Осығаи сүйснс отырып, Л.Уайт3 адам мінсз-
құлқының уш мүшслі ... ... ... дене ... х ... -мінсз-құлық.
Бұл формула тікелей сипатталмайтын жорамалды игсруде алдану туғызады да,
одан. схемасы шығады. ... осы ... ... ... қатыстырылған
мәдениеттің аралық звеносы ретіндс снгізу психологиялық зерттсулер сананың
қоғамдық және даралық құбылыстарьның шеңберінде ... ... ... ғана ... жүрсді: заттар дүниесінің орнын қоғам
өндірген таңбалар, ... ... ... ... біз ... екі ... схемасына оралып отырмыз. Тек мүндағы стимул енді мәдени ... ... Бұл идея ... ... ... көрініс
табады. Бұл формула арқылы ... адам мен ... ... ... ... ... ... басталатын психологиядағы әлеуметтік тұжырымдамалармен
салыстырғанда, қазіргі американдық мәдениеттану өзінің супрапсихологиялық
және супраәлеуметтік заңдарымен дамитын континиумды ... ... ... бар ... ... ғана ... ... ғылым етіп жасайды). Міне, осы ... ... ... ... ... мен ... ... көрінісі болып табылады. Тікелей жорамалды шешуде кері байланыс
арқылы мінез-құлықты реттеугс негізделген жаңалықты Н.Н.Ланге тұжырымдаған.
Адамның ... ... ... ... ... жұмыстар кері байланысы бар рефлекторлы сақинаның рөлін көрсетіп,
алуан түрлі құбылыстардың механизмдерін жаңаша түсінуге ... ... ... ... ... аса ... екенін айтып кеткен жөн.
Отызыншы жылдардан бергі жүргізілген ең ... ... ... және ... ... бүкіл тірі және өлі жүйелердегі ... ... ... ... ие ... отыр.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... жаңа үғым ретінде қабылдауы қызығушылық
тудырады. Олар психологияда қайтадан ... ... ... ... тәсілді ұстанған жігерлілердің пайымдауынша, осындай
түсініктердің пайда болуы тегіс қамти алатын ... ... ... ... ақыры табылғандығын айтады. Алайда аз уақытта
кибернетикалық тәсілдің де психологиядағы белгілі бір ... бар ... және де ... асу үшін ғылыми кибсрнетиканы қандай да бір
"кибернетикалық мифологиямен" алмастыру ... Бұл шын ... ... ... ... ... және мақсатқұрылым секілді ... өз ... ... ... сөз. Осы тұрғыда және реттеу ... ... пен ... принциптері дамытылған, оның ішінде заттық
әрекет пен жоғары танымдық деңгейлерге баса ... ... ... ... бас тарту байқала бастады.
Қазіргі теориялық кибернетиканың ұғымдары бұрынғы ұғымдар
ақпараттарымен ... ... ... түрлі процестердің құрылымы мен
қозғалысының ерекшеліктерін бейнелеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейлі өнімділігіне
қарамастан, осы жаңа дсрексіз кеңістікте ... ... ... ... ... саласының іргелі әдіснамалық мәселслсрін шешетіндей жағдайда
емес. ... ... ... тыс сш ... жоқ, ... ... мен ... реттеуші жүйелері туралы ұғымдарды психологияга
енгізу тікелей жорамалды өзгертпейді.
Қорыта айтқанда, бастапқы жүйенің ... ... ... ... ... шешксн емес. Олардан арлу үшін талдаудың екі
мүшелі схемасын жаңа түрімен алмастыру қажет. ... ... ... оны ... ... ... ... баяндауларға дәлел болатын басты тезис бойынша,
Д.К.Узнадзо айтпақшы, психология үшіп ... ... ... жорамалдан
арылудың басты жолы — психологияга заттық іс-әрекет категориясын енгізу.
Осындай ой желісін ұсынып, оны бірдап айқындап кеткен жөн: ... ... ... ... ... ... асырушы мінсз-құлық жөнінде
немесе жүйке физиологиялық процестері туралы емес, ... ... ... ... ... ... мен тіл деп талдап мүшелей отырып, бір
жағынан, осы арқылы мінез-құлықтық процесті, ми ... ... ... баяндап, ал, екінші жағынан, заттық іс-әрекет сипатталса, онда
бұлар өзара сәйкес келмейді.
2. Заттық іс-әрекет ... ... — бұл ... ... ... ... ... денелік
өмірінің көп молекулалы (молярлы) бірлігі. Тым тар мағынада айтқанда, яғни
бұл — психи-калық бейнелеумен жанамаланған ... ... ... Оның ... функциясы — субъектіні әрдайым заттық дүниеге бағыттап
отыру. Басқаша айтқанда, іс-әрекет — бұл ... жәнс оның ... емес ... ... өзінің ішкі алмасуы мен айналуы, құрылымы бар жүйе. Психологияға
іс-әрекет дәрежесін кірістіру ... ... ... ... ... ... ол ушін осы ... маңызды байланыстылығы
мен анықтауларының барлығын толығымен алу ... оның ... ... ... ... формалардағы қалпын қамтыған жөн.
Басқаша ... ... ... ... ... ... болмақ деген мәселе қойылып отыр. Бұның өзінен бірқатар щешілмеген
теориялық мәселелер ... ... ... менің олардың тек кейбіреуін
ғана қарастыруға мүмкіндігім бар.
Адам психологиясы айналадағы адамдардың ... ... және ... әрекеттестікте немесе олармен тығыз, ... ... ... заттар дүниесі арасында жүретін немесе ашық
түрдегі ұжым ... ... ... іс-әрекетімен байланысты.
Алайда, іс-әрекет қандай жағдай мен ... ... ... құрылымды
болмасын, оны қоғамдық қатынастардан, ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, индивидтің іс-әрексті
қоғамдық қатынастар жүйесіне ... жүйе ... ... ... тыс ... ... мүлдем жоқ, ол қоғамнан тыс өмір ... ... ... ең ... ... және ... ... түрлері мен әдістері арқылы анықталады. Ал олар ... ... ... ... барысында қалыптасып отырады және нақты
адамдардың іс-әрекетінде жүзеге асырылады.
Әрине, әрбір жеке ... ... оның ... алып ... жағдайы мен мүмкіндігіне тікелей байланысты.
Әсіресе адамның іс-әрекетін адам мен оған ... ... ... қарым-қатынас ретінде түсінуден аулақ болған жөн. Өйткені соңғы
жылдары психологиядағы белең алған позитивтік тұжырымдамалардың ... ... ... қоюю ... ... таралуда. Ол бойынша, жануар сыртқы
ортасына қалай бсйімделсе қоғамға "сыртқы ... ... ... өмір ... ... өз ... табу үшін
бейімделуі қажст. адамның іс-әрекеті, мәселсн, ... топ ... ... қолдаудың нәтижесінде пайда болады. Алайда қоғам — ... өз ... ... ... жағдайлар затта емес, бұл сыртқы
жағдайлардың өзі сол іс-әрекеттің мотиві мен мақсат айналатын болып отыр.
Жалпы ... ... өзін ... индивидте іс-әрекетін
айқындаумен айналысады. Әрине, іс-әрекет мұнда тек қоғамның ... ... ... ... ... деу ... емсс. Өйткені оларды
байланыстыратын күрделі айпталулар мен ... тек ... ... ... ... ... ... үшін мүнан былай
талдаусыз ... ... ... ... ... ... ... тек
адам іс-әрекетінің пайда болуы мен оның ішкі құрылымын зсрттеу барысында
ашылмақшы.
Іс-әрекеттің заттылығы оның ... ... ... ... ... ... ... өзіндс-ақ оның заты көрсетілген. Былайша
"затсыз іс-әрекет" сөзі мағынасынан айрылған. ... ... ... мүмкін, бірақ іс-әрекеттің ғылыми зерттелуі міндетті түрде заттың
анықталуын талап ... асуы және ... ... мүыган емес.
Іс-әрекет пен психикалық бейиелеудіц пайда болуі: бастап, оның заттық
табигаты табыла бастайды. А денесіпіц қүрылыс ... ... ... ... тск ... өмір ... ... қарапайым бағдарлар
жүйссіпің күрделенген формасі ғапа дамитьшы көрсетіліп еді1"'. Тек ... ... ... ... яғпи ... үстіндегі за дүпиесінщ
тіршілігіпс ауысып, тура ... мәнг ... ... ... ... берс
багыттала ал< Сопымоп қоса ... ... ... ... олар ... ... (а( ... езінше бейтарап болуы мумкін,
дсгенмен деис бастапқы түрдегідей багыттала алады. Осы прс ... ... ... ... ... қасиеті) "үстіртін"
қасиеттердіц, яғни биотикалық қасиеттсрдің соңында жасырылуының ссебінен
болады. Демек, биотикалық ... ... ... үщін, сц алдымен,
бүларды өз басыпан кешіру керек (мәселен, қатты денелердің ... оныц ... ... ... қатыиасы тура осындай).
Бүгінгі таңда ағзаның ортамен байланысты өзара әрекетін жүзеге
асыратын процестердің айналмалы ... ... ... және ... ... баяндалған. Алайда оның маңыздылыгы айнымалы құрылымда емес,
дүниедегі заттардың психикалық бейнеленуі сыртқы тікелей әсер ... ... емес ... ... кейіннен әсері) сол процестермен, яғни
осылар арқылы субъект дуниедегі ... мен ... ... ... олар оның ... қасиеттеріне, байланыстар қатынастарына
бағьнушы қажет. Демек, алгашқы әрекет процестерін басқаратын "афференторы"
заттық болса, тек екінші ретте — ... ... ... және
заттардың мағынасында болатын әрекеттің субъективті нәтижесі ретіндегі оның
белгісі болып табылады. Былайша айтқанда, екі ... ... ... ... ... және ауысу іс-әрекет оның субъективті нәтижесі. Алайда
процестің нәтижесінде қалнына ауысуы тек субъектінің қарсы жағында ... ... ... ... ... объектіде айқын көрінсді, осы
жағдайда ... ... ... субъектінің іс-әрекетінің объективтік
өнімі "қимылсыз күй қасиетіне" ауысады.
Алгашқыда психика табиғатынын заттылыгы туралы түсінік шыныменен ... ... ... ... ал қажеттіліктср мен эмоциялар аумағына
қатысы жоқ ... ... ... ... бұл олай емес эмоциялы-қажеттілік
аумағына көзқарас субъектінің өзінде жатқан көңіл-күй мен ... олар тек ... ... ... ... көрінісін өзгертеді.
Бұлар, шын мәнінде, әр категориялардың ауыстыруларына ... ... ... ... ... ... мына күрделі ажыратудан басталуы
қажет: қажеттілік айыру ішкі жағдайлар ретінде, ... пен ... ... бірі ... ... субъсктінің нақтылы іс-
әрекетін нәрсе бағыттайды реттейді. "Аштық жануарды аяғынан тік ... ... ... қосуы мүмкін. Алайда оның ... бір ... және ... мына сай ... өзгерту үшін ешбір элементтері жоқ
деп жазды И.М.Сеченов. Қажеттілік өзінін ... ... мен ... ... ... ... Бірінші жағдайда қажеттілік өздігінен
ешбір нақты ... ... ... ... ... ... ... функциясы тиісті биологиялық әрекеттермен ... ... ... ғана ... тек оған ... затты кездестіргенде ғана, ол әрекет өзінің іс-әрекетін бағыттай
және реттей алуға ие бола ... пен ... ... ... ... ... табылады.
Бұны Ч.Дарвин де атап көрсеткен, бұған И.П.Павловтың кейбір ... бола ... ол ... ... ... ... шарты ретінде
Д.Н.Узнадзе айтқан, ол ... ... ... ... баян ... ... акт қажеттіліктің заттануының сыртқы ортадан жинап ... ... ... өзі ... ... ... алып
келеді. Бұл деңгейдегі қажеттіліктердің дамуы олардың заттық мазмұнының
дамуының формасында өтеді. ... осы ... ... жаңа ... болғандығын түсінуге мүмкіндік береді. Былайша айтқанда, адам
қоғамында қажеттіліктердегі ... ... ... ... өздері де өндіріледі.
Сонымен, қажеттіліктер іс-әрекетті субъект жағынан басқара
алады. Алайда, егер олар ... ... ... осы функцияны орындауға
икемделеді. Осыдан атаулардың ауысу мүмкіндігі туындап, кезінде ... ... ... күші ... ... ... болды.
Эмоция мен сезімдерге байланысты жағдай да тура ... ... бір ... ... ... стеникалық, астеникалық күйлерді, екінші
жағынан — субъек-тінің заттық іс-әрекеті мен оның ... ... ... ... ... мен сезімдерді ажырата білуі
қажет. Алайда бұл жайлы сөз ерекше. Іс-әрекетті талдауға байланысты ... ... ... заттық сипатын ғана емес, ... ... ... мен ... де ... ... көрсету
жеткілікті.
Әрине, қажеттіліктердің заттық мазмұнының дамуы бір ... ... ... Бірақ іс-әрекет затының өзі субъектіге оның белгілі бір
қажеттілігіне жауап ретінде ... ... ... ... ... ... болып, оны субъект тарапынан басқарып отырады. Бірақ ... ... ... болған жағдайда ғана орындауға қабілетті.
3. Заттық іс-әрекет және психология
Адам іс-әрекетінің шығу төркіні жағынан бастапқы және ... ... ... іс-әрекет болып табылады, олай болса
осы жағдайдың психология үшін ... мәні бар. ... ... ... ...... ... іс-әрекетін, қиял іс-әрекетін, есте
сақтауды және т.б. іс-әрекеттерді зерттсді.
Декарттық ... ... ... тек ... ішкі ... ... ... психологтың назарына іліккен ... ... ... ... ... ... ... сезгіштік іс-
әрекеттерді зерттеуден шет қалған.
Сыртқы іс-әрекет туралы мәселесі ескі ... , ол тек қана ішкі ... ... ... ... сапа ... ретінде түсіндірілді. Соңғы ғасырлар тоғысындағы
бихсвиористердің ділдік (менталистік) психологияға қарсы шығуы сана ... ... ... ... ұлғайтып, енді, керісінше, сыртқы
іс-әрекет санадан шеттетілді.
Бүгінгі таңда осыған қатысты туындап ... ...... ... зерттеу психологияның міндеттерініің қатарына қосылады екен ... ... ... қай ғылымның зерттеу тақырыбы екені тайға таңба
басқандай емесі түсінікті ғой. Сонымсн бірге, ғылыми ... ... ... бір ... ... тақырыбы ретінде бөліп көрсету
(праксиология) тәрізді өзін-езі ақтау ... ... ... эмпирикалық
бірлік ретінде іс-әрекетті әр түрлі ғылыми саласы зерттеуі ... ... ... зерттеуге болады, алайда оның саяси
экономикада, әлеуметтануда да ... ... ... айтқанда, сыртқы
практикалық іс-әрекет психологиялық зерттеуден ... ... ... ... ой желісі, алайда,шын мәнінде әр түрлі ұғынылуы мүмкін.
Отызыншы жылдың өзінде С.Л.Рубинштсйн марксистік ... ... үшін ... ... ... атап көрсеткен:
кәдімгі материалдық өндірісте біздің алдымызда адам күштерінің мәнінің ... бар ... ... ... үшіи бүл ... өлі де болса жабық.
Сондықтан психология нақты және ... ... бола ... тиісінше
психологияның адам іс-әрекетінің байлығын ескермеуі мүмкін емес.
Сонымен бірге өзінен кейінгі еңбектерінде ... ... ... ... пен ... ... ... іс-әрекеті кіргенімеи, психологияда оның тек ... ... ... ... ... ... ғана зерттелініп
атап көрсеткен болатын.
Сонымен, автордың ... ... ... психологияның
зерттсу тақырыбына өзінің түйсіну, қабылдау, ойлау жәнс субъектіің жалпы
ішкі психикалық процестері мен күйі ... ... ... ... ... бұл ... аз ... бір жақты, өйткені ол іс-әрекеттің
белгілі бір мағынада психикалық бейнелеу процссін, сол процестің мазмұнына
кіретіндігі ... ... ... ... ... ... ... заттың серпімділігін қабылдау процесін
алайық. Бұл ... ... ... бағытталған сыртқы затпен
практикалық байланысқа түсуінің сыртқы-қимылдық ... ... ... ... — бұл, ... психикалық және тиісінше психологиялық
зерттеу тақырыбы. Алайда бұл ... ... ... үшін мен ... ... қарастыруым қажет. Ал ол бұл жағдайда ... ... ... тұр. Яғни ... іс-әрекет және оның құрылымы зерттеудің
толық дәрежесіне жетпегенімен, психологиялық ... ... ... да ішкі ... ... енгізілген, бірақ сыртқы заттық іс-
әрекет психологиялық зерттеудің бастапқысы деп ... жөн ... ойша оның ... мен мақсаттарды елестету психикалық образдарды
басқару мен сыртқы іс-әрекетінің бір жақты тәуелділігі ... онда ... ... ... ол ... ... адамға қарама-қарсы тұратын
затпен практикалық байланысқа түседі.Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... ішкі психикалық
процестердің ажырауы жүреді.
Сонымен, іс-әрекст психология ... ... ... ... немесе
"элементі" ретінде емес, өзінің ерекше функциясымен енеді. Бұл функцияға
субъектінің болмыс-тағы ... ... және оны ... түрге
өзгертуі кіреді.
Дегенмен, іс-жүзіндегі байланыс жағдайындағы заттық
нәрселердің ... ... ... ... туғызатынын
баяндаған жағдайға қайта оралайық. Бүл жағдай тек түсінік беру ... ... ... ... келтірілген. Бірақ оның нақтылы түпкі
мағынасы бар. Іс-әрекет өзінің дамуының ... ... ... қалпында болуы тиіс. Соған сәйкес ... іс ... ... ... осы ... ... психикалық
бейне болып саналатындығын қазір дәлелдеудің қажеті бола қояр ма екен.
Табиғатты және ... ... ... ... түсіндірудің
бастапқы генетикалық кезеңдерінде осы сыртқы зерттеу процестері негізінде
ешқандай нәтижеге қол жетпестігі ... ... ... Бұл ... сыртқы
процестерді зерттеу психиканы зерттеудің мінез-құлықты зерттеуге ойысқанын
емес, тек психика ... ... бола ... білдіреді. Әйтпесе
бізге субъектінің рецепторларын тітіркендіретін оның миында физиологиялық
процестермен қатар, құбылыстар субъектіні қоршаған ... ... ... "объективтендірілгенін" көрсететін қандай да бір ішкі жарық ... ... ... ... ... ... жұмбақ бір "психикалық
қабілет" бар екенін пайымдаудан басқа ештсңе қалмаған болар еді.
Психолог бетпе-бет ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады деп көрсететін жоғарыда көрсетілгені
тұрпайы ... ... ... одан ... ... және ... екендігі өз-өзінен түсінікті. Әйткенімен психологиялық шындық осы
тұрпайы схемадан ... алыс ... ... өзгерістері
(мстаморфозалары) қаншалық болмасын, олар барлық жағдайларда да ... ... ... ... ... табылатын тіршілік етуші
субъектінің өмірінде жүзеге асатын болып қала береді.
Іс-әрекеттің ... және ... оның ... ... ... ... ... төтенше кең
ауқынын алға тартуда. Осылардың ішінде, ең алдымен, адам ... ... ... ... ... ... ... Ішкі және сыртқы ... ... ... тек ішкі ...... ... саналығы ассоциациясымен, олардың жалпылауымен, сөздер
айналымының қозғалысымен байланысты болған. Бұл ... ... ... ... ... ... бірден-бір зерттеу тақырыбын
құрайтын болып саналады. Бұрынғы психологиядағы жаңа бағдар ішкі психикалық
процестердің шығуы ... ... ... ... Бұл ... шешімді
қадам жасағаи И.М.Сеченов болды. Ол осыдаи жүз жыл бұрын, психологияны
заңсыз біртұтас процестерді ... ... ... деп ... ... ... қарама-қайшы қойған. Сөйтіп, психология,
Сечсновтың ... ... ... ... туындағандықтан
кейіннен "осы топтарды еш айла-әдіс жапсыра алмады". Іскс ... ... ... тиіс деп ... ол ... "ғылыми психология ... ... ... ... ... ... туралы ілім
болуы керек" деп көрсетеді.
Тарихшының міндеті — осы ойдың даму ... ... ... Ойлаудың филогенезі мен онтогенезін зерттеуге ... ... ... ... ... жаңа ... субъективті-эмпирикалық көзқарастағы ұғымдар, яғни
практикалық интеллект немесе жасанды ойлау туралы ... ... Ой ... ішкі ақыл-ой әрекетінен бұрын сыртқы іс-әрекеттің пайда болуы
көпшілікке ... ... қояр ма ... ... ... ... ... процестердің жасырын ішкі процестерге ауысуы тура,
механикалық ұғынылатындығы жөніндс болжам ... ішкі ... ... ... ... ... дамуындағы басты рөлді — психологияға интериоризация ұғымының
енгізілуі алды.
Интериоризация (ішкі психикалық әрекетке айналдыру) деп, бізге
мәлім, ... ... ... мен процестер түріне өзгеріліп,
нәтижесінде формасы бойынша сыртқы ... ... ... ... ... ... қатар спецификалық ауысуларға (трансформа-цияға)
ұшырайды — қорытындыланады, сөйлеуге ... ... ең ... әрі қарай дамуына жол ашылады, яғни сыртқы ... ... асып ... Ж.Пиажо осыған байланысты
"сенсомоторлық түрғыдан ойларға ауысуы" деп қысқаша тұжырымдаған".
Интериоризация ... ... ... және жалпы психологиялық көптеген мәселелер контексінде әбден
талдап зерттелген. Сонымен қатар бұл процесті ... өте ... ... Айырмашылықтар тек сол процесті зерттеудің
теориялық негізінде ғана емес, сол ... осы ... ... түсіндіруде
(интерпретацияда) да бар. Әрекеттен ойға ауысуды ... ... ... ... ұстанды.Кеңес психологиясында иитсриоризация
("айналу") ұымы осы процеске маңызды зерттеулер жүргізген Л.С.Выготский
және оның ... ... ... Соңғы жылдары сыртқы
(материалданған) әрекеттің ішкі (ақыл-ой) ... ... ... ... ... ... П.Я. Гальперин толық, жете зерттеді.
Л.С.Выготскийді осындай негізгі ... ішкі ... ... ... психикалық іс-әрекеттен туындайтьндығы туралы мәселеге
алып келді, бұл ез заманындағы авторлардың ... ... Бұл ... ... ... ... ерекшеліктерін
талдау барысында туған. Еңбек ...... ... жүзсгс
асырылатын, басты қоғамдық ... ... ... яғни олар ... ... және ... қарым-қатынас кезіндс дами түседі.
Осыған сәйкес, Л.С.Выготский психология ғылымының негізін салуда ... ... екі ... атап ... Бұл адам ... ... ("аспаптық") және оның басқа адамдармен өзара қарым-қатынас жасау
жүйесінс енуі. Дәл ... ... ... ... ... Адамды тек заттар дүниесімен ғана емес, сонымен
қатар басқа адамдармсн де байланыс-тыратын іс-әрекетті ... ... ... Сол ... оның іс-әрекеті өз бойына адамзаттың тәжірибесін
сіңіреді. Адамның ... ... ... ... ... ... ие ... осы жерден өтіліп, өзін қоршаған адамдармен
бірлесіп істеу процесіндс, ... ... ... ... бөлімі
ретінде қоғамдық-тарихи тұрғыда құрылған барлық тәсілдер мен ... ... ... , сол ... ... ... ... амалдарын
сыртқы қалпындағы сияқты-әрекет немесе іштей ... ... ... ... ... ... ... адамның жоғары арнайы психикалық
процестері адам мен адамның өзара әрекетінде интерпсихологиялық ретіндс
тууы ... тек ... ... ... ... орындай бастайды; сонымсн
иитрапсихологиялық процесс ауысуда, олардың ... әрі ... ... ... ... ... ... еңбегіне негізделе, тарихи қалыптасуының
нәтижесінде практикалық іс-әрекеттен ішкі ... ... ... ... даму ... ... жаңа ... жеке-дара
индивидтерінде олардың ерекше даму мәселесіне тағы бір ең маңызды ... ... Ол ... тұрды, болмысты психикалық бейнелеудс ... ... бір ... ... ... ... ... іс-әрекетіне, өз-өзіне рефлексиясында сана көрінеді. Енді сана
дегеніміз нс? Индивидуалдық сана тек ... сана мен тіл оның ... ... ғана пайда болады.
Материалдық өндіріс процесі кезінде адамдар тілді де тудырып, тіл
— тек қарым-қатынас ... ... ... қатар сол қоғамда өндірілген
мәндердің иесі болды.
Бұрынғы психология сананы психикалық процестерді метапсихологиялық ... ... ... сана әу ... болмаған және табиғаттан жара-
тылмаған: сана қоғамда туады және ... ... сана ... да, ... да ... оның проблемасы. Ал проблома — психологиялық
зерттеудің нақты, ғылыми пәні.
Сонымен, ... ... — тек ... ... ... жоспарына" енуі ғана смес, ол сол ішкі жоспардың қалыптасу процесі.
Бәрімізге мәлім, Л.С.Выготский ... ... рөлі және ... арналған зерттеу жұмыстарының алғашқы бірқатарынан кейін, сана
және оның сөздік ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша, мән де, сана да ... ... ... сыртында болмыс болады. Ақыл-ой процестері мен
ұғымдарының қалыптасуын зерттеу, жалпы алғанда, адамзаттың тудырған ойлау
тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ойлау
(және индивидуалдық сана тұтастай) құрылымы ықшамдалған логикалық амалдар
мен мәндср кеңдсу болады. Мән өз ... ой ... ол тск ... ... Дәл сол сияқты айталық, құрал әрекетті тудырмайды, ол тек оған
жанама түрде ... ... ... ... ... ... әр түрлі формада бірнеше рет өте маңызды ой желісін ... Ең ... ... қалған сөйлеудегі ойды Л.С.Выготский оның
ниеттенуінен (мотивациясынан), ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қарастыру, — деп
жазды ол, — "адамның мінез-құлқын бір өзіндік жүйемен ... ... күші деп ... жоққа шығарады".
Міне, теориялық ойдың қозғалысының нәтижесінде ішкі және ... ... ... жол ... Бұл ... ... ... өзара байланысы, осында оның шындық болмысы жүзегс асады. Бұған
сәйкес, классикалық ... ... ... ... ... ... сыртқы дүние — бұған сыртқы іс-әрекет қатысты ... ал, ... ... ішкі құбылыстары мен сана процестері ... ... ... орын ... ... бір ... ақиқаттағы заттардьщ
және оның дәріптелген, формасына ауысуы, екінші жағынан, ішкі және ... ... ... субъектіің іс-әрекеті. Сонымен қатар бұл
жаңа бір көлемді мәселесі — адамның әр ... ... ... нақты байланыс пен арақатынасты зерттсу проблсмасын алға қойды.
Бұл мәселе бұрын да көрсетілген. ... тек ... ... ғана
ол нақты мағынасына ие болды. Қазір біздің көз алдымызда ішкі және ... ... ... ... Мысалы, заттық мәселелердің іс жүзінде
қайта ... ... ... дене ... ... ... ... әрекеттігін орындалуын өзіне енгізеді. Осы ... ... ... ... — арнайы танымдық, ақыл-ой іс-
әрекеттері өзінің формасы ... ... ... ... ... ... формасы жағынан әр түрлі іс-әрекеттср
процестерінің бірігуі тек "сыртқы ... ... ... керек. Ол сонымеп қатар қарама-қайшы бағытта жүруі де, яғни
ішкі іс-әрекет сыртқы іс-әрекетке ... ... ... ... ауысу
адамның заттық іс-әрекетінің тарихи, онтогенетикалық дамуының маңызды алға
басуын құрайды. Осы ауысулардың мүмкіндігі ... ... ішкі және ... ... де ... бірдей құрылымдары бар. Ал олардың
құрылымдарының бірлігін ашу ... ... ... ғылымының маңызды
жаңалығы болып көрінеді.
Сонымен, ішкі іс-әрскст өзінің ... ... ... практикалық іс-
әрекеттен туындайды, одан бөлінбейді және оның үстіне дс туындайды, қайта
принципті, екі жақты ... ... ... жалпы
құрылымы
Сыртқы, практикалық іс-әрекеттің және ішкі іс-әрекеттің
макроқұрылымының бірлігі, ең ... ... ... ... ... ... онда оны ... мүмкіндік болады. Іс-
әрекеттерді талдау идеясы негізінен ... ... ... ... ... ... бастау алған. Құрал, құралдық ... ... ... ... ... ұғымдары ("сананың мотивациялық
аймағы") болатын. ... ... сана мен адам ... құрылымын
сипаттау үшін көптеген жылдар өтті . Ең ... ... ... елу ... ... ... Олар шектен тыс дерексіз болып көрінді. Бірақ осы
дерексіздік оның әрі ... ... ... салды. Іс-әрекеттің нақты
түрлерінің әрқайсысын: формасы, оларды ... ... ... ... олардың
эмоционалды қиналысын, уақыт пен кеңістік сипаттамасы бойынша, олардың
физиологиялық механизмі ... ... бір ... ... бір-бірінен
айырмашылығын тануға мүмкіндік болады. Бірақ бір іс-әрекеттің екінші бір іс-
әрекеттен ең негізгі ... ... ... ... ... ... дәл сол ... тақырыбы — іс-әрекетке айқын бағыттылық
береді. Осыған байланысты ұсьнылып отырған атау — іс-әрекет тақырыбы — ... оның ... ... ... ... ол материялық сияқты ғана емес,
идеал тәріздес немесе қабылданғандары ғана емес, тек ... ... ... ... Ең ... онан соң ... ... тұрады да,
не осы, не басқаша қажеттілікке сәйкес болуы ... ... ... ... ұғымымен байланыста болуы қажет. Іс-әрекеттер ... ... ... — бұл ... ... ... ... және объективті жасырын мотиві бар іс-әрекет.
Адамдардың жеке іс-әрекетінің негізгі "құрастырушысы" және оны жүзеге
асырушы ... ... ... ... Ал ... ...... тәуелді процесс. Сол сияқты мотив ұғымы іс-әрекет ұғымымен, мақсат
ұғымы ... ... ... ... мақсатқа бағытталған процестердің — әрекеттің
пайда болуы тарихи жағынан қоғамдағы адамның болмысқа ауысуы салдарынан
болды. ... ... ... ... ... ... ұжымдық енбек
әрекетінде аралық бөлімшелер қалыптасады. ... олар өз ... ... ... ... ... еңбекке
қатысушылардың іс-әрекеті оның нәтижесімен талаптандырылады, ең алдымен, ... ... ... ... ... болады. Бірақ олар өз
өнімдеріндегі үлестерін өздерінен емес, жалпы ұжымдық өнім қосындысынан
алған, яғни бұл ... ... ... нақты мысалы.
Мақсаттардың атап көрсетілуі және оларға тәуелді әрекеттердід қалыптасуы
мотивтегі бұрынғы ... ... ... алып ... мотивте ниеттену функциясы толығымен сақталады.
Бағыттау функциясы басқа мәселесі: іс-әрекетті жүзеге асыратын әрекет оның
мотивімен ниеттеледі, ... ол ... ... ... ... Нақтылы
іс-әрекеттің мазмұнын құрастырушы ретіндегі мақсатқа бағытталған
әрекеттерді атап ... ... ... ішкі қарым-қатынастарын
байланыстырушы нс ... ... ... ... Бастапқыда
көрсетілгендей, іс-әрекет аддитивті процесс болып табылмайды. Соған сәйкес
бұл іс-әрекеттің құрамына қосылатын ерекше бір ... ... ... ... ... ... ... әрекеттер тізбегі ретінде болады,
басқа тұрғыда болмайды. Мысалы: еңбск ...... ... іс-әрекеті — оқу әрекеттеріндс, қарым-қатынас іс-әрекеті — ... ... және т.б. ... Егер ойша ... ... әрекетті алып тастасақ, онда іс-әрекеттен мүлдем ... ... ... ... нақты сыртқы немесе ішкі процестер жойылса, онда ол
жақын оның ... ... ... ... одан іс-әрекеті ретінде көрінсе,
сол тәуелді мақсаттар әрекет немесе әрекеттср тізбегінің жиынтығы ... ... ... ... пен ... ... ... келмейтін
шындықтан тұрады. Бір әрекст әр түрлі ... ... ... мүмкін
немесе бір іс-әрекет екінші бір іс-әрекетке ауысуы мүмкін. Мысалы, менің
мақсатым — оның ... ... мен оны іске ... ... осы ... ... көздейтіні түсінікті, яғни ол әр түрлі ... ... ... ... ... да ... яғни бір ... әр түрлі
мақсаттарда нақтыланып, соған сәйкес әркелкі әрекеттерді тудырады.
Әрекет ұғымын адам ... ... ... ... ... біз ... қөңіл бөлуіміз керек. Іс-әрекет бірқатар
нақты мақсаттарды көздейді, ол қатаң жүйелілікпен жүзеге ... ... ... әдетте жалпы мақсаттан бөлінген жекелеген мақсаттарға
тәуелді әрекеттердің кейбір ... ... ... Осы ... ... деңгейіне тән нәрсе — жалпы мақсаттың рөлін сапалы ... ... ... сол ... оны жете түсінуден мақсат-мотивке
айналдды.
Мақсатқұрылым туралы мәселеге байланысты сұрақтар туындауы
мүмкін. Бұл ең маңызды ... ... ... ... іс-әрекет
мотивінен тек объективті теңбе-тең мақсаттар аймағы тәуелді болады.
Мақсаттарда субъективті атап ... ... ... ... ... қол ... жақын арадағы нәтижені жете түсіну, қажеттілікті
қанағаттандырудағы ... ... аса ... ... ... ... жағдайда немесе педагогикалық экспериментте біз
үнемі сыналушының алдына ... ... ... ... ... ... зерттеушінің көзіне түспей қалады. Тек Ф. Хоппенің әйгілі
тәжірибесінде ғана бұл процесс бір ... ... да, ... ... ... ... өмірде — мәселе ... ... ... сол ... ... іс-әрекетінің алға басуындағы
манызды кезеңі ретінде ... Бұл ... ... ... ... ... қызметтері дамуын салыстырайық.
Ең алдымен, екі жағдайда да ... ... ... оны өз ... ... өте ... Олар объективті жағдайларға байланысты берілген. Сонымен қатар
мақсаттарды атап ... әрі жете ... ... не ... ... ... кезеңдік іс болып саналмайды, ал дұрысын айтқанда, мақсаттардың
әрекетпен мақұлдануы ... ұзақ ... Бұл ... ... индивид "өзі
әрекет етпейінше, өзінің әрекет ету мақсатын анықтай ... ... ... ... тағы бір ... жағы ... ... мұнда жетістікке жетудің шарттары атап көрсетіледі. Бірақ бұған
айрықша тоқталу ... адам ... ... ... ... ... жанама жоғары көрінісінде, оларды талаптандырушы ... ... ... жеке ... іс-әрекетті талдау болады.
Одан кейін саналы мақсаттарға тәуелді процестер — ... ... ... ... мақсаттарға жетудегі жағдайларға тікелей тәуелді
операциялар.
Осы "бірліктер" адам іс-әрекетінің макроқұрылымын ... ... ... алып ... талдаудың ерекшелігі оның нақты іс-
әрекетті элементтерге бөлшектеуге қолданылатъндығында емес, ол оның ... ... Тек адам ... ... ... өзі талаптанудың, мақсаттардың, құрал-жабдықтардың қасиеттерін
иемденуге қабілетті; осы ... ... алып ... онда ... ... болу ... айрылады. Мысалы, құрал-жабдықты мақсатпен
байланысынан тыс қарастырса, әрекеттің байланысынан тыс ... ... ... ... ... ... оның ішкі ... байланысын талдауды талап
етеді. Осы берілген жағдайда әңгіме әрекет ... ... ... ... ... ... ... біз өте қарапайым сұрақтарға жауап бере
алмай-мыз. Сонымен қатар іс-әрекет үнемі ауысулар ... ... ... ... ... мотивін жоғалтьп, әрекетке несесе басқа іс-
әрекетке айналуы мүмкін, сол сияқты, керісінше, әрекет ... ... ие ... ... бір ... айтылуы мүмкін. Ең соңында, әрекет
мақсатқа жету тәсіліне айналып, әр ... ... ... асыратьш
операцияға айналуы мүмкін.
Іс-әрекет жүйесінің жеке ... ... ... алатындығында. Сол сияқты жалпы анықталған мақсатқа ... ... ... ... ... тұтас әрекет бірқатар жүйелі
әрекеттерге ... бұл қиын ... ... ... ... көмегі ерекше көрініс табады. Қарама-қайшы процесс — ... ... Бұл ... ... ... ... нәтижелер
өзара бірлесіп, субъектінің процесті ұтылуы тоқтатылады. Мұндай бөлшектеу
мен, керісінше, ... ... ... ... де ... ... ... қолдарымен жазылғаи мәтін оның қабылдауьнда
жеке әріптерге, тіпті сызу элементтерінің жеке бөлшектеріне бөлінеді, ... ... ... ... ... тіпті сөйлем шығады.
Аспапсыз көздің алдында іс-әрексттіц бірліктерінің жеке ... ... ... ... ... ... да, сол сияқты
тікелей қаралуы да (интроспективтіде) анық керінбейді. Бұл процесті зерттеу
үшін ... ... ... ... ... ... (өлшсу аспабы)
анықтауға болады. Бұндай инди-каторлардың қатарына ... ... Ол, ... көрсеткендей, графикалық әрекеттерді іске
асыру барысында оның құрамына кірген "бірліктердің" көлемін анықтайды .
Іс-әрекетті құрайтын оның ... ... ... ... ... бірінші дәрежелі мәнге ие. ... бірі — ... ... ... жағынап ішкі және сыртқы болатындардың қосылуы,
бірігуі. Мұндай ... ... ... ... ол ... құрылының
"жалғасуы" бойынша тура жүретіндігі.
Жеке іс-әрекеттер бар, олар ішкі болып табылады. Оларға, ... ... ... ... ... ... жауап беретін ішкі
іс-әрекет өзнің формасы жағынан сыртқы процестермен жүзегс асырылады. Бірақ
бұл тек ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, тек
оның жеке элементі болмайды. Сол сияқты сыртқы ... ... ... жүзеге асыратын әрекеттер мен операциялар ішкі, ақыл-ой
процестерінің формасьнда болуы мүмкін, бірақ ол тек қана ... ... ... ... ... ... Мұндай негіз интериоризация мен
экстериоризация процесінде жатыр. Олай ... бұл ... ... ... ... білдіруші еді. Іс-әрекетте әрекет пен
операциялардың бөлінуі оны талдаумен тәмамдалмайды. Іс-әрекеттің және оны
реттеуші психикалық ... ... ... зор ... ... Бұл ... ... қажет етпейді. Мұндағы мәселе — ... ... ... байланыстыратын психикалық көрініс жәнс мидың
физиологиялық процесінің арасындағы шынайы қарым-қатынасты табу. ... ... ... көптеген психологиялық еңбектерде
қарастырылуда. Жоғары жүйке іс-әрекеті іліміне ... ... ... жағынан толық баяндаған. Ол физиологиялық пен психикалық бір
деген ойды дамытты; атап айтқанда, рефлекторлық бейнелеуші ... ... әр ... ... ... Сонымен қатар оны психологиялық
тұрғыдан зерттеу оның физиологиялық зерттеуінің логикалық жалғасы, — ... ... ... ... психология
психикалық және физиологиялық ... ... ... ... ... ... іздер" деген ақылға сыймайтын
теория туды, яғни осы ... қай ... ... проблеманы шешуден бас
тартатын. Басқа баламаның мәні — бұл ... пен ... ... бас ... ... ... жасауды жалғастырьтп, оны
физиологиялық деңгейде тарату. Бірақ ол үшін қалыптасқан психология мен
физиологияны қарама-қарсы ... және олар әр ... ... ... ретінде қабылдаудан бас тартуымыз керек.
Мидың функциялары мен механизмдері физиологияның негізгі шүғылданатын ... да, бұл ... мен ... психологиялық зерттеуден тыс
жатқан нәрселер деп түсінбеу керек. Мұндай ... ... ... ... ... сонымен бірге одан бетер күнәға,
психикалықты мидың қызметінен бөлініп тастау ... ... ... ... өзара байланыстырушы нақты қарым-қатынастар ... мен ... ... Физиология алға басуды
физиологиялық талдаудың ... ... ... деңгейіне
соғады, басқа жағнан тек физиологияның дамуы биохимиялық ... ... ... жалтырып, психофизиологиялық проблематика да психологиялық
білімніц дамуьшан туындайды деп ... ... ... ... үшін ... ұғым ... ... шартты рефлекс ұғымының өзі ... ... ... И.П.Павлов атаған болатын, ... ... ... психология өз кезеңінс жуықтау ... ... ... анықтайды, ал физиология өз кезеңінде бұл міндетті
алға жылжытуға ұмтылады — ... ... ... ... ... ретінде түсіингісі ... ... ... ... психологиядан физиолоғияга қарай жылжып отырады. Ал ... ... ... ... уақыт тапшылығы, дәлдікке деген
жоғары талап, таңдамалылық және т.с.с. жағдайында жүретін ... ... ... ... ксздегі мәселе мүлдем басқа. Бұл ксзде ... ... ... арнайы мінідеті ретінде психофизиологиялық
деңгейдегі оның талдауын қосады.
Іс-әрекетті элементтерне ажырату, олардың уақыттық ... ... ... ... ...... ... қойылып отырған мәселелердің бірі. Қарапайым операциялар туралы
ұғымдар психологиялық емес, ... ... ... ... мағынада
енгізілді.Осығанбайланысты соңгы жылдарда іс-әрекет талдауының
"микроқұылымдық" ... ... Оның ... іс-әрекетке
(психологиялық) және сандық (ақпараттық] тәсілдерді біріктіруден тұрды1".
Әрине , ... ... ... ней ... де ... ... экстра-церебралдық қатынастан
интрацеребралдыққа өту мәселесін алға ... ... Мен ... көрсеткендей,
бұл мәселе тікелей салыстыру жолымен шешілмейді. Оның шешілуі ... ... ... ... ... шығады, осында субъектінің ... ... ... — оның миы, ... және ... ... ... өтеді.
Олардың қызмст ету процестерін басқаратын заңдар, әрине, көрініс беріп
тұрады, алайда біз олар ... ... ... тек ... адам ... ... ... ғана мүмкін болатын заттық іс-
әрәкеттер мен бейнелердің өздерін зерттеуге кірісергс дейін ғана әрекет
етеді.
Зерттеудің ... ... ... ... өту ... ... де ... дәл осындай күйде тұрса керек: тек мұнда осы ... ... ... көшу ... ... іске ... зерттеу кезеңінен объективтік-тарихи зандарға байланысты
қоғамдағы бірлескен қызметімен жүзеге ... ... ... ... ... адам іс-әрекетін жүйелік талдау сондай-ақ қажетті түрде деңгейлік
бойынша талдау болып та саналады. Міне, осындай талдау физиологиялық, психо
логиялық және ... ... ... ... мүмкіндік беріп,
бір-біріне тең сияқты етіп түйістіреді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психиканың рефлекторлық сипаты6 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
Unix операциялық жүйесі18 бет
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау61 бет
«Балалар ойынының жіктелуі.Шығармашылық және ережелі ойындар. Мектеп жасына дейінгі балалардың сюжеттік-рөлдік ойындары»7 бет
«Достық» қонақ үйі10 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Іс - әрекет және оның құрылымы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь