Эмоционалдық кері әсерді зерттеу

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

І.ТАРАУ.
1.1.Эмоционалдық кері әсерді зерттеудің қалыптасуы
1.2. Оқушылардың шамадан артық эмоционалдық зорлануына негіз болатын қиындықтар
1.3. Оқушылардың шамадан артық эмоционалдық зорлануына негіз болатын қиындықтар
ІІ..ТАРАУ.
2.1. Жеткіншектердің эмоционалдық жағдайына байланысты мінез үйлеспеушіліктерін коррекциялау
2.2. Мазасыздану және депрессияны анықтау шкаласы

ІІІ. Қорытынды

IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жеке адамның эмоциялық жағдайының тұрақты болуы оның өмір сүретін ортасына, экономикалық және ғылыми техникалық жетістіктеріне байланысты екені ҚР Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында балаларға салуатты өмір салтын үйретіп, «әр оқышының білімі мен қабілет деңгейінің тиімділігін» /1/ арттыру қажет екендігі көрсетілген. Оқушылардың жеке тұлғалық даму ерекшеліктерін дер кезінде диагностикалау, олардың эмоционалдық жағдайында нормадан ауытқуы байқалған кезде көмек көрсету көкейкесті мәселердің бірі болып отыр. ҚР Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында балалардың эмоционалдық жағдайының ауытқулары қандай себептермен байланысты екені келесі сөздермен айтылған: «Біріншіден, осы өңірде тұрақсыздық пен діни экстремизм етек жая бастауы. Екіншіден, географиялық орналасуы жағынан алғанда Қазақстан бел ортасында тұрған өңірде есірткі таратудың тыйылмай отыруы» /2/. Эмоцияның теріс көріністері ерекше дамуымен байланысты өзгеге қиянат зорлық көрсету, нашақорлық, токсикомания, адам бойында кері әсердің жиылуы, агрессивтілік әрекеттің бой көрсетуіне алып келетіндігі психологияда дәлелденген.
Психологияда балалардың жас ерекшеліктерімен байланысты орын алатын эмоционалдық тұрақсыздықтар көптен бері зерттелінуде. А.Адлер /15/, Л.С.Выготский /28/, Л.А.Орбели /45/, Г.Селье /85/, Дж. Доллард, Л.Берковитц, С.Розенцвейг, К.Роджерс /45/, Ө.Тлеуқабылұлы /76/, К.Юнг /97/, В.Франк /91/, Ф.Перлз /25/, Изард /44/, З.Фрейд /90/ Э.Фромм /92/, Қ.Жарықбаев /40/ т.б. көптеген ғалымдар еңбектерінде эмоционалдық жағдайлардың аныќтамасы мен сипаттамасы, эмоционалдық зорланудың пайда болу себептері және одан шығу жолдары талданған. Осының негізінде мектеп жасындағы балалардың бойында кездесетін агрессияның айќын дәлелдемелері арќылы түрлері көрсетілген. Оқушылардың мектеп табалдырығынан аттауымен байланысты көптеген жаңалықтарды меңгеруімен байланысты, бала өміріндегі кризистік даму кезеңдерімен байланысты орын алатын қиындықтар олардың мінез-құлқының кейбір көрсеткіштерінің шамадан артық дамып кетуі, мазасыздануының, агрессиясының орын алуы байқалады. Осы құбылыстардың ерекшеліктерін зерттеушілер К.Леонгард, Л.В.Личко, Р.Д.Шмишек, Филипс, Басс және Дарки т.б. жан-жақты зерттеп, оның типологиясын жасаған. Аталған зерттеулер нәтижесін оқушылардың шамадан артық золаруын болдырмау және осы жағдайдан шығару барысында тиімді пайдалану жолдары анықталған.
Оқушыларда шамадан артық зорлану орын алғанда оларға нақты көмек көрсету жолдары мен құралдарын анықтау қажет болғандықтан біз дипломдық зерттеу тақарабын «Оқушылардың шамадан артық эмоционалды зорлануы және одан шығару жолдары» деп анықтадық.
1.Абрамова Г.С. Практическая психология. - М.: 2001.
2.Айғабылов Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. – Алматы, 1972.
3.Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. - М.: 1981.
4.Анастази А. Психологическое тестирование. В 2 т. М., 1982.
5.Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. - М.: 1984.
6.Афанасьева Т.М. Семья. Жоғары сынып оқушыларына арналған кітап. Алматы: Мектеп, 1985.
7.Айзенк Т.Дж. Проверьте свои способности – М., 1972.
8.Аткинсон Р. Человеческая память в процессе обучения – М.,1980.
9.Альманах психологических тестов – М., 1995.
10.Әтемова Қ.Т. Оқушылар бойындағы гумандық қасиеттерді қалыптастырудағы отбасының рөлі. – Алматы: 2000.
11.Бодалев А.А. Личность и общение – М., 1995.
12.Брунер Дж. Психология познания – М., 1977.
13.Божович Л.И. Проблемы формирования личности – Воронеж, 1995.
14.Бекмұратова Г.Т. Мінез-құлқында ауытқушылықтары бар балалардың ерекшеліктерін психологиялық тұрғыда зерттеу. - Алматы: 2005.
15.Битянова М.Р. Практическая психология. - М.: 1997.
16.Байярд Р.Т., Байярд Д. Ваш беспокойный подросток: практ. Руководство для отчаявшмхся родителей. Пер. С англ. – М: Просвещение, 1991.
17.Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. - С-Пб.: 1998.
18.Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. - М.: 1991.
        
        Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
І-ТАРАУ.
1.1.Эмоционалдық кері әсерді зерттеудің қалыптасуы
1.2. Оқушылардың шамадан артық эмоционалдық зорлануына негіз болатын
қиындықтар
1.3. Оқушылардың шамадан артық ... ... ... ... ... эмоционалдық жағдайына байланысты мінез
үйлеспеушіліктерін коррекциялау
2.2. Мазасыздану және депрессияны анықтау шкаласы
ІІІ. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... болуы оның өмір сүретін
ортасына, экономикалық және ғылыми техникалық жетістіктеріне байланысты
екені ҚР Президент Н.Ә. ... ... ... ... ... өмір ... ... «әр оқышының білімі мен қабілет
деңгейінің тиімділігін» /1/ арттыру қажет ... ... жеке ... даму ерекшеліктерін дер ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсету көкейкесті мәселердің бірі болып отыр. ... Н.Ә. ... ... ... ... балалардың
эмоционалдық жағдайының ауытқулары қандай себептермен байланысты ... ... ... ... осы ... тұрақсыздық пен діни
экстремизм етек жая бастауы. Екіншіден, географиялық орналасуы жағынан
алғанда ... бел ... ... өңірде есірткі таратудың тыйылмай
отыруы» /2/. Эмоцияның теріс көріністері ерекше дамуымен байланысты
өзгеге ... ... ... ... ... адам ... әсердің жиылуы, агрессивтілік әрекеттің бой ... ... ... дәлелденген.
Психологияда балалардың жас ерекшеліктерімен байланысты орын алатын
эмоционалдық тұрақсыздықтар көптен бері зерттелінуде. А.Адлер ... /28/, ... /45/, ... /85/, Дж. Доллард,
Л.Берковитц, С.Розенцвейг, К.Роджерс /45/, Ө.Тлеуқабылұлы /76/, ... ... /91/, ... /25/, ... /44/, ... /90/ ... ... /40/ т.б. көптеген ғалымдар еңбектерінде ... ... мен ... эмоционалдық зорланудың пайда
болу себептері және одан шығу ... ... ... ... ... ... ... кездесетін агрессияның айќын
дәлелдемелері арќылы түрлері ... ... ... ... ... ... ... меңгеруімен
байланысты, бала өміріндегі кризистік даму кезеңдерімен байланысты орын
алатын қиындықтар олардың мінез-құлқының кейбір көрсеткіштерінің ... ... ... мазасыздануының, агрессиясының орын алуы байқалады.
Осы құбылыстардың ерекшеліктерін зерттеушілер ... ... ... Басс және ... т.б. жан-жақты зерттеп, оның
типологиясын жасаған. Аталған зерттеулер нәтижесін ... ... ... ... және осы жағдайдан шығару барысында тиімді
пайдалану ... ... ... ... ... орын ... оларға нақты көмек
көрсету жолдары мен құралдарын анықтау қажет болғандықтан біз дипломдық
зерттеу тақарабын «Оқушылардың шамадан артық эмоционалды ... ... ... ... деп ... ... кері әсерді зерттеудің қалыптасуы
Сезімдер - өте күрделі психикалық процестердің бірі. Сезімдер адамның
тіршілік ... ... ... байланысты сан алуан
формаларда көрінеді. Адам сезімдері тарихи-әлеуметтік сипатта ... ... ... ... байланысты, оның әрекеті де қоғамдық саналы
әрекет, сондықтан оның ... де ... ... ... сезімнің
мазмұнын қоғамдық болмыс белгілеп отырады. Сезімдерден эмоцияларды айыра
білу қажет.
Сыртқы дүние заттары мен ... ... ... ... ... пайда болып отыратын психикалық
процестің түрін сезім деп ... /38/. ... ... ... ... ... жағымды және жағымсыз түрде өтеді:
қуану, шошыну, абыржу, наздану, мазасыздану, ... ... мен ... ... сапалық ерекшеліктері бар. Олардың
сапасын көрсететін осындай ерекшеліктердің бірі – қарама-қарсы, полярлық
сапалықтар деп ... ... ... ... Олар өз ара екі полюске ажырасып, біріне-бірі қарама-қарсы
мағынада болады.
Сезімдердің ... ...... ... және ... көрініс
беруіне байланысты. Адамға ерекше күш беріп, әрекетке ұмтылдыратын,
көтеріңкі сезімдер стеникалық (стен – грек ... ... ... ... ... деп аталады, ал адамды күшінен айырылтып, барлық ... ... ... ... ... ... - ... деп
атайды.
Шамадан тыс күшті тітіргендіргіштер адамда көбінесе қолайсыз
эмоциялар туғызады. Адам ұдайы ... ... ... оның ... ... ... ... осылайша шамадан тыс зорлуын психологияда
стресс (стресс - ағылшын тілінде шамадан тыс ... ... ... ... ... белгілейді. Стресс үш түрлі жағдайда байқалып
отырады. Оның алғашқы көрінуі мазасыздану кезеңі деп аталады. Ағзаның
күшті тітіркендіргіштермен ... ... ... оны ... ... ... ... кезеңі деп аталады. Адам сырттан келетін ... ... ... ... ... ... әрекет жасаудан қалады.
Мұндей қолайсыз әсер жүйке жүйесінің жұмысына да, дене күшіне де ... адам ... ... ... ... ... қадағалап,
реттеп отыруы қажет.
Сезімнің бұл ... ... ... ... ... ... қарсы алу кезінде айқын көрініп отырады. Сезім
адамның бүкіл ... оның жеке ... ... ... ... әр ... эмоциялары мен сезімдері оның
қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ... мен ... көлеміне, санасы мен ерік ... ... ... мен ... ... өмір ... ... орны
үлкен. Әр адам өз алдына қойған мақсатын орындау жолында, өмір үшін
қүресте күшті сезімдерсіз табысқа ... ... ... ... ... солғын болуы іске кедергі жасайды. Адам не үшін күрессе, соны
жан-тәнімен жақсы көріп, неге қарсы күрессе, соны ... жек ... ... айтылған эмоциялардың барлығына ортақ басты бір ... ... сан ... ... ... ... ... Ч.Дарвин осы
күнгі адамда байқалатын мәнерлі қозғалыстардың біразы біздің ерте кезде
ата-бабалаларымыздың тіршілігінде елеулі орын алған әрекеттің ... ... ... ... ... адам ... жұдырығын түйіп
тістенеді, қабағын түйіп бұлығады, ... әзер ... ... делдиіп
кетеді, жүрегі тарс-тұрс соғады. Осындай ... ... ... шығу ... бар. Бұл ... ... ... алдында тұрған жауларымен айқасқа түсейін деп ... ... ... ... ... болады. Ертедегі адамдар жабайы
аңдармен арпалысқа түсердің алдында денесін соған бейімдеп алып, сонан
соң жауымен ... ... ... ... үшін ... көріністер
дөрекі, ебдейсіз қимылдар қимылдар болып табылады. Мұндай ебдейсіз
қимылдар мәдениетті адамдар қылығына ешқандай сыйысымсыз ... ... ... сотқар, ызақор, кекшіл адамдар бір табан жақын тұрады.
Адамдардың сана ... ... ... оның ... да мәдениетке
түседі, үйлесімді бола бастайды.
Адамның эмоциялық жағдайы оның темпераментімен байланысты
екенін, стресс жағдайының адам өмірінде ... өте ... ... қазіргі
кезде көбірек көңіл бөлінуде. Оған тоқталардың алдында бұл ауыртпалық
туралы түсінік қазақ халқының арасында ... ... ... Өтейбойдақ Тлеуқабылұлының «Шипагерлік баян» атты еңбегінде
стресс туралы, «Ұшынымдар» - деген тақырыппен, ... ... ... ... ... ... ... ризыған тергегі
адамзатының әрбірінің өмірлеуі біркелкі болмаулығы шарт. Кейде өтерден
«Шопан үсті боз торғайға ... ... ... бұл ... ... ... ел басына лан туылып, қыз қатын, шаңырағы отын
болмақ»-деп көрсеткен.
Эмоциялық шокты – ... ... ... былай
сипаттайды: «... әуелі тұрса тұрған күйі, отырса отырған ... ... ... бежірейген күйі қатып қалған тақылетті болмағы ... ... ... ... ... сезбейді. Тіпті түртсең
қозғалым, қарау тақылетті пенделік тіл алысымдық ұштасымдылық көрсетуге
шамасы келмек емес, жетпек емес» деп сипаттама ... ... ... еңбегінде тұлғадағы қандық
аңғақтық бейімдер» - деген ... адам ... ... ... ... қандық аңғақтық ысқытық бейім; 2) қандық аңғақтық суықтық бейім;
3) қандық аңғақтық қоюлық бейім; 4) ... ... ... ... ... ... уылмалық бейімі (нілсіз бейім деп те ... ... ... ... ... ... оны былай көрсетуге болады:
1. Қаны ыстыққа бейімі. Дене бітімі енгезердей, өңі шиедей қызыл,
сабырлы, көп ... аз ... ... ... ... ұстамды келеді. Бұндай адамдар Гиппократтың
жіктеуі бойынша флегматиктерге жақын.
2. Қандық аңғақтық суықтық бейімі. Қараторы өңді, қара ... ... ... ғана жөн ... ... ... «сөйлемділік таласқы кеуде қарағай деулік
тақылеттілер» - дегенінен өңі қараторы қара, денесі ... ... ғана жөн ... ... мен біліктілігін
көрсете білетін, ... ... ... ұғамыз. Бұларды
Гиппократтың «сангвиниктеріне» жатқызуға болады.
3. Қаны ... ... Өң ... ... көзі шатынап, терісіне
симай әрнәрсеге соқтыққыш, қараптан қарап тұрып ашушаң, ... ... ... сөз ... ... болымсыз нәрсе үшін
өш алуға бейім, басқа адамды өлтіруге аңсары ауғыш, ... ... ... ... ... Бұл ... ... Қаны қоюлыққа бейім. Үйден көп ұзақ шықпайтын, үйкүшік, шілденің
ыстығында қаңтардың суығындағыдай үстінен киімін тастамайтын, суық
тисе жалпағынан түсетін, маңдайы ... ... ... ... аз ... ... ... бойынша меланхоликтерге
жақындау келеді.
5. Қаны буылмалыққа бейім. Өң-әлпеті әртүрлі ... ... да, ... ... көз ... солыңқырайды. Әдетте диагноздың тура
тұжырым жасау мүмкіншілігі болмаса, көп сезілмейтін, ... ... ... ... ... Кейбіреулері не
болса соған тез ренжиді. Бұдан біз Өтекең бабамыз қояншық дертімен
ауыру сипаттамасын беріп отырғанын аңғарамыз.
6. Қаны уыттылыққа бейім. Өңі ... көз ... ... ... ... үп еткен желге ұшып кетердей арық, бет әлпеті жып-
жылтыр, кейбіреулерінде өрмекші ... ... ... Қолмен ұстағанда бұлшық еттері болбыр, жүріп-тұруға
еріншек, дауысы тым әлсіз. Кейбіреулерінің қан ... ... ... тым қиын ... организмде ауыр бүліністер туындатуына
әкеледі. Мұрны қанау, басы ауырғыш, қатты семіру, мәңгүр болып
орнынан қозғалмау ... ... ... қанның шіруі мен
сөлдің нілсізденуіне бейім. Бұдан біз автордың қуалайтын ауруларға
бейімділігі бар адамдарды сипаттап ... ... ... ... сапалардің жетекшілерінің бірін жүрек
сезімі деген. Сезім ... ... ... орын алатындығын көрсете
отырып, сезімді жүрек қасиеті, ол – адамның өмір сүруінің ... ... ... қан ... ол – ... тұрағы, мекені, онсыз өмір жоқ
деп көрсетеді. Эмоционалдық көңіл күйінің ... ... ... ... қимылдар мен физиологиялық өзгерістерге үлкен көңіл
бөлді.
Жылы сөз бен күшті сезім адамның физиологиялық ... ... Абай ... ... мен ... ... тамаша
көрсеткен.
Білектей арқасында өрген бұрым» деген өлеңінде:
Егерде қолың тисе білегіне,
Лүпілдеп қан ... ... таяп ... ... бу ... ... ақын сезімнің адамның тұла бойына тигізетін әсерін көрсеткен.
Мұнда Абай адамның сезімдері ... ... яғни ... ... мен ... адамға тигізетін әсері арқылы пайда
болатындығын көрсетіп отырғаны байқалады.
Абай кейбір өлеңдері мен өнеге-үлгі сөздерінде жеке ... ... ... ...... сергектік пен күш-қуат беретін жағымды сезімдердің
бірі. Ол ... ... тән ... болып табылады.
Адам қартайған сайын, онда жағымсыз сезімдер көбейеді. Алайда адал
еңбек ету адамға қашанда қуаныш, бақыт ... – адам ... ... ... бірі ... ... – адамға қажетті нәрсе, бірақ пайдасыз, орынсыз күлкі зиянды болып
табылады. Сондықтан ... ғана күлу ... ... ... рақаттанып,
ләззат алуынан туғанда ғана жақсы (орынды) күлкі болып табылады. Ал
біреудің қайғысына ... ... де ... ... ... адамның
қайғысына ортақ болып, жәрдемдесу керек. Қулықпен сүрген өмір - өмір
емес, тек ... етіп жүру ... ... өз ... мен ... адал өмір сүру ... адамға қашанда бақыт ала ... ... ... ғана шын ... ... бола ... «Көкірек толған қайғы кісінің өзіне де билетпейді, бойды
шымырлатып, ... ... я ... жас ... ... я тілден сөз болып
ағады».
Абай ашуды қайратпен байланысты талдайды: «Қайратсыз ашу – ... ... – тұл, ... ... – тұл» - ... Егер ашулы адам
айқайлап, дауыс көтеріп, шаптығып кететін ... оның ... ... ... ... адам үндемей, сазарып отырып алса, міне, сондай
адамнан сақтану керек: оның арты ... ... ... ... сөзі аз ... ыза ... ... болғаны; егерде аузынан қара
қан ағызса, домбыт мақтаншақ», - деп жазады. Дүниеде ... ... ... ... та ... емес ... еске сақтай отырып, оған
қарсы күресу керек. ... кім ... ... ... қайратсыздық,
дүниеде еш нәрседе баян жоқ екені рас: жамандық та қайдан ... ... қары ... ... қыстың артынан көгі қалың, көлі мол ... ... ме ... - дейді Абай.
Ұят. Абай ұяттың екі түрі бар (надандықтан болатын ұят, ... ... ... деп көрсетеді де, олардың әрқайсысын сипаттап, ұялу және деген
нәрсе адамгершіліктің маңызды ерекшеліктерінің бірі болып табылады: ұят
адамның табиғатына зиянын тигізеді деп ... «Бір ұят бар ... ... жас бала сөз ... ... секілді, жақсы адамның алдына
жазықсыз-ақ, әншейін жолығысудан ұялған секілді,... ақылға теріс жазығы жоқ
болса да, надандықтан бойын көрсетіп, шешілмегендік қалып, ... ... ұялу – ... ... ... орын ... шамадан артық психоэмоционалдық
зорлануының көрініс беру түрлері
Жас балаларда психоэмоционалдық зорлану немесе стресс тез ... да, ... ... өте ... Ал ... әсіресе қартайған
адамдарда ол көпке созылып жүйке арқылы ішкі мүшелердің қызметін бұзады,
көбінесе ... ... ... әлсіретеді.
Нәрестелерде қозу қарқыны тежелуден жылдамырақ және ... ... ... оңай тез туып, тез өшеді.
Мектеп жасындағылардың, әсіресе бастауыш сынып оқушыларының стресс
жағдайы жиі кездеседі, өйткені бұрынғы ... ... ... ... ... ... оқуы ... жүйесіне біршама салмақ түсіріп,
қинайды.
Мектепте оқитын балалардың оқу белсенділігіне ... ... ... әртүрлі болатыны байқалған. Л.И.Прихожанның
/36/ ... ... ... ... ... ... оқитын
оқушылардың психоэмоционалдық жағдайы тұрақты болады да олардың саны 54
%. Нашар ... ... ... балаларда психоэмоционалдық жағдайының
нашар болатындары - 20%-ке жақын болып, олардың басым ... ... ... ... жағдайында жүретіндігі дәлелденген.
Осы көрсетілген ... ... мен ... қарым-қатынасқа
икемділігінің нашар болуының өзара қатынасы балалардың сынақ жұмыстарын
орындау барысында, тақта алдында жауап берген кезінде айқын көрінеді.
Бастауыш ... ... жиі ... ... ... байланысты орын алады. Өсіп дамып келе жатқан бала
бойында ... ... ... ... Осы бір көп ... ... және ... жақтарымен қатар елеусіз мінез көріністері де бала
бойында болады. Бала мінезінің ... ... ... ... ... шынайы адалдық, жақсы-жаманды
айыра білушілік, алдағы өмір жолына ұмтылушылық жатса, ал ... ... ... өтірік айтушылық, өзімшілдік, беймазалық,
ұшқалақтық сияқты қасиеттер жатады. Бала ... ... ... ... ... өзіне-өзі сын көзбен қарап, мінездегі
кемшіліктерді ... ... ... ... ... ... шығу үшін ... болуы мен іскерлігі жатады. Егер кішкентай
кезінен бала ... ... ... ... ... ол ... ... бір сөзді, батыл жүректі, табанды болып
ер жетеді, ал олардың бойында ынжық мінез ... ... ... ... ... ... мылжындық мінездерге
айналады. Бала өскен сайын көп көріп, естіп білуге ұмтылады. Өз ... ... ... ... ... ... ... мінез-
құлық көріністері қалыптасады.
Мектепке дейінгі жас кезеңінде балалардың ... ... ... ... ... алу ерекшеліктеріне
байланысты бала психологиялық дамуында әр түрлі жағдай орын алуы ... ... ... ... берген және осы симптомы барлардың
мектепке ... ... ... ... мектептік қарым-
қатынасқа және оқушының күнтәртібіне адаптациядан өтуі қиын болады.
Депривация (жетіспеушілік деген мағнаны ... орын ... ... бірнеше түрге бөлінеді:
1. Сенсорлық депривация баланы қоршаған сыртқы ортаның аз ... ... аз ... ... ... Баланың жаңалықтарға қызықпаушылығымен және танымдық
қажеттілігінің шектеулілігімен сипатталады. ... ... ... ортада болып жатқан неше ... ... ... бағдарламаларға деген
әуестігі шектелген болып, олар ... ... ... онша ... ... ... жаңалықтарға селқос
қарайды. Нәтижесінде балалардың оқу процесіне де қызығушылығы
төмендейді, ынжық мінез көрсетеді.
2. Когнитивтік депривация керісінше, қоршаған орта заттары мен
құбылыстарының ... ... ... ... танып
білуге, мазмұнын ұғынуға мүмкіндік бар екеніне бала түсінбей
қалады, сондықтан ... ... ... ... және
қажеттілігі дамымаған болады. Мұндай ерекшелік байқалған
балалар оқу ... ... ... ... ... жан-жақты меңгеруге деген қабілеті төмендейді.
Нәтижесінде ... ... ... деген құштарлығы онша
көрініс бермейді, ал жақсы оқитындарға қазғаншақтықпен қарап,
ескертулерге дөрекілік ... ... ... ... өзіне эмоционалдық жақын
адамынан айрылуымен, ата-анасы немесе олардың орнында болған
туысқандарымен ... ... ... ... ... Эмоционалдық депривация өкімет ... ... ... ... ... түрі ... ... Отбасында тәліс-тәрбие көрген
балалардың да ішінде эмоционалдық жүйесі онша ... орын ... ... арасындағы келіспеушілік,
ажырасу т.с.с. себептермен байланысты орын алады. Балалар
өздерінің отбасындағы жағдайынан ... ... ... ... шектеп жүреді. Жағдайы жақсыларға
қызғаншақтықпен қарап, ... ... ... Әлеуметтік депривация баланың ден саулығымен байланысты өзіне
тән ... ... ... ... ... ... ДЦП, сал ... қабыну тағы басқа сырқаттардың салдарынан кейбір
балалар ойын шағындағы өздерінің құрбыларымен қимыл ... ... ... ... өзін кем ... ... Сондықтан олра басқалардың саулығын қызғанып,
өмірге ренжіш күйде болып жүреді де, өздерін ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің барлығы балалардың ... ... ... ... ... ... зорлану жағдайына
алып келуі мүмкін. Сондықтан балаларды дер ... осы ... ... ол ... ... жағдайында болып, баланың неше түрлі
қырсық мінез көрсетуіне алып келеді.
Шамадан артық эмоционалдық ... ... ... жиі
кездесетін ауытқу – агрессивтілікке алып келеді. Агрессия дегеніміз өзге
адамдарға болмаса жануарларға себепсіз зиян ... тура ... Ал ... – бұл жеке ... мінез-құлықында көрініс
беретін стрессогондық жағдайдан өзін-өзі қорғау реакциясы болауы мүмкін.
Бастауыш сынып оқушыларының агрессивтілігінің ... ... ... байланысты.
Бала агрессиясын зерттеушілер оған әр ... ... ... ол ... ... орта құбылыстарынан өзін қорғауға арналған
тұқым қуалаушылыққа негізделген қасиет деп ... ... ... ... өзі өмір ... ... ... роль атқаруға
бағытталған әрекет (Моррисон) деп түсіндіреді. Агрессияны фрустрациямен
байланыстыратын теориялар да бар ... Дуб, ... ... жеке ... ... ... қатынаста деструктивтік
әрекетке жақындығын белгілейді.
Деструктивтік әрекет дегеніміз – адамның ... ... ... ... ... ... ... белсенділігі. Сондықтан агрессияның
оң және теріс көріністері бар екендігін жақсы түсіну қажет. Мысалы,
адам өз өмірін ... ... ... ... ... ... ... қауіпті жоюға бағытталған агрессияны ақтауға болады. Сонымен
қатар, ешқандай ақтауға болмайтын агрессия байқалуы мүмкін. Барлық ... ... ... ... әр ... ... ... Агрессиясы өте төмен немесе мүлдем жоқ болса, ол адамның қорғаныс
функциясы төмен болады да ол енжарлық, иланушылық пен конформдылыққа алып
келеді, ал ... ... ... өте ... ... ... да ол
шатақ мінезділікке, конфликтіге, қоршаған ортамен өзара түсініспеушілікке
әкеледі. ... ... ... ... бағаланады:
агрессияның пайда болуының жиілігі және жеңілдігі; агрессияны туғызған
жағдайға бала реакциясының адекватты емес ... ... ... ... ... асқыну дәрежесі. Агрессия жеңіл жүрген
жағдайда ол ол вербальды ... ... ал ... ауыр ... ... көрініс береді.
А.Басс және А.Дарки агрессияны сипаттағанда оны негізгі екі топқа
бөледі. Біріншісі – мотивациялық агрессия. Осы құбылысты туғызған ... ... ең ... ... осы түрін анықтап алуға тиіс.
Екіншісі – инструменталдық агрессия немесе ... ... ... ... ... ... Бұл ... көрініс беруі
сегіз формада ... ... ... зерттеуге қолданылатын
әдістемелердің бірі – Басса-Дарки сауалнамасы (бірінші кітапта берілген).
Бұл әдістеме көмегімен агрессияның формасын диагностикалауға болады.
Балаларда себепсіз ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін. Бұл құбылыстың түрлерін, себебін және
мөлшерін анықтауға болады. ... осы ... ... ... ... ... ... балалардың ата-аналарына оның табиғатын
түсіндіріп, ал балалардың өздерімен коррекция жұмысын жүргізуі керек.
Бастауыш сынып оқушыларының кері эмоцияларын ... ... ... түрі – ... Бала ... ... барып, оқушы
статусында болу өте күрделі ... ... осы ... статусына үйрену,
оның барлық міндеттерін толық мойындап алу - бала үшін күрделі сын ... ... өту ... зерттеушілер оның құрылымын
анықтаған. Адаптация келесі құрамды бөліктерден тұрады:
А) ... ... ... оқитын баланың мамандығы – оқушы.
Мектепке жаңадан келген бала осы ... ... ... ... ... Бұл ... баланың оқушы міндетін орындауға, оқу процесін
ұйымдастыру ерекшеліктеріне, мектеп режиміне және оқу ... ... ... және өз ... үйге ... ... орындауға
икемделуін көрсетеді.
Б) Әлеуметтік-психологиялық адаптация. Жеке тұлғаның сыныптағы
балалармен ... ... ... және оқытушылармен қарым-қатынас
жасауға икемделуі, ... ... ... мінез-құлықының
қалыптасқандығы. Әлеуметтік-психологиялық икемделу барысында жеке тұлға
өзін қоршаған ортаның ерекшеліктерін меңгеріп, сол ортада өмір ... ішкі ... ... ... ... ... ... адаптациядан өтуі дұрыс жүрсе оның барлық іс-әрекеттерде
табысты болуының кепілі болады. Психологияда бірінші сынып ... ... ... ... ... үш ... анықталған:
1) формалдық адаптация, мектептің жұмыс тәртібіне, ... ... ... ... ... жаңа орта талаптарына және өз міндеттерін
орындауға адаптациялануы.
2) әлеуметтік адаптация, мектепке қабылданған ... өзі ... және ... ... ... қалыптасуы,
мұғалімдердің балаға көңіл аударуы, оның оқу әрекеттерін
бағалауы, оқушылар тобының ішкі ... ... ... ... ... ... ... болуы.
3) дидактикалық адаптация, оқушының оқулықтар және басқа ... ... ... ... жұмыстардың
формаларына үйренуі.
Адаптациядан өтудің қиындықтрын ... оның ... ... ... А.А.Нурахунова, В.В.Степанова т.б.
зерттеуілердің айтуы бойынша баланың ... ... ... ... ... ... долылық, өкпелегіштік, өзіне-
өзінің көңілі толмаушылық, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрмысы: толық емес
отбасы, жағдайы жоқ ... ... ... ... ... өткізе
алмауына алып келуі мүмкін. Отбасында баланың жеке тұлғалық дамуына
психологиялық бірізді жүйенің болмауы баланың ... ... ... ... ... ... үлкен әсер ететіндер ретінде
А.В.Запорожец, Л.С.Выготский /28/ т.б. ... ... ... ... қыңырлық, сенімсіздік, өтірік айту, өзімшілдік т.б.
Кей кезде балалардың үлгерімі ... ... оның ... мазмұнын
толық түсінбеушілігімен және үй тапсырмаларын өз бетімен орындауды
ұйымдастыруға үйренбегендікпен, өз ... ... ... ... ... болады. Л.С.Выготский, Л.В.Занков,
А.Н.Леонтьев /52/, Л.А.Венгер, ... ... ... ... ... ... келесілерді атаған: бала ... ... ... ... ... алмауы, жалпы танымдық
әрекеттерінің жетілмегендігі. Оның негізгі себебі бала ... ... ... ... ... оларды психологиялық
заңдылықтар бойынша дамыта ... Бұл ... ... ... ... қиындықтар туғызады.
1.3. Оқушылардың шамадан артық эмоционалдық зорлануына негіз болатын
қиындықтар
Әрбір жас шағы психологиялық дамудың ерекше сапалы кезеңі ... және бала ... осы ... оның жеке ... өзіндік
құрылымының жиынтығы құрастыратын көптеген өзгерістермен сипатталады.
Л.С.Выгогтский жас шағы ... ... ... немесе сатысы, дамудың
белгілі, бір шама тұйық кезеңі деп қарады, оның мазмұны дамудың жалпы
циклінде ... орны мн және ... ... ... одан әрі ... ... табуымен анықталады. Бір жас сатысынан екіншісіне өтуге
бұрынғы кезеңде болмаған жаңа ... ... ... және ... өзі ... ... ... отырады.
Жас ерекшеліктері көптеген жағдайлардың жиынтығымен анықталады.
Бұл - әр балаға оның өмірінің осы кезеңінде қойылатын талаптар жүйесі,
айналасындағылармен ... ... әрі ол ... білім
мен іс-әректтер типі, әрі осы білімдерді игеру тәсілдері. Жас шағына ... ... ... ... ... дене ... ... (мысалы, сәбилік шақтағы ... ... ... ... шақтағы организм өзгерістерінің
ерекшелілтері т.б ) ... де ... ... ... сыртқы жағдайлар балаларға тікелей
әсер етпейді. Ортаның қайсы бір элементерінің қандай да бірі ... ... ... сипатына байланысты әр балаға
объективті түрде әр түрлі әсер етеді. Осы сыртқы және ішкі ... ... ... тән ... ... да, ал ... қарым-қатынас өзгеріс келесі жас кезеңдеріне ... мен ... ... ... жас шағы балаға оның дамуының сол кезеңде қойылатын
тааптар мен тіршілік жағдайларының өзіне тән ... ... ... ... ... жеке ... ... дамуының деңігейімен, білім мен ойлауының даму
дәрежесімен, белгілі бір ... ... ... ... қарай даму кезеңдері ауысуының негізгі механизмдерін
Л.С.Выготский және Д.Б.Эльконин анықтаған. Олардың құрған теориясы
бойынша жас ... ... ... ... ... ... ... қабілеттердің даму деңгейі арасындағы
байлаыс анықтайды. Д.Б. Элькониннің көрсеткеніндей, даму процесінің осы
екі түрліше жақтарының арасындағы өзгеріс ... жас ... ... ... ішкі негізін, «қозғаушы күшін» ... ... ... ... ... ... байланысты оның үлкендерге қарым-
қатынасы арқылы дәнекерленеді. Қарым-қатынастар жүйесі арқылы ... ... ... ... ... жасау арқылы белгілі бір
дағдыларды игереді, оның ұғымдар қоры қалыптасады, үлкендермен қарым-
қатынас жасау тәсілдері байиды, тіл ... ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігінің кеңейуіне, демек,
айналасындағылармен қарым-қатынас ... ... ... ... Ал ... осы ... психикалық дамудың онан арғы
барысының жағдайларын өзгетеді ... бала енді ... ... ... ... да ... болады). Бала өзбетімен қоршаған
ортаның ... ... ... ... ... ... терең және жан-жақты меңгере бастайды.
Баланың бұрынғы даму жетістіктері мен тіршілік жағдайлаын өзгерту
жиынтығы оның ... ... ... ... мен
тәсілдерін, үлкендердің оған деген қарым–қатынас формаларын өзгертуге
әкеп соқтырады. Бұл ... ... ... ... ... Осыған ұқсас жағдай (мүлдем басқа дәрежеде ... ... да ... ... ... ... ... деп
аталатын кезеңдер тәрбие ... ... ... қалыптасқан және айналасындағылармен өзара қарым-қатынас
жасаудың алдыңғы кезеңіне тән тәсілдер мен осы ... ... ... ... ... ... ... бұзылған жағдайда
пайда болды. Осы курделі психологиялық проблемалар балалардың өздерін
өздері бағалауы, қоршаған ортадағы адамдарды ... және ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінде, мінез-кұлқында психоэмоционалды тепе-
теңдіктің бұзылуы - ... тез ... ... ... ... ... ... агрессияның анық байқалуы бүгінгі ... тән ... ... отыр. Бұл жағдаймен мұғалімдер оқу процесі
барысында әр минут, әр ... ... ... кездеседі және бұл оқу
процесіне оның сапасына, оқушы мен ... ... кері ... де ... ... ... ... психология саласында «созылмалы
ашу, өктемдік» деген термин де пайда болды. ... ... ... ... ... бала бойында жинақталған өктем мінез
дау-жанжалға жетелейді; екіншіден, ... ... ... өз ... ... көз ... үлкендердің үлгісі арқылы беріледі;
үшіншіден, ұзақ уақыт бойы қабылдаған ақпараттық әсер агрессия мен оған
сай қимыл-әрекетке ... ... ... он ... ... уақыттың ішінде көрерменге ұсынылып
отырған теле-видео өнімдердің ешқандай ... ... ... туындап отыр. Мектеп оқушылары күн сайын оларды қабылдап, өз
іс-әрекетіне ұстаным етіп отырғаны сонша, бұрынғы кезеңдегі ... ... ... ... құрылған «мультиктер» оларды
мүлдем қызықтырмайды, іш ... ... ... ... ... ... ... агрессивті, импульсивті емес. Ал олардың
ұғымынша, бас кейіпкер өте күшті, бәрін тас-талқан ете алатын ... ал ... ... ... ... ... үлгі ... мектеп жасындағы бала беріліп жатқан ақпараттың жағымды,
жағымсыз жағын дұрыс бағалай алмайды, экранда берілген қалпында, ... ... Көп ... балалар мен жасөспірімдер күнделікті
өмірде сол алған әсерін іске асырып жатады. Жалған деректерге, ... ... ... жат ... ... ... ... қалып қояды да, ол оның тұлға ретінде ... ... ... ... ... оқушыларымыз қоғамда қалыптасқан адамгершілік
нормаларға қарсы, заң бұзушылық әрекеттерге барып жатады.
Сонымен бірге оқушылардың ... ... ... қоғамның
әлеуметтік жай-күйі де әсер етеді. Бұл жағдай жеке тұлғаның бір мезеттік
жай-күйі болып ... ... оның ... ... ... алып ... Бұлардың бәрі қоғамдағы, мектептегі
психологиялық климаттың нашарлауының, әлеуметтік ортада деградациялық
өзгерістердің болып ... бір ... ... табылады.
Өктем мінезділіктің жоғарғы деңгейіне мектеп ұжымдарының ішіндегі
психологиялық жағдай да себепкер. Ашушаң, жанжалшыл, төбелесшіл, ... ... ... ғана емес ... ... күйін бұзып, нәтижесінде олардың бәрінің ... ... ... зерттеулер анық көрсетіп отыр.
Ұдайы агрессиялық мінез-құлық таныту және ... ... ... ... күйінің нашар болуы оқушылардың функционалды жүйесін
де нашарлатады. Сондықтан да кейінгі кезде мектеп жасындағы оқушылардан
байқалып отырған ... ... ... есте ... қабілетінің
нашарлауы сияқты аурулардың көбейгені тектен-тек ... ... ... ... 10-15 жыл ... ... ... оқушыларда
сирегірек кездесетін болған.
Сондай-ақ балалардың иммундық жүйесіне де көп зақым келіп отыр.
Физиологтардың айтуы ... адам ... ... ... ... ... ... гормон көп мөлшерде бөлінетін болса, қуанышты, көтеріңкі
көңіл-күйде болса эндорфин ... көп ... ... ... ... өзге ... басымдылық көрсетеді екен. Сондықтан
ағзаның толыққанды жұмыс істеуге, ас қорытуға, қажетті мәселерді ... ... ... Сондықтан да оқушылардың денсаулығының
нашарлап, жылдан жылға бірнеше ... ... ... ... саны
өсіп келе жатқанын денсаулық қорғау орындары мәлімдеп отыр. Өйткені ... пен ... ... ... ... ... бір
бірімен тығыз байланыстағы факторлар. Жай ғана мысал келтірелік. ... ... ... ... ... мен ... көлемі
артады, ал бұл жағдай жиі қайталанып, тұрақтылық синатына ие болған
жағдайда асқазанның қабырғаларында жара ... ... ... да ... дами бастайды.
Қысқа мерзімді стресс иммунитеттің жақсаруына көмектеседі ... бар. Ал бұл ... ... жиі және үнемі болатын сипат алса ол
баланың иммунитеттін нашарлататыны анық. Оқушының кез ... ... ... ... де ... Сондықтан да оқушылардың көптеген
ауруларының дәл осы ... ... ... ... ... ... керек. Оның алдын алып, сауықтыратын
шаралардың бірі дене тәрбиесі сабағы екендігі де ... тыс ... ... ... ... ... дене тәрбиесі
мен спорт - дау-жанжалды реттейтін, эмоционалды ... ... ... ... ... ... ... бірден бір құрал. Бұл
құралға дене тәрбиесі пәнінің мұғалімдері ие. Оның педагогикалық әсері
мектеп үшін өте ... ... ... оқытушы дене тәрбиесінің
сауықтыру және тәрбиелік негізіне ғана арқа сүйемеуі керек. Оқушылар өз
бойындағы ашушаңдық пен ... ... ... ... ... ... зиянын тигізетіндігін білулері керек.
Сондықтан да оларға теріс психикалық эмоциялардың денсаулыққа тигізетін
жағымсыз әсерінің механизмін ашып көрсету қажет.
Балалардың шамадан ... ... ... ... ... көрсетуіне
алып келеді. Бүгінгі таңда бастауыш мектептің негізгі міндеті — баланың
бастапқы тұлғалық қалыптасуын қамтамасыз ету, оның қабілеттерін айқындау
және ... ... ... Өсіп ... келе жатқан бала бойында алуан түрлі
қасиеттер байқалады. Осы бір көп сырлы ... ... ... ... ... ... ... де бала бойында болады.
Бала мінезінің жағымды жақтарына ... ... ... адалдық, жақсы - жаманды айыра ... ... ... ұмтылушылық жатса, ал нашар мінез көріністеріне тұрақсыздық,
өтірік айтушылық, өзімшілдік, беймазалық, ұшқалақтық сияқты қасиеттер
жатады. Бала, бойында назар ... ... ... ... сын ... ... мінездегі кемшіліктерді сезіну, әділетті,
әділетсіздікті аңғаруы ойлаған мақсатын орындап шығу үшін ... ... ... Егер бала ... ... ... ... ұштасса, бала қайырымды, байсалды, бір сөзді, батыл жүректі,
табанды болып ер жетеді. Ал, бала бойында ынжық ... ... ... жалқаулық, күйгелектік, қорқақтық, мылжындық мінездер пайда
болады. Бала ... ... көп ... ... ... ... Өз ойын айту,
басқалармен достасу, пікірлесу сияқты мінез-құлық қалыптасады. Баланың
дамып, нықталып келе жатқан мінезін дұрыс жолға сала ... ... ... ... ... - адам ... таза ... пайда болып
қалыптасуына отбасылық ықпалдың алар орны ерекше. ... ... ... Өкінішке орай кейбір реттерде мектептегі тың жаңалықтар
мен бағдарламаларды еркін ... ... ... ... ... ... бар оқушыларға рухани және материалдық қолдау
көрсетуге ой-өрісі, шамалары жетпейтін ата-аналарда кездесіп қалады.
2.2. Бастауыш мектеп жасындағы ... ... ... ... беру және ... жұмыстарды
жүргізуге негіз болатын психотехникалар мен ойын коррекциялары жүйеге
келтірілген. Психолог оларды пайдалану жолдарын ... ... ... ... алуы ... ... оқушыларының шамадан артық эмоционалдық зорлану
жағдайына ... ... ... ... соң ... осы
жағдайдан шығарып, олардың басқалармен сыйысымды мінез-құлық көрсетуіне,
ізгі ниеттілік қасиеттерін қалыптастыру ... ... ... және ... ... ... өткізген тренинг
сағаттарының үлгі-жоспарларын ұсынамыз. Бұл жоспарларға сүйене отырып
көптеген варианттарын, тақырыптарын анықтап алуға ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар бағдарламасы.
1. Балаларды мектепке қабылдау барысында оқуға даярлығын анықтау үшін
психодиагностикалық минимум бағдарламасы ... ... ... ... ... қабылдау барысында оларды мектеп режиміне
үйретуге бағытталған сауықтыру іс-шараларын ... ... ... ... мәдениетін тәрбиелеуге
арналған коррекциялық ойындар ұйымдастыру.
4. Үлкен үзілістер кезінде сауықтыру ойындарын ... ... ... ... ... ... мінез-құлық
көрсетуіне, ізгі ниеттілікін
5. Балалардың жан саулығын сақтауға ... ... мен ... ... ... туралы ата-аналарға кеңес беру.
6. Ата-аналарға арналған ... ... беру ... ... ... ... оқушыларын психодиагностикалық зерттеу нәтижелерімен
таныстырып, оны талдау, ... ... оның ... ... ... ... ... қажетттілігі орын алғанда балалармен арнайы
түзету-дамыту және ... ... ... ... және ... ата-аналарының психологиялық білімін
жетілдіру үшін мини лекциялар мен приактикалық сабақтар ұйымдастыру.
10. Балалар мен ... ... ... ... ... одан шығу жолдарын іздеу туралы психологиялық кеңес беру.
11. ... бар ... ... ... көрсету.
12. Талапкерлерге арналған өзіне-өзі психологиялық көмек көрсету
мектебін ұйымдастыру.
13. Оқушылар көмегімен мектепте ... ... ... ... ... Сұраныс бойынша мінез-құлқында ауытқулары бар балаларға арналған
топтық психокоррекция және ... ... ... ... ... ... оқушыларымен және
олардың ата-аналарымен психологиялық білім беру және коррекциялық
жұмыстар жүргізілді.
Балалар коррекциялық топтарын ... ... ... ... жеке ... ... мен олар туралы ата-
аналары мен мектеп қызметкерлерінен түскен шағымдары ескеріледі. Балалар
туралы шағымдар келесі екі түрде ... ... ... топтағы
құрбыларымен қарым-қатынас жасамауы. Ата-аналар баланың оқшау жүретінін
оның ... ... сол ... ... жеке ... кітап
оқығанды, сурет салғанды ұнататындығымен түсіндіреді. Кейбір балалар
басқалармен қарым-қатынас жасай алмауымен байланысты, ... ... ... ал ... бұртыйып ашуланып, төбелесіп, шатақ мінез
көрсетуімен байланысты өзгелер оны жақтырмайды.
Екінші мағнадағы шағымдар бала ... ... ... ... ... тіл ... мүмкін еместігі, олар үлкендерге өрескіл, дөрекі
сөйлеп, бағынбаушылық көрсететінін айтады. Бұл шағымның астары ата-
аналардың өз ұрпақтарымен ғана ... ... де ... тіл ... ... де байланысты болады. Отбасы өте күрделі жүйе
болғандықтан оның бір ... ... ... ... ... теріс әсер етеді.
Психокоррекция жүргізу туралы шешім қабылдау үшін ... неде ... ... ... алу ... болды. Оқушылар әлі бастауыш
сыныптарда оқитын, ойын баласы жасынан шықпаған ... ... ... ... ойын ... ... туралы
шешім қабылдадық.
Психокоррекциялық ойындар жеке тұлғалық, интеллектуалдық даму
проблемаларымен байланысты жүргізілетін ... ... ... ... Жеке ... ... ... және жетілдіру мақсатында
ұйымдастырылған психокоррекциялық ойындар барысында әр адамның өз
тәжірибесінде ... ... ... ... әлеуметтік ролдерін
орындау стереотиптері қайта құрылады. Коррекция тобының ... ... ... мінез-құлық ережелерімен таныстыру арқылы алдында
тұрған мәселені шешуге бағытталған іс-әрекет келесі ... ... ... керек.
Бастауыш сынып оқушыларымен жүргізілетін тренингтік топтары
жұмысын келесі принциптерге сай жүргізу қажет.
Арнайы ... ... ... мен ... ... әлеутеттік-психологиялық тренинг ұйымдастыруға негіз болатын
көптеген принциптерінің ішінен негізгілерін атап көрсетеміз.
1. Өзара диалогизация принципі. Бұл ұстаным ... ... ... ... ... ... ... мен бір-
біріне деген толық сеніміне ... Егер ... ... немесе
бірнешеуі басым болса, онда қарым-қатынас диалогқа тән ... да, ... ... Бұл ... ... қарама-қайшы
келеді.
2. Тұрақты кері байланыс принципі. Қатысушылардың өзі туралы
берген деректері топтың барлық іс-әрекетінің ... ... ... топ ... ... ... Кері байланыс арқылы адам
коррекция жасаудың келесі қадамдарына ... ... ... ... ауыстыруға, оның қоршаған ортаға әсерін байқауға
мүмкіндік береді. Ол үшін қатысушының басқаларға ... ... ... және ... ... ... тыңдауға барлық жағдайлар жасалуы
керек. Осындай арнайы саналы түрде ... кері ... оң ... барынша дамытуға мүмкіндік береді.
3. Өзін-өзі диагностикалау принципі. Қатысушылардың өз-өзінің
ерекшеліктерін ... ... жеке ... ... ... ... көмектеседі. Тренинг мазмұнында адамға өзін, өз
тұлғасының ерекшеліктерін тануға көмектесетін жаттығулар ... әр ... ... бір ... ... және оны ... талап ететін түрлі жағдайларда өзін көрсете білуіне көмектесу
керек. ... ... ... ... мен ... ... ... үлкен көмек көрсетеді.
4. Дамытуды оңтайландыру принципі. Жүргізушіден нақты диагностика
нәтижелеріне сүйене отырып әр ... мен ... ... бір
психологиялық күйінің мінездемесі айқындалып, сонымен қатар әсер ету
шарттарын ... ... ... ... істерге белсенді түрде
араласуын көздеу. Арнайы ... ... ... ... ... дамуына түрткі беруі, олардың барлық күшін керек
арнаға бағыттауы керек.
5. Интеллектуалдық және эмоциялық ... ... ... ... ... жағдайда өтетін болғандықтан
қатысушылар өз өмірінде ... ... ... ... ... Бұл ... қатысушыларды ашық-жарқындаққа бағыттап, топ
мүшелерін сенімге, ізгілікті қарым-қатынасқа ... Ал ... ... ... талқалау кезінде интеллектілі аналитикалық
процестерді ынталандырады. Мұндай әрекеттің формасы — барлық тренинг
бойы қолданылатын ... ... мен ... ... Тренингке әр адамның өз еркімен қатысуы принципі. Балалармен
жүргізілген жұмыстарға олардың табиғи түрдегі ішкі ... ... ... ... ... ... ету ... пайда болмайды,
оны талап етіп те керегі жоқ.
7. Топтың тұрақты құрамы принципі. Тренинг тобы ... ... ... ... тек ... ғана топ мүшелерінің толық ашылуына
әсер ететін ерекше жағдай орын алып, ... ... ... ... Ену ... ... тобының жұмыс уақытың ұзақтығы ... ... ... Оларды жүргізу тәжірибесі толық түрде
негізделген қорытындыға дәйек береді: өте ... ... ие болу ... ... блоктарға бөліп жұмыс істегенде ғана табысқа қол
жеткізуге болады. ... ... ... ... тренингтер 1-
1,5 сағат, ал ... ... ұзақ ... бойында жүргізіледі. Бұл
қатысушыларды ... ... ұзақ ... ... топтық
процесстерге эмоциялы енулеріне көп уақыт ... ... ... ... ... ... кестесімен сыйымды кездерде
жүргізіледі. Қосарланған сабақты аптасына кем дегенде бір рет өткізген
жөн.
9. ... ... Бұл ... ... ... бөтен
ешкім естіп қоймауы шарт. Егер жүргізушіге аудио немесе видио ... ... ... барлық мүшелерінен рұқсат алуы керек.
10. Еркін кеңістік принципі. Бөлмеде қатысушылардың еркін
қозғалуына, ... ... 3-4, 7-8 ... ... ... мүмкіндік болуы керек. Сондықтан тренингтер кең бөлмелерде
жүргізіледі.
Тренингке дайындық кезеңде болашақ тренинг тобымен ... ... ... ... ... мен ... ойын коррекциясының
мақсаты, әр баланың алдында тұрған проблемасы нақтыланды. Бұл мәселе екі
кездесу ... ... ...... ... кездесу
ұзақтығы туралы топтық әңгіме жүргізіледі. Жиналғандар тренингке қатысу
немесе ... да бір ... бас ... сияқты шешімдер қабылдайды.
Екінші кезеңде сабаққа қатысуға ниет ... ... ... ... ... мотивтеранықталады /қызығушылық, білімге
құштарлық, жаңа тәжірибе алуға ұмтылыс, ... ... ... ... Бұл ... кездейсоқ адамдар емес, саналы түрде
белбуған адамдар қатысады.
ІІ-ТАРАУ
2.1..Жеткіншектердің эмоционалдық жағдайына ... ... ... ойын ... ... мәселелер шешіледі.
- Ойын барысында қатысушылар өз ... ... ... ... меңгереді.
- Басқа адамдарға, үлкен, кішілер және құрбыларына, өзіне деген көзқарасы
ақиқатқа жақындатылады, өзін-өзі және басқаларды бағалауға, сыйлауға,
мейрімділік көрсетуге ... ... ... ... ... ... және әртүрлі жастағы балалармен қарым-қатынас жасау
тәжірибесін қалыптастырады.
- Ойын ... ... ... жаңа ... ... ... олардың өз проблемаларын дербес, қажетті мәселелерді
өз бетімен шешуге шамасы келетініне сендіреді.
Коррекциялық ойындардың көптеген ... ... ... ... ... бар. ... оны ұйымдастырған ортаның
коррекцияға әсерін тигізетіндей ерекшеліктері болуға ... ... ... талаптар ретінде көрсетуге болады.
Бірінші талап - тотық кездесулер арнайы жабдықталған, кілем немесе
палас ... кең ойын ... ... Ол ... ... ... арналған жұмсақ ойыншықтар, шарлар, доптар,
орындықтар немесе көпшіктер, ... ... ... ... ... ... ... шар, «қаныт, май, шәй» ... ... ... екі ... ... және ер ... жетекшілік
жасап жүргізгені тиімді болады. Олар үлкендердің үлгісі болғандықтан әр
жыныс өкілдерінің ерекшеліктерін көрсетуге ыңғайлы жағдай ... ... ... ... орындау барысында ер адамның қара күші де қажет
болады. Кездесулерді әр ... бір ... екі рет, ... 1,5-2 ... ... алу ... ... қатынасушылар саны 7-9 , ал кей кезде 12-ге
дейін болуы мүмкін. ... де ... ... ... ... ... - қарым-қатынас ерекшелігі байқалған бала немесе үлкен
клиент өміріндегі қысым көріп жүрген ... ... ... ... ... керек. Өйткені қақтығыс аймағындағы байланыстар мінез-
құлықтың жағымсыз көрініс беруінің негізгі себебі ... ... ... ... негізделген қарым-қатынас басқаларға деген
бұрынғы қырсық мінездің ... ... ... ... және ... араласудың жаңа түрін іздеуді талап етеді. Осы ізденіс ... жаңа ... ... ... дұрыс үлгісі ... Ол ... ... мен кішкентайлардың қарым-қатынасы жайбарақат, тілектестік
негізінде жүргізіледі;
б) ешкім ешкімге ескерту жасап, мін ... сын ... ... үшін ... әркім өзін емін-еркін сезінуге жағдай жасалады.
Үшінші талап - шектеудің ... Нені ... ... а) ... ... ... ... уақыты шектеулі); б) бөлмеден рұқсатсыз
шығуға болмайды; в) ойыншықтарды, әдістемелік ... алып ... ... ... ... топтың ең үлкен
ерекшелігі – баланың іс-әрекеттерін ұйымдастыру барысында оларға ешқандай
тыйым ... ... ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік беру.
Төртінші талап - ... ... ... ... ... диагностикалау және коррекциялау барысында олардың
әрқайсысына өз ойын тұжырымдап айтқызу. Бұл әдістің орындайтын міндеті ... ... ... ... ... мәселеге терең үңіліп, оның
түбірін, болашаққа әсерін т.б. көрсеткіштерін бір-бірімен ... ... Бұл өте ... ... Оны тиімді пайдалану үшін
келесі жағдайларды ескеру қажет:
- қатысушының интерпретацияны қабылдауға, түсінуге даярлығы;
- интерпретацияны қолдануға ыңғайлы ... орын ... ... ... ... ... ішінде, клиентке өте түсінікті
сөздермен айтылуы қерек, күрделі мәселелерді талдауға арналған ... ... және ... ... өте аз ... ... құрылым
жағынан клиенттің тіліне жақындатылған, оған түсінікті, қарапайым болады.
Бесінші талап - әр адамға өзінің ойын өз сөзімен басқаларға ... ... ... Ол ... ... деп аталады. Клиенттің айтқан
шағымын психолог өзінше талқылап, оның оң-теріс жағын ашып, барлық болған
оқиғаның жақсы жағы да бар ... ... ... жағымсыз нәрсенің әсері
клиенттің бағалауынан төмен екендігін дәлелдеп береді. Мысалы: баласы оқуды
тастап кеткен. ... осы ... ... барысында оқу немесе болашақ
мамандығы баласының ойына сай келмеген болуы керек, ... ол өз ... ... ... ... талап - клиентті сыйлау, онымен тілектестік негізіндегі қарым-
қатынасты қалыптастыру. ... ... ... ... ... арқылы және тілсіз қатынас және вербалды емес ... ... оның ... қылығын түсіну, көбісінің басқаларға ұнайтынын және
ұнамды қылықтары бар екенін көрсету. Коррекциялық ... әр адам ... ... ... екенін сезінуі қажет. Тек қана толық ... ... өз ... ашып ... ... ... ... психолог,
ұстамдылық көрсетіп әр клиенттің шағымын эмоционалдық құбылыстарда
көрсеткен өмірінің үзінділерін ... ... ... ... ... ... ... басын шайқап…)
Жетінші талап - әр адам өз өмірінің иесі ... ... ... ... үшін әр адам өз ... өзі ... ... сенуі қажет. Сондықтан бірінші, екінші кездесу барысында
клиентті асықтырмай оның белсенділігін қолдап ... ... ... ... ... ... ... – коррекцияның маңызды шарты.
Оқушылардың психологиялық проблемаларын шешуге ... ... ... ... үшін жетінші сыныпта оқитын 24 оқушыны жан-жақты зерттеп
нәтижесі бойынша психологиялық кеңес беру және ... ... ... – қатынас және оқу барысындағы балалардағы кең тараған,
бұзылыс ... ... түсу ... ... ... соң ... ... диагностикасы жағдайдың аз да болса оңға
бет бұрғаны байқалды. Сондықтан коррекциялық іс-шаралар ... ... өз ... табу керек екендігі дәлелденді деп айта аламыз.
Топтағы ойындарды ұйымдастыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... соң,
екінші ретте коррекциялық мәселелер шешіледі.
«Өз проблемаларын түсінуге үйрету тобы» деп атадық.
Мақсаты: адам өз ... ... ... оны ... шығу ... ... ... ол тұлға өзін-өзі қоршаған ортамен тепе-теңдікте
ұстауға болатындығына сенімін күшейеді.
Бұл топ жұмысына ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттер арқылы жүзеге асырылады.
А) Шағылыстыру тәсілі адамның әлеуметтік ортадағы ... ... ... ... ... ... сай ... көрсету және
оның себебін түсіндіріп қабылдату. Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде ... ... жаңа ... ... өз болашағын және осы болашақ
өмірдегі басқа адамдармен қарым-қатынасының моделін жасауға кіріседі.
Сонымен, бұл ... ... ... – адам өз ... өз ... ... ... жіберу (айнадан шағылысқан сәуле тәрізді).
Б) Проблемасын өзінше талқылау (интерпретация).
Бұл тәсілдің негізгі мақсаты – қақтығыс туғызған ыңғайсыз, шытырман
жағдайдың орын ... ... ... көмегімен талдап, пациентке
өзінің де кіналы екенін түсіндіріп, қай жерде, қандай ... ... мән ... ... ... ... ... Түсіндіру арқылы өзгелерге деген сенім мен иланушылықты
қалыптастыру.
Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде ... ... ... ... ... Осы ... ... үшін топтағы адамдардың
бір-біріне деген адамгершілікпен, жанашырлықпен қарауын, барлық адамдарды
өз ... ... ... ... «Жанама әсер» арқылы көмек көрсету тәсілі пайдаланғанда топтағылар
бір-біріне сұрақ беруі арқылы қатысушылар өз мінез құлқының, мінез
көрсетуінің ерекшелігін анықтап, оны түсінуге жол ... ... ... ... қалыптасқан, еркеліктің қалдығы
деп есептеуге болатын мінез-құлықтың жағымсыз стереотиптері екенін
оқушылармен ... ... ... ойын ... көмегімен адамда орын алған қорқыныш
сезімнің әсерін төмендету, мазасызданудан, ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы байқалатындар және
дені мен жаны сау ... ... ... реттеу үшін
жүргізілетін коррекциялық жұмыстарда, көптеген шиеленіс мәселелерді ... ... Ойын ... ... оның ... ... тиіс. Үлкендер ойнаған кезде олар өздерінің стереотиптік әрекеттерін
қайта құруы ... Осы ... ... алты ... ... ... ... әрекеттер ретін ауыстыру.
2. Реттегі кейбір көріністерін ұлғайтып, ... ... ... ... ... бірнеше рет қайталау.
4. Ретін аяқтамай басқа, бөтен әрекеттерге көшу.
5. Кейбір қимылдарға ерекше көрініс беріп оны ... рет ... ... ... ... ... ... қатар ойын барысында нешетүрлі себептермен ... ... ... ... ... ... ... зерттелінушінің жас ерекшелігімен салыстырып бағалау кеңінен
пайдаланылады. Ойынның құрылымдық және ... ... ... ... келесі көрсеткіштерін бағалауды ұсынады:
әрекеттерінің бағыттылығы, қозғалу шабытын, ... ... ... ... мен ... ... ... ойынға беріліп кетеді, ал бұл көрсеткіштері
дамымағандардың ойын ... ... ... да олардың ... орын алуы ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Әр ойын көп функция атқарады: бір адамға өзін-өзі ... ... ...... ... ... және өзін емін еркін
сезінуге үйрету жолы; үшіншілерге – көпшілікпен тіл ... өмір ... ... ... ... ... Осы үш ... негізгілері
болып саналады. Сонымен қатар әр адамның праблемасына байланысты ... тууы ... ... ойынның барлық түрлеріне осы ортақ
көрсеткіштерін ескеріп жүргізу қажет.
Жағымсыз (ұнамсыз) стереотинтерді бұзу тобы.
Мақсаты: ұнамды ... ... ... ... ... ... үйрету.
Бұл топтың ерекшелігі келесі екі көрініспен сипатталады.
А) Жағымсыз мінез – құлыққа қарсы ... ... ... ... ... жағымсыз мінез көрсетуіне тосқауыл қойып, агрессия
(басқыншылдық мінез, басқаларға ... тиым ... ... ... Бұл тәсіл клиенттің елермелігін, желікпелі қызулығын шақырып,
барлық теріс мінезін толық, аффект жағдайында көрсетуге мүмкіндік беруді
талап етеді, клиентке барлық эмоциясын шығаруғы ... ... ... ... ... ... ... анықтап алуға
мүмкіндік туады. Тосқауыл қою келесі іс- әрекет арқылы жұргізіледі:
қолынан ұстап отырғызып қою, қағып жіберу, мықтап ұстап орнынан тұрғызбай
қалу т.с.с.
Б) ... ... сөз ... ... алып баламен одақтасу.
Қатысушыға қарым–қатынасының басқаларға өте ыңғайсыз жағдай ... ... ... оның ... ... тұруы қажет екенін, шыдамды,
байсалды болуы қажет екенін көрсету. Өз-өзін өзінің мінез құлқы арқылы
қорғауы қажет және ... ... анық ... Сонан соң ақиқатқа сай
келетін, басқалар оны қабылдайтын мінез-құлық көрсетуге үйрету.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде ... ... ... ... Осыған орай келесі негізгі міндет – мінез-құлқында
ерекшелігі байқалған оқушылармен коррекциялық жұмыс жүргізу және ... ... ... психологиялық көрсеткіштерінің динамикасын
бағалау. Жеткіншек жасындағы оқушылардың мінез-құлық ерекшелігінің негізгі
көрінісі – көкіректік, яғни, өзімшілдік, акцентуация және агрессия
екендігін барлық мектептерде ... ... ... ... ... дарашылдық) түрлі себептермен (табиғи ерекшелігімен,
сыртқы түрімен, байлығымен, өз кемшілігін жасырғысы келуімен және баланы
қоршаған көпшілік орта ыңғайына байланысты) сипатталды. Коррекциялық топ
құрмас ... ... ең ... ... ... өткізген дұрыс
болады.
2.2. Мазасыздану және депрессияны анықтау шкаласы
Мазасыздану мен депрессияны анықтауға ... ... ... болады.
Голдбе жасаған қадамдық алгоритм әдістемесі көмегімен аз уақыт жұмсап
мазасызданудың көрініс беруін ... ... ... Бұл
диагностикалық әдістемені дұрыс пайдалану үшін ... ... орын ... Мазасыздану симптомдары анық байқалатын болса.
2. Оны ағзаның стресске дұрыс жауабы деп есептесеңіз.
3. Егер ... ... ... ... ... ... Сіз өзіңізді ашу кернеп абырдығаныңызды сезінесіз бе?
2. Шамадан тыс тынышсызданасыз ба?
3. Тез ашуланасыз ба?
4. ... оңай ... сіз бір ... ғана «иә» деп ... берсеңіз, сіздің мазасыздануыңыз
нормада. Егер екі сұраққа оң ... ... ... ... ... Ұйқыңыз тынышсыз ба?
2. Басыңы немесе мойныңыз ауырып, тамағыңыздың қысылып тұрғанын сезінесіз
бе?
3. Сізде келесі ... ... ма: бас ... қалшылдап кету, бірден
терлеу, іш өту, тіл шаншып кету және басқа мазасыздану белгілері?
4. Ден саулығыңыз ... жиі ... ... ... бөленуіңіз қиын ба?
Нәтижесін талдау
Жоғарыда берілген тоғыз сұраққа берген ... ... әр ... бір ... ... ... баллдар 5 және одан көп болса
мазасыздану деңгейі өте жоғары деп бағаланады.
Мазасыздануды төмендету үшін әр адам ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік беретін
қадамдық алгоритмді пайдалануға болады.
Қорқыныш тудыратын симптомдар:
1. ... ... ... жылдам соғуы;
2. тершең болу;
3. дірілдеп, қалтырап кету;
4. ауыздың құрғап қалуы (дәрі қабылдамай ... пен іш ... ... ... ... ... ... көкіректің ауыруы;
4. жүрек айнуы немесе асқазанның ашуы.
Психикалық жағдайларды көрсететін симптомдар:
1. бас айналуы, талып қалу;
2. заттардың бұлыңғырланып, оларды қабылдау ... сай ... ... ... ... ... ... жынданып кетемін деген қорқыныш;
4. өліп қалатын шығармын деген қорқыныш.
Жалпы ... ... дене ... ... қалтырап-дірілдеу;
2. дененің ұйып қалуы.
Ішкі кернеу симптомдары:
1. бұлшық ... ... ... ауыруы;
2. босаңсиалмау;
3. шамадан тыс зорлану, өзін «атылуға даяр мылтықтай» сезіну;
4. тамаққа бір нәрсе тұрып қалғандай болып жұтынуға қиналу.
Басқа ерекше ... ... ... ... сескену;
2. мазасызданған кезде зейінді шоғырландыруға, ойлануға қиналу;
3. ызақор болу;
4. ұйқының бұзылуы.
Осы диагностикалық тұжырымдамалардың қай-қайсысы ... ... ... анықтап алғаннан соң оның немен байланысты орын
алғанын маманмен отырып ... ... ... бұл ... ... ... ... байланысты екені дәлелденеді ... ... ... еттерге салқын тиген, невралгия т.с.с.). Оларды емдеу
арқылы адам көптеген өзін ... ... ... қол ... ... Республикасының білім беру жүйесін дамытудың мақсаттары мен
міндеттерін, құрылымы мен мазмұнын және негізгі стратегиялық ... ... ... дамыту тұжырымдамасы» мемлекеттік тәуелсіздікті
қалыптастыру мен ... ... ... ... негізін құрайды. Бұл
тұжырымдамада көрсетілгендей ағымдағы жағдай және білім ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі және
мектептегі жас кезеңдегі эмоциялық дағдарыстар деп көрсетіледі.
Үйлесімсіз психоэмоционалдық жағдай бала ... ... ... ... болады. Олар мінез-құлықта, қарым-қатынаста
белгілі бір жағдайға байланысты түрлі ұзақтықпен ... ... және ... адам арасындағы симметрияның бұзылысы нәтижесінен пайда болатын күрделі
функционалды құрылым болып табылады. Күнделікті өмірде үйлеспеушілік ... ... ... ... ... тыс белгілі бір
жағдайлардан ... ... ... ... ... ... ... мақсаттар, қажеттіліктер және «мен» құрылымы арасындағы
қайшылықтарды айтуға болады. Мұндай жағдайлар әсерінен пайда ... өте ... ... ... және бұл сол ... сай ... ... көрініс береді. Осы себептерге байланысты
үйлеспеушіліктің феноменологиясы, құрылысы, құрылымы, ... ... ... фаторлары белгілі бір жағдайдың ... ... ... ... ... динамикасы әлі жете зерттелмеген. ... ... ... ... ... жас
ерекшеліктеріне байланысты деп ... Бұл ... ... ... даму ... байланысты болғандықтан біз осы қағиданы
басшылыққа ... ... Г.С. ... психология. - М.: 2001.
2.Айғабылов Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. –
Алматы, 1972.
3.Анциферова Л.Н. Психология ... и ... ... - М.: ... А. ... ... В 2 т. М., ... А.Г. Личность как предмет психологического исследования. - М.:
1984.
6.Афанасьева Т.М. Семья. Жоғары сынып оқушыларына арналған кітап. Алматы:
Мектеп, 1985.
7.Айзенк Т.Дж. Проверьте свои ... – М., ... Р. ... память в процессе обучения – М.,1980.
9.Альманах психологических тестов – М., 1995.
10.Әтемова Қ.Т. Оқушылар бойындағы ... ... ... рөлі. – Алматы: 2000.
11.Бодалев А.А. Личность и общение – М., 1995.
12.Брунер Дж. Психология познания – М., 1977.
13.Божович Л.И. ... ... ...... ... Г.Т. ... ауытқушылықтары бар балалардың
ерекшеліктерін психологиялық тұрғыда зерттеу. - Алматы: 2005.
15.Битянова М.Р. Практическая психология. - М.: ... Р.Т., ... Д. Ваш ... ... ... ... для
отчаявшмхся родителей. Пер. С англ. – М: Просвещение, 1991.
17.Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. - С-Пб.: 1998.
18.Бютнер К. Жизнь с ... ... - М.: 1991.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушылардың шамадан артық эмоционалды зорлануы және одан шығару жолдары93 бет
Стресс және адаптация6 бет
Тұлғааралық коммуникациядағы сөйлеу тiлi мен мәдениетiнiң рөлi14 бет
Беттік активті заттар3 бет
Төменгі жанақорған учаскесіндегі доломитті ашық әдіспен өндірудің қоршаған ортаға әсерін бағалау29 бет
Қоршаған ортаға әсерді бағалау6 бет
Қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу ережелері29 бет
Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы 14 бет
Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті диагностикалау және коррекциялау100 бет
Кеден Одағының Қазақстан үшін оң және кері тұстары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь