Сандық интерактивтік мультимедиалық білім беру қорлары

Кіріспе 3.10 бет
1. тарау. Сандық интерактивтік мультимедиалық білім беру қорларының негізінде қазақ тілін оқытуды ақпараттандырудың ғылыми.теориялық негіздері
1.1 Тілдерді оқытуды ақпараттандырудың зерттелуі мен өзекті
мәселелері 11.20 бет
1.2 Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытудың ғылыми.теориялық
негіздері 21.45 бет
1.3 Тілдерді оқыту үрдісінде сандық интерактивтік
мультимедиалық білім беру қорларын қолданудың
психологиялық, педагогикалық мәселелері 46.61 бет

2. тарау. Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін мультимедиалық оқыту бағдарламасының көмегі арқылы оқыту әдістемесі
2.1. Қазақстандық.сингапурлық жоба негізінде дайындалған мультимедиалық оқыту бағдарламасының өзіндік ерекшеліктері 62.80 бет
2.2. Коммуникативтік сөйлесім әрекетінің түрлерін 81.103 бет
меңгертудің интерактивті әдістері мен формалары
2.3.Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында 104.137 бет
жүргізілген оқыту эксперименті және оның нәтижелері

Қорытынды 138.141 бет
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 142.152 бет
Қосымшалар
Өзгетілді аудиторияларда қазақ тілін шетел тілі ретінде, орыстілді аудиторияларда мемлекеттік тіл ретінде оқытуды оңтайландыру мен қарқынды ету қазіргі заманғы білім беруді ақпараттандыру мен модернизациялау жағдайындағы басым бағыттардың біріне айналып отыр. Бұл маңызды мәселені шешу мұғалімге, оның оқытудың мақсаттары мен шарттарына сай жаңа технологиялар мен әдістемелерді қолдана білуіне тікелей байланысты. Білім беру саласының нақты нәтижеге бағдарланған қазіргі заманғы талаптары оқытудың әдістері мен тәсілдерін, құралдарын үнемі жетілдіріп отыруды қажет етеді.
1997 жылы 22-қыркүйекте Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың №3645 жарлығымен Орта білім беру жүйесін ақпараттандырудың мемлекеттік бағдарламасы бекітілді [1].
Қазақстанның білім беру жүйесін ақпараттандыруды жүзеге асырудың маңызды принциптері жүйелілік, жоспарлылық және осы бағыттағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының тұжырымдамалық негізделуі мен кезең-кезеңмен жүргізілуі болып табылады. Осы принциптерге сүйене отырып, республикамыздың көрнекті ғалымдары Е.К.Балафанов, Ж.С.Сарыпбеков, Е.Ы.Бидайбеков, Г.Қ.Нұрғалиева, М.З.Изотов, Е.У.Медеуов, Ж.А.Қараев, С.С.Құнанбаева, Д.М.Джусубалиева, А.М.Татенов, Б.А.Қойшыбаев және тағы басқалар оқу үрдісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, компьютерді қолданудың көкейтесті мәселелеріне қатысты іргелі зерттеулер жүргізді [2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10; 11; 12; 13].
Сонымен, бүгінгі таңда қазақ тілі пәні оқытушыларының кәсіби құзырлылығы құрылымынан оқытудың компьютерлік технологиялары ерекше орын алады. Бірақ бүгінгі күнге дейінгі шетелдік және отандық тәжірибелер көрсеткендей, компьютерлік технологиялар тым тар шеңберде (орфографияны оқыту, грамматиканы, лексиканы оқыту және т.б.) немесе дәстүрлі технологияларды оқытудың жаңа құралдарының көмегімен іске асыру ретінде ғана қарастырылып келеді. Дегенмен, соңғы уақыттарда жаңа ақпараттық технологиялардың, қазіргі заманғы компьютерлік бағдарламалық құралдардың оқушылардың жеке қажеттіліктері мен қызығушылықтарын, тілдерді меңгерудің түрлі стратегияларын ескере алу, оқу материалын ұсынудың жолдарын деңгейлеу, жаттықтыру жұмыстарының оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай формаларын іздестіру, оқушыларды өзгетілдік сөйлеу қызметіне тартуға түрткі, қозғау салу, тілдік ортаны модельдеу мүмкіндіктерін зерттеуге арналған бірқатар ғылыми зерттеулер жүргізілді.
Бұл зерттеу жұмысы үшін шетел тілі ретіндегі орыс тілі, шетел тілі ретіндегі ағылшын тілі оқытушыларының кәсіби құзырлылықтарын қалыптастырудың негізгі бағыттарын талдауға арналған ғылыми-зерттеу жұмыстары [14; 15; 16; 17; 18; 19; 20; 21; 22; 23] басшылыққа алынды. Бұл жұмыстарда педагогтардың кәсіби, әлеуметтік-мәдени құзырлылықтарын іске асырудың мазмұны мен формалары, шетел тілі мұғалімінің кәсіби қызметіне қойылатын негізгі талаптар, отандық және шетелдік озат тәжірибелерді қолдана білу қабілеттілігі, өзінің кәсіби қызметі аясында мәдениетаралық тілдік қарым-қатынасқа дайындығы мәселелері талданып, қосымша білім беру жүйесінің мазмұны мен ұйымдастыру формаларының тұжырымдамалық негіздері мен даму болашақтары ұсынылған.
1.Қазақстан Республикасының орта білім беру жүйесін ақпараттандырудың мемлекеттік бағдарламасы. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен 22. 09. 1997 ж. бекітілген.
2.Балафанов Е.К., Караев Ж.А. Анализ тенденций развития дистанционного обучения. Вестник; 1998; № 2; стр. 140-148
3. Бидайбеков Е.Ы. Информатизация образования в Казахстане. Алматы;
изд. АГУ; 1998; стр.26
4. Нургалиева Г.К. и др. Педагогические технологии информатизации образования. Алматы; РЦИО; 2002,; стр.269
5. Нургалиева Г.К. Ценностные ориентации личности: методология, теория и практика формирования. Алматы; АГУ им. Абая; 1993; стр. 380
6. Кунанбаева С.С. и др. Методическая подготовка студентов в условиях информатизации теории и методики обучения иностранным языкам. Алматы; 2000; стр.150
7. Кунанбаева С.С. Современное иноязычное образование: методология и теория. Алматы; 2005; стр.262
8. Нургалиева Г.К., Кунанбаева С.С., Ахметова Г.Б., Тажигулова А.И. Педагогическая технология создания электронных учебников для студентов переводческих специальностей. Алматы; РЦИО; 2000; 140- стр.
9.Кунанбаева С.С., Нургалиева Г.К., Абсеметова Ж.А., Тажигулова А.И. Обучение английскому языку в процессе информатизации социально-гуманитарного цикла профессионального образования. А.; 1999
10.Джусубалиева Д.М. Теоретические основы формирования информационной культуры студентов в условиях дистанционного обучения. Дисс. ... д.пед.наук; Алматы; 1997; 140-стр.
11.Нургалиева Г.К., Есполов Т.И., Момынбаев Б.К., Кунанбаева С.С., Сулеев Д.К., Тажигулова А.И. Педагогические технологии информатизации образования. Алматы; РЦИО; 2002; 246-стр.
12.Ж.А.Караев. Компьютерная технология обучения как условие модернизации школьного образования. Информатизация профессионального образования. Материалы республиканской научно-теоретической конференций; стр.127-131
13.Караев Ж.А. Активизация познавательной деятельности учащихся в условиях применения компьютерной технологий обучения. Дисс. ...д.пед.наук. Алматы; 1995; 314-стр.
14.Китайгородская Г.А. Методика интенсивного обучения инностранным языкам. М.; Высшая школа; 1982
15.Гальскова Н.Д. Современная методика обучения иностранным языкам. М.; 2003
16.Пассов Е.И. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению. М.; «Просвещение»; 1985
17. Бердичевский А.Л. Оптимизация системы обучения иностранному языку в педагогическом вузе. М.; Высшая школа; 1989; 101-стр.
18. Бим И.Л. Подходы к проблеме упражнений с позиции иерархии целей и задач // Иностранные языки в школе ; 1985; № 1; стр. 30-37
19. Бим И.Л. Теория и практика обучения немецкому языку в средней школе: проблемы и перспективы. Учебное пособие для студентов пед. институтов. М.; Просвещение; 1988; 256-стр.
20.Бухбиндер В.А. Основные исходные положения для описания процесса устно-речевого общения и обучения устной речи // Очерки методики обучения устной речи на иностранных языках / Руковод. Кол. Авт. В.А.Бухбиндер. Киев; 1980; стр. 93-94
21.Верещагин Е.М., Костомарова В.Г. О предметах, объеме и функциях лингвострановедения // Лингвистический аспект в преподавании русского языка как иностранного. Сб. статей. / Под ред. А.И.Попова; Воронеж; изд. Воронеж. Гос универ. ; 1984; стр. 188
22. Гез Н.И. Формирование коммуникативной компетенции как объект зарубежных исследований // Иностранные языки в школе; 1985; № 2;
стр. 17-24
23. Гальскова Н.Д., Гез Н.И. Теория обучения инностранным языкам. Лингводидактика и методика. М.; 2004
24. Иванова Л.А. Формирование медиа-коммуникативной образованности школьников-подростков средствами видео (на материале уроков французского языка): дисс. ...канд.пед.наук; Иркутск; 1999; 244-стр.
25.Игнатовская Л.А. Аудиовизуальные технологии в интенсификации индивидуального обучения (на материале английского языка): авторереф. дисс. ...канд.пед.наук; М.; 2000; 16-стр.
26.Жоглина Г.Г. Развитие умений коммуникативной компетенции на основе использования аутентичных видеодокументов: дисс. ...канд.пед.наук; МГЛУ; 1998; 309-стр.
27.Кожевникова Т.В. Результаты эксперимента по внедрению компьютерных технологий в процесс иноязычной подготовки в неязыковом вузе. В жур. «Вестник МГУ»; №2/2006; сер. 19; стр. 115-126
28.Чусовская И.В. Компьютер в обучении иностранным языкам. В жур. «Дист. и вирт. обучение»; №7/2001; стр. 50
29.Дмитриева Е.И. Дидактические возможности компьютерных телекоммуникационных сетей для обучения иностранным языкам; ИЯШ; №4/1997; стр. 22
30.Евдокимова М.Г. Компьютерные технологии обучения иностранным языкам: методологические и педагогические аспекты. В жур. «Телекоммуникация и информатизация образования»; №4/2001; стр.47
31.Балыхина Т.М., Гарцов А.Д. Информатизация обучения языкам: становление компьютерной лингводидактики. В жур. «Высшее образование сегодня»; №4/2006; стр.32-38
32.Белая Т.Н.;Белый Ю.А. Компьютеризация обучения и преподавания английского языка. В жур. ИЯШ; №1/1988; стр.32-36
33.Н.А.Куратова. Интегративный подход в использовании информационных технологий в профессиональной подготовке специалистов при обучении иностранному языку. Информатизация профессионального образования. Материалы республиканской научно-теоретической конференций;
стр.131-135
34.Барменкова О.И. Видеозанятия в системе обучения иностранной речи. ИЯШ; №3; 1999; стр. 20
35. Кудрицкая М.Н. Методика работы с видеоматериалами на занятиях по практике речи английского языка: дисс. канд. пед. наук; 13. 00. 02.; Алматы; КазУМОиМЯ; 2001; 170- стр.
36.Нурова А.Б. Методика использования телекоммуникационных технологий в обучении английскому языку в общеобразовательной школе (основная ступень); дисс. канд. пед. наук; 13. 00. 02; Алматы; КазУМОиМЯ; 2007.; стр.140-150
37. Е.А.Власова, Г.Ф.Юдина, О.Г.Авраменко, А.В.Шилова. Компьютеры в обучении языку: проблемы и решения. М.; «Русский язык»; 1990
38. Ахметова Н.А. Самостоятельная работа по совершенствованию грамматических навыков по русскому языку студентов национальных групп с использованием ЭВМ. дисс. канд. пед. наук; 13.00.02.; М.; 1991
39. Мизанбеков С. Телекоммуникационные технологии изучения русского языка в старших классах школ с казахским языком обучения. канд. дисс.;
А.; 2007; стр. 114-154
40. А.А.Курышжанова. Лингвистическое обеспечение компьютерных программ по казахскому языку. Автореф. дисс.канд. пед. наук; А.; 1999
41. Бектурова Г.М. Обучение орфографии с помощью ЭВМ; дисс. канд.пед. наук; А.; 1994
42.Дүйсенова С.С. Жоғары оқу орындарының орыс бөлімдерінде қазақ тілін оқытуда техникалық оқу құралдарын қолдану; пед. ғыл. кандид. дисс.;
А.; 1999
43.Мухлис К.Ж. Өзгетілді мектептің 7- сыныбында қазақ тілі мәтіндерін компьютермен оқыту әдістемесі; пед. ғыл. кандид. дисс.; А.; 2006
44.Зинченко В.П. Эргономика и информатика. Вопросы философии; 1986; №7; стр. 53-54
45.О.И.Бахтина. Информатизация гуманитарного образования. Советская педагогика; №1/1990; стр.34-39
46.С.Гершунский Б. Компьютеризация в сфере образования: проблемы и перспективы. М.; «Педагогика»; 1987
47.Е.И.Машбиц. Психолого-педагогические проблемы компьютеризации обучения. М.; «Педагогика»; 1988
48. Е.И.Машбиц. Компьютерное обучение: проблемы и перспективы. М.; «Педагогика»; 1988
49.Балыхина Т.М., Гарцов А.Д. Информатизация обучения языкам: становление компьютерной лингводидактики. В жур. «Высшее образование сегодня»; №4/2006; стр.32-38
50.Савельев А.Я. Педагогические технологиии ВО в России; № 2; 1990;
стр. 6-11
51.Гальскова Н.Д., Гез Н.И. Теория обучения инностранным языкам. Лингводидактика и методика. М.; 2004
52. Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность; М.; Наука; 1987;
стр. 264
53. Оразбаева Ф.Ш. Тілдік қатынас пен қатысым әдісінің ғылыми-теориялық негіздері; доктор.дисс; А.; 1996
54. Беляев Б.В. Очерки по психологии обучения иностранным языкам. М.; "Просвещение"; 1965
55.Леонтьев А.А. Язык, речь и речевая деятельность; М.; Просвещение 1991: 56. Б.В.Беляев. Очерки по психологии обучения иностранным языкам. М.; Просвещение; 1965
57 Леонтьев А.А. Некоторые проблемы обучения русскому языку как иностранному. М.; Изд. МГУ; 1970
58. Бибихин В.В. Общение без индивида //Загадка человеческого понимания // Под ред. А.А.Яковлева. М.; Политиздат; 1991; стр. 196-198
59.Каган М.С. Мир общения: Проблема межсубъектных отношений; М.; Политиздат; 1988; стр. 319
60. Канке В.А. Философия. Исторический и систематический курс. Учебник для вузов; М.; Логос; 2002; стр. 344
61. Бодалев А.А. Личность и общение. М., Педагогика., 1991, стр.144
62.Кретинина Н.А. Методика обучения студентов педагогических вузов общеамериканскому произношению на основе просодических характеристик; дис. канд. пед. наук; Тамбов; 2001
63.Зимняя И.А. Психология обучения инностранным языкам в школе;
М.; 1991
64. Пассов Е.И. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению; М.; «Просвещение»; 1985
65. Колкер Я.М., Устинова Е.С., Еналиева Т.М. Практическая методика обучения иностранному языку. Учебное пособие; М.; Академия; 2000;
стр. 264
66.Булатбаева К.Н. Функционально-коммуникативный подход к обучению русскому языку в казахской школе (5-9 кл.); докторск.дисс.; А.; 2005
67.Жақсылықова К. Қазақ тілін орыстілді бөлімдерде модульмен оқытудың ғылыми-теориялық негіздері; доктор. дисс.; А.; 2001
68.Қадашева Қ. Жаңаша жаңғыртып оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері: өзгетілді дәрісханалардағы қазақ тілі; доктор. дисс.; А.; 2001
69.Чингисова А.А. Коммуникативно-интегративная технология обучения русскому языку как иностранному в вузе; доктор. дисс.; А.; 2005
70.Бейсенбекова Г.Т. Қазақ тілін басқа ұлт өкілдеріне оқылым әрекеті арқылы үйрету әдістемесі; кадид. дисс.; А.; 2001
71.Камиева Г.К. Орыс топтарындағы студенттердің сөйлеу тілін мақал-мәтелдер арқылы дамыту; кандид. дисс.; А.; 2003
72.Мамаева Б.Б. Орыс бөлімі студенттерін тілдік жағдаят арқылы қазақша сөйлеуге үйрету әдістемесі; кандид.дисс.; А.; 2003
73.Мешимбаева Б.Ш. Гуманитарлық бөлім студенттерін қазақша пікірлесім арқылы (диалог) сөйлеуге үйрету әдістемесі; кандид.дисс.; А.; 1999
74.Мұқамбетқалиева М. Оқу мәтіндері арқылы қазақ тілін үйрету әдістемесі; кандид.дисс.; А.; 2001
75.Серикбаева Г.Ж. Орыс бөлімдеріндегі студенттерді қазақша сөйлеуге үйрету әдістемесі; кандид.дисс.; А.; 1998
76.Кинжекова Р.С. Жоғары оқу орындарының орыстілді бөлімдерінде есімдіктерді оқытуда студенттердің қазақша сөйлеу дағдысын қалыптастырудың теориялық негіздері; кандид.дисс.; А.; 1998
77.Антипова А.М. Ритмико-мелодическая организация английской речи. Учебное пособие; М.; 1978; 113-стр
78.Горелов И.Н. Соотношение невербального и вербального в коммуникативной деятельности // Исследование речевого мышления в психолингвистике; М.; Наука; 1986; стр. 166
79.Каган М.С. К построению философской теории личности; Филос. наука.- 1971. № 6. стр. 11- 20
80.Каган М.С. Опыт системного анализа человеческой деятельности; Филос. наука; 1974; № 6. стр. 328
81.Каган М.С. Системный подход и гуманитарное знание; Изб.статьи. М.; Изд-во МГУ, 1991; стр. 383
82.Каган М.С. Человеческая деятельность. М.;Политиздат, 1974;стр. 328
83.Юдин Э.Г. Системный подход и принцип деятельности. Эргономика. Труды ВНИИТ. М.; 1976; № 10; стр. 194
84. Канке В.А. Философия. Исторический и систематический курс. Учебник для вузов; М.; Логос; 2002; стр. 344
85.Войскунский А.Е. Я говорю, мы говорим. Очерки о человеческом общении; М.; Знание; 1990; стр. 240
86.Бахтин М.М. Проблемы поэтики Достоевского. М.; Сов. Россия; 1979; 318-стр.
87. Тер-Минасова С.Г. Личность, язык, культура\\ Современные теории и методики обучения иностранным языкам: сб.науч. тр.Национальное общество прикладной лингвистики. М.; Экзамен; 2004; стр.318
88.Рогова Г.В., Рабинович Ф.М., Сахарова Т.Е. Методика обучения иностранным языкам в средней школе. М.; 1991; стр. 285
89. Щерба Л.В. Преподавание иностранных языков в школе. Общие вопросы теории. М.; Академия; 2002
90.
91. Шубин Э.П. Языковая коммуникация и обучение иностранным языкам. Просвещение; М.; 1972
92. Ефимов Л.П. Об алогизмах и противоречиях английской грамматики и о новых подходах в ее изучении. ИЯШ; №2;2007; стр. 24-30
93. Сысоев П.В. Нужна ли нам грамматика, и если нужна, то какая? ИЯШ; №2;2007; стр. 31-35

94. Лапидус Б.А. Проблемы содержания обучения языку в языковом вузе; М.; Высш. школа; 1986; стр. 144
95.Рогова Г.В., Верещагина И.Н. Методика обучения английскому языку на начальном этапе в средней школе. М.; 1986; стр. 224
96.
97. Дридзе Т.М. Коммуникативные основания лингводидактического процесса ; М.; 1995; стр. 77-84
98. Г.В.Захарова. Коммуникативный подход к обучению иностранным языкам в Германии. «Педагогика»; №3/2005
99.Леонтьев А.А. Психолого-педагогические основы обновления методики преподавания иностранных языков. М.; 1998; стр. 28
100. Леонтьев А.А. Основы психолингвистики. М.; Смысл; 1997; стр. 287
101.Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. Изд-во Питер;
2002; стр. 72
102.Мильруд Р.И., Гончаров А.А. Теоретические и практические проблемы обучения пониманию коммуникативного смысла иноязычного слова. ИЯШ; М.; 2003; № 1. стр. 12-18
103.Лернер И.Я. Современная дидактика: теория и практика. М.; Педагогика; 1981; стр. 186
104.Скаткин М.Н. Проблемы современной дидактики. М.; Педагогика; 1984; стр. 96
105.Болдырев Н.И. Нравственное воспитание школьников (вопросы теории).
М.; Просвещение; 1979
106.Данилов М.А. Педагогический процесс как объект педагогической теории. Вопросы обучения и воспитания. М.;1973
107.Ильина Т.А. Педагогика. стр. 212
108.Бабанский Ю.К. Оптимизация процесса обучения: Общедидактический аспект. М., 1977.
109.Махмутов М.И. Проблемное обучение: основные вопросы теории. М.; Педагогика; 1975
110.
111.Андреев А.А. Теория дистанционного обучения. Дис. д.п.н.; М.; 1999;
стр.250
112. Тусубаева Ж.М. Методика организации дистанционной формы обучения в системе высшего профессионального образования: автореферат дисс….канд.пед.наук: Алматы; КазУМОиМЯ; 2004;стр.189
113.Пидкасистый П.И. Самостоятельная познавательная деятельность школьников в обучении: теоретико-экспериментальное исследование.
М.; Педагогика; 1980
114.Лернер И.Я. Дидактические основы формирования познавательной самостоятельности при изучении гуманитарных дисциплин. Автореферат. Дисс…д-ра пед. наук; М.; 1971
115.Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. Москва; Прогресс; 1987; стр. 429
116.Ананьев Б.Г. Психология педагогической оценки. Избранные психологические труды: в 2-х томах.|| Под ред. А.А.Бодалева и др.
М.; Педагогика; 1980; стр.230; стр.287
117.Монахов В.М. Проблемы внедрения новых технологий в образование|| Советская педагогика. М.; 1990;№ 7; стр. 17-23
118.Мизанбеков С.К. Телекоммуникационная технология изучения русского языка в старших классах школ с казахским языком обучения. дисс….канд. пед. наук: Алматы., 2007
119.Нургалиева Г.К. Ценностное ориентирование личности в условиях информатизации образования. А.; 2004; стр. 243-260
119.Дерешко Б.Ю. Информатизация образования: опыт и проблемы. В журнале «Телекоммуникация и информатизация образования»; №4/2001; стр.78
120.Дорофеева А.А. и др. Практика адаптации материала учебника – книги к компьютеризованным технологиям. В жур. «Дистанционное и виртуальное обучение»; №11/2001; стр. 18
121.Гмарь А.В. Применение современных информационных технологий для методического обеспечения процесса обучения. В жур. «Дист. и вирт. обучение»; №10/2001; стр. 16
122.Осипова Ю., Адилгазинов Т. К. определению понятия «интерактивные технологий обучения». В жур. «Высшая школа Казахстана»; №4-5/2001;
стр. 44
123.Тыщенко О. Диалог компьютера и студента. В жур. «Высшее образование в Росии»; №6/200; стр.120
124.Титова С.В. Некоторые теоретические проблемы использования компьютерных технологий в образований. В жур. «Вестник МГУ»; сер. №19;
№4/2005; стр.39-54
125.Бессмертная Н.В. К вопросу о типологии текста. В книге «Лингвистика текста и обучение инностранным языкам» (сбор. науч. статей); Киев; 1978; стр.48-55
126.Багрова А.П. Некоторые приемы обучения чтению текстов. В книге «Вопросы методики использования текстов в обучении инностранным языкам» (сбор. науч. статей); М.; 1971
127.Фоломкина. К проблеме отбора текстов для чтения на инностранном языке. В книге «Актуальные вопросы обучения инностранному языку в средней школе»; М.; 1973; стр.150
128.Газарх Р.С. Коммуникативно-смысловая структура текста. В книге «Проблемы вербальной коммуникации»; А.; 1987; стр.75-80
129.Бурлаков М.А. Какой должна быть система упражнений; ИЯШ №4/1987
130.Скалкин В.Л. Системность и типология упражнений для обучения говорению; ИЯШ №1; 2005; стр.19-25
131.Пассов Е.И. Требования к упражнениям для обучения говорению; ИЯШ №2; 5/1977
132.Пассов Е.И. Упражнения как средство обучения иноязычной речи. В книге «Основы методики обучения инностранным языкам»; М.; 1977;
стр.57-76
133.Канаева В.М. и др. Из опыта работы творческой группы учителей по проблеме компьютеризации учебного процесса в школе; ИЯШ №3-4/1992; стр.86-89
134.Вислогузов А. Информационные технологии в образовательном процессе; Высшее образование в России; №5/2006; стр.73-76
135.Садыкова А.К. О возможностях организации самостоятельной работы студентов технических вузов с использованием современных информационных технологий. В книге «Актуальные проблемы профессиональной подготовки личности будущих специалистов»; А.; 2001; стр.113
136.Информатизация профессионального образования (Материалы респуб. науч.-теор. конфер.); 20.02.2003.
137.Имангалиева Г.С. Типология диалога (На материале казахского и русского языков); кандид.дисс.; А.; 1999
138.Кулжабаева Л.С. Совместно-диалогическая продуктивная деятельность как основа продуктивного обучения; кандид.дисс.; А.; 2001
139.Гейхман Л.К. Интерактивное обучение общению как модель межкультурной коммуникации; Вестник МГУ; №3/2003; стр.138
140.Росина Н. Организация СРС в контексте инновационного обучения; Высшее образование в России; №7/2006; стр.109-114
141.Загрязкина Т.Ю. «Звуковая энциклопедия» и компьютерное обучение иностранным языкам; Вестник МГУ; №4/2002; стр.7
142.Шакарманова М.П., Жомартова А.Д. Қазақ тілі сабақтарында компьютерлік жүйені қолдану; Педагогический вестник Казахстана; №1/2006; стр.22-31
143.Степанова М. Замкнутый круг мотивации; Психология обучения; №11/2000; стр.51
144.Солнцева Н. Проблема мотивации: концептуальные основания; Высшее образование в России; №6/2003; стр.96
145.Александров Л.Ф. Мотивационная готовность к учебно-познавательной деятельности студентов; Психология обучения; №11/2000; стр.6
146. Л.А.Милованова. Языковая личность: факторы становления и развития. Вестник МГУ; сер.19; №4/20057; стр. 68-77
147.Т.В.Брекалова. Использование художественных видеофильмов в обучении идиоматичности диалогической речи. Информатизация профессионального образования. Материалы республиканской научно-теоретической конференций; стр.155-160
148.А.А.Андреев. Компьютерные и телекоммуникационные технологий в сфере образования. Школьные технологии; №3/2001; стр. 154-169
149.С.В.Леонова. Эффективность использования информационно-коммуникационных технологий в самостоятельной работе студентов. Информатизация профессионального образования. Материалы республиканской научно-теоретической конференций; стр.111-116
150.А.А.Курышжанова. О внедрении образовательных технологий в процесс обучения казахскому языку. Вестник КазГУ; сер. Востоковедения, №1(15)/2000
151. М.М.Раевская. Язык в ментальном пространстве: к проблеме постижения национальной логики мышления. Вестник МГУ;
сер.19; №1/2006; стр. 27-40
152. О.Я.Гойхман., Г.М.Надеина. Речевая коммуникация.
М.;»Инфра-М»; 2006
153. Экспертиза в современном мире: от знания к деятельности. Под. ред. Г.В.Иванченко, Д.А.Леонтьева. М.; «Смысл»; 2006; стр. 356-373; 420-427
154. И.М.Ибрагимов. Информационные технологии и средства дистанционного обучения. М.; «Академия»; 2005; стр. 9-10
155. А.И.Каптерев. Менеджмент знаний: от теории к технологиям.
стр. 68-110
156. А.Л.Тертель. Психология в вопросах и ответах. М.; «Проспект»; 2004; стр. 42-69; 86-108
157. Т.В.Габай. Педагогическая психология. М.; «Академия»; 2003;
стр. 112-210; 203-205
158. Педагогика. Под ред. П.И.Пидкасистого. М.; 2004
159. А.В.Морозов, Д.В.Чернилевский. Креативная педагогика и психология. М.; «Академический проект»; 2004
160. В.А.Сластенин, И.Ф.Исаев, Е.Н.Шиянов. Педагогика. «Академия»; 2006
161. Педагогика. Под ред. Л.П.Крившенко. М.; «Академия»; 2004
162. И.Г.Овчинникова. Подготовка учителей к использованию ИКТ в преподавании русского языка. «Информатика и образование»; №12/2004
163.Л.Н.Горбунова, А.М.Семибратов. Освоение информационных и коммуникационных технологий педагогами в контексте ориентации на профессионально-личностное развитие. «Информатика и образование»; №7/2004
164.М.Е.Бершадский. Когнитивная технология обучения: последовательность процедур проектирования учебного процесса. «Педагогические технологии»; №2/2006
165. Г.Г.Левитас, А.В.Рафаева. Технология учебных циклов: применение компьютера в двухурочном цикле. «Педагогические технологии»; №3/2005
166. В.А.Демченко. Индивидуализация дидактических материалов как средство формирования субъектных отношений участников педагогического процесса. «Педагогические технологии»; №2/2004
167. Е.В.Ермолович, А.М.Красниченко. Информационно-коммуникационные технологии в управлении самостоятельной учебной деятельностью студентов. «Информатика и образование»; №2/2005
168. Юрасов И.А., Юрасова О.Н. Социально-коммуникативный аспект педагогических технологий. «Школьные технологии»; №3/2006
169. Т.С.Юрьева. Применение образовательных электронных изданий в процессе обучения. «Школьные технологии»; №3/2006
170. Бибихин В.В. Общение без индивида //Загадка человеческого понимания // Под ред. А.А.Яковлева. М.; Политиздат; 1991; стр. 196-198
171. Брудный А.А. Понимание как текст // Загадка человеческого понимания. Под ред. А.А.Яковлева; М.; Политиздат; 1991; стр. 144
172. Винокур Т. Г. Говорящий и слушающий. Варианты речевого поведения; М.; 1993
173. Выготский Л.С. Мышление и речь ; М.; Лабиринт; 2001; стр. 368
174. Гальперин И.Р. Текст как объект лингвистического исследования; М.; Наука; 1981; стр. 137
175. Жинкин Н.И. Психологические основы развития речи. В кн. : В защиту живого слова. М.; 1966; стр. 180
176. Каменская О.А. Текст и коммуникация ; М.; Высш. школа; 1990; стр 151
177. Карасик В.И. Модельная личность как лингвокультурный концепт. Филология и культура. Матер. междунар. научной конфер.; 16-18 мая; 2001
178. Лаптева О.А. Соотношение спонтанной и телевизионной речи / Проблема спонтанной разговорной речи (МГИИЯ) ; вып. 332; М.; стр. 5-22
179. Леонтьев А.А. Принцип коммуникативности сегодня // ИЯШ; 1986;
№ 2; стр. 27-32
180. Демкин В.П. Реализация эксперимента по формированию системы дистанционного образования в республике Казахстан и созданию Казахстанско-Российского университета дистанционного образования в РК: анализ опыта и перспективы развития. Международная научно-практическая конференция . 15-16 марта 2001; Алматы; стр. 15-23
181. Соловова Е.Н. Современные концептуальные принципы коммуникативного обучения иностранным языкам . ИЯШ; №4; 2000;
стр. 9-15
182. Щукин А.Н. Обучение иностранным языкам: теория и практика. Учебное пособие для преподавателей и студентов. М. ; Филоматис; 2004;
стр. 416
183. Хмель Н.Д. Педагогический процесс в общеобразовательной школе; Алматы; Мектеп; 1984; стр.194
184. Олейникова Н.А., Тараненко С.С. Информационные технологии в обучении иностранным языкам. http://www.google.ru
185. Байрамова Л., Ахмедова А. Будущее за интерактивным методом обучения. http://www.yandex.ru
186. Шулика Н.А. Использование цифровых образовательных ресурсов в образовательном процессе школы. http://www.google.ru
187. Культура мультимедиа: Потери и приобретения образовательной системы. http://www.rambler.ru
188. Методики применения цифровых образовательных ресурсов в информационно-телекоммуникационном сопровождении региональной системы образования. http://www.google.ru
189. Методические рекомендации по проведению занятия «Структура и содержание медиатеки» http://www.mail.ru
190. Компьютерные технологии в обучении иностранному языку http://www.google.ru
191. Скорина М.С. Интерактивные методы обучения иностранному языку http://www.yandex.ru
192. Назарова В.Д. Педагогическое обеспечение интерактивного взаимодействия преподавателей со студентами средних профессиональных образовательных учреждений. Афтореферат канд.пед.наук; Улан-Удэ; 2007 http://www.google.ru
193. Ильина Т.Ю. Интерактивные методы обучения как средство формирования предметных компетенций. http://www.rambler.ru
194. Методика апробации цифровых образовательных ресурсов. Федеральный центр экспертизы мультимедиа и телекоммуникаций в образовании; М.; 2005 http://www.google.ru
195. Алексеева Т.Е. Интерактивные мультимедийные обучающие программы по английскому языку и возможности их использования в техническом вузе http://www.infojournal.ru
196. Козлова В.А. Интерактивные и проектные методы в обучении информационно-коммуникационным технологиям http://www.google.ru
197. Гейхман Л.К. Интерактивное обучение общению как модель межкультурной коммуникации. Вестник МГУ; №3: 2003: стр. 138; серия лингвист
198. Карымсакова Р.Д. Инновации в обучении языкам: содержание, проблемы использования. Вестник КазНу; серия филология; №8 (59); 2002; стр.116
199. Егорова Ю.Н. Мультимедиа технология как средство повышения эффективности обучения в школе. Информатика и образование; №7; 2004; стр. 99-105
200. Голушкова Н.М. Структурная организация и предметное содержание речевой деятельности. ИЯШ; №8; 2006; стр.19-25
201. Петрова Л.П. Использование компьютеров на уроках иностранного языка. ИЯШ; №5;2005; стр. 57-60
202. Сысоева Е.Э. Формирование коммуникативной компетенции в письменной речи при обучении иностранным языкам. ИЯШ; №5;2007;
стр. 6-15
203. Сухова Л.В. Коммуникативно-ориентированное обучение иностранному языку и языковая парасреда как его системообразующий фактор. ИЯШ; №5;2007; стр. 15-18
204. Брыксина И.Е. Взаимосвязанное обучение различным видам речевой деятельности. ИЯШ; №5;2007; стр. 19-22
205. Пассов Е.И. Содержание иноязычного образования как методическая категория. ИЯШ; №6;2007; стр. 13-23
206. Сысоев П.В. Развитие умений учащихся воспринимать на слух текст на средней и старшей ступени общего среднего образования. ИЯШ; №4;2007; стр. 9-18
        
        Мазмұны
Кіріспе ... ... ... интерактивтік мультимедиалық білім беру ... ... ... оқытуды ақпараттандырудың ғылыми-теориялық негіздері
1.1 Тілдерді оқытуды ақпараттандырудың зерттелуі мен өзекті
мәселелері
11-20 бет
1.2 Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытудың ғылыми-теориялық
негіздері
21-45 бет
1.3 ... ... ... сандық интерактивтік
мультимедиалық білім беру қорларын қолданудың
психологиялық, ... ... ... ... ... ... ... топтарында қазақ тілін
мультимедиалық оқыту бағдарламасының көмегі арқылы оқыту әдістемесі
2.1. ... жоба ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... интерактивті әдістері мен формалары
2.3.Гуманитарлық колледждердің ... ... ... ... ... және оның нәтижелері
Қорытынды
138-141 бет
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... шетел тілі ретінде, орыстілді
аудиторияларда мемлекеттік тіл ... ... ... мен ... қазіргі заманғы білім беруді ақпараттандыру мен модернизациялау
жағдайындағы басым бағыттардың біріне айналып ... Бұл ... ... ... оның ... ... мен ... сай жаңа
технологиялар мен әдістемелерді қолдана білуіне ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы талаптары
оқытудың әдістері мен ... ... ... ... ... ... жылы ... Қазақстан Республикасы Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың №3645 ... Орта ... беру ... ... ... бекітілді [1].
Қазақстанның білім беру жүйесін ақпараттандыруды жүзеге ... ... ... жоспарлылық және осы бағыттағы ғылыми-
зерттеу жұмыстарының тұжырымдамалық ... мен ... ... ... Осы принциптерге сүйене отырып, республикамыздың
көрнекті ғалымдары ... ... ... М.З.Изотов, Е.У.Медеуов, Ж.А.Қараев, С.С.Құнанбаева,
Д.М.Джусубалиева, А.М.Татенов, ... және тағы ... ... ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, компьютерді
қолданудың ... ... ... ... ... ... ... 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10; 11; 12; 13].
Сонымен, бүгінгі таңда ... тілі пәні ... ... құрылымынан оқытудың компьютерлік технологиялары ерекше орын
алады. Бірақ ... ... ... ... және ... ... компьютерлік технологиялар тым тар шеңберде ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... жаңа құралдарының көмегімен іске асыру ретінде
ғана қарастырылып келеді. Дегенмен, соңғы ... жаңа ... ... заманғы компьютерлік бағдарламалық құралдардың
оқушылардың жеке қажеттіліктері мен қызығушылықтарын, тілдерді меңгерудің
түрлі ... ... алу, оқу ... ... ... ... ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай
формаларын іздестіру, оқушыларды өзгетілдік сөйлеу ... ... ... ... ... ... модельдеу мүмкіндіктерін зерттеуге
арналған бірқатар ғылыми зерттеулер ... ... ... үшін ... тілі ретіндегі орыс тілі, шетел
тілі ретіндегі ... тілі ... ... ... ... ... талдауға арналған ғылыми-зерттеу
жұмыстары [14; 15; 16; 17; 18; 19; 20; 21; 22; 23] ... ... ... педагогтардың кәсіби, әлеуметтік-мәдени құзырлылықтарын ... ... мен ... ... тілі мұғалімінің кәсіби қызметіне
қойылатын негізгі талаптар, отандық және шетелдік озат ... білу ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа дайындығы мәселелері талданып, қосымша ... ... ... мен ... ... ... негіздері мен
даму болашақтары ұсынылған.
Соңғы жылдарда орыстілді аудиторияларда қазақ тілін оқытудың ... ... ... зерттеулер жасалып, озат
әдістемелік жүйелер мен тәжірибелер пайда бола ... ... ... ... ... ... орыстілді аудиторияларда қазақ тілін
оқытуда жаңа ... ... ... ... ... ... ... жүргізіле бастады. Алайда
қазіргі таңда педагогикалық тәжірибелерде ... ... ... ... ... ... ... әлі де
жеткіліксіз дәрежеде. Компьютерлік технологиялардың ... ... ... беру ... ... талаптарына, жинақталған тәжірибеге
және қазіргі заманғы педагогикалық ғылымның даму деңгейіне сай ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар
баршылық: оқытушылардың ақпараттық-коммуникациялық-компьютерлік даярлығының
мазмұны мен формалары арасында ... ... жоқ; бұл ... ... кәсіби құзырлылығы төмен деңгейде бола ... ... ... осы сала ... кәсіби біліктіліктерін көтерудің
қалыптасқан бірізді ... ... ... ... техникалық, дидактикалық мүмкіндіктері, оқушылардың бұл
технологияларға деген қажеттіліктері шексіз бола тұра, нақты педагогикалық
тәжірибеде ... ... ... ... ... пайдаланылмай отыр.
Қазақ тілін орыстілді аудиторияларда оқытудағы негізгі мәселенің бірі
оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгерту ... ... ... ... мәселелердің біріне айналып отыр. ... ... ... тілі ... ... ... зерттеген ғалымдардың
(Е.И.Пассов, Н.Д.Гальскова, Н.И.Гез, Э.П.Шубин), орыстілді, ... ... ... оқыту мәселелерін зерттеген ғалымдар мен
әдіскерлердің (Ф.Ш.Оразбаева, ... ... ... А.А.Құрышжанова, т.б.) ... мен ... ... осы саладағы ғылыми-зерттеу ... ... ... барлығы дерлік жалпы орта білім беретін мектептердің орыс
сыныптары мен жоғары оқу орындарының орыстілді ... ... ... жетілдіру бағытында жүргізілгендігін байқадық.
Осы аталған мәселелерді ... ала ... ... өзекті мәселесі
айқындалды: гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында ... ... ... бағдарламасының көмегімен оқытуда оқушыларға сөйлесім
әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста, кешенді ... ... ... ... ... оның ... да ... колледждердің орыстілді топтарындағы қазақ тілін оқыту
үрдісінде мультимедиалық ... ... ... оқушылардың сөйлесім
әрекетін дамытудың әдістемесін ғылыми-теориялық тұрғыда негіздеу және
практикалық ... ... ... - ... ... ... топтарында
қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні - ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламаның көмегімен оқыту арқылы оқушыларға
сөйлесім әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста меңгерту әдістемесі.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның көмегі арқылы оқыту жағдайында ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеуге негізделіп, оқыту үрдісінің тиімділігін арттырудың
негізгі шарттары анықталды:
- мультимедиалық бағдарламамен жұмысты қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... мультимедиалық
бағдарламаны қолданудың кезеңдерін анықтау; оқытудың мазмұны мен
формаларының мультимедиалық бағдарламаның мазмұнына бейімделуі;
- оқушылардың компьютерде мультимедиалық ... ... ... ... ... ... арқылы оқытудың
нәтижелілігі мен сапасының оқытушылардың оқу ... ... ... ... байланысты кәсіби және
ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығымен ... ... ... пәні және ... ... ... ... де анықталды:
1. Қазақ тілін оқыту үрдісін ... ... ... және оның ... ... анықтау.
2.Орыстілді топтарда қазақ тілін оқыту үрдісін сандық интерактивтік
мультимедиалық білім беру ... ... ... ... ... талдау жасау.
3.«Merits» бағдарламасы бойынша жасалған ... ... ... ... ... жетістіктері мен
кемшіліктерін саралап, талдау.
4. Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында ... ... ... ... ... ... ... сөйлесім әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста,
кешенді ... ... мен ... ... Гуманитарлық колледждердің орыстілді ... ... ... ... ... арқылы оқытудың әдістемесін
жасау.
6. ... ... ... ... қазақ тілін
мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқыту әдістемесін
эксперименттік ... ... ... негізін түрлі ғылымдар кешенінде қалыптасқан
қағидалар құрады: педагогикалық жүйелерді құрылымдау теориясы, білім ... ... ... ... ... ... ... оқыту және таным психологиясы; қазіргі заманғы компьютерлік
лингвистика мен ... ... ... ... тілі ... ... заманғы әдістемелері; қазіргі заманғы шетел тілін оқыту мен
меңгертудің ... мен ... ... компьютермен өзара
қарым-қатынасының психологиялық аспектілері; білім ... ... ... ... ... ... беру ... түрлі әдістері мен тәсілдері.
Зерттеудің әдіснамалық базасына мына ғылыми жұмыстар негіз болды: жеке
тұлға ... және оның ... ... ... педагогикалық үрдістің тұтастығы теориясы (Ю.К.Бабанский,
В.С.Ильин,В.В.Краевский), жеке ... ... ... ... (А.Н.Леонтьев, В.Д.Шадриков), жеке тұлғаны оның дамуы процесінде
қалыптастыру мәселесі ... ... ... ... ... ... ... М.И.Махмутов), психология мен
педагогикалық психологияның ... ... ... ), ... тілін оқыту мен меңгертудің қазіргі заманғы теориясы
мен ... ... ... ... ... Н.Д.Гальскова, Э.П.Шубин, А.Н.Щукин), компьютерлік
технологияларды ... ... ... процестері, әдістері мен жолдары
(Б.С.Гершунский, ... т.б.); ... ... ... тілін оқытудың
қазіргі заманғы теориялары мен озық ... ... ... ... Г.Т.Бейсенбекова, С.С.Дүйсенова,
Б.Б.Мамаева, Б.Ш.Мешимбаева, М.Мұқамбетқалиева, Г.Ж.Серикбаева, К.Ж.Мухлис,
т.б.).
Ғылыми зерттеу барысында қолданылған әдістер: ... ... ... ... қазіргі заманғы ғылыми әдебиеттерге, шетел ... мен ... ... ... ... ... ... сандық интерактивтік мультимедиалық білім беру қорларын,
компьютерлік технологияларды ... ... ... ... теориялық талдау жасау; ғылыми болжам жасау және жобалау,
диагностикалық және монографиялық ... ... ... ... зерттеу, педагогикалық эксперимент);
диагностикалық ... ... ... алу); ... ... ... көмегі арқылы оқыту жағдайындағы оқушылардың
коммуникативтік сөйлесім ... ... ... ... мен
біліктерін бақылау әдістері; оқушылардың оқу іс-әрекетіне ... және ... ... жасау, оқу
экспериментінің нәтижелеріне сандық және сапалық талдау жасау.
Зерттеудің ұйымдастырылуы. ... ... ... атындағы
Қызылорда гуманитарлық колледжінде және Ұлттық ... ... ... ... ретінде жүргізілді. Зерттеу жұмысы сегіз жыл бойында
(1999-2007) үш кезеңмен жүргізілді.
Зерттеудің бірінші кезеңінде (1999-2002) шетелдердің және Қазақстанның
оқу орындарында ... оның ... ... ... ... ... ... және әдістемелік ғылыми әдебиеттер зерттелді;
тәжірибелерді қорытындылау, жалпылау негізіндегі материалдар жинақталды;
тілдерді шетел тілі ... ... ... және ... ... анықталды, оқушылардың сөйлесім әрекетінің түрлері бойынша
дағдылары мен ... ... ... ... озық ... ... зерттеліп, талданды, компьютерлік оқыту жағдайындағы
педагогикалық ... ... ... және ... мәселелері
қарастырылып, зерттеудің ғылыми болжамы жасалды.
Екінші кезеңде (2002-2005) ғылыми зерттеудің, эксперименттің жоспары
жасалды; республика ... ... ... ... жоба ... ... ... оқыту бағдарламасын
сынақтан өткізудің қорытындылары мен ... оқу ... ... мен ... талданды; талдау нәтижесіне
сүйене отырып, ... ... ... ... қазақ тілін
мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқытудың әдістемесі жасалды; оқу
үрдісінде мультимедиалық бағдарламаны ... ... ... ... ... өткізілетін кезеңдеріндегі оқыту
мазмұны ... осы ... ... сөйлесім әрекетінің түрлері
бойынша дағдылары мен біліктерін дамытып, ... ... ... ... ... оқу ... ... жүйесі дайындалды; жұмыс оқу
бағдарламасы жасалды. Осы жұмыс оқу бағдарламасының негізінде, ... үлгі ... ... сабақтары өткізіліп, орыстілді
аудиторияларда қазақ тілін ... ... ... ... ... ... қазақ тілін ... ... ... ... мен ерекшеліктері нақтыланды.
Зерттеудің үшінші кезеңінде ... ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша жасалған
мультимедиалық оқыту бағдарламасын оқыту үрдісінде қолданудың нәтижелерін,
жетістіктері мен ... ... ... ... ... орыстілді топтарында қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның
көмегімен ... ... ... сөйлесім әрекетінің түрлерін бір-
бірімен байланыста меңгертуде тиісті тілдік және коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... топтарда қазақ тілін оқытуда сандық интерактивтік
мультимедиалық білім беру қорларын қолдануға, оқыту үрдісін әдістемелік
қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... тілі
сабақтарында мультимедиалық бағдарламаны қолдану жағдайында оқу ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар
әзірленді. Зерттеудің алғашқы екі кезеңіндегі міндеттерді шешуге байланысты
жұмыстар, ... ... ... эксперимент
барысындағы кемшіліктерге байланысты түзету жұмыстары жүргізілді.
Зерттеу базасы: М.Мәметова атындағы Қызылорда ... ... ... ... ... ... ... негіздемесі коммуникативті, когнитивті,
проблемалық, тұлғалық-бағдарлық оқыту мен жеке тұлғаның танымдық қызметін
дамытудың ... ... ... ... мақсаты мен міндеттеріне
сай жүйелі талдау әдістерін бірізді қолданумен, базистік ... ... ... ... ... кеңінен
қолданумен, эксперимент мәліметтеріне сандық және сапалық талдау жасау
жүйесін қолданумен, педагогикалық ... ... ... және ... сүйенумен, сонымен қатар, зерттеу нәтижелерін гуманитарлық
колледждердің орыстілді топтарында және орыстілді ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілі пәні
оқытушыларының және педагогтардың кәсіби, ... ... мен ... ... болатындығымен
негізделеді.
Зерттеу жұмысының барысында анықталған маңызды нәтижелердің, олардың
ғылыми жаңалығы мен ... ... ... мынада: гуманитарлық
колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін ... ... ... түрлерін бір-бірімен байланыста, кешенді меңгертуде оқу
үрдісінде ... ... ... ... ... ... ... жасалды; сабақта мультимедиалық
бағдарламаны қолданудың кезеңдері анықталды; ... ... ... және ... ... ... мультимедиалық бағдарламаның рөлі анықталды; сабақтың тілдік
дағдыларды жетілдіру кезеңінде мультимедиалық бағдарламамен ... ... ... ... ... ... ... (тілдік біліктерді дамыту кезеңі) оқыту мазмұны анықталып, осы
кезеңдегі тілдесімді жүзеге асырудың тиімді әдіс-тәсілдері мен ... ... оқу ... ... ол ... мазмұнына бейімделді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық құндылығы:
1) Гуманитарлық ... ... ... ... ... бағдарламаның көмегі арқылы оқытудың әдістемелік моделі
жасалды.
2) Қазақ тілін мультимедиалық ... ... ... ... ... сөйлесім әрекетінің түрлері бойынша (тыңдалым,
айтылым, оқылым, жазылым, тілдесім) тілдік және ... ... ... ... дамытудың ерекшеліктері, жолдары, әдіс-
тәсілдері мен формалары ғылыми тұрғыда нақтыланды.
3) Қазақ ... ... ... ... ... мен жолдары тілдік материалдармен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру кезеңі,
тілдік біліктерді дамыту кезеңі) қатысты анықталды; ... ... ... ... ... сай (тілдік дағдыларды
қалыптастыру кезеңі, тілдік дағдыларды ... ... ... оқу
материалдарын дайындаудың ғылыми негіздемесі жасалып, ... ... оқу ... мен ... ... дайындалды.
4) Қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқыту
үрдісінде ... тіл ... ... үйренуге деген
қызығушылықтарын тудырудың жолдары мен әдіс-тәсілдері анықталып; ... ... ... ... ... ... сабақтың
мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін ... ... ... ... ... ... ... анықталды.
Зерттеудің практикалық маңызы: гуманитарлық колледждердің орыстілді
топтарында қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқытудың
практикалық-бағдарлы ... ... ... ... оқушыларға
қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқытуда өзіндік
жұмыс ... ... және ... ... (интерактивті
тілдік орта; тілдік серіктестер тобы, жұбы, ұжымы) жұмыстар ... ... ... ... ... оқылым, жазылым, тілдесім)
меңгертудің тиімді әдіс-тәсілдері анықталды.
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
1. Гуманитарлық ... ... ... ... тілін
оқытуда оқушылардың сөйлесім әрекетінің тыңдалым, ... ... ... ... ... және ... дағдыларын
мультимедиалық бағдарламаны қолдану арқылы тиімді қалыптастырып,
дамытуға болады.
2. Сабақтың ... ... ... ... ... ... қызметін олардың мультимедиалық бағдарламамен
өзіндік жұмысы ретінде ұйымдастыру ... ... ... тілдесім, сөйлесім әрекетін жүзеге ... ... ... ... ... үшін ... ... Оқушылардың сөйлесім әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста,
кешенді түрде тиімді меңгеруі қазақ тілін ... ... ... ... ... ... сабақтың мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін
кезеңдеріндегі оқыту мазмұнының мультимедиалық ... ... ... ... ... топтарда қазақ тілін оқытуда оқушылардың сөйлесім
әрекетінің тілдесім түрі бойынша біліктерін, яғни, коммуникативтік
құзырлылықтарын ... ... ... бір ... ... ғана
тиімді жүзеге асырылады. Сондықтан, қазақ ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстан кейінгі кезеңін оқушылардың тілдік
серіктестер тобындағы (ұжымындағы, жұбындағы) ... ... ... ... ... ... Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда ... ... ... ... ... жүйе ... мультимедиалық бағдарламаның көмегі
арқылы ... ... ... ... ... ... ... топтардағы оқушылардың интерактивті және тілдік
серіктестер тобындағы (ұжымы, ... ... ... ... ... ... құралы қазақ тілін
мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқытуға негізделген
интеллектуалды-дамытушы және ... ... ... ... ... ... ... жұмысының негізгі мәселелері мен қағидалары, нәтижелері
республикалық, халықаралық ... мен ... атап ... беру ... адам ресурстарын дамытуды басқарудың ... ... ... ... ... "Мектеп информатикасы: іс-тәжірибе, проблемалары және ... ... ... (Алматы, ... ... ... және ХХІ ғасыр білімі" халықаралық ғылыми-
практикалық ... ... 2005), ... ... тіл: ... бүгіні және болашағы" республикалық ғылыми-
практикалық конференциясында ... 2006), ... ... ... ... мен ... республикалық ғылыми-практикалық
конференциясында (Қызылорда, 2006), ... ... - ... ... ... ... ... ғылыми- практикалық
конференциясында (Алматы, 2006), республикалық ... ... ... ... ... ... үрдісіне
енгізу М.Мәметова атындағы гуманитарлық колледжінде және ... ... ... ... ұйымдастырылған тіл үйрену курстарында
жүзеге асырылды. Зерттеудің және ... ... ... ... өзгетілді аудиторияларда қазақ тілін ... ... және ... ... ... тілі пәні ... ... құзырлылықтарын, біліктіліктерін көтеру
жүйесі үшін ... ... ... ... ... ... ... Диссертация жұмысы кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.
1.1 Тілдерді оқытуды ақпараттандырудың зерттелуі мен өзекті ... ... соңы мен ХХІ ... ... ... әрі ... ... заңдылығы оның индустриалды қоғамнан ақпараттық
қоғамға өтуі болып ... ... бола ... Соңғы жылдарда әлемнің
бірқатар елдерінің қоғамның әрбір мүшесінің жеке тұлға ретінде қалыптасуы
үшін ... ... ... ... ақпараттық қоғам құруға жаппай
табанды ұмтылысы байқалуда. Қоғамда ... ... бұл ... өзгерістердің
негізі компьютерлік және ақпараттық-телекоммуникациялық технологиялардың
қарқынды ... мен ... ... ортаның құрылуы болып
табылады.
Ақпараттық қоғам дегеніміз - ... ... ... бөлігі үшін
еңбектің негізі ақпараттар мен білім (негізгі ... мен ... ... ал ... ... ... ... технологиялар болып
табылатын қоғам. Ақпараттық қоғамда әлеуметтік жіктеудің анықтаушы факторы
жеке меншік емес, білім ... ... ... ... жаңа ... ... қоғамды
ақпараттандыру үрдісі әлемдік ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... ақпараттандыру саласы
бойынша артта қалудың кез-келген елдің, қоғамның даму қарқынына кері әсерін
тигізетіндігі байқалуда.
Ақпараттар компьютерлік жүйелердің ... ... ... ... ... ... өңделген ақпарат адамға қайта оралып, одан жаңа
білімнің алынуына ықпал жасайды. Адамзаттың жинақталған ... ... бір ... мен ... әрі қарай маңызды міндеттер мен
функцияларды атқару үшін меңгерту ... ... беру ісі ... ... беру - ... өмір ... объективті қажеттілігі. Адамзат
өркениетінің барлық тарихи эволюциялық даму ... ... ... оның ... ... ... дүниетанымын дамытуға,
адамдық рухани келбетін қалыптастыруға бағытталды.
Білім ... ... және ... қызметтері қоғамның
әлеуметтік және кәсіби құрылымын ... ... ... ... мен ... ... ... берудің жоғарыда аталған
қызметтерін іске асырудың жетістіктеріне байланысты. Қоғамды ақпараттандыру
үрдісінің даму жағдайында білім берудің рөлі де күшейе ... Сол ... ... ... ... ... жатқан ақпараттық қоғамға көшу
үрдісі қазіргі заманғы күрделі де ... ... - ... дамуындағы
артта қалуды жою мәселесінің - күрделенуіне алып ... ... ... беру ... ... мен оқу ... емес, түрлі әлеуметтік құрылымдар мен әлеуметтік институттар да
атқарады. ... беру ... ... ... да іске ... дамыған елдерде қазірдің өзінде ірі ... ... ... ... және ... ... ... айналысатын
бөлімшелер бар.
Дәстүрлі классикалық білім берудің нәтижесі " ... - ... ... ... ... ... ... және еңбекке даярлаудың
қажетті шарты ретіндегі ... ... ... ... меңгерту болып
саналды. Әлемдік қауымдастықтың бірқатар ... тән ... ... бұл
үлгісі өзінің міндетін атқарып болды. ХХ ғасырдың соңындағы білім беру
жүйесіндегі әлемдік тоқырау ... күні ... факт ... танылып отыр.
Ұлттық білім беру жүйелеріндегі тоқыраудың ... ... ... маңызды
жайттарға мыналарды жатқызуға болады: ... ... ... ... ... ... мен әлсіздігі; білім беру
әрекетінің рационалды жағы мен тұлғаның тұтастығының сақталуы және ... ... ... арасындағы бірліктің жоқтығы; қазіргі заманғы
коммуникативтік жүйелердің, қоғамдық ... ... ... ... ... беру саласына әсері.
Ақпараттық қоғамда болып жатқан іргелі өзгерістер, ғылыми-техникалық
прогрестің зор қарқынмен дамуы, ... ... беру ... ... ... ... де қайта қарастыруды талап етті. Осыған
байланысты тілдерді ... ... ... ... зертеулерде
кеңінен қарастырыла бастады.
Осы уақытқа дейін шетелдік және отандық ... ... ... ... ... ... және тілдерді оқытуда
қолдануға қатысты бірнеше ғылыми зерттеулер жүргізілді. Атап айтар болсақ,
ақпараттық-коммуникациялық технологияларды шетел тілдерін оқытуда ... ... ... және ... ... ... [24; 25; 26; 27; 28; 29; 30; 31; 32; 33; 34; 35; ... технологияларды орыс тілін оқытуда қолдануға
қатысты ресейлік және қазақстандық ғалымдардың зерттеулерінің [37; 38; ... ... ... ... қазақ
тілін оқытуда қолдануға қатысты ғылыми зерттеулердің [40; 41; 42; ... ... ... ... ... ... ... соңында лингводидактиканың жаңа саласы –
компьютерлік технологиялардың ... ... ... ... ... ... бағытталған компьютерлік лингводидактика пайда
болды.
Компьютерлік лингводидактика ... ... ... сала ... ... ... талдай келе, бұл мәселе төңірегіндегі
зерттеулердің үш түрлі бағытта қалыптаса бастағандығын аңғардық.
1. Компьютерді ... ... ... теориялық аспектілерінің
талдамасы: компьютерлік лингводидактиканың әдіснамалық мәселелері;
тілдерді оқытуды ... ... ... арналған компьютерлік жүйелердің дизайны мәселесі;
компьютерлік оқу материалдарының ... ... ... ... ... бағалау мәселелері; оқыту үрдісінде
компьютерді қолдана отырып, оқушылардың коммуникативтік дағдыларын
дамыту мүмкіндіктері.
2. Түрлі мақсаттарға, ... ... мен ... ... ... дайындау мен оны оқу үрдісінде қолдануға
байланысты эксперименттік жұмыстар.
3. Компьютерлік оқытуды жалпы тілдерді оқыту үрдісіне ... мен ... ... ... ... ... әдістерінің талдамаларын жасау.
Оқыту үрдісінде компьютерді қолданудың психологиялық, педагогикалық
аспектілерін көптеген ... ... ... ... ... ... [44; 45; 46; 47; 48]. ... сауаттылықтың, оқыту
үрдісін ақпараттандырудың білім алушылардың гуманитарлық мәдениетінің
төмендеуі есебінен жүзеге асуына қарсы болған ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі
болып табылады. Ол (тілдесім мәдениеті) еңбек сияқты сананы ... ... ... ... және ... ... мен жүзеге асу тәсілі жағынан
диалогтық сипатқа ие» [44].
Зерттеушілер тілдесімің жалпы және әлеуметтік маңызды қызметі ретінде
оның ... ... атап ... ... басқа адамдармен өзара
әрекетке түсу процесінде жеке тұлға ретінде қалыптасатындығын айта келіп,
компьютерлік оқыту үрдісінде оқу ... ... мен ... тілдесім
мәселелерін ушықтыратынын, тілдесімнің тапшылығын тудыратынын ескертеді. Ал
тілдесім тапшылығы оқытудың тәрбиелік функциясын әлсіретеді.
Қазақ тілін оқытудың ... ... ... ... гуманитарлық
мәдениетін қалыптастыруға, ізгілікке, адамгершілікке баулуға тікелей
байланысты болғандықтан, ... ... ... ... ... дейінгі ғылыми зерттеулерде қарастырылған мәселелерін талдай
отырып, ақпараттандыру үрдісінің гуманитарлық пәндерді оқытудың ... ... әсер ... ... ... ... пәндерді оқытуды ақпараттандыру білім беруді
дегуманизациялауға алып ... деп ... де, ... ... ... ... пәндерді ғана оқытумен шектеуді
ұсынады. Тіпті, кезінде гуманитарлық ... ... ... ... ... ... тиіс дегенге саятын пікірлер де айтылды. ... ... ... ... ... ... орынды қолдану
оң нәтиже береді, кейде дәстүрлі оқыту әдістемесіне қарағанда, тиімдірек
деп ... ... мен ... жаңа ... ... ... ... олардың технологиялық базаларының барлық
пәндерді оқытудағы ... ... ... ... ... ... және желілік технологияларды білім, ... беру мен ... ... ... ... ... ретінде
бағалай отырып, олар компьютерді тілдерді оқытуда қолдану жемісті нәтиже
беретінін көрсете отырып,: «Ақпараттық технологиялар ... ... ... ... жаңа философиясын меңгеруді талап етеді десек, артық
айтқандық емес. Бұл ... ... мен ... ... қатысты. Тілдің
өзінің табиғаты, оны меңгерудің коммуникативтік сипаты оқытуда ... ... ... ... етеді», - деп
тұжырымдайды [49].
Осы саладағы зерттеулерге талдау ... ... ... ... ... үрдісінің мынадай әлеуметтік, әдіснамалық,
психологиялық, ... ... ... ... ... ... ... беруді ақпараттандырудың әлеуметтік ... ... ... ... ... ерекшелігі;
- гуманитарлық пәндерді оқытудағы компьютердің орны; ... ... ... ... мен қызметі;
гуманитарлық пәндерді оқытудың әдістемелік жүйесін ақпараттық
технологиялардың нақты ... ... ала ... ... гуманитарлық пәндер үшін педагогикалық бағдарламалық ... ... ... және ... ... ... педагогикалық шарттарын анықтау.
Нәтижесінде – оқытудың негізгі құралы оқулықтың қызметінің ақпараттық
технологиялар ... ... ... ... мәселелердің
шешімін табу бір ғана әдіскер-оқытушының ... ... ... ... Мәселенің шешімі білім беру саласы мамандарының ... ... ... ... ... ақпараттандыру ісінің ... мәні ... ... ... ... ... мен тілдесімнің сипатының түбегейлі өзгеретіндігімен ... ... ... - ... ... жүйесі «адам - компьютер -
адам» жүйесімен ауыстырылады.
Зерттеуші О.И.Бахтина гуманитарлық пәндерді ... ... ... ... берудегі формализация елеулі шығындарға алып ... Сол ... ... ... ... мен ... – кітаптың
көмегі арқылы, компьютер мен телевизор дисплейі ...... ... Біз де осы ... толығымен қосыламыз. Себебі орыстілді
аудиторияларда қазақ тілін оқытудың түпкі ... мен ...... ... тілдесімге үйрету. Ал тілді оқытудың бұл негізгі
мақсатын жүзеге асыру коммуникативтік ... ... ... ... ... ортасыз мүмкін емес. Демек, оқыту үрдісінде
мультимедиалық білім беру қорларымен ... ... ... ... мен әдіс-тәсілдерін орынды, тиімді ... ... ... ... ... ... арқылы тиімді оқыту жүйесін құра
отырып, компьютерлік жүйе мен білім алушының өзара ... ... ... ... ... ... іске асырудың жолдарын
іздестіру қажет. Дәстүрлі оқыту жүйесі бойынша оқыту үрдісін басқару ... әсер ету, ең ... ... ... көмегімен жүзеге асырылады,
мұнда тілдесімнің негізгі формасы ... ... ... ... ... ... әрекет оқытудың мынадай жақтарын қамтамасыз
етеді: «білім алушының іс-әрекетін үздіксіз ... ... ... ... ... ... да ... жүйенің іске асыру ... және ... ... өз бетінше білім алуын ұйымдастыруда қолданылатын
компьютерлік ... ... ... жүйесінен айрықша ерекшелігі –
оқытушы мен білім алушының ... ... ... ... ... ... ... оқу бағдарламаларын дайындауда диалогтың
жалпы құрылымын, тапсырмалар мен сұрақтарды және ... ... ... ... мен ... ... асықпай ойластыру қажет.
Алайда, «компьютер – адам» жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... сол ... компьютер мен білім
алушының арасындағы нақты диалогтың барлық қырларын қарастыру, ... ... ... ... ... ... оқу
үрдісіне енгізу барысында оқушының компьютермен ұзақ уақыт тілдесімге түсуі
шынайы тілдесім процесінің жойылуына алып келетіндігін ескеру ... ... ... ... саласындағы мамандардың компьютерді
тілдесімдегі серіктес ретінде ... және ... ... ... ... қарсы тұра алмайды.
Оқытудың техникалық құралдарының басқа ... ... ... ... өзінің интерактивтілігімен ерекшеленеді, яғни
компьютерлік оқыту жүйелері оқушының сұрағына немесе әрекетіне жылдам жауап
беруге, ... үшін ... ... ... жасауға, оқушы үшін
қажетті ақпаратты табан астында беруге қабілетті.
Білім ... мен ... ... ... ... негізгі
психологиялық принциптерін есепке ала отырып құрылуы тиіс: ... ... ала алу ... қалаған уақытта диалогтан шыға алу
мүмкіндігі, ... ... ... ... пікірлердің
баламалылығы.
Шетелдік және отандық тәжірибелер компьютердің оқыту ... ... бола ... ... ... алайда компьютердің оқыту үрдісін
оңтайлы етудегі барлық мүмкіндіктері зерттеліп және жүйеленіп болмаған. Бұл
мүмкіндіктерді О.И.Бахтина екі ... ... ... ... : оқу материалының меңгерілу нәтижесін тез арада тексеруге,
оқыту үрдісін деңгейлеп-саралауға және ұтымды ... ... ... ... ... зер, ... ес, т.б. ... қозғаушысы ретінде. Яғни, гуманитарлық сала үшін ... ... ... ... ... жұмыс жасаудың,
олардың ішінен қажетті ақпаратты ... таба ... оқу ... ... және есте ... сақталатындай түрде ұсына ... ... - ... ... ... ... түрінде), қоғамдық өмірдегі нақты ... мен ... ... ... ... ... және
редакциялаудың маңызы зор. Компьютердің, сонымен ... ... ... ... ... ... ... оның оңтайлылығын бақылап-бағалай
алатынына, білім алушыға ... ... ... ... алатындығына көз
жеткіздік.
Гуманитарлық білім беру үшін білім алушының ... ... ... ... ол үшін түрткі тудырып, белсенділікке жетелеу, жағымды
эмоционалды әсерді қамтамасыз ету, білім алушының оқу ... ... мен жеке ... ерекшеліктерін ескеру өте маңызды.
Осы саладағы зерттеулерге[27;28;30;31;37;40;45;49] сүйене
отырып, педагогикалық бағдарламалық ... ... ... ... ... ... ... технологиясының
тұжырымдамасының негізгі құрылымдық бөлігі болып табылатындығын және
орыстілді топтардағы қазақ ... ... ... ... ... ... жіктеуге болатындығын анықтадық:
1) оқу материалын қөрнекі түрде ұсыну; түрлі ақпараттарды алу және талдау,
оның ішінде, ... ... ... мен ... ... ... ... танымдық міндеттерді, түрлі тілдік оқу жағдаяттарын шешу арқылы ойлауды
дамыту; оқу материалын меңгеруге байланысты ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың тілдік және сөйлеу дағдыларын
қалыптастыру мен жетілдіру, сол арқылы табиғи тілдік жағдаяттардағы тілдік
және сөйлеу ... ... ... сөйлесім әрекетінің
оқылым, тыңдалым, ... ... ... ... және ... дағдыларын қалыптастыру мен жетілдіру;
3) өз бетінше білім алу; қосымша құрал (түрлі ... ... ... және жазу ... ... тіл ... ... шексіз
мүмкіндіктері мен қолданылу аясының ішінен ... ... ... ... құралы ретінде; компьютер оқытушы жұмысын
оңтайлы етудің құралы ... ... ... ... ... ... құралы ретінде.
Компьютердің техникалық қуаты мен компьютерлік оқыту бағдарламаларының
өзіндік ерекшеліктері компьютердің оқу үрдісінде атқара алатын қызметтерін
анықтайды. Шетел тілдерін және орыс тілі мен ... ... ... тілі ретінде
оқыту саласы мамандарының жұмыстарын талдау барысында компьютердің тілдерді
оқыту үрдісіндегі төмендегідей жалпы ... ... ... ... ... (оқу ... түсіндіру, оны жаттығу
жұмыстары арқылы бекіту, қателерді талдау және түзету, ... ... ... ... ... ... ... оқу ойындарындағы серіктес
ретінде; тіл үйренушінің үйреніп жатқан ... ... ... ... ... ... ... ортаны
модельдеу құралы ретінде.
3. Тіл үйренушілердің өзге ... ... ... ... ... ... ... (бұл жағдайда компьютер оқыту құралы ғана
емес, тіл үйренушілердің қызметін қарқынды етудің де құралы ... тіл ... ... материалын басқаруға және тудыруға көмектесетін
құрал ... ... ... типті бағдарламалар, мұндай
бағдарламалардың оларға лингвистикалық және ... ... қоры ... ... тілдік әрекеттер каталогы, т.б. – жалғанған
жағдайда тиімділігі арта ... ... ... ... ... ішінде екі тілді сөздіктер де),
сонымен қатар, оқу ... ... ... ... бағдарламалар;
б) әр түрлі электронды анықтамалықтар – грамматикалық, тілдік, т.б.; мұндай
анықтамалықтар тіл үйренушіге қажетті тілдік ақпаратты тез және оңай ... ... ... ... нақты бір тілді
оқытудың мақсаттары мен ... оқу ... ... ... ... бағдарланған компьютерлік ... ... алып ... ... ... ... арналған
компьютерлік бағдарламалардың төрт негізгі типін бөліп көрсетеді [37]:
1) компьютерлік оқу бағдарламалары;
2) ... ... ... қосымша компьютерлік бағдарламалар;
4) компьютерлік ғылыми-зерттеу бағдарламалары.
Компьютерлік оқу-зерттеу бағдарламалары - тіл ... ... ... талдап, зерттеуге мүмкіндік беретін бағдарламалар. Мұндай
типті бағдарламалардың қолданылу аясы шектеулі: олар филолог-студенттердің
оқу-зерттеу жұмыстарын жүргізуді қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ең алдымен, «мәтіндік редактор»
типті бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... әрекеттер каталогын, жаттығулар мен
тапсырмалардың түрлерін құрастыруға және ... ... ... бұл ... оқу ... құжаттау бағдарламалары да жатады.
Ғылыми-зерттеу бағдарламалары оқытушыға немесе ... ... және ... деректер қорын компьютерлік өңдеудің және арнайы
проблемалық-бағдарлы бағдарламаларды қолданудың ... ... ... әрі ... ... ... Зерттеушілер жоғарыда
аталған бағдарламалардың үш типінің санаулы ғана ... ... ... ... ... талдау жұмыстары тек жекелеген оқу
орындарында ғана іске ... ... атап ... Ал ... ... типті бағдарламалар жоқтың қасы десе де болады,
себебі мұндай ... ... мен ... мәселесі арнайы зерттеуді
қажет етеді.
Жоғарыда аталған зерттеуде орыс тілін шетел тілі ... ... ... компьютерлік оқу бағдарламаларын үш ... ... ... ... ... ... арналған
бағдарламалар, бақылау-түзетуге арналған бағдарламалар [37]. Компьютерлік
оқу бағдарламаларын мұндай типтерге бөлуде зерттеушілер олардың құрамындағы
арнайы ... ... ... Бұл ... мен олардың қызметтері
төмендегідей:
1) инструктаж – оқушыларды ақпараттық ... ... ... ... презентациялау;
2) жаттығу - түрлі жаттығулар мен тапсырмалар арқылы оқу материалын
бекіту;
3) ...... ... ... қорды толықтыру, оқу материалын
ұсыну мен бекітудің әдістерін түрлендіру;
4) тестілеу түріндегі бақылау ... ... ... ... ... арналған компьютерлік оқу бағдарламаларына бір ...... ... ... ... блогы - тән. Алайда мұндай
бағдарламалардың кейбірінде тіркелу және оқытушыға ... ... ... да ... ... ... ... бағдарламалар
«инструктаж – жаттығу – түзету - ... ... ... Бақылау-
түзетуге арналған компьютерлік бағдарламалардың ... ... ... ... ...... - ... қарай тілді үйретуге арналған компьютерлік оқу бағдарламаларын
зерттеушілер құзырлылық деңгейлері ... ... ... ... ... ... құзырлылығын қалыптастыруға арналған және
коммуникативтік құзырлылықты қалыптастыруға арналған бағдарламалар. Бұлайша
бөлудің шартты түрде екендігі айқын, оны ... ... де ... «Здесь следует оговориться: мы не проводим разделения программ на
типы в соответствии с видами речевой деятельности, так как в ... ... ... от ... ... ТСО, ... на базе ЭВМ. ... не оснащенный устройствами соединения с ... ... и ... речи ... ... ... создание программ, нацеленных на
выработку различных навыков и умений в таких ... ... ... ... и ... либо на решение задач, выдвигаемых в рамках ... ... ... ... ... ... қатар, зерттеулерде тіл сабақтарында қолданылатын компьютерлік
оқу ойындарына да ерекше көңіл бөлінеді. Алайда оқу үрдісінде осы ... ... ... ... ... ... оқу ... бір жағын ғана – оқытушының ... ... ... ғана ... ... оқушылардың іс-әрекетін
топтық немесе жұптық негізде ғана ұйымдастыруға негізделген.
Компьютердің оқу үрдісіне техникалық құралдың жаңа түрі ... ... ... оқу үрдісін қарқынды етудің зор мүмкіндіктері пайда
болды, ... ... оқу ... аудиторияда және аудиториядан тыс
тиімді қолданудың талдамалары мен әдістемелері жасала бастады.
Компьютердің шексіз ... ... ... ... ұйымдастырылатын оқытудың белсенді формалары, мысалы, іскерлік
ойындар, дамытылуы мүмкін. Компьютердің көмегімен оқушылардың ... ... тыс ... ... ... жұмыстарын
ұйымдастырудың мүмкіндіктері ұлғайды.
Зерттеуші Ә.Құрышжанова тілді меңгертуге арналып ... оқу ... ... ... ... ... және оқу курсының мақсаты мен қазақ ... ... ... сай ... ... деп есептейді. Ғалым өзінің зерттеу
жұмысында компьютерлік оқу ... ... ... оңтайлылығы
мен артықшылықтарын атап көрсетеді: « .... тілдік мәліметтердің көлемді
қоры, әрқилы түрдегі және ... ... ... ... ... түрлерін
меңгертуді қарқынды ету – бұл технологиялар ... ... ... және ... тілдесімге үйретуді, тілдік коммуникацияны
имитациялауды, ақпараттық мәліметтерді жан-жақты түсіндіру мен ... ... ... және ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Оқу
жағдаяттары арқылы қалыптастырылған дағдылар әрі қарай ... ... ... ... және ... ... әдістемелік тәжірибелер
көрсеткендей, компьютерді тілдерді оқытуда қолдану оқушылардың тілді
үйренуге ... ... ... ... үшін ерекше жағдай
туғызады. Бұл өзінен-өзі ... ... ... ... ... қағидаларын кешенді түрде іске асыру үшін өте қолайлы.
Экрандағы сөздердің қимыл-қозғалысы, ... ... ... белсенділігі, жоғары мотивациялық қызығушылығы, саналы түрде, өз
бетінше ешқандай ... ... ... істеуі – мұның барлығы ... ... ... ... әсер ... Өзге ... оқытуда
үйреніп жатқан тілдің фонетикасын, интонациясы мен әуезділігін, ырғағын,
т.б. дыбыстық ерекшеліктерін ... ... ... ... Компьютердің техникалық, технологиялық мүмкіндіктерінің, әдіс-
тәсілдерінің көмегімен үйреніп жатқан тілде сөйлеуді ... ... ... ... ... ... ... оқыту бағдарламасы
арқылы берілген эталондық үлгілерді бірнеше рет ... ... ... ... тіл ... ... дағдыларын еш қиындықсыз меңгере
алады.
Компьютерлік оқыту өзінің ... және ... ... ... әр ... ... (өз ... мұғалімнің басшылығымен)
ұйымдастырудың, тіл ... ... ... ... мен ... ... ескере оқыту мүмкіндігі зор; компьютерлік
оқыту, сонымен қатар, тілді ... ... ... де ... Тіл ... үшін ең ... ... оқулықтан
гөрі компьютерлік оқу бағдарламалары арқылы тілді меңгеру әрі ... ... ... бұл жерде компьютерлік оқу ... ... мен ... ... ... ... ... өте зор. Сонымен бірге компьютерлік оқыту жағдайындағы оқытушының
ролін де жоққа шығаруға болмайды. ... ... ... ... оқу ... ... олардың оқу мақсаттарына
сәйкестігі, оқу үрдісінде ... ... тыс), ... ... кезеңдерін, оқытушының ролін анықтау мәселелері ... ... тіл ... ... ... ... ... мен дамытуды компьютерге біржолата сеніп тапсыруға
болмайды, бұл ... ... ... ... ... үрдісін басқару мен
технологияландырудағы оқытушының жаңаша ролі мен қызметін ... зор. ... ... ... ... оқу ... ... ұйымдастыра және басқара алу құзырлылығынсыз
қажетті коммуникативтік дағдылар мен ... ... ... ... ... ... коммуникативтік серіктессіз тілдік ... ... ... ал ... орта ... жағдайда коммуникативтік
дағдылар мен біліктер де қалыптаспайды. Бұл жерде ... ... ... мен ... алушының арасындағы «диалогтық
серіктестік» пен «коммуникативтік серіктестік» деген ұғымдардың арасын ... ... ... ...... ... ... барлық
пәнді оқытуға қатысты ұғым, ал коммуникативтік серіктестік – ... ... ... ... ... мен компьютерлік
бағдарламалардың қазіргі техникалық, дидактикалық мүмкіндіктері жағдайында
компьютер диалогтық серіктес бола алады, ал ... мен тіл ... ... болу мүмкіндігі шектеулі, сол себепті шынайы
коммуникативтік серіктес оқытушының өзі немесе оқытушының ... ... ... ... жұбы немесе тобы болуы
мүмкін. Тілді оқытуда тіл үйренуші мен оқытушының, ... мен ... ... ... ... ... ... өте
зор. Ал грамматикалық және тілдік дағдыларды қалыптастыруды, сөйлеудің
эталондық үлгілері арқылы сөйлеу ... ... ... ... сеніп тапсыруға болады. Сонымен ... тіл ... ... ... және айтылымдық дағдылары мен
біліктерін қалыптастыру мен ... ... ... ... ... әрекетінің жазбаша түрлері арқылы қалыптастыру мен
дамытуда, тіл үйренушінің ойлау ... ... ... ... ... ... мәселелерден шығатын қорытынды: орыстілді топтарда қазақ
тілін мультимедиалық бағдарламалардың көмегі арқылы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
сабақта компьютерді қолданудың кезеңдерін дұрыс анықтаудың, оқушылардың
мультимедиалық бағдарламамен ... ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін кезеңіндегі
жұмыс түрлері мен ... ... сай ... іріктеудің, оларды
оқушылардың шынайы тілдік ортада (тілдік серіктестер ... ... ... ұйымдастыруды дұрыс ойластырудың маңызы өте зор.
1.2 Орыстілді топтарда қазақ ... ... ... ... ... өзге тіл ... оқытудың мақсаттары мен міндеттері
Қазіргі заманғы тілдік білім беру ... даму ... мен ... ... жаңа ... ... Мұғалім
өз пәнін меңгертуде қазіргі ... жаңа ... ... қана ... ... ... ... заңдылықтардың мәнін, даму
перспективаларын түсіне білуі керек. Өзгетілді аудиторияларда қазақ тілін
оқытуды ұйымдастырушы мұғалімнің бұл ... ... ... өзге
тілдер мен оларды тасымалдаушылардың мәдениеттері саласы бойынша білім
беруде оқу үрдісін ... ... ... ... модельдей білуге
мүмкіндік беретін білім, білік, дағдыларды меңгеруімен тығыз байланысты.
Лингвистикалық дидактика мен ... ... ... ... ... жиі ... жүр, алайда зерттеушілердің бұл термин
төңірегіндегі ... ... әр ... ... бір тобы ... ... өзгетілдік сөйлеу қызметін жүзеге асыруға қажетті жүйеленген білім,
білік, дағдыларды меңгерту процесі ... ... ... тобы ... ... осы ... ... немесе өзге тілді оқытатын білім беру
мекемелерінің жүйесі ... ... ... ... ... ... мәселелерін зерттеуші ғалымдар Н.И. Гез бен Н.Д.
Гальсковалардың зерттеулерінде «тілдік білім ... ... ... ... олар ... ... беруді» Б.С.Гершунскийдің пікірлеріне
сүйене отырып, « 1) ... 2) ... 3) ... 4) жүйе » ... ... ... тілдік білім беруді құндылық ретінде бір-бірімен тығыз байланысты
құрылымдық үш блок түрінде қарастырған дұрыс деп ... ... ... беру ... құндылық ретінде;
- тілдік білім беру қоғамдық құндылық ретінде;
- тілдік білім беру тұлғалық құндылық ретінде.
Тілдік білім беруді ... ... ... ... ... ... деңгейдегі мәртебесін қамтамасыз етумен
байланысты ғылыми, практикалық ... ... ... асырудың
өзектілігін айқындайды.
Кез келген тілдің рөлі оның қоғамдағы, мемлекеттегі ... ... ... ... мәртебесіне қарай тіл
халықаралық қарым-қатынас тілі немесе ... ... ... ... ... Қазақ тілі – ... күні ... ... ... ... ... қазіргі қоғамдық-
әлеуметтік жағдайында елімізде тұратын өзге ұлт ... мен ... ... ... ... ... тілдерге, оның ішінде
мемлекеттік тілге қатысты саясатын ... ... ... бағытына айналып
отыр.
Мемлекеттік тілдік білім берудің тұлғалық-бағдарлық құндылығы мынадай
мәселелермен айқындалады:
а) өзге ұлт ... ... ... ... қазақ
тілінің мемлекеттік мәртебесін - мемлекеттік қарым-қатынас тілі екендігін -
түсіне және сезіне білуі;
ә) тілдік білім берудің әрбір ... ... ... ... талаптар және ол деңгейді анықтауға мүмкіндік беретін
технологиялар ... ... ... ... ... ... өзі өмір ... жатқан елдің тілі ретінде, сол елдің негізгі
халқының ... ... ... ... ... және ... деген жеке тұлғалық қажеттілігінің болуы.
Тілдік білім беру, шын мәнінде - ... ... ... Бұл ... - тіл ... олар үшін жаңа ... ... мәдениетті тануға және өзінің этномәдени ... ... ... ... мен ... қатысты толеранттылыққа және диалогқа дайын
болуға бағыттайтын процесс.
1980 жылдардың орта кезінен ... ... және ... ... ... «тіл ... ... мен ойлауды
қалыптастырудың құралы ретінде», «жалпы (ауқымды) құзырлылық», ... ... ... ... ... ... тұлға»)», «тілдік және когнитивті
ақыл-ой» сияқты тілдік ... ... ... ... ... процесс
ретіндегі тілдік білім берудің ерекшеліктерін айқындайтын негізгі ... ... ... ... Бұл ... ... тіл
үйренуші оқу қызметінің субъектісіне және ... ... яғни жүйе ... тілдік білім берудің негізгі элементіне
айналады. Бұл өзге тілді ... ... ... мен ... ... ... тіл үйренушіні, оның тұлғалық және тілдік даму болашағын
басты нысанаға алу ... ... ... ... беру үрдісі –
үздіксіз процесс, оның негізгі функциясы тіл үйренушіде ... ... ... және ... ... ... тәжірибесін өмір
бойы жетілдіріп отыру дағдысын қалыптастыруға бағытталуы тиіс. Тілдік білім
беруді процесс ретінде осы ... ... ... ... ... ... ... күшейту, әрбір тіл үйренушінің сапалы лингвомәдени
білім алу құқығын қамтамасыз ету үшін қажетті жағдайлар жасау ... ... ... ... беру процесі оның бір-бірімен өзара тең төрт
саласының жиынтығы ретінде қарастырылады: «оқытушы» - ... ... ... )» - «тілді үйрету» - «тілді үйрену». Бұл процесс әрбір ... (тіл ... ... бейтаныс тілді меңгеруде өзіндік жеке жолын
таңдауға көмектесуге, оның жеке ... ... ... ... ... түрткі салуға, ал оқытушыға
жоспарланған нәтижелерге ... жету ... ... кәсіби қызметін
шығармашылық түрде жүзеге асыруға ықпал жасауға бағытталады.
Ғылыми ... ... ... ... тілдік білім берудің
нәтижесі үш деңгейде анықталатындығына көз жеткіздік: 1) жеке-тұлғалық; 2)
қоғамдық-мемлекеттік; 3) ... ... беру ... ... ... тіл ... білім беру үрдісінде меңгерген ... ... ... Бұл ... ... ... ... құралы ретінде
меңгерудің сандық және ... ... ... ... ... өзге ... ... негізгі межесі не болмақ, ол қандай
білім, білік, дағдыларды меңгеруі ... ... ... ... ... тұжырымдайды: «Өзге тілді меңгеру
дегеніміз – сол ... ... оқи, жаза және ... ... бұл ... ... ... ұстанымы тілдік нақтылық емес, әңгімелесушілердің
бірін-бірі ... ... ... ... [51]. ... өзге тілді меңгерудің
негізгі шарттарының бірі – тіл үйренушінің өзінің тілдік тәжірибесін еркін,
ешқандай ... ... ... ... сезімі.
Тілдік білім беру ... ... ... ... ретінде және елдегі болып жатқан әлеуметтік-
экономикалық жаңарулардың маңызды ... ... ... болады.
Тілдік білім беру жалпыөркениеттік деңгейдегі ... ... ... (тіл ... ... ... жаңа ... қалыптастыруды,
экологиялық, ақпараттық мәселелерге толы өмірде өмір сүре және жұмыс істей
білуге даярлығы мен қабілеттілігін қалыптастыруды, өзге ... ... ... ... ... ... ... асыруды, осы
қарым-қатынас барысында алынған ақпараттарды өңдей білу және қажетті шешім
қабылдай білуді жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Ғылыми ... ... ... ... ... заманғы тілдік
білім беру жүйесінің негізгі ... ... тіл ... ... ... ... ... қарастырылғанын
анықтадық:
1) өзге тілді осы тілді тасымалдаушылармен қарым-қатынас жасау құралы
ретінде, өзгенің және өзінің ... ... ... ... ... ... меңгеру;
2) өзге тілді қазіргі заманғы көпмәдениетті, мультилингвалды өмірде дұрыс
бағдарлай алу мақсатында меңгеру;
3) өзі тілін үйреніп ... ... және ... ... ... және әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... және ... ... ... мен нормаларын меңгеру.
Сонымен, қазіргі заманғы лингвистикалық ... өзге ... ... ... ... ... ... ретінде ұсынып отырған
“туынды (екінші) тілдік ... [51] ... ... ... тілдік тұлға” ұғымы ... ... ... мен Н.И.Гездің еңбегінде “адамның басқа мәдениет өкілдерімен
аутенттік қарым – қатынас жағдайында тілдік әрекет жасауға ... ... ... ретінде сипатталады. Бұл ... пен ... ... өзге ... ... әрі ... ... ретінде саналып отыр. Шетел тілдерін оқытудың қазіргі заманғы
лингводидактикалық, ... ... ... ... ... Ю.Н.Карауловтардың зерттеулерінде де «басқа лингвоэтносоциум өкілдері
мен ... ... ... ... қарым-қатынас жағдайында
сөйлеу-ойлау қызметі мен тілдік қарым-қатынас жасауға ... ... ... ... ... » мәселелері сөз болады [52]. Тілді өзге ... ... ... бұл ... ... оның ... да дұрыс
анықтауға мүмкіндік береді: тұлғаның коммуникативтік ... ... ... ... еңбектерін
саралай келе, оның былайша жүйеленгенін байқадық:
-лингвистикалық ...... ... ... ойды беру
құралы ретінде жұмсауға қажетті сөздік бірліктер мен грамматикалық
ережелерді білу;
-әлеуметтік-лингвистикалық ...... ... ... ... ... мақсаты мен нақты
жағдаяттарына байланысты ... ... мен ... таңдап,
қолдана білу;
-дискурсивті құзырлылық - әр ... ... ... сөйлемдерді, мәтіндерді түсіне білу, түрлі функционалдық
стильдегі сөйлемдер мен ... ... білу ... ... ...... ... қатынас жүзеге аспаған
жағдайда вербалды және бейвербалды құралдарға жүгіне білу;
-әлеуметтік-мәдени құзырлылық – ... ... ... ... ... ... – басқалармен өзара әрекет, қарым-қатынас
жасауға ... ... мен ... ... тілдік қатынас жасау үшін
өзіне сенімді болуы.
Коммуникативтік құзырлылық қазіргі заманғы шетел тілдерін меңгертудің
әдістемелеріндегі коммуникативтік бағыт аясында ... ... ... ... ... табылады, ал тілдік қарым-қатынастың негізгі құралы
ретінде ауызша сөйлеу тілі танылып жүр, сол себепті ... ... ... дамыту – тілді шетел тілі ретінде оқытудың негізгі мақсаттарының бірі
ретінде қарастырылуда. Шетел ... ... ... ... ... бөліктің енгізілуімен байланысты тілді шетел тілі ретінде
оқытудың мақсатын ... ... ... ... тұтас тілдік-мәдени
тұлғаны қалыптастыру» деген пікірлер де ... ... ... ... ... ... өз мәдениетінен алшақтауына әкеліп соғатындықтан»,
шетел тілін оқытудың мақсаты ретінде қабылданған жоқ. Сол ... ... ... өзгетілдік коммуникативтік құзырлылықтың ажырамас
бөлігі ретіндегі мәдениетаралық құзырлылықты меңгерген ... ... ... тұлғаны» қалыптастыру негізгі мақсат ретінде
қабылданып жүр. «Мәдениетаралық құзырлылық» мәселесі өзге тілді үйренушінің
өз ... ... өзі ... ... ... елдің мәдениет
нормаларымен сәйкестендіре білуі, сонымен бірге, дұрыс ... ... ... өз ... мен ... мәдениеті арасында
делдал бола білуі тұрғысынан қарастырылады. Шетел тілдерін оқытудың қазіргі
заманғы әдістемелеріндегі мұндай ағымдар өзгетілдік ... ... ... ... тіл үйренушілердің тіл мәдениетіне, ... ... ... қабылдай білуге, өз мәдениетін «өзге»
тілде ұсына білуге қабілеттілігін дамытуға аудару қажеттігін көрсетеді.
Лингвистикалық дидактикадағы, өзге ... ... ... және ... ... ... ... мен
құнды пікірлерді ескере отырып, орыстілді және өзгетілді аудиторияларда
қазақ тілін ... ... ... ... оқытуды мақсатқа сай
ұйымдастыру, оқушылардың ... ... ... ... аутенттік,
коммуникативтік құзырлылықтарын қалыптастырып, жетілдіру бүгінгі күннің
өзекті мәселесі ... ... ... қазақ тілін оқытудың да негізгі мақсаты – тіл
үйренушілердің қатысымдық (коммуникативтік) құзырлылығын ... ... ... ... ... ... үйреніп
жатқан тілде тілдік қатынас жасай білу қабілеттілігімен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Сөйлесім әрекеті - осы уақытқа дейін бірнеше ғылым саласы бойынша көптеген
зерттеушілердің назарын аударған өте ... ... ... тіл ... ... теориясы мен әдістемесі мәселелерін зерттеген ғалым
Ф.Ш.Оразбаева тілдік қатынас теориясына қатысты ... ... ... ... қазақша қалыптастырды. Орыс тіл ғылымында осы ... ... ... төрт ... (аудирование, чтение, говорение, письмо)
бөліп қарастырып келсе (Е.И.Пассов, Э.П.Шубин, т.б.), ғалым сөйлесім
әрекетін бес ... ... ... ... ... атауларын
қалыптастырды: тыңдалым, оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім [53].
Кез келген пәнді оқыту үрдісінде психология ғылымының
мәліметтерін пайдаланудың ... ... ... ... ... ... тілдерді оқыту үрдісінің психологиялық тұрғыда негізделуінің қажеттігі
тілді оқытудың адамның ойлау әрекетімен тығыз байланысты болуымен екі есе
арта түседі. Егер ... ... ... ... тарих пәндерін оқыту
үрдісінде оқытушы оқушыларды адам санасынан тыс және тәуелсіз нәрселерге
оқытса, өзге тілді үйретуші оқытушы бұдан басқашарақ жағдайда болады. Басқа
пәндерді ... ... ... ойлау механизмі онша өзгермейді,
себебі, оқу үрдісінің негізгі ауыртпалығы білімді беруге (тасымалдауға)
қатысты болады. "… Өзге тілдерді оқытуда оқу ... ... ... ... ... оның ... байланысты болады. Өзге тілге
үйрету үрдісінде оқытушы оқушыны, ең алдымен, меңгеріп ... ... ... ... себебі, өзге тілді меңгеру дегеніміздің өзі оның ойлаумен
тығыз байланысы мен бірлігіне негізделеді"[54]. Осыған сәйкес, өзге тілді
оқыту ... ... жаңа ... ... байланысты болады, солардың көмегімен оқушы объективті
шындықты басқаша бейнелейді, яғни, ол туралы басқаша тілдік ... ... ... өзге тілді оқыту үрдісінде өзге тілдің, өзгетілдік
сөйлесім ... ... ... сол ... ... ... арқылы
жүзеге асырылатын ойлаудың психологиялық ерекшеліктерін ескерудің маңызы
өте зор.
Тілді үйрене отырып, оқушылар оның фонетикасын, лексикасын,
грамматикасын ... ... бұл ... ... өзіндік
психологиялық ерекшеліктерімен сипатталады. Өзге тілдегі сөйлесім әрекеті
мен оның түрлері де (тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым, тілдесім) ... ... ... ие. ... ... сөйлеу жазбаша
сөйлеуден психологиялық тұрғыда бөлек, ал басқаның сөзін (ойын) қабылдау
мен түсіну ойды өз сөзің арқылы беруден мүлдем басқаша. Оқыту үрдісін
ұйымдастыруда ... ... ... ... де ... зор,
өйткені іштей сөйлеу ойлаумен тікелей байланысты, айтылым мен ... ... ... ... ... жүреді және басқаның сөзін
қабылдау да (тыңдалым мен оқылым арқылы) іштей сөйлеумен тығыз байланыста
іске асырылады.
Өзге тілдерді оқыту ... ... ... және ... зерттеулерге талдау жасай отырып, орыстілді
топтарда қазақ тілін оқытудың негізгі нысанын былайша анықтадық: ... ... ... ... сөйлесім әрекетінің барысында тілдік
құралдар, тәсілдер, механизмдер арқылы үйрету.
Сөйлесім әрекетінің ғылыми-психологиялық бастауы А.Н.Леонтьевтің іс-
әрекет теориясы болып ... Ең ... ... ... ... - сөйлесім
әрекетінің адамның өзіндік іс-әрекетінің бір түрі екендігі. Өзіндік іс-
әрекеттің дәйектемесі не болып табылады деген мәселеге ... ... ... ... ... бұл ... ... қажеттілік тән.
Сөйлесім әрекетінің барлық түрлерінде оның бастау көзі ... ... ... ... Бұл - ойды ... тілдік ақпаратты
алудағы, қоршаған ортаны вербалды түрде түсініп-қабылдаудағы қажеттілік.
Бұл қажеттілік сөйлесім әрекетінің коммуникативтік-танымдық түрткісі болып
табылады.
Екіншіден, басқа іс-әрекеттер ... ... ... де ... ... ... тән: ... айтылым әрекеті лектордың кәсіби іс-
әрекетін, жазылым жазушының кәсіби іс-әрекетін анықтайды. Сондықтан,
сөйлесім әрекетін адамның өзіндік кәсіби іс-әрекеті ретінде сипаттауға
болады. Сөйлесім ... ... ... ... адамдардың неғұрлым
кең ауқымды іс-әрекеттерінің, мысалы, қоғамдық-өндірістік немесе танымдық
әрекеттерінің құрамына да ене алады. Алайда, сөйлесім әрекетіне тән ең
басты ... оның ... ... бола ... Ол ... белсенді, мақсатты бағытталған, тілдік жүйе арқылы қаруланған,
тілдесім жағдаяты арқылы белгіенген хабарды беру мен ... ... ... және қабылдау процестерін бейнелейді. Сөйлесім әрекетінің
түрлері хабарды өндіруге немесе қабылдауға қатысты және тілдесімнің
сипатына қарай, яғни, адамның кіммен, қандай ... ... ... ... ... ... әрекеті" ұғымының толық талдамасы А.А.Леонтьевтің
зерттеуінде орыс тілін шетел тілі ретінде оқыту әдістемесіне қатысты
берілген. Ғалымның ... сай, ... ... ... ... ... процесі үшін қажетті жағдайлар - іс-әрекет жағдаяттарында бағдарлай
білу, сөйлеу әрекеттері мен операцияларының типтері, ... ... ... ол ... ... асыру мен бақылау – айқындалған [55].
Жалпы, «сөйлесім әрекеті» ұғымы туралы түсініктердің ... ... ... айта кету ... ... көрсеткеніндей, "кейбір
жағдайларда біз сөйлеу деп тілдесім процесі ретіндегі адамның белгілі бір
іс-әрекетін атаймыз. Ал ... ... ... деп осы процестің түпкі
нәтижесін айтамыз…"[56]. Б.В.Беляевтің өзгетілдік сөйлесім әрекеті ұғымы
туралы ... ... ... тоқталып көрейік. Автордың көзқарасы
бойынша, бұл - біріншіден, әрі, тілдесім процесі, әрі, екіншіден,
өзгетілдік тәжірибе, жаттығу. Соңғысы белгілі бір ... ... ... өзгетілдік сөйлеу тәжірибесі, жаттығу болуы мүмкін. Өзгетілдік
сөйлесім әрекеті жаттығу ретінде өз ойын білдіру, оқу, жазу біліктерін
қалыптастыруды ... ... ... ... ... алу арқылы
тілді практикалық тұрғыда меңгеру мүмкін емес, … сөйлесім ... ... ... аспайды, керісінше, сөйлесім әрекеті арқылы дағды ...... ... ... ... ... пайда болып,
қалыптасуына теориялық білім оң әсерін тигізеді" [56], - дейді.
Қарастырылған зерттеулерге сүйене отырып, өзгетілдік сөйлесім әрекетін
өзіндік нысан ретінде де ... ... ... ... өзі ... ішінде ауызша сөйлеу, оқу және жазу) автоматты
дағдыларға жатпайды, сөйлесім әрекеті екінші біліктер арқылы ... ... ... ... ... ... ... адамдардың өзара әрекетінің формасы ретіндегі вербалды тілдесімді
жүзеге ... ... ... ... ... кез ... түрі сияқты сөйлесім әрекеті де үшдеңгейлі
құрылымнан тұрады: мотивациялық-қозғаушылық, бағдарлаушылық-зерттеушілік
(аналитикалық-синтетикалық) және орындаушылық ... ... ... ... әрекеттің пәндік және іс-әрекеттік деңгейлері де орын алады.
Бұлардың әрқайсысының ерекшеліктерін ескеру және оларды ұйымдастырудағы
мақсатты бағыттылық орыстілді ... ... ... ... ... тиіс негізгі міндеттер болып саналады.
Сөйлесім әрекетінің бірінші деңгейі сөйлесімдік іс-әрекеттердің
болашақ нәтижесі ретіндегі мақсат, түрткі және қажеттіліктердің өзара
әрекеті ... ... ... ... ... ... бұл
деңгейі мотивациялық-мақсатты, ал қызметіне қарай - қозғаушы. Жоғарыда атап
өтілгендей, әрекет түрткілердің тұтас жиынтығы ( ішкі және ... ) ... Бұл ... ішкі ... ... өте зор. Сөйлесім әрекетінде ішкі
түрткінің ролін оқушының коммуникативтік-танымдық қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... бола отырып, оның
ішкі түрткісі де болып ... ... ... ішкі ... ... анықтай және бағыттай отырып, оның құрылымы мен
құрылысынан орын алады. Осыған байланысты, орыстілді топтарда қазақ тілін
үйретуші мұғалімнің алдында сөйлесім әрекетінің түрлерін ... ішкі ... ... мен арттыру міндеті тұрады. Осы міндеттің
орындалуы оқушының үйреніп жатқан тілде белгілі бір мақсатқа сай ойды
қабылдауға немесе беруге байланысты коммуникативтік-танымдық қажеттілігінің
тууына және ... алып ... ... ... негіз болады. Сонымен
бірге сөйлесім әрекетінің ішкі түрткісінің бұл анықтамасы тілді үйретуші
мұғалімнің оқушының коммуникативтік-танымдық қызығушылығын қамтамасыз ете
алатындай қызықты ... мен ... ... таңдай білу,
тапсырмалар мен жаттығуларды дұрыс ойластыра білу құзырлылығының да
маңызының зор екендігін көрсетеді.
Осыған байланысты, Л.С.Выготскийдің түрткінің психологиялық табиғаты,
оның сөйлеушінің жеке ... ... ерік ... ... ... ... тағы да еске ... өтейік: "Ойдың өзі басқа
ойдан емес, санамыздың біздің қажеттіліктеріміз бен қызығушылықтарымызды,
сезімдеріміз бен ... ... ... мотивациялық
аясынан туындайды. Ойдың арғы жағында аффективті және еріктік тенденция
тұрады. Тек сол ғана ой туралы талдаудағы көптеген ... ... ... Егер біз ойды ... ... бұлтқа, құйып тұрған сөз нөсеріне
теңесек, ойдың түрткісін, осы бейнелі салыстыруымызды жалғастырсақ, сол
бұлттарды қозғалысқа келтіретін желге ... ... ... ойын іс ... ... ... оның аффективті-еріктік жағын аша отырып қол жеткізуге
болады".
Сөйлесім әрекетінің (басқа да кез-келген әрекеттің) ... ... ... мен ... қарай бағдарлылық-зерттеушілік (аналитикалық-
синтетикалық) деңгей. Мазмұны бойынша бұл - әрекеттің пәндік жағы. Ол
әрекеттің шарттары мен жағдайларын ... ... ... ... мен ... ... қамтиды. Сөйлесім әрекетінің осы
деңгейінде сөйлеушінің тілдесім процесіндегі өз ойын немесе өзгенің ойын
қалыптастыру мен рәсімдеудің құралдары мен әдіс-тәсілдерін іріктеуі жүзеге
асырылады. Бұл - ... ... ... және ... ... ... ... жоспарлау мен бағдарламалау деңгейі.
Сөйлесім әрекетінің үшінші деңгейі - орындаушылық, жүзеге асырушылық
деңгей. Бұл деңгей сырттай айқын да, сонымен қатар, айқын болмауы ... ... ... ... ... ... ... емес, ал
айтылымның орындаушылық деңгейі сырттай айқын, бұл сөйлеушінің
артикуляциялық қимыл-қозғалыстары арқылы көрінеді.
Сөйлесім әрекетінің ерекшеліктеріне талдау жасай отырып, А.А.Леонтьев
мына бір ... ... атап ... ... ... жеке дара актісі
түрткі мен жоспардан басталады да, нәтижемен, бастапқыда белгіленген
мақсатқа жетумен аяқталады, әрекеттің ... осы ... ... жүзеге асыруға бағдарланған нақты іс-әрекеттер мен операциялардың
динамикалық жүйесі жатады [57]. Әрекеттің ішкі қимыл-қозғалыстық механизмін
сипаттай отырып, мұндай динамикалық жүйе ... ... ... ... ... ... де, ... автоматтылығын, жылдамдығын
белгілі бір дәрежеде анықтайды. Әрекеттің қимыл-қозғалыстық жағы оның
екінші және үшінші деңгейлерін анықтайды, себебі, ... ... және ... ... ... мен операциялар
арқылы көрінеді.
Сөйлесім әрекетінің ішкі құрылымы туралы білудің оқытушы үшін де, оқушы
үшін де ... зор. Мұны білу ... ... ... ... ... ... сөйлесім іс-әрекеттеріне саналы түрде талдау жасап,
түзетуге мүмкіндік береді. Сөйтіп, өзгетілдік сөйлесім әрекетінің барлық
түрлерін меңгертуді тиімді түрде ұйымдастыруға көмек ... ... ... ... – оның ... ... ... пән, құралдар, әдіс-тәсілдер, өнім және нәтиже кіреді.
Жалпыпсихологиялық әрекет теориясы бойынша пән ... ... ... болып табылады. Ол оның сипатын және жекелеген түрлерін анықтайды.
Әрекет пәні заттық, материалдық және ... ... ... ... пәні идеалды, ол - нақты шындық өмірдегі заттар мен
құбылыстардың қарым-қатынасын бейнелеу формасы ретіндегі ой. Ойды беру
сөйлесім әрекетінің айтылым және ... ... ... ... ... өзгенің ойы арқылы тыңдалым мен оқылымның мақсаты жүзеге ... ... ... пәні ... әр түрлі мағыналық байланыстар мен қарым-
қатынастардың күрделі ... ... ... ... ... мен ... ... айтпас бұрын мынаны
анықтап алғанымыз жөн: егер сөйлесім әрекеті арқылы қалыптасып, жарыққа
шығатын ой оның (сөйлесім әрекетінің) пәні болып табылса, онда тіл ... жүйе осы ... ... ... шығуының құралы болып табылады.
Бұған тілдің лексикалық, грамматикалық, фонетикалық құралдарын жатқызуға
болады. Егер оқыту ... ... ... ... онда ... ... грамматикалық құралдарын таңдауға айрықша мән берген жөн. Бұлар
оқушыларға нақты ойды берудің құралы ретінде ... ... ... ... әрекетінде қолданылуына талдау жасағанда әр түрлі
сөйлеушілердің бір ... ... ойы ... және ... ... ... отырып та әр түрлі болып шығатындығы назар аудартады. Ойды берудің
тәсілін таңдау (саналы түрдегі немесе тілдесім процесінде өздігінен
қалыптасатын) а) тілдесім ... ә) ... ... ... жеке ерекшеліктеріне; б) тілдік ортаның қалыптасқан мәдени-тарихи
дәстүрлеріне байланысты.
Егер ойды қалыптастыру мен берудің құралдары түрлі деңгейдегі
бірліктердің (лексикалық, грамматикалық, фонетикалық) және ... ... ... құрылымдалған жүйесі ретіндегі тіл болса, онда ойды
қалыптастыру мен берудің тәсілі сөйлеуді жүзеге асыру болып табылады. Бұл
тұрғыда қарастырсақ, сөйлеу дегеніміз тілдесім ... ... ... ... процесі де емес, сөйлеу дегеніміз – сөйлесім ... ... ... сөйлесім әрекетінің пәні ретіндегі ойды
қалыптастыру мен берудің тәсілі. Мұндай тәсілдер тілдесімнің формаларына
қарай үш түрлі болуы ... 1) ішкі ... ... - ойлау
жүзеге асады; 2) сыртқы ауызша (тілдік серіктеспен тікелей тілдесім
жағдайында) - айтылым жүзеге асырылады; 3) ... ... ... ... ... - ... әрекетінің бір түрі ретіндегі жазылым
жүзеге асырылады. Бұл тәсілдердің әрқайсысының өзіне тән ... ... ... ... ... түрлерін (тыңдалым, айтылым,
оқылым, жазылым) меңгеру деңгейі осы тәсілдерді қаншалықты меңгергендігіне
байланысты. Біреулердің жақсы сөйлей ... жаза ... ... ойын ... ... ... ауызша бере алмауы бұл
тәсілдердің өзіндік ерекшеліктеріне және оларды сөйлеушілердің
қаншалықты дәрежеде меңгергендігіне ... ... ... әрекетінің түрлерін меңгертуде жоғарыда
қарастырылған ойды қалыптастыру мен берудің барлық ... ... ... ... оқытуда ескеру жақсы нәтиже бермек. Орыстілді топтарда
қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегімен ... ... ... тиімді түрде жүзеге асыруға болады. Оқушының мультимедиалық оқыту
бағдарламасымен өзіндік жұмысы кезінде ойды қалыптастыру мен берудің «ішкі»
және «сыртқы жазбаша» түрлерін меңгертуді ... ... ... ... Ал ойды ... мен ... ... ауызша» түрін оқушылардың
тілдік серіктестер ортасындағы тілдесімі арқылы жүзеге асырған тиімді.
Сөйлесім әрекетінің пәндік мазмұнының маңызды бөлігінің бірі ... ... ... Сөйлесім әрекетінің барысында ақпаратты (хабарды)
қабылдау процесінде тыңдаушыда (ақпаратты оқушыда) пайда болатын ой
қорытындысы сөйлесім әрекетінің рецептивті түрлерінің (оқылым, ... ... ... ... ... айтылым мен жазылым сияқты түрлерінің өнімі мәтін
болып табылады. ...... ... ... ... ... ... психологиялық шарттарының барлық жиынтығы, сөйлесім
әрекетінің субъектісінің, мысалы, сөйлеушінің, жеке-тұлғалық ерекшеліктері
көрініс табады. Сөйлесім әрекетінің пәндік мазмұнының маңызды ... оның пәні мен ... ... ... де ... роль ... ... нәтижесі, әдетте, әрекеттің өніміне (мәтіндегі хабарға)
басқа адамдардың жауап ... ... ... ... ... ... түрлерінің бірі тыңдалымның нәтижесі мәтіннің
мағыналық мазмұнын түсіну және әрі қарай сөйлесімді жүзеге асыру болып
табылады. Ал сөйлесім әрекетінің продуктивті түрлерінің ... ... ... адамдардың қабылдауының сипаты болып табылады.
Сөйлесім әрекетінің қарастырылған пәндік мазмұны мен ... ... ... ... ... оқытудың негізгі нысаны мен мақсаты
ретінде сөйлесім әрекетін анықтаудың маңыздылығын көрсетеді.
Қазақ тілін үйренушілерді сөйлеуге ... ... ... ... ... еңбектерде [58; 59; 60; 61] ... ... тән ... ... ... ... кеңінен
зерттелуде. Адам іс-әрекетінің интеллектуалдық, рухани және эмоционалдық
жақтарын қамтитын тілдесім әрекеті ... бір ... ... ... ... Тілдесімге түсудің, яғни, таңбалар жүйесін қолданудың
негізгі алғышартының бірі - ... ... ... ... бағыттылығының бірлігі арқылы жүзеге ... ... мен мәні ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері.
Қарым-қатынастағы өзара түсінісу мәселесі сөз болғанда, таңбалар
жүйесі арқылы қызмет ... ... ... ... да ... ... Мұндай таңбалар жүйесіне тілдегі сөздік, вербалдық қарым-қатынас
құралдарымен ... ... ... ... ... ... да
жатады. Тілдік қарым-қатынасқа түсушілердің коммуникативтік әрекеті сөздік,
вербалдық құралдар мен белгілі бір лингвомәдени қауымдастыққа тән ... ... мен ... ... ... ... ... мен
дәстүрлер көпшілік жағдайда ұлттық бояуға ие болады. Вербалды қарым-қатынас
құралдары мен белгілі мәні бар ым, ... ... ... т.б. ... ... ... ... бір-бірін толықтырып отырады. Бұл тілдік
қатынасқа белгілі бір дәрежеде әсер етеді және сол ... мұны ... ... ... ... тәжірибесінде тіл үйренушілердің сөйлеуін
дамытудың қажетті алғышарттарының бірі ретінде қабылдау қажет.
Көптеген зерттеу ... ... мен ... екі ... ... ... ... Мысалы, зерттеуші Г.В.Кретинина «тілдесім»
мен «сөйлесімнің» аражігін былайша ашып ... ... ... бұлар, шын мәнінде, әртүрлі процестерді бейнелейді. «Сөйлеу»
тілдік ... ... ... бірі – ... есту арқылы
қабылданатын сөз – ... ... ... ... ... ... тәсілі, адамның басқа адамдармен өзара ... ... ... ... ... ... ... әрекетін
бейнелейтін «тілдесім» ұғымы «сөйлеу» ұғымынан кең, жан-жақты және берілген
үлгі бойынша ауызша сөйлеуді іске ... ғана ... ... тіл
біліміндегі тілдік қатынастың теориясы мен әдістемесі мәселелерін зерттеуші
ғалым Ф.Оразбаева ... ... ... ... ...... барлық түрлерін қамтитын ерекше құбылыс. Ол тілдік қатынастың ең
маңызды көрсеткіші бола келіп, оқылым, жазылым, ... ... ... қолданылуына мүмкіндік жасайды. Тілдесім арқылы оқу, жазу, тыңдау,
сөйлеуге үйрету ... ... ... ... ... атқарылады. ...
Тілдесім – адамдардың бір-бірімен түсінісуі ғана ... ... ... ... ... ойы, ... ... т.б. жағынан ықпал етуі. Бұл қоғамда
қызмет етіп, өмір сүруші ... ... ... ... өзара әсері»
[53]. Әрі қарай зерттеуші тілдесімді мақсатына, атқаратын қызметіне ... ... ... ... ... құралдары арқылы өзгетілдік сөйлеуге
үйрету процесі ғылыми зерттеулерде ... ... [63; ... ... да ... өзгетілді аудиторияларда қазақ тілін
оқытуда тілдік қатынастың вербалды құралдары арқылы тіл ... ... ... ... зерттеу еңбектері біршама баршылық
[66; 67; 68; 69; 70; 71; 72; 73; 74; 75; ... ... ... тек вербалды құралдармен ғана
шектелмейтіндігі, вербалды ... ... ... ... ... ... ... бейвербалды құралдарының тілдесім
процесінде қызмет ... ... ... ... лингвистика,
психология ғылымдары салаларында бірқатар ... ... ... ... бола тұрса да, вербалды және бейвербалды қатынас
құралдарының ... ... ... ... ... процесімен
байланысты мәселелер әлі де толық ... ... жоқ. Ал ... аудиторияларда қазақ тілін ... тіл ... ... ... ... ... және бейвербалды
құралдарының бірлігі арқылы дамыту мәселелері осы уақытқа дейін зерттелген
емес.
Тілдесімнің ... ... ... және ... қатынас
құралдарының бірлігі арқылы жүзеге ... ғана ... ... зерттеулерге жүгінсек, орыстілді және өзгетілді аудиторияларда
қазақ тілін оқытуда тіл үйренушілердің сөйлеуін дамыту үшін ... ... ... ... коммуникация процесінде тілдік қатынастың
сөздік, вербалдық және бейвербалдық құралдарының ... іске ... ... ... ... болады. Тілді тілдесім құралы
ретінде меңгеру дегеніміз – оның тілдік жүйесін ғана ... ... ... мәдени айшықтарын да ескеру, тілді тілдесімді қалай жүзеге
асыратындығы, ... ... ... іске ... ... ... тілдің бірліктері қалай қызмет ететіндігі тұрғысынан
меңгеру.
Философия ғылымы тілдесім мәселелерін түсінумен ... ... ... ... ... ... өзара
қарым-қатынас процесімен, басқа «мен»-ді ... ... ... ... ... ... ... құбылыс ретіндегі түсіну
процесін, оның адамдардың коммуникативтік әрекетіндегі рөлі мен ... ... ... қазіргі заманғы даму кезеңінің ... ... ... ... ғылымы түсіну процесін екі түрлі үлгі
түрінде – рационалистік және антропологиялық – ... ... ... ... ... ... (интеллектуалды) әрекет ретінде қарастырғанда, адам қызметінің
түрлерінің көптүрлілігі - ақпараттарды ... және оның ... ... ... ... ғана емес, түрлі сөздік емес формалар , яғни,
тілдік қатынастың бейвербалды ... ... да ... ... ... ... Ал ... келесі бір тобының пікірінше,
бейвербалды ... ... ... ... ... қарым-қатынасының тілі ретінде қызмет атқара алады [79;80]. Біздің
ойымызша, тілдік қатынас жасау мен ... ... ... ... ... вербалды және бейвербалды құралдар арқылы жүзеге ... ... екі ... ... ... қоймай, керісінше, бір-
бірін толықтыратын, адамдардың тілдік қатынасының тұтас ... ... ... ... еді. ... ... Ф.Оразбаева осы мәселеге қатысты
мынадай тұжырымды ой айтады: ...... ... ... ... ең ... көрсеткіш. Бір адам екінші адамның айтқанын түсінбесе, ... ... мен ... де ... аспайды. Сөйлесім әрекетіне қатысты
айту да, оқу да, жазу да, есту де, ... де ... бір ... ойды ... ... ... ... сөйлесім
әрекетінің түрлерін жүйелеп, ... ... ... ... ... ... ... көпшілігінде «түсіну» деп
аталып жүрген «аудирование» ... ... ... деп ... ... нәтижелі болуының негізгі шарттарының бірі ретінде «айтылар
ойдың ым, қимыл-қозғалыс сияқты қосымша әрекеттермен ... ... ... ... ... мұндай құнды пікірлерді орыстілді
топтарда қазақ тілін мультимедиалық бағдарламалардың көмегі арқылы оқытуда
ескерудің маңызы өте зор. Себебі ... ... ... ... негізгі шартын мультимедианың аудио-визуалдық, анимациялық
мүмкіндіктерін тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі анықтама береді. Тіл адамның ішкі
рухани дүниесінің көрінісі, ... және ... ... ... жүйесі, ауызша және жазбаша сөйлеу әрекетінің құралы, адам
өмірінің дыбыстық және ... ... ... ... ... ... ... тілге берілген анықтамаларды былайша жалпылап
беруге болады: тіл – ... ... ... ... өмір ... бізді қоршаған өмірді танудың құралы болып табылады. Адам өзінің
дамуы барысында рухани, адамгершіліктік және материалдық құндылықтарды ... ... ... бірге, тілді де таниды, сол себепті тіл әрі ... ... та ... бір ... таным нысаны да, әрі таным құралы да ... ... ... ... «тіл ... білім » және «тілді
білу» ... ... ... [54]. Тілге қатысты білім аясын ... ... ... ... аудиторияларда қазақ тілін ... ... ... ... тілінде сөйлеуге үйрету процесі үшін ... Тіл ... ... оның ... ... ... және мәтін деңгейіндегі сөйлемдердің тілдің жүйесі бойынша
ережелерге сай бірізділігі туралы білімдерді қамтиды. ... ... ... ... ... ... тілдесім процесі монологтық тілдік қатынас,
диалогтық тілдік қатынас арқылы жүзеге асуы мүмкін. Дайындықсыз ... ... ... ... бейвербалды құралдарды да қолданысқа
түсіретін ақпараттарды берудің қосымша каналдары іске ... ... ... түсу үшін тек ... мен оларды байланысқа
түсіру ережелерін біліп қана қоймай, оларды тілдесім процесінде, әсіресе,
дайындықсыз диалогтық тілдесімде орнымен ... ... ... ... ... тілдік әрекеттің жемісі бола тұра, сонымен бір
мезгілде тілдесім мәдениетін жетілдірудің, ... ... ... ... ... ... ... сақтау, оны ғасырдан ғасырға
жеткізу мүмкін емес. Тілдік сөйлеу қызметі арқылы ... ... ... ... ... ... ... философиялық зерттеулер аясында ғана
емес, ... ... ... ... аясында да маңызды нысан
ретінде ... ... онда ... көп ... ... зерттеліп
болмаған. Зерттеулерде диалогтың адамдардың тілдік қатынасы тұрғысынан
қарағандағы бастапқылық ... ... ... [85]. ... ... диалог
өзге тілді оқыту үшін маңызды нысан болып табылады, себебі диалогтық қарым-
қатынаста өзгенің ... ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай, диалог тілдік қатынасқа түсушілерді ... ... ... жүгінуге итермелейді, себебі олар (вербалды және
бейвербалды қатынас ... ... ... ... ... ... ... қалайды.
Диалог, сонымен қатар, тіл үйренушіні тұлға ретінде ашу, оны ... ... да ... ... ... ... зерттеу нысаны ете отырып, оның ішкі жан дүниесін көру, түсіну
және меңгеру мүмкін емес, оны ашу, ... ... өз ... ... тек ... ... арқылы ғана мүмкін ... ... ... ... для ...... ... диалогически», - деп
нақтылай түседі[86]. Осы ... ... ... ... ... ... ашуда оның ішкі, сөз арқылы айшықталатын
көріністерін қарастырып көрелік.
Логикалық тұрғыдан қарастырғанда, диалог – ... ... ... ... ... беру арқылы бір-бірімен өзара
байланысқа түсіретін логикалық-коммуникативтік процесс.
Диалогтық мәтін ауызша және жазбаша болуы ... ... ... ... ... ... ... вербалды құралдармен қатар
бейвербалды құралдардың да қолданылуы арқылы жүзеге асады, дұрыс ... ... дене ... ... ... қол ... үлкен көмек көрсете
алады.
Зерттеушілер өзара түсінісуге ... ... ... ... ... есепке алатын сенімді
диалог болған жағдайда ғана қол ... ... деп ... [87]. ... ... ... жағдаяттық сипаты, сонымен бірге, жағдаятты
тұлғалық қабылдау мәселелері белгілі бір ... әсер ... ... ... түсінісу де тілсіз мүмкін емес, бұл жерде тілдің жалпы
таңбалық формасы ғана ... оның ... яғни ... ... ... мағыналары маңызды. Сөз мағынасы тек вербалды құралдар
арқылы ғана ... ... ... ... мәтін арқылы берілетін
адамдардың сөйлесім ... ... ... ... ... ... ... дайындықсыз диалогтық мәтіннің ауызша түрі
ретінде «табан астында ... ... ... ... ... монологтық сөйлеу диалогтың немесе ... бір ... ... ... ... ... ... табан астында
сөйлеу әрекеті дайындықсыз жүзеге асырылады[77].
Кез ... ... ... егер ол ... ... ... болмаса,
табан астында, дайындықсыз, шартты ... ... ... ... ... тән. Әдеби тілдің аясында екі түрлі құбылыстың қатар өмір
сүретіндігі ... : ... ... ... және «әдеби-ауызекі сөйлеу
тілінің» және ... ... ... ... ауызекі түрі арқылы іске
асады.
Қарастырылған пікірлер мен анықтамалардың барлығында ... ... ... ... ... болатындығы туралы ортақ
тұжырым бар. Сонымен бірге табан астында сөйлеуге тән ... ... ... вербалды (сөздік) және бейвербалды ... ... ... байланыста қызмет атқаратындығы туралы айтылады. ... ... ... ... бірінсіз, әрі кеткенде, олардың
байланысын ескерусіз меңгеру ... ... ... ... ... ... можно было общаться, без них общение, хоть и возможно,
но затруднительно и бедно. В них – ... ... ... ... ... ... ... объединяя их через общение» деген
пікірі ойымызды бекіте түседі [87]. ... ... ... ... ... тілдік қатынастың вербалды және бейвербалды құралдарының
бірлесе әрекет етуі арқылы ... ... ... ... ... ... ... кешеге дейін ... ... ... фонетика-
фонологиялық, лексикалық, грамматикалық деңгейлерді айқындайтын жүйелілік
қатынас тұрғысынан қарастыру басымырақ болып келді. Алайда ... ... ... әсерінен тіл туралы түсініктің өзі
өзгерді, бұл ... мәні ... ... ... ... қолданылатын
тілдік құралдар туралы лингвистикалық зерттеулерде де байқала бастады.
Зерттеулерде ... мен ... ... ... ... ... ... Мәтін сөйлеумен байланысты шығармашылық процесс туындысы
ретінде қарастырылады. Мәтін тілдік қызметтің ... және ... ... сөйлеу туындысы ретінде анықталады, оған тақырып пен ойдың бірлігі,
аяқталғандық, ішкі – синтаксистік, коммуникативтік және ...... ... ... ... жан ... ... мақсаты,
ұмтылысы бейнеленетін туындының тілдік жамылғысы» деп қарастыратын көзқарас
қалыптасты. Ф.Ш.Оразбаева: «Мәтін – ойлау, хабарлау, ... ... ... байланысты, адамдар арасындағы тілдік қатынастың
іске асуына ... ... ... ... ... - ... [53]. Осы
айтылғандардан мәтіннің тілдік шығармашылық процестің нақты ... бір сәті ... оның ... және ... ... туынды ретінде
жүзеге асырылатындығы айқын болады. Орыстілді аудиторияларда қазақ тілін
оқытуда тіл үйренушілердің ауызша сөйлеуін дамытуда ... ... ... ... ... ... себебі ауызша диалогтық мәтіндер
тілдесімнің вербалды құралдарымен қатар бейвербалды ... – ым, ... ... т.б. ... да жүзеге асырылады.
Зерттеушілердің пікірінше, әңгімеге қатысушылар бір-бірін естіп қана
қоймай, сонымен қатар, көріп тұрған жағдайда, тілдесімге ... ... ... ... ... ... ... вербалды
(сөздік) тілдесімнен 30% - ға, ал кейде екі есеге жуық ... ... ... де ... ... ... тілін оқытуда тіл
үйренушілердің коммуникативтік ... ... ... ... ... өте ... ... мәнінен, қабылдаудың көру сияқты түрлерінен жұрдай
вербалды тілдесім коммуникативтік қатынастағы ең маңызды нәрсеге ... ... ... ... ... коммуникативтік қатынасқа
түсуші әзілді, адамның шынайы көңіл-күйін, айтылған сөздің астарын, ... ... Тек ... ... ... ғана ... ... қамтамасыз ете алады, өйткені мұнда қарым-қатынастың вербалды
және бейвербалды құралдары бірлесе қызмет ... ... ... ... ... ... ... жатады, оған ойды берудің сөздік құралдарының үнемділігі принципі
тән, сол себепті диалогтық мәтінде ... ... ... ... ... ... ... бірлесе жұмсалады [20].
Диалогтық сөйлеудің бірлігі әңгімеге қатысушыларға тән, ... және ... ... ... ... ... табылады [88]. Демек, диалогтық мәтіннің құрылымы үнқатымдар
алмасудан тұрады. ... ... ... ... тән, ... ... ... диалогқа қатысушы екінші біреудің
белсенділігіне, қабылдауына тәуелді, сол себепті диалог мәтінінде ... роль ... мұны ... аудиторияларда қазақ тілін оқытуда да
ескерсек, сөйлеуге үйретудің тиімділігінің арта түсері сөзсіз.
Диалогтық мәтін жағдаяттары өзінің ... ... ... ... бір жағдаяттарға сай табан астында сөйлеу
дайындықсыз ... ... көп ... ... онда ... орынсыз
қолдану, қателер, әдеби тіл нормасын бұзушылық болуы әбден мүмкін. Алайда
«диалогтық ... ... ... екендігіне» және «тілдің шынайы өмір
сүруі тек диалог мәтінінде ғана жүзеге ... ... дау ... колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін
мультимедиалық ... ... ... ... ... ... коммуникативтік қабілетін дамытуда сөйлесім ... ... ... ... ... дұрыс жүйелеу үшін
зерттеушілердің оқыту ... ... ... ... ... ... көрейік.
Зерттеуші М.Р.Львов былай дейді : «... если психологи идут к речи от
общения, то лингвисты - от ... от ... ... ... ... ... ... принадлежности»[90]. Зерттеуші ғалым Ф.Оразбаева
да осындай тұжырымға келеді: «Лингвистикалық заңдылықтар мен ... ... ... адам өз ойын ... ... ... сол тілде
сөйлей алмайды. Бір-бірімен байланысқа түспесе, белгілі бір сөздердің тобы
қаншама көп болғанымен, ой түсініксіз болады. ... ... ой ... оны екінші адам түсінбесе, ... ... да ... өзге ... ... мазмұнындағы лингвистикалық
заңдылықтар мен грамматикалық ережелерді «сипаттамалы-теориялық элемент»
деп атайды. Алайда ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде қабылданып келген сипаттамалы-
теориялық элемент, зерттеушінің ... ... ... ... ... ... ... қосымша құрамдас бөлігі ғана болуы тиіс: мұғалім
ережелер мен түсініктемелерді жаттатудан, оқушыға қайталатып айтқызудан
аулақ ... ... ... мазмұнындағы сипаттамалы-теориялық элемент оқу
жаттығулары жүйесіне ... ... ... ... ... белгілі бір коммуникативтік құбылыстарға ... ... ... элементтері, т.б.) түсініктеме мен
анықтамаларды тіл ... сол ... ең ... ... ... кейін берген дұрыс. Кейде ана тіліндегі құбылыспен салыстыра
берген де тиімді нәтиже ... ... мен ... ... ана ... ... ... бұл жерде істің мәні
түсініктемелердің мазмұнында, ол тіл ... ... әрі ... ... ... ... ... қатысымдық тұрғыда оқыту мәселелеріне
арналған зерттеуінде «өзге тілді оқытуда білімнің негізгі өлшемі тілдік
қатынастың табыстылығы ... ... ... ... ... Өзге тілдерді
оқытудағы тілдік, грамматикалық білім беру ... ... ... «..... ... ... ... подход оценивания знаний
английского и других ... ... с ... ... ... ... «затыкать» учащегося на занятии ... ... ... не ... ему при этом говорить, а значит, не давая
учиться на ... ... свои ... ... ... ... ... шетелдік әдебиеттерде грамматиканы оқытуға қатысты
«прескриптивті грамматика» және ... ... ... жүр. ... ... термині тілді қолданудағы қатаң
ережелер мен заңдылықтардың жүйесін білдіреді. Ал «дескриптивті грамматика»
- тілді ... ... ... ... ... ... қатысты ұғым. ... ... ... ... ... мен заңдылықтары үнемі сақтала бермейтіндігі анық.
Осыған байланысты қазіргі уақытта ... ... ... ... ... беру ... ... қарастырылуда. Бұл екіжақтылық
тілді оқытудағы қатысымдық әдістің зерттеліп, оқыту тәжірибелеріне ене
бастауымен байланысты ... ... ... ... оқытудағы қатысымдық әдіс
1970 жылдардың соңы, 1980 ... ... ... болды, оның орыс тіл
ғылымында негізін салушы Е.И.Пассов екендігі ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... және
аудиолингвалды әдістердің орнына қолданыла бастады. Себебі әлгі екі ... ... ... көп ... ... ... грамматикалық-
аудармалық әдіс арқылы берілген ... ... ... ... ережелерді білуі тиіс болды, ал аудиолингвалды әдіс арқылы
дұрыс грамматикалық ... ... ... ... ... үрдісіне
қатысымдық әдістің енуімен ... ... ... ... нақты
тілдесімге даярлау болды. Сол себепті тілді оқытуда тілдік қатынасты жүзеге
асыру басты нысанаға айналып, тілді ... ... ... ... ... ысырылып қалды.
Өзгетілдік коммуникативтік құзырлылықты дамытудағы тілдік білімнің
рөліне қатысты зерттеуші-ғалым Л.В.Сысоевтің пікірі өте ... ... ... ... происходит исключительно во всем
многообразии ее компонентов (речевого, языкового, ... ... и не ... полноценно происходить,
если исключить один из них»[93].
Қарастырылған зерттеулердегі ... ... ... ... әдіс ... оқытуда да тілдік (лексика-грамматикалық) білім
берудің маңыздылығы айқындалды. Бірақ тілдік (лексика-грамматикалық) ... ... ... беру тұрғысынан емес, қатысымдық тұрғыда, яғни
оқушыларды сөйлеуге, ... ... ... ... ... ... Ф.Ш.Оразбаева: «Тілдік қарым-қатынасты жүзеге асырудың түп негізі
грамматикаға ... ... ... тіл арқылы түсінісудің басты қазығы ... ... ... кезінде дұрыс қолдана білу. ... Белгілі
бір тілде сөйлей білу үшін грамматика жеке-дара бөлінбей, сөйлеудің ... ... ... жүйе ... ... ... - дейді[53].
Сонымен, орыстілді топтарда қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның
көмегі арқылы оқытуда тіл ... ... ... ... және ... сөйлеуге, тілдесімге үйретудің
лингвистикалық ... ... ... ... өте зор. ... ... ... материалдарды дұрыс іріктеу, оларды тілдесім
процесінде дұрыс қолдана білуге үйрету, тілдесімге үйрету процесінде тілдік
және ... ... мен ... ... мультимедиалық
оқыту бағдарламасын қолданудың кезеңдерін дұрыс анықтау, тілдік біліктерді
жетілдіруді белгілі бір ... ... ... ... ... ойластыру тілді
оқытудағы қатысымдық бағыттың іске ... ... ... ... нәтижелі етеді.
Орыстілді топтарда қазақ ... ... ... ... әдістемелік негіздері
Оқыту үрдісін ұйымдастырудың дидактикалық, әдістемелік мәселелеріне
оқыту мазмұнын, оқыту принциптерін, оқыту әдіс-тәсілдерін, оқыту құралдарын
анықтау ... ... ... топтарында қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның
көмегі арқылы оқыту үрдісінде оқытудың негізгі практикалық ... ... ... ... ... ... яғни ... пікірін, көзқарасын ауызша және жазбаша бере білу, диалогтық қарым-
қатынасқа түсе алу, әңгімелесін түсіне алу ... ... ... бағыттылығы қазақ тілін компьютерді қолдана отырып оқыту
мазмұнының бағдарын анықтайды.
Оқыту ... ... ... бірі ... ... ... оқыту мазмұны мәселелерін талдай келе, ... ... ... ... шетел тілін оқыту әдістемелерінде әр жақты
қарастырылатындығын ескертеді [94]. ... бір тобы ... ... мазмұны үш құрамдас бөліктен тұрады деп есептейді: әдіснамалық ... ... ... әдістерін меңгеру), лингвистикалық (қатаң
сұрыпталған тілдік және сөйлеу материалы) және ... ... ... ... ... қолдану дағдысы мен біліктерін
қалыптастыру [95]. Зерттеушілердің келесі бір тобы ... ... ... ... ... жағы да ... үнемі дамушы категория
ретінде қарастырады. Зерттеулерде оқыту мазмұнының пәндік ... ... ... ... процесіне тартылатын әртүрлі білімдерге қатысты
қарастырылса, іс-қимылдық аспект ауызша және жазбаша ... ... ... ... ... қолдану дағдысы мен білігі ... ... ... бұл ... бөліктерін басқа да зерттеушілердің
еңбектерінен кездестіруге болады. Сөйте тұра осы ... ... өзге ... мазмұнының құрамдас бөліктері мәселелеріне қатысты бірыңғай көзқарас
қалыптаспаған.
Зерттеушілер Н.Д.Гальскова мен ... ... ... тілдерін
оқытудың мазмұнына мұғалімнің оқытушылық қызметіне, оқушының оқу ... ... ... оқу ... ... бірге меңгеру процесі де
кіреді. Атап айтқанда, оқыту мазмұнының пәндік аспектісі бойынша ... ... ... ... ... тұрмыстық категория ... ... өмір ... алынған. Тілді практикалық қолдану аяларын
анықтаудың бастапқы факторы ретінде тілдесімнің төрт ... ... ... ... қызметі аясы –
арнайы тіл;
2) тұрмыстық қатынастар аясы – қарапайым сөйлеу тілі;
3) әдеби және ... ... ... ... тілдесім -
саяси
әдеби және ғылыми тіл;
4) қоғамдық-саяси (әлеуметтік) қызмет аясы – публицистика тілі және
бұқаралық ... ... ... ... тән, бұл ... ... белгілі бір тақырыптар жиынтығын анықтауға мүмкіндік береді.
Коммуникативтік жағдаяттар біртақырыпты немесе көптақырыпты болуы мүмкін.
Тақырыптар тілі ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Оқыту мазмұнының келесі құрамдас бөлігі – мәтіндер. Мәтін белгілі ... ... ... ... асырылатын тілдік ... ... және ... ... және ... ... туындыларының
байланысқан жүйесін құрайды. Тақырыппен қатар мәтіндер өзге ... ... ... ... ... қызмет атқарады. Зерттеушілер
Н.Д.Гальскова мен Н.И.Гез мәтін типтерін мәтіндер және фильмдер деп бөліп,
мәтіндерді көркем мәтіндер, күнделікті тілдесімді ... ... ... ... деген топтарға жіктейді.
Өзге тілдерді оқыту мазмұнының ... ... ... - тілдесімнің
тілдік құралдары (сөз, фонетикалық, грамматикалық құбылыстар), бұлар,
кейбір зерттеушілердің пікірінше, ... ... ... ... оқыту мазмұнының лингвистикалық құрамдас бөлігіне қатысты
былай дейді: «Өзге бір ... ... ... ... лингвистикалық
ережелерін жинақтап білу емес, ол екінші тілдің сөйлеу құралдары мен
әрекетін, ... ... ... білу, сол арқылы сөйлесетін дәрежеге
жету. Сондықтан алдымен сөзді, ... ... ала ... ... соң ... ... жөн. Яғни бүкіл оқыту жүйесі тілмен түсінісуді қамтамасыз
етуге бағытталған сөйлесімді үйретуге қатысты ... ... ... ... оқыту мазмұнының процессуалдық аспектісі, ең алдымен,
тілдік біліктер мен тілдік дағдыларды қамтиды. ... ... ... ... ... ... ... лексиканы пайдалану дағдысы
(лексикалық дағды), грамматиканы пайдалану дағдысы (грамматикалық дағды),
техникалық жазу ... ... ... және ... айту ... ... жатады. Тілдік дағдылар өзінің табиғаты ... ... ... ... ... яғни олар ... және
жазбаша түрдегі саналы тілдік қызметтің автоматтандырылған құрамдас бөлігі
болып табылады. Лексикалық, грамматикалық, ... және ... ... ... біліктерін, яғни үйреніп жатқан тілдегі тыңдалымдық,
оқылымдық, айтылымдық, жазылымдық біліктерін қалыптастырудың бірден-бір
шарты болып саналады.
Э.П.Шубиннің ... ... ... ... ... негізгі мазмұнын
оқу жаттығулары құрайды.
Колледждің орыстілді ... ... ... ... қатынасқа
оқытуда сөйлеуге, тілдесімге үйретудің негізгі ... ... мына ... ... зор: «..... ... любому виду
коммуникативной деятельности должно состоять в ... из ... ... же виде ... деятельности. Этот принцип находит отражение в
известных тезисах «Учиться говорить ... ... ... ... ... и ... Ғалым өзге тілдерді оқытуда қолданылып келген бұл негізгі
қағиданы былайша ... «.... ... ... ... между главными ВКД, а также ... ... ... ... при обучении какому-либо ВКД ... ... в этом же ВКД, ... ... ... ... в ... [91]. Демек, сөйлеуге үйрету, негізінен, ... ... ... ... бұл ... ... оқу және ... арналған жаттығулармен біріктіру жақсы нәтиже ... ... ... ... ... ... ... коммуникативтік әрекет түрлерін меңгерту мүмкін емес, сондықтан
сөйлеуге үйрету үшін, ең ... ... ... ... ... ... шығатын қорытынды – коммуникативтік әрекеттің кез-келген түрін
меңгертуге бағытталған жаттығулар ... ... ... осы ... жаттығулардан, және коммуникативтік әрекеттің осы
түрін меңгертуде қосымша қызмет атқаратын ... ... ... жаттығулардан құралуы тиіс. Бұл ... ... ... ... оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім) бір-бірімен
бірлікте меңгертудің қажеттілігін көрсетеді.
Өзгетілді аудиторияларда шетел ... ... және ... ... тілін оқыту әдістемелері мен технологияларына қатысты
жазылған ғылыми еңбектерде оқытудың төмендегі принциптері қарастырылған:
оқытудың ... ... ... ... ... принципі, ана тілін есепке алу принципі, ғылымилық принципі,
көрнекілік принципі, оқушылардың саналылығы мен ... ... ... ... ... принципі, ... ... ... үшін оның ... кезеңінде, әрбір құрылымдық
бөлігінде жоғарыда аталған ... ... ... қажеттігі
белгілі. Алайда белгілі бір пәнді оқытудың өзіне тән ... ... ... ... ... ... тыс ... оқытудың жекелеген
принциптерінің жетекші ролін қажет етеді.
Соңғы кездегі ... ... ... шетел тілін
оқытудың негізгі принципі ретінде сөйлесім әрекетінің ... ... ... ... ... принципі аталып жүр.
Қазақ тілін орыстілді топтарда мультимедиалық бағдарламалардың көмегі
арқылы қатысымдық ... ... ... тіл ... ... ... ... сөйлеуге, тілдесімге үйретуде
оқытудың төмендегі принциптерінің маңызы зор деп есептейміз: ... ... ... ... ... ... ғылымилық принципі, оқыту үрдісіне қатысатын субъектілердің
саналылығы мен шығармашылық ... ... ... ... бір-бірімен байланыста оқыту принципі, ана тілін есепке алу
принципі.
Тілді тілдесім құралы ... ... сөз жоқ, ... ... ... принципі бойынша ұйымдастыруды қажет етеді.
Өзгетілді аудиторияларда шетел ... ... ... зерттеген
еңбектерде бұл принцип бойынша оқытуға былайша анықтама берілген: « ...
обучение должно ... на ... ... в ... ... и ... ... и письмо) коммуникацию, т.е. общение ... ... [95]. ... ... ... ... оқытудың
коммуникативтік бағыттылығы принципінің көкейтестілігі тіл үйренушілерді
сөйлеуге үйретудегі диалогтық ... ... ... арқылы жүзеге асатын
коммуникативтік қызмет - тілдесімнің өзіндік ерекшелігімен байланысты.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... туралы айтылады, ... ... ... ... ... іске асқан жағдайда
тілдесімге итермелейтін түрткі күшейеді.
Тілдесім әрекеті адамға әсер ететін жағдайлардың жиынтығының әсерінен
пайда болады. Бұл ... ішкі және ... ... ... ... ... ауызекі тілдесімге үйретудің міндетті шарттарының бірі
коммуникативтік жағдаят болып ... ... ... ... оқытуда тіл үйренушілердің
коммуникативтік қабілеттілігін дамытудың келесі принципі - ана тілін есепке
алу принципі. ... ... ... ғылымында ана тілін есепке алу
принципі шетел ... ... ... ... бірі болып
табылады, бұл принцип ... ана ... ... процесінде алынған білім,
білік, дағдыларды өзге тілді меңгеруде тиімді қолдану жүзеге асады. Біздің
жағдайымызда тіл үйренушілерді қазақша ... ... ... ... асатындықтан, орыс тілін үйренуде алынған білім, білік, дағдыларды
қазақ тілін оқытуда қолдану мүмкіндіктерін ... алу ... ... тілін оқытуда тіл үйренушілерді сөйлеуге үйретуде қазақ тілінің
тілдік материалдарын – ... ... ... және диалогтық
мәтіндерді меңгертуде орыс тіліндегі тілдік материалдар ... ... ... ... сүйену жемісті нәтиже бермек.
Орыстілді топтарда қазақ ... ... тіл ... ... ... ... принципі – ... ... ... ... ... білім алушыларға оқытудың әрбір кезеңі мен
әрбір адымында ғылымда берік орныққан қағидалардың ғана ұсынылатындығымен
сипатталады. ... бұл ... ... негізінде таным теориясы
жатады, бұл теория бойынша шындық өмір теория мен практиканың ... ... яғни ... тілдесімге үйретудің ғылыми терминдер арқылы
берілетін теориялық негіздері туралы білімдер оларды тәжірибеде ... ... ... ... ... : ... аудиторияларда қазақ
тілін оқытуда тіл ... ... ... ... ... жазылым, тілдесім түрлерін дамытудағы ғылымилық ... ... ... ... ... қатар, оларды ... ... ... ... ... ... терминдер секілді тілдік білім, білік, дағдылар да сезінуді
қажет ... ... ... ... ... ... тіл ... біліктері мен қабілеттерін ... ... мен ... ... ... сүйенудің де маңызы
зор.
Тіл үйренушілердің саналылығы мен шығармашылық белсенділігі принципі
оқыту ... ... ... мен тіл ... ... мен
белсенділігінің арасында оңтайлы, ... ... ... ... ... ... қызметінің түрлерін меңгерудегі саналылық
принципі тілдесімнің тілдік ... және оның ... ... және ... ... ... арқылы жүзеге асу
заңдылықтарын меңгертуді ... ... ... ... ... ... ... оның
ойлау әрекетімен қатар жүзеге асатындығымен тығыз байланысты. Жалпы, тіл
мен ойлаудың байланысы туралы мәселе – ғылымдағы өте ... ... ... бұл мәселе төңірегіндегі ой-пікірлері бір-бірінен алшақ.
Алайда олардың көпшілігі ойлау мен ... ... ... ... ... қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегі
арқылы оқыту процесінде оқушыларға сөйлесім ... ... ... ... аса ... роль ... Бұл ... сөйлеуге
үйретудің басқа принциптерімен тығыз байланысты және ... ... ... ... ... білімдермен қаруландырудағы, ол білімдерді
тәжірибеде қолдана білуге үйретудегі ең тиімді принцип ретінде сипатталады.
Қазіргі уақытта көрнекілік принципі ... ... ... ... ... ерекшеліктерін таныту үшін де қолданылады. Яғни,
көрнекілік принципі тілдің әлеуметтік-мәдени ерекшеліктері арқылы ... ... ... ... ... ... процесінде
тілдің фонетикалық, лексикалық, грамматикалық құрылысы туралы біліммен
қатар, оның ... және ... ... ... ... де
маңызы зор . Осыған байланысты орыстілді ... ... ... ... ... ... және ... сөйлеуін дамытуда оқыту үрдісін
әлеуметтік-мәдени қатынас ... ... ... ... Бұл ... әрі ... талдау үшін ең алдымен «мәдениет»
терминінің мәнін ашып алайық. Әдетте, ... сөзі ... ... ... ... жасалған және жасалатын материалдық және
рухани құндылықтардың жиынтығы деген ұғымды білдіреді. Алайда ... ... ... ... ... ... тілдесім мәдениеті,
қарым-қатынас мәдениеті деген ұғымдарды да білдіреді.
Қазіргі уақытта мәдениетаралық тілдесім, мәдениетаралық тілдік қарым-
қатынас ... де ... ... бастағандығын айта ... Бұл ... ... ... түрлі мәдениет
өкілдерінің арасында жүзеге асатын тілдесім ... ... ... ... С.Г.Тер-Минасованың тұжырымдауы бойынша, « ...
определение межкультурной коммуникации очевидно из ... ... ... ... ... ... культуры» [87]. Біздің жағдайымызда
орыстілді аудиториялардағы тіл ... ... ... ... ... біте ... тіпті көпшілігі қазақ ұлтының
өкілдері ... ... ... ... ... үшін аса ... ... Дегенмен, мемлекеттік тілінің мәртебесі
әлі де берік ... ... ... ... ... орыс тілі ... ... алып, орыс тілі арқылы тәрбиеленіп
жатқан өз қандастарымыздың да өмірге деген көзқарасы, ... ... ... ... ескерсек, бұл мәселеге белгілі дәрежеде
көңіл бөлудің қажеттігін де байқаймыз. Бұл ... ... ... ... де осы ... ... түседі: «Известно, что
каждый человек формируется той культурой, в которой ... ... ... ... ... ... для нее способом под влиянием
исторически ... ... ... ... определяют
национальный характер, мышление, язык, невербальные и вербальные средства
общения, т.е. составляют специфику восприятия окружающего мира» [96].
Орыстілді ... ... ... ... тіл ... және ... ... дамытуда оқытуды әлеуметтік-мәдени қатынас
тұрғысынан жүзеге асырумен ... ... ... ... келу де маңызды, бұл оқытудың коммуникативтік ... ... ... көрініс табады.
Шетел тілін оқытудың көкейтесті мәселелерін коммуникативтік қатынас
тұрғысынан қарастыру XX ... ... ... мен зерттеулерде кеңінен талдана бастады [15;16;22;97]. Бұл
зерттеушілердің пікірінше, оқытуға коммуникативтік қатынас тұрғысынан ... ... ... шешу ... тілдік әрекетті
басқара алу қабілеттерін қалыптастыруға және дамытуға жағдай жасайды.
Тілді коммуникативтік қатынас тұрғысынан оқытудың негізгі принциптері
ретінде тіл ... ... ... ... оқу процесінде
белсенді серіктес ретінде қабылдау, олардың үйреніп жатқан тіл арқылы
шығармашылық тұрғыда ... ... ... ... ... ролі ... қарастырылады. Оқытушы - оқу процесінде тілдік білімді беруші немесе
коммуникация саласындағы сарапшы емес, кеңесші ролінде.
Коммуникативтік ... ... ... ... мен ... қарсы оның ашықтығын ... ... ... ... не ... ... или ... систем, которые конкурируют друг с другом, а подвижную и ... ... …. ... ... дидактических ... ... ... ... и ... ... не могут быть четко определены» [98]. ... ... бұл ... өкілдері оқыту мазмұнын жоспарлаудың ашықтығы мен қозғалмалылығын
жақтайды, бұл тіл үйренушілердің сыни-практикалық ... ... ... ... ... ... қарама-қайшы тілдік
оқу жағдаяттарының топтамасы ұсынылады.
Коммуникативтік қатынастың ... ... ... Д.Хаймс енгізген
және қазіргі уақытта шетел ... ... ... ... ... құзірет» ұғымы екендігі жалпыға белгілі. Ғылыми
әдебиеттерде «коммуникативтік ... ... ... ... термині де қатар қолданылады. «Коммуникативтік қабілет» өзгетілдік
тілдесімге түсу ... мен ... ... ... ... тілдік
(мәтіндік) операциялар мен ... ... білу ... ... Ал ... ... ... жетік білетін мәселелері мен
сұрақтарының ... ... ... жылдар бойы орыстілді аудиторияларда қазақ тілін оқытуда тілдің
жазбаша түрлеріне – оқу мен ... баса ... ... келді де, бұл тілдің
коммуникативтік функциясын жүзеге ... ... ... ... ... құрылымында болып жатқан өзгерістер, ... ... ... нығаюы қазақ тілін нақты өмірге, қоғамның әр
саласына қайта әкелді. Сол ... ... ... қазақ тілін
ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, электронды оқу ... ... ... қолдана отырып, коммуникативтік
қатынас тұрғысынан оқытуға бет бұру – бүгінгі заманның қатаң талабы.
Сөйлеуге ... ... ... ... адам ... ... ... шындықпен
байланыстыратын көптеген мінез-құлық процестері мен күйлерінің жиынтығы
ретінде ... ... ... адамның қоршаған әлеммен
белсенді мақсатты әрекетінің формасы түрінде жүзеге ... ... ... мен ... өзгешелігі оның әрқилы түрлерінде бейнеленеді,
мұндай әрекеттердің ерекше түрі сөйлеу ... ... ... ... ... сай, сөйлеу қызметі белсенді, мақсатты
бағытталған, тілдік жүйемен қаруланған, ... ... ... беру және ... ... болып табылады, ал шетел тіліне қатысты
сөйлеу қызметі оқыту пәні ... ... [63]. ... ... тілін мультимедиалық бағдарламалардың көмегі арқылы оқытуда тіл
үйренушілердің сөйлеу ... ... ... бағыттап ұйымдастыру,
тілдік және коммуникативтік білім, ... ... ... ... ... ... осы мақсатқа сай ұйымдастыра білу құзырлылығын,
яғни әдістемелік және ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығын қажет ... ... ... мен ... терминдерінің шетел тілдерін оқыту
әдістемелері мен психология ғылымының ... даму ... ... ұшырағандығын айта кету қажет. Әлі күнге дейін психологтар мен
әдіскерлердің бұл мәселе төңірегіндегі пікірлері бір арнаға ... ... ... ... ... пен ... пен ... бірлігі, күрделі үйрену әрекетінің өзіндік
заңдылықтары бар құрылымдық бөлігі ретінде қарастырады. ... ... ... ... ... оның қалыптасуы үлгі бойынша
берілген жаттығуларды бірнеше рет қайталаудың ... ... ... ... болғанда да дағды мен білікке қатысты мәселелер, тілдік және
қатысымдық дағдылар мен ... ... ... арақатынасын ажырату
мәселелері шетел тілдерін оқыту ... әлі де ... ... ... ... заманғы шетел тілдерін оқыту әдістемесінде ... ... ... ... ... ... дағдыларды
қалыптастыруды байланыстырады, ал біліктер сөйлей, тыңдай, оқи және жаза
білу ... ... ... [95].
Бұл зерттеу жұмысында орыстілді аудиторияларда қазақ ... ... ... ... ... тіл үйренушілердің
коммуникативтік дағдылары мен біліктері операциялар мен іс-әрекеттердің
өзара бірлігі ретінде ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылатын операциялар білік негізінде іске
асырылатын іс-әрекеттерге ... ... ... ... ... анықтайды және операциялар мен
дағдыларға ... ... ... мен ... ... ... мультимедиалық бадарламада қарастырылған оқу жаттығулары арқылы
жүзеге асырылады. Зерттеулерге ... ... ... ...... рет қайталау және белгілі бір сөйлесім әрекетінің
түрін ... - ... да ... ... ие: ... ... олар ... сөйлеуші мен тыңдаушының іс-әрекет бағдарламасы
белгіленген шағын тілдесім ... ... [18]. ... еңбектерде
жаттығулар мен тәсілдердің арасындағы өзара байланысқа да көбірек ... [88]. ... ... жаттығуларды орындау процесінде іске
асырылады.
Жоғарыда көрсетілгендей, дағдылар тілдің құрылымын ... ... ... ... ... Оқытуда тілдік және қатысымдық
білім, білік, дағдыларды ... ... ... ... ... ... және жазбаша коммуникативтік қабілетін дамытуға ықпал
жасайды. Бұл процесс ... ... асуы үшін ... ... ... қолданудың кезеңдерін дұрыс анықтаудың маңызы
зор. Біздіңше, тілдік және тілдесімдік дағдыларды ... ... ... оқушының оқу әрекетін, танымдық қызметін мультимедиалық
бағдарламаны қолдану арқылы, ал ... ... ... мен
жетілдіру кезеңінде топтық, ұжымдық, жұптық жұмыстар арқылы ұйымдастыру
жемісті ... ... ... ... ... мен ... ... ортаның қажеті жоқ, тіл үйренуші компьютерде қарастырылған
презентациялар, жаттығулар мен ... ... ... құрылымын, тыңдалымдық, айтылымдық, оқылымдық, жазылымдық
дағдыларды өз бетінше меңгереді. Әрине ... оқу ... ... ... ролі өте ... Ал ... және ... біліктерді
қалыптастыру мен жетілдіру коммуникативтік ... ... ... ... ... бұл ... нақты тілдесім
әрекетін жүзеге асыратын шынайы тілдік орта қажет.
1.3 ... ... ... сандық интерактивтік мультимедиалық білім
беру қорларын қолданудың психологиялық, педагогикалық мәселелері
Бүгінгі таңда сандық ақпараттық қорлар деп компьютердің көмегі ... ... ... ... жиынтығын атайды.
«Қорлар (ресурстар)» термині география мен экономикадан басқа
телекоммуникациялар саласында да ... ... ... арқылы
қолданыла бастады. Расында да, желілерге біріктірілген компьютерлер арқылы
әр түрлі ... оңай ... ... Физикалық тұрғыда ол (ақпарат)
компьютердің жадында сақталып, сол компьютердің, сонымен қатар, басқа кез
келген компьютердің де ... ... ... ... сандық ақпараттық білім беру қорлары деп
білім беру мақсатында қолданылатын ақпараттық қорлар аталады. Қазіргі
уақытта ... ... ... ... беру ... ... ... желілеріне орналастырылған қорлар және ақпараттарды
тасымалдағыштарға - дискеттер мен ... (CD-ROM, ... ... оқу ... және ... ... деп ... кезде ақпараттық технологиялар мен техникалардың
жетілдірілуінің арқасында кез келген ақпаратты оның барлық түрінде : мәтін
және ... ... ... және ... анимация және видео, саз және
сөйлеу - физикалық ... ... ... код ... ... мүмкін
болып отыр. Осының арқасында бір тасымалдағышта барлық мүмкін
«медиаларды», яғни, ақпаратты берудің барлық ... ... ... ... ... ... болды. Фотоальбом, кинофильм, музыкалық
туынды, ауызша әңгіме, кітап, түрлі таблицалар мен ... ... ... ... бір мультимедиалық өнімде
біріктіруге болады.
Мәтіндік және аудиовизуалдық материалдарды механикалық тұрғыда
біріктіруге болатындығының маңызы өте зор, ... ... ... арқылы бір мезетте белгілі бір ақпаратты оқи, көре, әрі ... ... ... болды. Мультимедиалық өнімдер мультимедиалық
нысандардың жиынтығын ғана емес, сонымен бірге, түрлі құбылыстар мен
процестердің ... ... ... ... ... белгілі
дәрежедегі оқытушының жауап әрекетін де қамти алады. Электронды оқу
басылымдары процестер мен нысандарды жандандырады, бұл ... ... ... ал ... ... ... ... көлемдермен сипатталатын электронды (цифрлық) коммуникацияның
жаңа құралы бола отырып (аймақтық және географиялық шегараларының жоқтығы,
туындатушылық қызметтің еркіндігі, креативтілік және т.б. ), ... ... ... ... ... ... және қазіргі түрлерін
өзінде кіріктіре алуымен, ал, екінші жағынан, біздің ... ... ... ... ... ... ... қайнар көзі ретіндегі ғылыми білім мен
инновациялық шешімдердің ролінің жоғарылауына ықпал етеді, технологиялық
өсу мен жаңа ... ... ... мүмкіндіктерін
қарастырады. Ақпараттық-коммуникациялық технология ретінде мультимедиа
ақпараттық қоғамның әлемдік мәдени процестерге еркін кірігуіне жол ашады,
өзін-өзі реттеудің сан ... және ең ... ... мен ... ... етеді.
«Мультимедиа» ұғымының ғылыми мәні оның семантикалық-лингвистикалық
мағынасына тең емес, ол жылдар бойында, ақпараттарды тасымалдаушылар мен
жинақтаушылардың техникасы мен технологиясына және ... ... ... ... ... ... Бұл оқу мәдениетіне,
«ақпараттарды есептеу» мәдениетіне, ақпараттарды сақтау мен оның орнын
таңдауға, ақпараттарды қабылдау тәсілдеріне, ақпараттарды тасымалдағыштарды
тұтынушылар мен оларды жасаушылардың ... ... ... әсер ... Ескі ... ... ... компьютерлік
техникаларға тән ақпараттардың үлкен көлемін көрнекі түрде, дыбыстық
жазбаның және видеоқатардың көмегімен қабылдау сияқты мүмкіндіктері болған
жоқ.
Технологиялық жетілдірулер қорлардың құрылымдық ... ... оны ... және ... ... ... ... әсер
етті. Мультимедиалық формаға көшірілген ақпараттық мазмұн өзінің бастапқы
мазмұнының жай ғана эквиваленті болып қалмайды. Мысалы, қазіргі заманғы
мультимедиалық оқыту ... ... ... ... ... ... одан ... өту арқылы және бір
мезетте осы үш каналдың көмегімен ... ... ... ... беру-қабылдаудағы бұл әсердің барлық мүмкіндіктері әлі
толық зерттеліп болған жоқ, сондықтан болашақта ақпараттардың, мәдениеттің
және білім берудің парадигмалық байланыстарын ... ... ... ... ... ... тән интерактивтілік қасиет қалыптастырылатын
үшөлшемді виртуалды кеңістіктің шегіндегі медианың ... ... ... болып табылады, бұл қасиет біздің өміріміздің нақтылығы секілді
үздіксіз және шексіз сипатта қалыптасып келеді.
Жаңа технологиялық әдіс-тәсілдердің пайда ... ... ... ... ... ... ... және аудиториямен
интерактивті өзара әрекетке түсу арқылы қабылдауды түрлі техникалық
құралдардың көмегімен іске асыруды ... ... ... ... ... ... жүйелерінің жаңа түрлерінің тууына
ықпал еткен медиабілім берудің жаңа дәуірі ... ... ... ... Бір ... ... және видеожүйелер еліміздің
жоғарғы оқу орындары мен колледждер үшін қолжетімді бола бастады. Екінші
жағынан, медиаиндустрия үшін тиісті білімі бар, жылдам ... ... ... ... қабылдауға қабілетті пәнаралық профильдегі
шығармашыл мамандардың – режиссерлер, аниматорлар, монтаждаушылар, дыбыс
режиссерлері, дизайнерлердің – қажеттілігі туындады.
Қазіргі уақытта қолданылып жүрген ... оқу ... ... және ... ... ... ... түрлерге бөлуге
болады.
Электронды оқу құралдарының қолданылу бағытына қарай түрлерін былайша
жіктеуге болады:
1) Ақпараттық-анықтамалық басылымдар жалпы ақпараттық ... ... ... ... анықтамалықтар, сөздіктер,
хрестоматиялар, географиялық және астрономиялық атластар, нормативті-
құқықтық және экономикалық жинақтар жатады. Олар белгілі бір курсқа,
бағдарламаға, дидактикалық схемаға байланыссыз болады. Шығармашылық
мақсаттағы және оқу ... ... тыс оқу ... ... материал ретінде қолданылады.
2) Жалпымәдени сипаттағы электрондық басылымдар мәдени ортаны кеңейту
мақсатына арналған. Бұларға әлемдегі ... ... ... ... ... және ... ... саяхаттар;
әлемдік мәдениеттің классикалық туындыларына, сәулет, кескіндеме, саз
өнерлерінің үздік үлгілеріне ... ... ... ... ... мақсаты – оқушылардың барлығы үшін олардың
дүниеге көзқарасын кеңейтуге, жалпы мәдениетін тәрбиелеуге тең
мүмкіндіктер беру. Осы типтегі электрондық ... бір ... ... қолдау көрсету мақсатындағы
электрондық оқу басылымдары құрайды. Мұндай құралдар ... ... ... өмір салтын насихаттауға арналады.
3) Оқу процесіне қолдау көрсетуге және оны дамытуға арналған ... ... бір оқу ... ... ... ... ... электронды оқу құралдары. Пән бойынша оқу
бағдарламасында анықталған оқу мазмұнын меңгертуге арналады. Оқу
қызметінің барлық түрлерін ... ... алу; ... ... арқылы белгілі бір білім, білік, дағдыларды
қалыптастыру, дамыту, жетілдіру; білімді ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін кеңейтуге
және оқушылардың өзіндік жұмыстарын тиімді ұйымдастыруға
бағытталған.
Электронды оқу басылымдарының мазмұнның берілуіне қарай ... ... ...... ... және ... жасына сәйкес
іріктелген иллюстративті материалдар мен мәтіндердің жинағын, түрлі
электрондық материалдарды (көркем әдебиет туындылары ... ... ... ... сенімді сақтауға
және тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін ақпараттық жүйе. ... ... ... ... шолу ақпараты; авторлық
және пәндік сілтемелер; кеңейтілген библиография.
2) Электронды көрнекі құралдардың кітапханасы – мазмұны мультимедиа
құралдары топтамасының ... ... ... ... ... ... редактордың көмегі арқылы оқытушы сабаққа қажетті көрнекі
құралдар топтамасын қалыптастыра алады.
3) Электронды ... - ... ... бір ... байланысты
түрлі бағыттағы ақпараттардың үлкен көлемін сақтай алатын құралдың ... бұл түрі ... ... және ... ... ерекшеленеді.
4) Репетиторлар мен тренажерлар – оқушыларға сабаққа, емтихандарға өз
бетінше дайындалуға, өз білімдерін объективті тұрғыда бақылап, бағалауға
мүмкіндік беретін оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... үшін нұсқау; интерактивті жаттығулар;
бақылау және өзін-өзі бақылауға арналған құралдар.
Білім беру жүйесін ақпараттық телекоммуникациялардың көмегімен ақпараттық
мазмұндық қамтамасыз ету сандық білім беру ... екі тобы ... ... ... ақпараттық қайнар көздер:
- дәстүрлі оқулықтарда жоқ бірегей мәтіндер (хрестоматиялар; ... мен ... ... ... ... ғылыми-
көпшілік, оқу және көркем әдебиеттерден алынған мәтіндер;
публицистикалық мәтіндер );
- статикалық бейнелер (белгілі бір пәнге байланысты ғалымдардың, ақындар
мен жазушылардың, өнер ... т.б. ... ... - меңгертілетін нысандар мен процестердің бейнелері);
- динамикалық бейнелер ... ... ... ... ... CD, DVD ... жинақталған кино-
және видеофрагменттер, анимациялық үлгілер);
- мультимедиа құралдары (ақпараттық-анықтамалық қайнар көздер,
практикумдар, виртуалды құрастырғыштар, тренажерлар мен ... ... оқу ... (элекронды оқулықтар,
виртуалды экскурсиялар, т.б.) );
2) ақпараттық жабдықтар – ақпараттық қайнар ... ... ... ... ... ... ... көздер ақпараттық-телекоммуникациялық қамтамасыз
етудің аясында мүмкіндігінше өздігінен ... ... ... ... ... ... нысандар) қамтиды.
Қарапайым ақпараттық нысандарды былайша қарастыруға болады:
- оқытудың дәстүрлі құралдарын ауыстырмай, оларды толықтыратын және
мүмкіндіктерін кеңейтетін, сол ... ... ... тиімділігін
арттыруға бағдарланған дәстүрлі оқу үрдісінің органикалық құрамдас
бөлігі ретінде;
- оқу үрдісінде ақпараттық-телекоммуникациялық ... ... ... арттыруға мүмкіндік беретін оқу-ақпараттық
ортаны жобалау нысаны ретінде.
Белгілі бір оқу курсын немесе оның тарауын (тақырыбын) қамтитын аяқталған
толыққанды ақпараттық қайнар көздерді – ... ... ... ... беру ... ... бөлігі, ақпараттық-коммуникациялық
технологиялардың құрылымдық бөлігі, ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды қолдану арқылы өзіндік жұмысты ұйымдастырудың құралы
ретінде қарастыруға болады.
Аяқталған ақпараттық сандық білім беру өнімдері (дәстүрлі оқулықтарды
қайталамайтын ... ... ... оқу құралдарына қосымша ретінде
қарастырылады.
Қалыптастырылатын ақпараттық мультимедиалық сандық білім беру қорларының
кешені тұтас ақпараттық қайнар көздермен ... ... ... ... ... ... құралдарды да қамтиды.
Сандық ақпараттық білім беру қорларының білім беру-әдістемелік ... ... ... ... ... 2-сызбада сандық ақпараттық
білім беру қорларының берілген ақпараттың типіне қарай түрлері
қарастырылған. 3, 4, 5-сызбаларда сандық ... ... беру ... ... ... қолданылуының құрылымдық
үлгілері берілген. 3-суретте сандық ақпараттық білім беру қорларын
қолданудың формалары ... ... ... ... түрде
берілген. 4-суретте сандық ақпараттық білім беру қорларын қолданудың
әдістері оқытудың ... ... ... ... ... ақпараттық білім беру қорларын қолдану құралдары дәстүрлі ... ... ... ... беру ... ... ... қорлардың білім беру-әдістемелік қызметіне қарай түрлері
3-сызба. Сандық
білім беру ... ... ... ... ... әдістері – сандық білім беру қорларын ақпараттық –
телекоммуникациялық
қамтамасыз етуде қолдану әдістері
4-сызба. Білім беру қорларының базалық-
құрылымдық үлгісі: қолдану әдістері ... ... ... ... ... беру ... ... үлгісі: қолдану
құралдары негізіндегі жіктелім модулі
5-сызба. Білім беру қорларының ... ... ... ... ... ... білім беруді сандық мультимедиалық білім беру қорларын
пайдалану арқылы ұйымдастыру әрбір оқушының ішкі қуат мүмкіндіктерін
дамытуға қозғау салатын, және сонымен бір ... ... ... ... ... ететін жаңа педагогикалық технологияларды
қолдануды қажет етеді. Оқыту үрдісін басқаруға және көптеген дидактикалық
мәселелерді шешуге ... ... ... жаңа ...... технологияларды (АКТ) қолдану
арқылы бұл міндетті оңтайлы шешуге болады. Біз бұл жерде оқыту ... ... ... ... ... танымдық қызметі тұратындығы туралы
көзқарасты ұстанамыз. Бұдан оқушының белгілі бір білім көлемін меңгеруі
ғана емес, сонымен бірге, білімді өз бетінше іздеп ... ... ... ... меңгеруінің маңызы зор екендігін ұғуға болады.
Оқу үрдісін сандық мультимедиалық білім беру қорларын пайдалану
арқылы ұйымдастыруда оқытушының ... ... ... ... дамыту
болмақ, яғни, пән бойынша білім беріп қана ... ... ... ... қоя ... және оны шешудің жолдарын іздестіріп, таба
білуге үйрету. Оқытушы дайын білімді тасымалдаушыдан ... ... ... ... ... Мұны ... ... асыруға
болады? Оқытудың дәстүрлі жүйесі бойынша ақпарат «оқытушы - ... ... ... ... Сандық мультимедиалық білім беру қорларын
пайдаланудың бірнеше артықшылықтары бар:
1. Ақпараттық технологиялар оқу ... ... ... ... ... түстерді, графиканы, дыбысты, видеотехниканың қазіргі
заманғы барлық құралдарын қолдану нақты әрекет үшін қажетті жағдайды
туғызуға мүмкіндік береді.
2. ... ... ... ... ... қызығушылығын жоғарылатады.
Қызығушылық тапсырмалар мен жаттығуларды дұрыс орындаған жағдайда
қолданылатын қолдау мен мадақтаудың есебінен де жоғарылайды.
3. ... ... ... ... ... ... ... белсенді болуына ықпал ете отырып,
оларды оқу үрдісіне тартады.
4. ... ... оқу ... ... ... қою және оларды шешу процесін басқарудың мүмкіндіктерін
ұлғайтады. Компьютер әр түрлі заттар мен құбылыстардың, жағдаяттардың
үлгілерін жасауға және талдауға, салыстыруға ... ... ... ... оқу ... ... ... ете отырып, оқушылардың оқу қызметін бақылауды да
сапалы түрде өзгерте алады.
6. Компьютер ... ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы өткізілетін мынадай
сабақ үлгілерін ұсынуға болады:
1-үлгі – CD-ROM-ға жазылған мультимедиалық курстарды қолдану сабағы. Мұндай
сабақ үлгісі сабақты мультимедиалық технологияларды ... ... ... ... – Интернет-технологияларды қолдану сабағы – белгілі бір пән
саласындағы ... ... ... оқу ... ... ... уақыт
режимінде өткізілетін сабаққа қатысуға тартуға мүмкіндік береді,
оқушылардың сол мамандармен немесе ... ... ... ... етеді. Бұл үлгі, әсіресе, кіріктірілген сабақтарды
өткізу үшін тиімді. Мұндай «on-line» режиміндегі сабақтарға мұражайлық
сабақтар, ... мен ... ... ... ...... – оқушының жобалау қызметін ұйымдастыруға және
оқушылардың қашықтағы топтарымен оқу диалогын құруды ... ... ... - қашықтағы деректер қорын қолдану сабағы - қашықтағы қорларды
(есептеуіштік, имитациялық үлгілер, виртуалды зертханалар, т.б.)
пайдалануға мүмкіндік береді.
5-үлгі – ... ... ... ... ... – ерекше
құрылғылар мен жабдықтар арқылы зертханалық жұмыстар жүргізуге мүмкіндік
береді.
6-үлгі – ... ... ... ... ... ...
оқу орнының қорлары мен базаларын – химия және физика кабинеттерін,
биологиялық зертханаларды – пайдалана отырып, ... ... ... жүргізу.
7-үлгі – мұражайлардың ақпараттық қорларын қолдану сабағы. Мұражайлық
ақпараттық қорлар әр түрлі тақырыптағы сабақтарды өткізу үшін ... бір ... ... ... ... ... анимацияны, видеоклиптерді, жоғары сапалы
фотобейнелерді кіріктіре алады.
Дәстүрлі оқытуды автоматтандыру мақсатында жасалған мультимедиалық
бағдарламалар мен ... ... ... ... оның ... ... арттыруда үлкен көмек көрсете алады. Дәстүрлі оқулық пен
жазба мәтін ... ... оқу ... бірі ... қала ... оқу ... меңгерту мен бекітуде, оқушының өзіндік жұмысын
ұйымдастыруда, оның логикалық ойлауын, т.б. қабілеттерін дамытуда
мультимедиа құралдарын пайдаланудың ... өте ... ... ... ... оқушының жаңа материалды
қабылдауы мен есте сақтауына ықпал ететін саналы жауап әрекетін іске
қосатын психологиялық ахуалды тудырады. Мысалы, тапсырманы беру ... ... ... ... бір ... я әуен, т.б. құралдардың
көмегі арқылы жүзеге асады, бұл оқушыларды сол жұмыс түріне психологиялық
тұрғыда дайындауды қамтамасыз етеді.
Компьютерлік оқу ойындарын ... ... ... ... ... іскерліктері мен білім, білік, дағдыларын тексеру
құралы, оқытудың пәндік ... ... ... ... ... материалын ойын түрінде беру оқу материалын меңгеру тиімділігін
арттырады. Ойын барысында бір ... ... рет ... ... бұл, бір ... ... жетістікке жеткізсе, екінші жағынан,
оқыту процесінде қалыптастырылған дағдыларды бекітуді жүзеге асырады.
Соңғы уақытта оқыту сапасын ... мен ... ... ... ... ... ... таралды. Бүгінгі күні тестілеудің сұрақ
және оның бірнеше жауабы түріндегі ... ... көп ... ... ... ... мен ... дәстүрлі әдістерінен компьютерлік
тестілеу әдісінің мынадай айырмашылықтары мен артықшылықтары бар:
- білімді бақылаудың нәтижелерін өңдеуге қажетті уақытты едәуір
қысқартады;
- ... ... ... автоматтандырады;
- оқытушының нәтижелерді өңдеуге қатысты субъектілік ықпалын жояды.
Әрине, тестілеу білімді бақылаудың бірден-бір түрі ... ... ... ... мен ... ... ... оларды оқыту үрдісінде қолдануда жоғары
деңгейдегі қызығушылықты туғызады.
Пән бойынша әрбір тақырыпты ... ... ... ... бұл оқушыға оқу материалын қаншалықты меңгергендігін анықтауға
мүмкіндік береді. Сөйтіп, компьютерлік тестілеудің көмегімен іске
асырылатын ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Нәтижесінде, «оқытушы – оқушы», «оқушы – компьютер» ... ... ... ... ... бұл ... білім, білік, дағдыларды меңгеру
үрдісінің тиімділігін арттырады.
Қарастырылған мәселелерді ескере ... ... ... ... ... ... арқылы оқыту процесін былайша ұйымдастыруға болады
деп тұжырым жасауға болады:
- сыныпта, оқытудың негізгі курсына көмек ретінде;
- оқушылардың өзіндік ... ... ... ... негізгі курсына көмек ретінде қолданғанда, сандық
мультимедиалық білім беру қорларын сабақтың түрлі кезеңдерінде пайдалануға
болады:
1) жаңа материалды түсіндіруде – жаңа материалды аудио-визуалды
түрде беру ... ... Point ... ... жаңа ... ...... оқыту бағдарламалары, зертханалық
жұмыстар);
2) оқыту бағдарламаларын қолдану арқылы виртуалды зертханалық
жұмыстарды ... ... және ... ... (тестілеу,
бақылаушы бағдарламалар);
3) жобалау әдісі бойынша кіріктірілген сабақтарды өткізу, соның
нәтижесінде телеконференциялар мен форумдар өткізу.
Сабақтардың түрлері әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда сабақтың белгілі бір
кезеңінде компьютермен жұмыс болады. Компьютерді сабақтың қай
кезеңінде, қанша уақыт қолдану керек деген мәселе сабақтың түрі, типі,
мақсаты мен ... ... ... ... ... мен проекторды қолдану. Мультимедиа проекторды
қолдану арқылы ... ... ... ... ... арқылы оқушы өтілген материалды еске
түсіреді, жаңа материалды меңгереді;
- проекторды қолдану. Проектордың көмегі арқылы қорытынды сабақта
оқушылар ... ... ... ... тыс ... сандық мультимедиалық білім беру қорларын
оқушылардың өзіндік жұмысын ұйымдастыру құралы ретінде, оқушылардың белгілі
бір қабілеттерін (зер, ес, ойлау, қабылдау, т.б.) дамыту мен ... ... ... ... ... ... ... беру
қорлары негізіндегі оқытудың жаңа үлгілері дамыта оқытудың ... ... ... құрылатындығын және оқушының белсенді танымдық
қызметіне сүйенетіндігін айқындайды. ... ... ... беру ... ... ... ... жалпылама үлгісі мыналарды
қамтиды:
1) оқушының оқу үрдісіне белсенді қатысуы; оқытуға жеке-даралық тұрғыда
ғана емес, ұжымдық қызмет ретінде ... ... ... ... ... қолданбалы тұрғыда пайдалану
мүмкіндіктері; тұжырымдамалар мен білімдерді мәтіндік түрде ғана емес,
басқа түрлі формаларда ұсыну ... ... ... ақпараттарды есте сақтауға емес, оқу қызметін
оқушылардың танымдық қызметі ретінде ұйымдастыруға көңіл аудару.
Осы айтылған ... ... ... ... интерактивтік
мультимедиалық білім беру қорлары негізіндегі жаңаша оқыту мен дәстүрлі
оқыту үлгілерін былайша салыстырып көрсетуге болады (1-кесте):
1-кесте
Дәстүрлі оқыту үлгісі мен сандық ... беру ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
|Негізгі | ... ... беру ... |
|сипаттамалар |Дәстүрлі оқыту ... ... ... ... оқыту |
| | ... |
| |Оқу ... ... оқу ... оның ... ... |белгіленген білім көлемін ... ... ... |
| ... ... ... |ұйымдастыру, білім алуға үйрету|
| ... | |
| ... ... ... ... ... білімді өзі іздеп |
|Оқушының рөлі ... ... ... ... оқу ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... рөлі |Жетекші, оқыту үрдісінің |танымдық қызметін |
| ... ... көзі ... ... |
| | ... |
| | ... визуалдық, графикалық |
|Білімді ұсыну |Дайын күйінде, үлгі бойынша, |көрнекіліктер мен интерактивті |
|формалары ... ... мен ... ... ... ... |
| ... ... ... әдістер, өзіндік |
| | ... жоба ... т.б.) |
| ... ... ... |Алынған білімді нақты және жаңа|
|Білімді қолдану |мақсатында, типтік үлгідегі |жағдайларда қолданбалы тұрғыда |
| ... мен ... ... ... ... |
| ... | |
| | ... ... ... және |
|Оқу қызметінің |Фронтальді және жеке ... ... ... ... ... | ... ... жұптық |
| | ... |
| | ... мен ... ... ... ... ... |мен оқушының, оқушы мен ... | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... мен тәсілдер ... ... ... ... ... білім беру
қорларын оқыту үрдісіне енгізуді оқытудың басқа түрлерімен кіріктіру
арқылы тиімді жүзеге асыруға болады. Оқыту үрдісіне сандық ... беру ... ... ... ... ол қорларды (электрондық
оқулықтар, мультимедиалық оқыту бағдарламалары, виртуалды мұражайлар,
т.б.) пайдаланудың кезеңдерін, жолдарын, әдіс-тәсілдерін анықтау –
оқытушының ... ... ... ... үрдісін
технологияландыру мәселелеріне қатысты кәсіби шығармашылық біліктілігін
қажет ететін күрделі мәселелер.
2. Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі
2.1 Қазақстандық-сингапурлық жоба негізінде дайындалған мультимедиалық
оқыту бағдарламасының өзіндік ерекшеліктері
Қоғамның ашықтығы мен ... ... ... беру
кеңістігінің кеңеюінің қазіргі заманғы жағдайында мәдениетаралық және
тіларалық қарым-қатынас мәселелері ең ... ... ... ... ... ... ... беру мен азаматтардың қазақ, орыс және
ағылшын тілдерін меңгеру міндеттері ... ... ... ... ... ... қарқынды ету, яғни, тым қысқа мерзімде ең жақсы
нәтижелерге қол ... ... ... көкейтесті болып табылады.
Тілді оқытуда әдістемелік тәсілдерді түрлендіруге және ... ... ... ... айрықша көмек
көрсете алады. Сонымен бірге ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың
түрлі есту және көру-есту көрнекіліктері мен ... ... ... ... ... құру, оқушылардың сөйлеу-ойлау
қызметін белсенді етудің қызықты тәсілдері, тілдік және сөйлеу дағдыларын
дамытуға бағытталған жаттығулар, оқу ... ... ... ... бай ... ... мен көркем әдебиетті, аутенттік
мәтіндерді енгізу, сыныптағы немесе топтағы әрбір ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану қажет.
Республика мектептерін қазіргі заманғы мультимедиалық кабинеттермен
жабдықтауға байланысты қазақстандық-сингапурлық жоба көптілдік білім
беруді дамытудағы кешенді ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңі 2005 жылдың желтоқсанында аяқталды. Қазақстан
Республикасының 14 ... мен ... және ... қалаларының мектептерінде
жалпы көлемі 800-ге жуық «MERITS» (Multimedia Education Resource
Interactive Teaching System) ... ... ... ... ... оқу ... міндетін атқара алатын
мультимедиалық компьютерлік сыныптар қазақстандық-сингапурлық ЖШС «Kaz ... ... Bastau» ... ... ... ... ең ... жабдықталды, жергілікті желілер жүргізілді, барлық кәбілдер
мен өткізгіштер бекітілген арнайы құрастырылған жиһаздар орнатылды.
Ең маңыздысы, компьютерлерге бір мезгілде үш құрамдас ... ... ... ... ... CRMS ... Management System) – кесте құруға, оқушылардың жұптағы
және шағын топтардағы жұмысын тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік беретін
сыныпты ... ... LMS ... ... System) - ... ... әкімшілік басқаруды
автоматтандыруға мүмкіндік беретін толық кіріктірілген құралдар топтамасын
қамтамасыз ететін оқыту процесін басқару жүйесі;
- Courseware LMS – ... ... ... орыс және ағылшын
тілдері бойынша LMS бағдарламалық жасақтамасы.
CRMS пен LMS-тің, сондай-ақ, ағылшын тілі бойынша бағдарламалық
жасақтаманың авторы және әзірлеушісі - ST ... ... ... Systems) PTE LTD ... ал қазақ және орыс тілдері
бйынша бағдарламалық жасақтаманың авторы мен әзірлеушісі – Республикалық
білім беруді ақпараттандырудың ғылыми-әдістемелік орталығы (РБАО, Қазақстан
Республикасы).
LMS-тің мазмұнын ... ... ... ... ... ... ақпараттандыру орталығы әзірлеген. Нәтижесінде
қазіргі уақытта еліміздің барлық мектептері қазақ, орыс және ағылшын
тілдері бойынша ... ... ... ... алу ... ие ... ... – дәл қазіргі уақытта оқыту саласында мультимедиа құралдарын
пайдалануда нағыз төңкеріс жасаған бірден-бір бағдарламалық өнім болып
отыр. Ол ... ... ... ... оқушылармен қарым-
қатынас жасауға, олардың оқу нәтижелерін бақылап-байқауға зор мүмкіндік
туғызады. MERITS жеке оқушыны, ... ... бір ... ... ... ... ... бақылаудың мүмкіндіктерін ұсынады. Бақылаудан
басқа, оқытушы оқушылардың компьютерлеріне видеокөріністер ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасай
алады, онлайндық блиц-сауалнама мен тестілеуді жүргізе алады.
«MERITS» –тің арқасында оқушылар үшін оқу ... оған ... ... ... ... бола ... ... кез келген сәтте
оқытушыға сұрақ қоя алады немесе көмектесу туралы сұраныс бере ... ... ... файлдық операцияларды жүргізуге мүмкіндік бере
отырып, «MERITS» оқытушыға оқушының компьютерін толық бақылауды да ұсына
алады. Сонымен бірге, «MERITS» ... ... ... ... ... оқу ... ... қабылдау, түсіну деңгейін бағалауға да
мүмкіндік туғызады.
Әзірленген электрондық тілдік оқыту жүйесінің әлеуметтік-
педагогикалық маңызы өте зор. ... ... ... емес, қосымша
құралының рөлін атқара отырып, сонымен бірге, кешенді міндеттер мен
сипаттамаларға ие бола алады, тілді оқытудың барлық ... ... ... ... және ... ... ... алады.
Бұл жоба, әсіресе, әдістемелік жаңалықтарды, грамматикалық
анықтамалықтарды, оқу әдебиеттерін уақытылы алуға ... жоқ, ... шет ... ... мен ... ... үшін аса
маңызды.
«MERITS» арқылы географиялық орналасуы мен педагог кадрлардың
біліктілік деңгейлері әр ... ... ... республиканың барлық
мектептерінде оқушыларды оқыту үшін тәжірибе жүзінде тең ... ... ... ... ... дерлік – еңбек өтілі үлкен
тәжірибелісі де, кәсіби қызметін жаңа бастаған жасы да - өз ... ... ... қолдануға болатын интерактивті сабақтардың
дайын әзірлемелерін ала алады. Бұл ... ... ... екендіктеріне
тәуелсіз – қалалық па, ауылдық па, белгілі ме, белгісіз бе, жаңашыл ма,
кертартпа ма, оған қарамастан, ... ... ... ... олар ... ... ... процесін нақты сұрыпталған,
интерактивті тапсырмалар жүйесі арқылы ұйымдастыруға қойылатын бірыңғай
талаптар бойынша оқитын болады.
LMS-тің арқасында оқытушының шығармашылығы үшін де кең мүмкіндіктер
туады. Ол ... ... ... ... ... меңгерту,
оқушылардың коммуникативтік сөйлеу дағдылары мен біліктерін қалыптастыру
мен жетілдіру үшін өзінің оқу мәтіндерін, видеокөріністер ... ... ... ... дайындай алады, яғни,
бағдарлама оқытушының кәсіби өсуі үшін де қозғау сала алады.
Көптілдік білім беру үшін мультимедиалық ... мен ... ... ... ... пен компьютердің кең
дидактикалық мүмкіндіктерін біріктіре, үйлестіре алатындығының маңызы зор.
Қазақ және орыс тілдері бойынша бағдарламалардың мазмұны білім берудің
мемлекеттік стандарттарына және ... оқу ... ... Оқу ... ... тақырыптық-модульдік негізде
құрылды, бұл оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру үшін өте оңтайлы.
Бұл бағдарламалар «Елтану», «Тұлғааралық қарым-қатынастар», «Әдет-ғұрыптар,
мерекелер», «Өнер», ... ... өмір ... ... ... прогресс» сияқты тақырыптар жүйесін қамтиды, олардың әрқайсысы
әрбір сыныптың типтік оқу бағдарламасына сәйкес ... ... ... ... ... ... оқу ... сәйкес
мынадай тақырыптарды қамтиды: «Қазақстанның жануарлар және өсімдіктер
әлемі» (7-сынып), ... ... ... ... ... ... ... – егеменді мемлекет» (10-
сынып), «Қазақстан әлемдік қауымдастықта» (11-сынып).
Әрбір тақырып «Оқылым», «Грамматика», «Сөздік» және «Жетістіктерді
тексеру» деген ... ... ... ... ... лексика-грамматикалық
тапсырмалардың әр алуан түрі, оқушылардың монологтық және диалогтық
сөйлеуін ... ... ... ... ... ... ... Әрбір модуль сөйлесім әрекетінің түрлеріне –
оқылым, тыңдалым, айтылым, жазылым – байланысты интерактивті жаттығулар мен
тапсырмаларды қамтитын кіріктірілген ... ... ... «Оқылым» модулі мынадай жұмыстардың түрлерін қамтиды:
тыңдалым – мәтінді видеоқатардың көмегімен есту арқылы қабылдау; оқылым -
мәтінді тікелей оқу, ... ... ... ... ... ... мәтін мазмұны бойынша жаттықтырушы жаттығуларды орындау;
жазылым – сөйлемдер ... ... ... ... ... ... айтылым – мәтін мазмұны бойынша берілген суреттердің атауын дыбыстау,
диалогпен жұмыс, өзінің диалогын ... және өз ... ... ... ... оқуда және сұрақтарға ауызша жауап бергенде, оқушының өз
даусын жазуы, оны өзінің тыңдауы, диктордың – тілді ... ... және ... ... ... ... өте маңызды. Оқытушының да
басқа оқушыларға кедергі жасамай, белгілі бір ... ... оның ... ... ... ... ... онымен
диалогқа түсуге мүмкіндігі болады.
«Грамматика» модулі теориялық және практикалық бөлімдерден тұрады.
Модульдің теориялық бөлімі визуалдық ... ... ... ... т.б.) көмегі арқылы ұсынылған белгілі бір
грамматикалық тақырыптарды қамтиды. Практикалық бөлім оқушылардың жазу,
байланыстырып сөйлеу ... мен ... ... ... ... кешенінен тұрады.
«Сөздік» модулі оқу материалын аудиовизуалды ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... ... айту және оларды
түрлі грамматикалық құрылымдарда дұрыс қолдана білу дағдыларын
қалыптастыруға бағытталған. «Сөздік» ... ... ... оқушылардың
сөздік қорын байытып, лексикалық дағдыларын дамыта бастайды.
Әрбір модульде ойын элементтерін енгізу арқылы әзірленген анимациялық
жаттығулар бар. ... ... ойын ... ... ... ... беру ... танымдық қызығушылығын тудырып,
белсенділігін арттырады, оларды ізденіске жетелейді.
«Жетістіктерді тексеру» модулінде оқушылардың теориялық және
практикалық материалдарды меңгеруінің ... ... ... ... ... жүргізіледі. Оқушылардың оқу жетістіктері мен
нәтижелерін тексеру лексика-грамматикалық тест тапсырмаларының көмегімен
және түрлі тақырыптарға шығарма ... ... ... ... ... ... көмегімен өз компьютерінде тексере алады.
Қазіргі уақытта бұл бағдарламалық жасақтама республика мектептерінде
сынақтан өткізіліп жатыр. Пән оқытушылары оқушылардың мультимедиалық
сабақтарға ... ... ... ... ... артқандығын,
оқу материалын меңгеру деңгейінің өскендігін атап көрсетіп отыр.
Оқытушының шығармашылық көзқарасы мен бағдарламаны тиімді пайдалану
біліктілігі келешекте оқушылардың ... ... ... және
белсенді етуге көмектесері сөзсіз.
Орта мектептің орыс сыныптарында ... ... ... ... оқыту бағдарламасының мазмұнына, ондағы берілген
тапсырмалар жүйесі мен жаттығулар кешеніне талдау жасап ... ... ... ... ... ... ... жалпы мазмұны алты лексикалық тақырыптан тұрады. Бірінші
тақырып «Қазақстан Республикасы» деп ... Осы ... ... ... ... ... ... орыс сыныптарында қазақ тілін мультимедиалық
бағдарламалардың көмегімен оқыту үрдісінде ... ... ... ... мен ... ... мен ... мақсатында
іріктелген тілдік оқу материалдарына тоқталайық. Мультимедиалық бағдарлама
оқушылардың тілдік және ... ... мен ... ... ... ... ... айтылым және жазылым түрлеріндегі іс-
әрекеттерді орындау арқылы дамытуға негізделген.
«Оқылым» модулі, негізінен, тілдік және коммуникативтік дағдылар мен
біліктерді қалыптастырып, ... ... ... ... ...
мәтінді тыңдау, оқу, қабылдау, түсіну, талдауға байланысты орындалатын
жұмыстарды қамтиды. Бұл жұмыстар мен тапсырмалардың барлығы осы ... ... ... ... «Өз ... ... ... арқылы орындалады. Мысалы, «Көріңіз» нұсқаулығын шерту
арқылы ... ... ... мазмұнына сай видеокөрініс көрсетіліп,
«Егемен елім-ай» мәтіні диктордың даусымен оқылады. Оқушының мәтін
мазмұнымен ... ... ... видеокөріністі көру және мәтінді тыңдау
арқылы жүзеге асырылады.
«Тыңдаңыз» нұсқаулығы арқылы мәтін бір ... ... көру ... және ... даусы арқылы тыңдалады, содан соң оқушы диктордың
даусын өшіріп, өзі оқуына болады. Бұл іс-әрекет түрі оқушының ... оқу мен ... ... ... ... ... ... және дұрыс оқу техникасын қалыптастыруға бағытталған.
«Тапсырмалар» ... ... ... ... ... және
сөйлесімдік дағдылары мен біліктерін, лексикалық және грамматикалық
дағдыларын қалыптастыруға және дамытуға арналған оқу жаттығуларын ... ... ... ... ... жаттығулар кешенін қамтиды:
1) Мәтін мазмұнына сүйене отырып, сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... ... пернетақтаның көмегімен жауапты бос ұяшыққа
жазу арқылы тапсырманы ... ... ... сұрақтар қамтылған:
Қазақстанның жері қандай? ; Ол қай аралықты алып жатыр?;т.б. Сұраққа жауап
беру барысында ... ... ... ... жүгінеді, жауабын жазу үшін
жазылым әрекетін орындайды.
2) Сөздерді ұяшыққа мағынасына қарай орналастырып, сөйлем құрастырыңыз.
Мысалы, «дамыған; Қазақстанның; мәдениеті» ... оның ... ... ... ... ... сол бос ұяшыққа «Қазақстанның мәдениеті дамыған»
деген сөйлемді теріп жазуы керек. Бұл тапсырма бойынша мәтін мазмұнына
сәйкес осындай бірнеше сөйлемдер ... ... ... ... оқушы
ойлау – іштей сөйлеу іс-әрекетін орындайды, мәтін мазмұнын терең меңгере
бастайды, сөздерді дұрыс байланыстыру, сөйлемді дұрыс құрастыру ... ... ... бастайды, пернетақтаның көмегімен жазу
арқылы орфографиялық дағдысы қалыптасады.
3) Керекті сөздердің көмегімен ... ... Бұл ... ... ... ... үлгіде берілген:
Қазақстанның .............. Менделеев кестесіндегі элементтердің барлығы
бар. Астыңғы жағында керекті сөздердің топтамасы ... ... ... тышқанның көмегімен көп нүктенің орнына тасымалдау арқылы сөйлемді
толықтырады. ... ... ... ... ойланады, іштей сөйлейді,
керекті сөзді орнына қою арқылы ой түйіп, сөйлемнің дұрыс құрылымын
меңгереді.
4) Берілген сөйлемдердің дұрыс немесе бұрыс екенін ... ... ... ... сөйлемдер беріледі. Олардың кейбірінің мағыналары бұзылып,
өзгертілген. Мысалы, осы тапсырмамен ... ... ... тұңғыш Президенті – Н.Ә.Назарбаев.
Елде саяси, әлеуметтік реформалар жүзеге аспаған. Оқушы тапсырманы
сөйлемдердің жанында ... ... ... «бұрыс» жауаптарының бірін
тышқанның көмегімен шерту арқылы орындайды. Бұл тапсырма оқушыларды ойлану
арқылы сөйлемдердің ішкі мағынасына үңілуге жетелейді.
«Өз даусыңды жаз» нұсқаулығы бойынша ... ... ... ... ... ... тыңдауы, содан кейін сөздер мен
сөйлемдерді аутенттік айтылымға жақындатып, мәнерлеп оқу ... өз ... ... түрінде орындалады. Бұдан соң оқушы өзінің оқуы мен
диктордың ... ... ... ... ... қателерін анықтайды,
диктордың даусын қайта тыңдап, қателерін жөндеуіне ... ... ... ... ... қалыптасуына, қазақ тіліне тән
өзіндік сөйлеу ерекшеліктерін меңгеруіне ықпал етеді.
«Диалог» нұсқаулығын шерту арқылы келесі жұмыс түріне өтеді. Бұл
жұмыс түрі бойынша мәтін ... ... ... ... ... ... көру ... тікелей оқылады, содан кейін дикторлардың даусы
арқылы тыңдалады. Бұдан соң оқушыға тірек сөздер ұсынылып, сол ... ... ... тапсырылады. Тапсырманы орындау арқылы оқушы
диалогтық сөйлеудің ерекшеліктерін меңгереді, дайындықпен диалогтық
сөйлеуді үйренеді, бұл сөйлеуге үйретудің ... ... ... ... ... үшін негізгі алғышарт болып табылады.
«Грамматика» модулінің құрылымы тапсырмалар, түсініктеме және бақылау
жұмысынан ... ... ... ... Берілген сөздер мен сөз тіркестерін олардағы дыбыстық өзгерістің түріне
қарай екі бағанға ... Осы ... екі бос ... ... ... ... ... ықпал», екіншісінің астына «кейінді
ықпал» деп жазылған, төменгі жағында сөздер мен сөз тіркестерінің топтамасы
берілген. Оқушы берілген сөздер мен сөз ... ... ... қай түрі ... ... ... ... орналастырады. Тапсырманы
орындау барысында оқушы ойланады, іштей сөйлейді, орфоэпиялық және
орфографиялық дағдылары мен ... ... ... ... тиісті қосымшаларды жалғаңыз. Екі бағанның
біріншісінде сөздер, екіншісінде сол сөздерге жалғанатын қосымшалар
шашыраңқы түрде берілген. Оқушы тышқанның көмегі арқылы алдымен ... ... сол ... ... қосымшаны шертеді, белгіленген сөздерге
қосымшалар жалғанып, екі бағанның ортаңғы жағына түседі де, ... ... «v» ... ал ... «х» ... ... Көп
қатемен орындаған оқушы осы тапсырманың ішінде берілген «қайталау»
сілтемесі арқылы тапсырманы қайта орындай алады. Бұл жұмыс түрі ... ... ... тән ... заңдылық – сингормонизмге байланысты
сөздерге қосымшалардың жалғану тәртібін меңгереді.
3) Қос ... ... ... ... ... ... ... сөздерді, олардың мағынасы мен емлесін меңгертуге бағытталған. Екі
бағанда қос сөздердің сыңарлары берілген, оқушы жаттығуды ... ... екі ... ... тышқанның көмегімен шерту арқылы
орындайды. Оқушының жауабы ... ... да, ... ... да, ... ... оның ... бұрыстығы «v» және «х» белгілерімен
көрсетіледі. Жаттығудың бұл түрі оқушыны ... ... қос ... мен емлесін меңгертеді.
4) Біріккен сөздердің көмегімен сөйлемдерді толықтырыңыз. Бірнеше сөйлемдер
беріліп, ол сөйлемдердің құрамындағы ... ... ... бос ұяшық
орналастырылған. Оқушы осы бос ұяшыққа берілген біріккен сөздердің
топтамасы ішінен тиістісін пернетақтаның көмегімен жазады, «тексеру»
сілтемесі арқылы өзін-өзі тексереді. ... ... ... ... ... ... ... лексикалық дағдылары мен
біліктерін дамытуға, біріккен сөздердің емлесіне байланысты орфографиялық
дағдыларын дамытуға ... ... ... ... ... жазыңыз. Мәтіннен алынған сөздер
беріліп, ондағы кейбір әріптер түсіріліп жазылады. Көп нүктенің орнына
оқушы тиісті әріпті пернетақтаны пайдаланып, жазады, өзін-өзі ... ... да ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша «Грамматика» модуліндегі
«Түсініктемелер» нұсқаулығы арқылы бағдарлама ... сай ...... заңы; қос сөз; біріккен сөз; екпін тақырыптары
мысалдардың және анимациялардың көмегімен түсіндіріледі.
Осы модуль бойынша орындалатын келесі жұмыс түрі – ... ... ... ... ... үшін ... жұмысы» нұсқаулығы арқылы мынадай
тапсырма беріледі:
Дикторды мұқият тыңдап, есіңізде қалған сөздерді жазыңыз. ... ... ... ... ... ... берілген мәтінді көзбен көру
арқылы тікелей оқиды, одан кейін диктордың оқығанын тыңдай отырып, жазады,
тексеру ... ... ... ... ... ... құрылымы тапсырмалар, түсініктеме және бақылау
жұмысын қамтиды.
Бұл модульдегі тапсырмалар былайша жүйеленген:
1) Бос ұяшыққа мағыналық байланысы арқылы ... ... ... ... сөз ... ... ...............»,
«..................тұрмысы» түрінде берілген. Оқушы астыңғы жағында
берілген сөздердің ішінен тиістісін таңдап, көп нүктенің орнына жазады.
Тапсырманы орындау арқылы оқушы сөздерді мағынасына ... ... ... үйренеді, орфографиялық дағдысы дамиды.
2) Берілген әріптерден сөз құраңыз. Оқушы шашыраңқы түрде берілген
әріптерден бос ұяшыққа сөз құрастырып жазады.
Мысалы, « т, л, у, з, с, к, д, ә, е, і, і » ... ... ... бос ... «тәуелсіздік» сөзін жазу керек. Жаттығу оқушының
логикалық ойлауын, лексикалық және орфографиялық дағдысын дамытады.
3) Сөз тіркестерін құрастырыңыз. Бұл ... ... ... ... ... тіркесімділік ретіне қарай батырмамен шерту арқылы
орындайды. Оқушының жауабын компьютер дұрыс болса да, бұрыс болса ... ... ... сөз ... етіп ... де, ... жауаптың
тұсына «v», ал бұрыс жауаптың тұсына «х» ... ... ... ... ... ... ... анықтаңыз. Мәтіннен алынған
бірнеше сөйлемдер беріліп, әр сөйлемнің тұсына «дұрыс» және ... ... ... ... ... ... бірнеше қайтара оқып,
мағынасын түсініп, әлгі екі белгінің бірін шерту арқылы жауап береді.
Жауаптың дұрыс немесе ... ... ... («v», «х») ... осы ... мынадай сөйлемдер берілген:
«Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі» немесе
«Қазақстан Біріккен Ұлттар ... мүше ... , ... модульдегі «Түсініктеме» мәтіндегі жаңа сөздердің мағынасын
меңгертуге арналған. «Егемен елім-ай» мәтіні қайтадан тікелей және
диктордың даусы арқылы оқылып, тыңдалады. Мәтін оқылып ... жаңа ... ... ... ... ... ... жұмысы» нұсқаулығы мәтіндегі жаңа сөздерге байланысты сөздік
диктант жұмысын жазғызуды ұйымдастырады. Сөздік диктантты оқушы диктордың
даусын ... ... ... тыңдау мүмкіндігі бар) арнайы ұяшыққа жазады.
«Жетістіктерді тексеру» модулі оқушының ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл модуль бойынша
мынадай тапсырмалар берілген:
1) Сөзжұмбақты шешіңіз. Мәтін мазмұнына сәйкес құрастырылған «Қазақстан»
сөзжұмбағы ... ... шешу ... жазу арқылы орындалады,
жасырынған сөздерге қойылатын сұрақ бірінен соң бірі кезекпен беріледі,
жауаптың ... ... ... ... ... отырады.
2) Берілген әріптерден туған жер туралы мақал құрастырыңыз. Бір ... ... ... әріптер берілген, екінші бос ұяшыққа оқушы сол
әріптерден құрастырып, мақал жазу керек. Жаттығу оқушылардың қызығушылығын
тудырады, лексика-грамматикалық дағдыларын дамытады.
3) Тірек ... ... ...... ... ... мазмұндама жазыңыз. Мазмұндама жазуда оқушы мәтін мазмұнына,
сонымен бірге, тірек сөздерге де ... ... осы ... бойынша
оқушыларға мынадай тірек сөздер ұсынылған: Қазақстан; байтақ жер; КСРО
мемлекеті; таратылды; т.б.
4) Тест ... Осы ... ... екі ... тест ... Бірінші тест тапсырмалары мәтін мазмұны бойынша және
грамматикалық дағдыларды қалыптастыруға байланысты, ал келесі ... ... ... ... ... берілген.
10-сыныпқа арналған мультимедиалық оқыту бағдарламасының қалған
тақырыптары бойынша берілген тапсырмалар мен жаттығулар ... ... ... ... ... ... және туризм», 3-
тақырыбы «Әдебиет», 4-тақырыбы «Астана және қалалар» , 5-тақырыбы «Білім
және ғылым», 6-тақырыбы «Мәдениет және өнер» деп ... ... ... ... ... ... яғни, «Оқылым»,
«Грамматика», «Сөздік», «Жетістіктерді тексеру» модульдерінен тұрады.
Грамматикалық және лексикалық тілдік дағдылар мен коммуникативтік сөйлеу
дағдыларын, ... ... ... ... ... ... негізінен, «Оқылым», «Грамматика» және «Сөздік»
модульдерінде берілген. Бағдарламаның ... ... ... ... және ... ... оқу ... қысқаша талдау жасап көрелік.
«Оқылым» модуліндегі тапсырмалар, негізінен, қазақ тілін оқытудың
негізгі мазмұны мен ... ... оқу ... ... көру және ... қабылдап-түсінуге, берілген жаттығулар жүйесі арқылы оқушыны
коммуникативтік сөйлесім әрекетіне дайындауға негізделген.
Мысалы, № 3 «Әдебиет» лексикалық-модульдік тақырыбының «Оқылым» ... ... ... ... ... Осы ... мәтінді меңгертуге
арналған тапсырмалар былайша жүйеленген.
1) Бос ұяшыққа Әнет бабадан қалған «әкім» сөзінің мағынасын жазыңыз.
Ә: .............; К:............; І.............; М:.............. . ... ... ... ... ... ... ... бос ұяшыққа
жазып орындайды. Тапсырманы орындау барысында оқушы ... ... ... ... іске ... ... дағдысы қалыптасады.
2) Сөйлемдердің дұрыс немесе бұрыстығын анықтаңыз. «Мысалы, Қазыбек, ... ... әділ ... ... ... болған, жұрт оларды ерекше
құрметтеген» деген сөйлемдер беріліп, ... ... ... «бұрыс»
белгілері қойылған. Оқушы екі жауаптың дұрыс деп тапқанын тышқанның
көмегімен шерту арқылы ... ... ... мен сөз ... ... бос ... жазу
арқылы сөйлемдерді толықтырыңыз. Мысалы, мәтіннен алынған «Халқымыз даналық
сөзді .................. деп таныған» деген сияқты бірнеше сөйлем, ... ... ... ... ... Мына шешендік сөздердің қай бидің сөзі екендігін анықтап, бос ... ... ... көп, бай адаммын»; «Атадан ұл туса, құл ... ... ... етіңдер, билер! Ашу бар жерде ақыл тұрмайды» ... ... ... ... бос ... ... Оқушы мәтін
мазмұнын еске түсіреді, қаласа, қайта қарайды, сөйтіп, жауапты бос ұяшыққа
пернетақта арқылы жазады.
«Грамматика» модулінде берілген тапсырмалар ... ... ... ... ... білік, дағдыларды
қалыптастыруға, дамытуға негізделген. Мысалы, мынадай тапсырмалар берілген:
1) Бос ұяшыққа сөйлем ... ... ... ... ... Би халықтың көкейіндегісін ........... .
ә) Сырым шешен бірде шөлдеп келе жатып, бір ... ... ... .
б) Ел аузында Әйтеке жарып ............, Қазыбек қазып ............., Төле
........ айтады деген ұлағатты сөз ... ... ... ... ... ... ... -------------------------------------------------------------
үлгі: Ол көргендерін толық айтып ... ... ... Бұл ... ... ... ... келіпті.
3) Көп нүктенің орнына тиісті етістікті тасымалдап алып барыңыз. Екі
бағанның біріншісінде «болсаң, бол», «жабылса, табылады», ... ... ... ... ал ... ... ... мақал-
мәтелдер берілген: -------------- сөйлесең де, ---------------- сөйле; ----
---------- ... ... ... Ұлық ... ... ... ---------- , жоқ
------------ .
4) Салалас құрмалас сөйлемнің ... ... ... анықтаңыз. Мысалы,
«Биыл қыс суық болып, қар аз жауды.», «Биыл қыс суық болды, ... қар ... ... сиқты сөйлемдер берілген. Оқушы тапсырманы «дұрыс» немесе
«бұрыс» белгісін тышқанның көмегімен шерту арқылы орындайды.
5) Бос орынға тиісті ... ... ... ... ... ... сөздер берілген:
Далада жел соғып тұр, ............ сіркіреп жаңбыр жауып тұр. Ол бөлмесіне
кірді ..........., тас бүркеніп, жатып қалды. Оның даусы ... ... ... ... ... ... әйтпесе,
өйткені, әрі, бірақ, немесе, де. Оқушы тапсырманы тышқанның көмегімен
тасымалдау әдісі арқылы орындайды.
6) Екі жай ... ... ... ... ... Мен үндемедім. Өз пікірімде қалдым.
2. Еңбек адамды көрікті етеді. Ойды тазартады.
Керекті ... ... ... ... ... ... ... жылы киінді де,
...................................................... .
Күндіз ауа райы жақсы болды, бірақ
................................................. ... ... Мұз ... коньки тепті; Кешке қар жауды; Сіркіреп
жаңбыр жауып тұр.
«Сөздік» модуліндегі тапсырмалар ... ... ... әріптерден сөз құрастырып жазыңыз. Бұл тапсырма бойынша белгілі
бір сөз құрамындағы әріптер шашыраңқы түрде беріледі. Оқушы тапсырманы сол
әріптерді ... реті ... ... арқылы орындайды. Құрастырылған сөз
жанына түсіп отырады да, дұрыстығы «v», ал бұрыстығы «x» белгісімен
беріледі.
2) Сөз тіркестері мен сөйлемдерді ... ... ... ... ... шешім ..................», «шешендік толғаудың
................», «әділ сөйлеу .........................», «құнды мұра
....................» түрінде берілген сөз ... ... ... ... сөз ... байланыстыру арқылы күрделі сөз
тіркесін немесе сөйлем құрайды.
3) Қажетті сөздерді пайдаланып, мәтіндегі сөйлемдерді толықтырыңыз. Мәтін
мазмұнына сүйене ... ... ... ... Бұл тапсырмамен
мынадай жаттығу берілген:
Төле бала Әнет бабаға:
- Қандай жағдайда .................... болады?, - дейді. Әнет ... - ... - ... Төле буылған шыбықты сындыра алмайды.
Әнет баба:
- Енді сол шыбықтарды біртіндеп сындыршы, - дейді. Төле бір-бірден оңай
сындырды. Әнет ... ... не ... ... ... Төле ... Түсіндім, баба, бірлігі мықты елді ........................., - ... ... ... ... ... ... - деді.
Тапсырманың төменгі жағында қажетті сөздер берілген: бәрекелді; бір бума
шыбық; бірлік; жау да, дау да ала алмайды.
11-сыныпқа арналған «Қазақ ... ... ... ... алты лексикалық тақырыпты қамтиды: «Қазақстан
Республикасы», «Елтану», «Астана және ... ... және ... және ғылым», «Экономика және экология». Әр тақырып өз ... ... ... ... «Грамматика», «Сөздік», «Жетістіктерді
тексеру».
«Қазақстан Республикасы» деп аталатын 1- модульдік блоктың «Оқылым»
модулі бойынша «Туған жерім - Қазақстан» мәтіні берілген. ... ... ... аудиовизуалдық мүмкіндіктерінің көмегімен, яғни, көру
– тыңдау - оқу - ...... ... және ... ... ... берілген жаттығулар арқылы жүзеге асырылады. Оқушы «Көріңіз»
нұсқауын батырмамен шерту арқылы ... ... ... ... рәміздері, т.б. бейнеленген видеокөріністі тамашалай
алады. «Тыңдаңыз» нұсқауын шерту арқылы компьютер мониторында ... ... ... ... ... ... беріледі. Оқушы мәтінді әрі көзбен
көру арқылы оқиды, әрі құлақпен есту арқылы тыңдайды. «Өз даусыңды жаз»
нұсқауын шерту ... ... ... ... ... ... оқу ... өз даусын таспаға жазады. Бұдан соң мәтінді өзінің оқуы
мен компьютердің дыбыстық жазбасындағы диктордың сөзін қайта ... ... ... дұрыс айтылымы, сөздер мен сөйлемдердегі
екпін, интонация, т.б. орфоэпиялық қателерін жөндеуіне мүмкіндік туады.
Мәтінді меңгертуге байланысты ... осы ... ... сөйлесім
әрекетінің тыңдалым, оқылым, айтылым түрлері орындалып, мәтінді түсініп,
қабылдау жүзеге асырылады.
«Оқылымдағы» тапсырмалар бес ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп, сұрақтарға жауап беріңіз» деген
жаттығулар кешені берілген. Бұл жаттығулар кешенінде мәтін мазмұнына сай
мынадай сұрақтар ... ... жері ... ... ... ... ... қай елдермен көршілес орналасқан»; т.б.
Бұл жаттығуларды орындау барысында сұрақтарға дұрыс ... беру үшін ... ... ... сол ... ... ... мазмұнын бекіту
жүзеге асырылады, екіншіден, сұрақтарға жауап іздеу арқылы ойлау процесі
мен іштей сөйлеу процесі жүреді, үшіншіден, сұраққа ... ... ... жазу ... ... әрекеті орындалып, оқушының
орфографиялық дағдылары қалыптаса бастайды.
2-тапсырма аяқталмаған сөйлемдерді толықтыруға байланысты берілген
жаттығулардан тұрады. Аяқталмаған ... ... ... ... ... сол сөздердің тиістісін көп нүктенің орнына тасымалдау
арқылы тапсырманы орындайды. Бұл тапсырманы орындау барысында оқушы өзінің
қабылдау, түсіну, есте ... ... мен ... қарай мәтінге
қайта жүгінуі немесе жүгінбеуі мүмкін, алайда мәтін мазмұнын бекіту, сөздер
мен сөйлемдердің ... ... ... ... ... ... ... берілген сөздерді дұрыс байланыстырып, сөйлемдер құрауға
байланысты ... ... ... «Қазақстан, туған жерім, менің»
деген сөздер беріліп, оның астыңғы жағына бос ұяшық ... ... ... ... ... байланыстырып, пернетақтаның көмегімен сөйлем
құрастырып жазу керек. Бұл тапсырманы орындау барысында оқушы сөздерді
дұрыс байланыстыру мен сөйлем құраудың заңдылықтарына мән береді, ойлау
процесі ... ... ... ... ... ... немесе бұрыс құрастырылған сөйлемдерді
анықтауға байланысты жаттығулар кешенін қамтиды. Бұл тапсырманы орындау
үшін оқушы ойланады, ... ... ... ... тырысады.
5-тапсырма бойынша қажетті сөздерді көп нүктенің орнына қойып,
сөйлемдерді толықтыруға байланысты жаттығулар кешені берілген.
«Грамматика» модулі бойынша грамматикалық түсініктемелер, іс
қағаздарының үлгілері, бақылау ... және ... ... ... «Ы, І ... ... қалуы» және «И, У
дыбыстарының емлесі» деген тақырыптар бойынша берілген. «Грамматика»
модуліндегі «Түсініктеме» нұсқаулығы бағдарлама ... ... ... ... ... мен ... ... және анимациялардың көмегі арқылы түсіндіруді қарастырады.
«Бақылау жұмысы» дыбыстық жазбадан дикторды тыңдай отырып, «Менің
туған жерім - ... ... ... ... ... ... жазғызуды
ұйымдастырады.
«Грамматика» модуліндегі тапсырмалар берілген грамматикалық
түсініктемелер мен тілдік құбылыстарға қатысты жаттығуларды орындауды
жүзеге асырады. 1-тапсырма «ы», «і» ... ... ... сөздердің орфографиялық ережеге сай жазылғанын табуға негізделген.
2-тапсырма бойынша оқушы берілген ... ... ... ... ... ... Бұл тапсырма «и» әрпінің емлесін меңгертуге байланысты
берілген. Жаттығуды орындау арқылы оқушы әрі «и» әрпінің емлесін меңгереді,
әрі лексикалық ... ... ... ... ... ... ... жазып үйренуді меңгертуге негізделген. 4;5-тапсырмаларда
оқушы берілген өтініш пен хабарландырудың жартылай дайын үлгілерін
өзінің қалауы бойынша толтырады.
«Сөздік» ... ... ... ... - Қазақстан» мәтіні дыбыстық
жазбасымен беріліп, мәтінді диктор оқып жатқанда, жанындағы бағанға
меңгертілетін жаңа ... түсі ... ... ... соң ... ... мониторындағы ұяшыққа есінде қалған жаңа сөздер
бойынша сөздік диктант жұмысын жазады, нәтижесін тексереді.
«Сөздік» модуліндегі 1-тапсырма бойынша берілген әріптерден оларды ... ... ... ... ... ... ... тақырыбының «Оқылым» модулі бойынша «Қазақстанның саяси-
әкімшілік құрылымы» мәтіні берілген. Мәтін мазмұнымен танысу ... ... ... ... ... ... сөзін тыңдау және
видеокөріністің сүйемелдеуі арқылы орындалады. Бұдан соң «Өз даусыңды ... ... ... мәтінді өзі мәнерлеп оқып, даусын таспаға жазады, әрі
қарай мәтінді өзінің оқуы мен диктордың оқуын салыстырып, ... ... ... ... ... ... ... тиісті
қорытынды жасайды.
«Оқылым» модулі бойынша орындалатын келесі тапсырманың түрі ... ... ... ... ... мен анимация арқылы
диалогтық сөйлесудің үлгісі беріледі, одан соң тірек сөздердің көмегі
арқылы оқушылардың өзіне диалог құрастыру тапсырылады.
Бұл ... ... ... ... ... түрі ... ... байланысты жаттығулармен жұмысқа негізделген.
1-тапсырма негізінде берілген жаттығулар мәтін мазмұнына сүйене
отырып, сұрақтарға жауап жазу, ... ... ... берілген
сөйлемнің дұрыс не бұрыс екендігін анықтау, 3-тапсырма арқылы ... ... ... бос ... ... сөзді немесе сөз тіркесін
орналастыру, 4-тапсырманың негізінде берілген жаттығулар берілген сөздерден
сөйлем ... ... ... ... ... берілген
суреттердің атауын бос ұяшыққа жазу түрлерінде құрылымдалған. Бұл
тапсырмалардағы жаттығуларды орындау арқылы оқушы мәтін мазмұнын игереді,
дұрыс жазудың нормаларын меңгереді, ойлау-сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... лексикалық
мағыналарын меңгереді.
«Грамматика» модулінде сөзжасамның грамматикалық түсініктемесі
анықтама және анықтаманың дыбыстық жазбасы, мысалдар, суреттер, анимациялар
арқылы ... соң іс ... ... ... ... жазудың екі
үлгісі беріледі де, берілген тірек сөздерге сүйене отырып, ... ... ... ... ... бойынша жұмыс түрі
орындалады.
«Грамматика» модулі бойынша бұдан соң бақылау ... ... ... көру және ... арқылы тыңдалады, содан кейін «диктант»
нұсқауын шерту арқылы компьютер мониторында ұяшық пайда болып, оқушы
мәтінді тыңдау арқылы диктант ... ... ... ... ... ... берілген тапсырмалар көп нүктенің орнына
тиісті сөз ... ... ... ... ... сөз ... берілген
сөздерді тиісінше түбір сөз, туынды сөз, қос сөз, біріккен сөз, қысқарған
сөз ... ... ... сөз бен қос ... ... ... ... сөйлемдердегі қысқарған сөздің толық атауын бос орынға жазу
сияқты жаттығуларды қамтиды. Бұл жаттығуларды орындау барысында ... ...... сөз, туынды сөз, қос сөз, біріккен сөз, қысқарған
сөздерді – ажыратуды меңгереді.
«Сөздік» модулінде ... ... ... ... көру және есту ... ... отырып, ондағы түсі ерекшеленіп
берілетін жаңа сөздермен танысады. Келесі «Тыңдаңыз. Оқыңыз. ... бұл жаңа ... ... ... ... ... қайталау әрекеттері арқылы жаңа сөздердің мағынасы мен айтылымын
меңгереді.
«Сөздік» модулі бойынша берілген бақылау жұмысына арналған диктант
былайша орындалады: алдымен мәтін ... ... ... ... оқушы компьютердегі нұсқау арқылы ол сөздерді дыбыстық жазбадан
тыңдайды, көзбен көру арқылы оқиды. Содан кейін «Диктант» нұсқауын шерту
арқылы компьютер мониторында ... ... ... ... ... ... сол ... жазады. Бұл жұмыс барысында мәтін мазмұнын түбегейлі
бекіту жүзеге асады, оқушы сөздерді тыңдау, сөйлеу, оқу ... және ... ... ... модульдегі тапсырмаларда мынадай жаттығулар жүйеленген:
1) Компьютер мониторында ... ... ... бос орын ... бос ... қойылатын сөздер сурет арқылы берілген. Оқушы суретке
қарай отырып, бос орындағы жазылмай қалған сөзді орнына пернетақтаның
көмегі арқылы жазады. Мұндай ... ... ... ... ... игеруі мен сауатты жаза білу дағдыларын қалыптастыру
жүзеге асады;
2) ... ... ... ... ... сөз ... – оқушы
ойлау, сөйлеу әрекеттерін орындайды;
3)Тиісті сөзді бос ұяшыққа орналастыру арқылы сөз тіркестерін
құрастыру – бұл жаттығулар жүйесі оқушыны сөздерді дұрыс байланыстыра
білуге ... ... ... ... ... білім, білік,
дағдыларын тексеру мақсатындағы тапсырмалар жүйеленген. Мұндай
тапсырмалардың екі түрі ... 1) ... 2) ... оқыту бағдарламасының 3-лексикалық тақырыбы «Астана
және қалалар», 4-тақырыбы «Мәдениет және өнер», 5-тақырыбы «Білім және
ғылым», 6-тақырыбы «Экономика және экология» деп ... ... ... ... «Өз ... ... ... арқылы берілген іс-әрекеттерді және «Тапсырмаларда»
қарастырылған жаттығуларды орындау арқылы барлық тақырыптар бойынша
берілген ғылыми-танымдық мәтіндердің мазмұнын ... ... және ... дағдыларын қалыптастыру жүзеге асырылады. 3-
модуль бойынша «Қазақстанның астанасы – Астана қаласы» мәтіні, 4-модуль
бойынша «Қазақстан мәдениеті және ғаламдану»,
5-модуль бойынша «Қазақстанның ... беру ... ... бойынша
«Қазақстан халықаралық қауымдастықта» мәтіндері берілген.
«Оқылым» модулінде орындалатын іс-әрекеттердің түрі сан-алуан:
1) «Көріңіз» нұсқауы арқылы оқушы мәтінді мәтін мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... арқылы оқушы мәтінді әрі компьютер мониторынан
тікелей оқиды, сонымен бір мезетте таспаға жазылған ... ... ... ... Іс-әрекеттің бұл екі түрі мәтін мазмұнын
көру-тыңдау және ... ... ... мен ... ... ... ... «Өз даусыңды жаз» нұсқаулығы арқылы оқушы алдымен мәтіннен алынған
үзіндіні диктордың оқуынан тыңдайды, ... ... ... ... ... ... ... мәнерлеп, дауыстап оқу арқылы өз даусын
таспаға жазады, өзінің оқуы мен диктордың оқуын салыстырады. Бұл ... ... ... ... ... айтылым әрекеттері орындалады.
4) «Диалог» нұсқауы бойынша оқушы мәтін мазмұнының ... ... ... түрінде берілген диалог мәтінімен тыңдау - оқу – ... ... ... ... ... тірек сөздердің көмегімен компьютер
мониторында берілген орынға пернетақтамен ... өз ... ... «Тапсырмалар» мәтін мазмұнын меңгертуге және мәтіннен алынған сөйлемдер
мен сөздер негізінде лексика-грамматикалық, орфографиялық дағдыларды
қалыптастыру мен жетілдіруге, ... ... ... дамытуға
бағытталған. «Тапсырмаларда» берілген жаттығулар жүйесі мынадай жұмыстардың
түрін қамтиды:
1) Сұрақтарға жауап жазыңыз. Бұл жұмыс түрі бойынша мәтін мазмұнына
байланысты сұрақтар ... ... ... ... еске ... ... ... қарау арқылы сұрақтарға жауап береді. Сұрақтарға жауап беру
пернетақтаның көмегімен жазу арқылы немесе дайын жауаптардың тиістісін
тышқанның көмегімен ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Жаттығулардың бұл түрі мәтіннің мазмұнын меңгертуге, оны бекітуге, ... ... ... ... ... ойлауын дамытуға
бағытталған.
2) Берілген сөздердің тиістісін сөйлемдегі бос ұяшыққа орналастыр. Бұл
тапсырма ... ... ... ... беріледі, ол сөйлемдегі бір
сөздің орнына бос ұяшық салынған. Сөйлем астында керекті сөздердің
топтамасы беріледі. Оқушы ... ... сол ... ... ... бос ... ... арқылы орындайды. Мұндай жаттығулар
оқушыны ойлануға жетелейді, мәтін мазмұнын бекітеді.
3) Сөйлемдердің дұрыс немесе бұрыс екенін анықтаңыз. ... ... ... сай және мазмұны өзгертілген сөйлемдер беріледі. Оқушы
ойлану арқылы сйлемнің дұрыс немесе бұрыс екендігін анықтай алады. Бұл
тапсырма бойынша жаттығулар оқушының ... ... ... ... ... ... құрастырып жазыңыз. Қажетті сөздердің
топтамасы беріледі, ... сол ... ... ... ... ... тасымалдау арқылы сөйлем құрастырады. Жаттығудың бұл түрі
оқушының ойлауын дамытады, сөздерді дұрыс байланыстыра білу ... ... ... ... ... жазыңыз. Компьютер мониторы арқылы түрлі-
түсті мазмұнды суреттер мен тірек сөздер беріледі. Оқушы жазу үшін ... ... ... ... сөйлемдер құрастырып жазады. Жаттығу
оқушының ойлауын дамытады, грамматикалық ұғымын кеңейтеді, сөздерді дұрыс
байланыстыру және ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар мен іс-әрекет
түрлері «Түсініктеме», «Бақылау жұмысы», «Іс қағаздары» және
«Тапсырмалар» нұсқаулықтары арқылы берілген.
«Түсініктеме» ... ... ... ... Грамматикалық тақырыптар анықтамалар, мысалдар, анимациялардың
көмегі арқылы түсіндіріледі. Презентациялар диктордың даусы мен
компьютер мониторынан тікелей көру ... ... ... ... ... «дикторды тыңдай отырып, диктант
жазыңыз» деген тапсырма орындалады. Диктант жазу үшін алдымен мәтіннен
алынған үзінді көзбен көру негізінде тікелей ... одан ... ... ... тыңдалады, содан кейін диктордың оқуын тыңдай отырып, оқушы
берілген орынға пернетақтаның көмегімен диктант мәтінін жазады. Диктант
жазып ... соң ... ... ... ... ... ... қаласа,
тапсырманы қайта орындауына болады. Бұл жұмыс түрі ... ... ... ... модуліндегі «Тапсырмалар» меңгертілуге тиісті
грамматикалық тақырыптарға байланысты берілген. Мысалы, № 6 «Экономика ... ... ... ... ... ... тапсырмалар
қарастырылған:
1) Көп нүктенің орнына жіктік жалғауын қойыңыз. Сөйлемдер ... ... ... ... жалғауының орнына бос ұяшық орналастырылған.
Оқушы сол бос ... ... ... жалғауын пернетақтаның көмегімен жазу
арқылы тапсырманы орындайды. Тапсырманы орындау барысында оқушының
грамматикалық ұғымы кеңейеді, сауатты жазу дағдылары қалыптасады.
2) ... сөз ... ... ... ... ... ... мен жазушы.....; сен күйші.....; сіз оқытушы......; т.б.
түрінде беріліп, оқушы көп нүктенің орнына тиісті жіктік жалғауын
пернетақтаның көмегі ... ... Бұл ... ... ... ... жазу дағдыларын игеріп, сөз тіркесінің қиыса байланысатын түрлерін
меңгереді.
3) Көп нүктенің ... ілік ... ... мен ... ... Бұл ... ... матаса байланысқан сөз тіркестерінің
құрамындағы сөздердегі ілік ... мен ... ... ... ... көп ... ... тиісті жалғауларды пернетақта арқылы
жазады. Тапсырма оқушының сауатты жазу дағдысын қалыптастыруды және матаса
байланысқан сөз тіркестерінің жасалуына байланысты ... ... ... Дикторды мұқият тыңдап, есіңізде қалған сөздерді жазыңыз. Дыбыстық
жазбадан диктордың ... ... ... оны ... ... ... ... қайтара тыңдай алады. Содан соң ... ... ... ... ... ... болған орынға есінде қалған
сөздерді жазады. Жұмысты орындап болған соң, диктордың оқығанын қайта
тыңдап, өз жазғанымен салыстыруға, қатесін жөндеуге болады. Мұндай ... ... ... ... ... ... тапсырманы
өздігінен орындау барысында оқушы сөздерді дұрыс айтуды, сауатты жазуды
меңгереді.
Мультимедиалық оқыту ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Бұл модульде меңгертілген
мәтіндегі жаңа сөздерге байланысты ... ... мен жаңа ... басқа
сөздермен байланысқа түсіру, сөйлем ішінде қолдануға қатысты тапсырмалар
орындалады. Бағдарламада мұндай тапсырмалардың жүйесі былайша
ойластырылған:
1) Бос ұяшыққа керекті ... ... Бұл ... бойынша екі бағанның
біріншісінде сөз тіркестері «........ теңізі; .........аймақ;
халықаралық...........; т.б.» түрінде, ал екінші бағанда көп ... ... ... ... ... ... ... бағанда
орналасқан сөздердің тиістісін тышқанның көмегімен тасымалдау арқылы
бірінші бағандағы көп нүктенің ... ... ... ... сөз ... дұрыс түсіну, сөздерді мағынасына қарай дұрыс
байланыстыра білуге қатысты лексика-грамматикалық дағдылары мен біліктерін
қалыптастырады.
2) Берілген әріптерден сөз құрастырыңыз. Бұл ... ... ... ... «д, н, и, ү, е, ж, з, і, ү» ... беріліп, жанына
сөзді жазу үшін бос ұяшық орналастырылады, сол ұяшыққа оқушы сөзді
пернетақтаның көмегімен жазады. Бұл жаттығу барысында оқушының сөзді дұрыс
айту мен ... ... ... ... мен ... Бос ... ... сөзді жазып, сөйлемді толықтырыңыз. Оқылымда берілген
мәтін бойынша сөйлемдер алынып, сөйлем құрамындағы бір сөздің орнына бос
ұяшық орналастырылады. ... ... ... бос ... ... ... пернетақта арқылы теріп жазады. Тапсырманы орындау барысында оқушы
мәтін мазмұнын қайта ... ... ... ... сөйлейді, қатесіз
жазуға тырысады.
4) Сөздерді ұяшықтарға дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрастырыңыз.
Оқылымдағы мәтіннен алынған ... ... ... үтір ... орындары
ауыстырылып беріледі, астында сол сөйлемнің құрамындағы сөздердің санымен
бірдей бос ұяшықтар беріледі. Оқушы осы ұяшықтарға сөздерді ретімен
орналастыру арқылы сөйлем құрайды. ... ... бір ... мұндай
тапсырмалар бірде пернетақтаның көмегімен жазу арқылы, ... ... ... ... ... ... арқылы жазу оқушының
орфографиялық сауаттылығын дамытуды көздесе, тышқанның көмегімен тасымалдау
оқушыны ... үшін ... ... ... ... ... Суреттерде кімдер, нелер бейнеленгенін астындағы бос ұяшыққа жазыңыз.
Оқушы компьютер мониторында берілген ... ... ... ... ... суреттің астындағы бос ұяшыққа жазады. Мұндай жаттығулар
оқушының сөздің лексикалық мағынасын анық ... ... ... айту және ... жазу ... мен ... қалыптастырып,
дамытады.
Әрбір тақырыптың құрамындағы «Жетістіктерді тексеру» модулі оқушының
сол ... ... ... білім, білік, дағдылары мен жетістіктерін
бақылап, тексеруге арналған. Бақылау ... ... ... және ойындар арқылы жүргізіледі.
Көріп отырғанымыздай, мультимедиалық бағдарлама мазмұнында қамтылған
жаттығулар кешені тілді оқытудың ... ...... ... ... ... ... меңгеруі үшін қажетті
тілдік және коммуникативтік дағдыларын қалыптастырып, дамытуға; лексикалық
және грамматикалық ... мен ... ... ... ... ...... біліктерін, логикалық ойлауын
жетілдіруге бағытталған. Жаттығулар жүйесі сөйлесім ... ...... ... ... жазылымды бір-бірімен байланыста
кешенді меңгерту мақсатында дайындалған.
Тілді орыстілді ... мен ... ... ... ... ... ... оқушының интерактивті режимдегі
өзіндік жұмысын ұйымдастыру үшін қолайлылығында: оқушы өз бетінше мәтінді
тыңдайды, оқиды, түрлі жаттығуларды орындау ... ... және ... ... ... ... ... бұл операциялардың
барлығын қайта орындауға мүмкіндігі болады, яғни, оқушыда түсінбей, білмей
қалдым-ау деген қорқыныш сезімі болмайды. Соның ... ... ... ... мен ... ... көз жеткіздік.
2. 2 Коммуникативтік сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгертудің интерактивті
әдістері мен формалары
Дәстүр бойынша, педагогикада «оқыту әдістері» деп ... ... ... ... ... жүзеге асыратын іс-әрекет тәсілдерін
атайды (жаңа оқу ақпаратын қабылдау, түсіну, қорыту үшін қажетті жағдайды
туғызу; оқыту процесінде алынған білімдер мен ... ... ... оқу ... қолдана білуге қажетті жағдайды туғызу;
оқушының есінде тірек білімдер мен ... ... ... ... ... ізденіс қызметіне қозғау салу; оқыту нәтижесін тексеру
үшін қолайлы жағдайды туғызу; оқушылардың оқу ... ... ... ... ғылымында осы уақытқа дейін оқыту әдістерін жіктеу мен
жүйелеуге қатысты бірнеше ғылыми көзқарастар қалыптасты. Мысалы, оқыту
әдістерін білімнің қайнар көздері бойынша жіктеу , ... ... ... ... ... ... бойынша жіктеу [103;104],
сабақтың кезеңдері мен дидактикалық мақсаттары бойынша жіктеу
[105;106;107]. Оқыту әдістері мен тәрбиелеу әдістері, олардың жіктелуі, оқу-
тәрбие үрдісінде қолданылуына ... ... ... мен ... осы ... ... педагогикалық еңбектерде, ғылыми зерттеулерде
жинақталып, талданған.
Оқыту әдістері – педагогика ғылымындағы әлі толық зерттеліп болмаған,
өте күрделі, ауқымды мәселе. ... ... ... ... ... ... ... оқытудың типологиясы мәселелеріне қатысты
қарастыруды ұсынады [47]. Өйткені ... ... ... ... ... ... пара-пар, немесе соған жақын ұғым ретінде қарастыратын
көзқарас орын ... ... ... ... ... ... ... әдістері мен формаларының бірлігі арқылы анықталады, ... ... ол ... ... ... ... деп ... [108].
Проблемалық оқыту мәселелерін зерттеуші М.И.Махмутовтың пікірі де
Ю.К.Бабанскийдің пікіріне жақын, ол оқыту ... ... ... оқыту; б)түсіндірмелі-иллюстративті оқыту;
в)проблемалық оқыту деп бөледі [109].
Психология ғылымында оқыту типтерін жіктеу мәселесі оқытудың түрлі
психологиялық ... ... ... Кейбір зерттеушілер оқыту
типтерін оқушының жаңа іс-әрекетті қалай меңгеретіндігіне, оқытушының
қандай көмегін қажет ететіндігіне қатысты жіктесе, енді ... ... ... ... үшін оқу ... жаңа ... ... негізге алады. В.В.Давыдов пен Д.Б.Эльконин оқыту типтерін оқыту
жағдаяттары мен шарттарына қатысты анықтайды.
Көріп отырғанымыздай, оқыту типтері де - оқыту әдістері ... ... да, ... ғылымында да белгілі бір жүйеге, ізге
түспеген күрделі мәселенің бірі. Оның күрделілігі, шынында да, ... екі ... ... ... ... ... астасып, тіпті,
бір-біріне ұласып жататындығында.
Соңғы жылдардағы ғылыми зерттеулер мен ізденістердің нәтижесі ретінде
білім беру жүйесінде, дидактикада қолданылып жүрген «компьютерлік ... ... ... жаңғыртып оқыту (инновационное обучение)»,
«қарқынды оқыту», «проблемалық оқыту», «дамыта оқыту» ұғымдарының негізгі
мәні де әлі ... ... ... Бұл ... мәні ... түрін
бейнелейді ме, әлде оқытудың типі мен әдіс-тәсілдерін білдіреді ме? Мысалы,
оқыту үрдісінде негізгі оқыту құралы компьютер болып табылатын
«компьютерлік ... ... ... ... ... ... асыруға болады. Сонымен бірге «компьютерлік оқыту» үрдісінде
«проблемалық оқытуды» да іске ... ... Ал ... ... ... ... типі мен түрлерінде іске асырылуға тиісті негізгі мақсат,
түпкі нәтиже. Яғни, кез келген оқытудың мақсаты оқушыны ... оның ... жеке ... қасиеттерін, психологиялық қасиет-қабілеттерін
дамыту болуы тиіс. Бұдан жоғарыда аталған ұғымдардың да бір-бірімен тығыз
байланысып, бір-біріне ұласып, астасып ... ... ... Біздің
зерттеуіміздің мақсаты бұл ұғымдардың ара жігін ажыратып, оқытудың типтері
мен түрлері, әдіс-тәсілдері бойынша ... ... ... міндеттерінің бірі – орыстілді сыныптар мен
топтарда қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... беру қорларының, оның ішінде, мультимедиалық оқыту
бағдарламасының негізінде ұйымдастыруда оқушыларға сөйлесім әрекетінің
түрлерін меңгертуде қолданылатын негізгі әдіс-тәсілдерді анықтау. Бұл жерде
ажыратып айта ... ... ... ... мультимедиалық оқыту
бағдарламасының мазмұнындағы сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгертуге
бағытталған оқу жаттығулары мен тапсырмаларын беруде ... ... ... ... ... бірге, оқыту үрдісін мультимедиалық
оқыту бағдарламасының көмегі арқылы ұйымдастырудың негізгі әдіс-тәсілдері
мен сабақ барысында мультимедиалық бағдарламаны ... ... мен ... ... мен оқушының өзара әрекетін, коммуникативтік
тілдесімін ұйымдастырудың интерактивті әдіс-тәсілдері анықталды.
Жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды ... ... ... мен ... ... ... қарастырылған:
тұтастық принципі, психологиялық негізділік принципі, ғылымилық
принципі, ... ... ... ... [111]. ... бұл ... қатарын оқушының танымдық қызметінің
белсенділігі принципімен ... [112]. ... ... ... бір ... көлемін меңгеріп қана қоймай, білімді өз бетінше іздеп
табуға, ақпараттармен ... ... ... ... танымдық іс-әрекеттің
тәсілдерін меңгеруі өте маңызды.
Оқушылардың танымдық қызығушылығы олардың белсенді өзіндік ... ... ... ... жеке тұлғаның құрылымына әсер етеді,
тұлғаның өмірлік ұстанымдарына, жоспарларына, қағидаларына ықпал жасайды.
Танымдық қызығушылық жеке тұлғаның ... оның ... ... ... өз ... ... ... білуі; жұмыс
қабілеттілігі; ізденіске, шығармашылыққа ұмтылысы; т.б.) қозғаушы күшіне
айналады. Сол ... де ... ... ... ... мәселесін
зерттеуге көп көңіл бөлініп, қызығушылықтың оқу үрдісіне, оқу әрекетін
белсенді етуге әсері, оқу ... ... ... ішкі және сыртқы
қорларын тиімді пайдалану, оқу үрдісіндегі әлеуметтік-коммуникативтік
байланыстар мәселелері ғылыми-зерттеу жұмыстарында кеңінен қарастырылуда.
Оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық қызметін дұрыс ұйымдастырудың
маңызы өте зор, ... ... ... танымдық қызмет арқылы
сананың әрекеттері мен процестері дамиды. Таным ойдың белсенді қызметін
қажет етеді, және тек ... ... ғана ... ... ... саналы
қызметтің барлық процестерінің жиынтығын да қамтиды. Білімді меңгеру тек
есте сақтауды ғана емес, сонымен бірге, алынған білімдер жеке ... ... ... ие ... үшін оны ... ойдан өткізуді, көптеген іс-
әрекеттерді орындауды қажет етеді. Танымдық әрекеттің салыстыру, жүйелеу,
нақтылау, талдау, жинақтау, жалпылау сияқты ... ... ... ... ... оның меңгерілуін жетілдіруді қамтамасыз етеді.
Оқу үрдісіне танымдық іс-әрекеттің түрлерін енгізудің мәні мен
мағынасы мынада:
- оқыту мен оқудың ... ... ... ... таным
және тілдесімнің түрлі байланыстарының көрінісі арқылы бүкіл
оқу үрдісі мен оқушының танымдық қызметін байыту;
- танымдық іс-әрекеттің түрлерін оқу үрдісіне ... ... ... ... ... арттыруға, өз
бетінше жұмыс істеуге, ізденуге даярлығын қалыптастыруға, білім
алуға қызығушылығын арттыруға септігін тигізетіндігін дәлелдеу.
Оқу үрдісіне енгізілген танымдық іс-әрекеттің ... ... тек ... ... ... ... ... меңгеруге ғана
емес, сонымен бірге оқушыларды тәрбиелеуге, олардың қажетті сапалары мен
қасиеттерін дамытуға да ықпал жасайды.
Өзіндік жұмыс оқушылардың танымдық ... ... ... ... болып табылады. Өзіндік жұмыс мәселесі көптеген зерттеушілер мен
ғалымдардың еңбектерінде жан-жақты қарастырылды [106;113;114;].
Белсенді оқу ... ... ... ... ... ... ... оқуды белсенді етудің әдіс-тәсілдерін жетілдіруге
байланысты ізденістер жасалды [103;104;109].
Танымдық қызмет ойлау іс-әрекеттері арқылы іске асырылады. Ойлау іс-
әрекеттерінің жоғары ... ... мен ... ... терең үңілуге,
оларды түсінуге мүмкіндік береді. Түсіну, жалпы алғанда – ойлау әрекетінің
өзіндік жемісі. Орыстілді сыныптар мен ... ... ... ... үрдісінде
түсінудің негізгі көрсеткіштері ретінде оқу материалын өз сөзімен
баяндау, мәтіндегі негізгі ойды ... ... ... бойынша сұрақтарға
жауап беру сияқты жұмыстардың түрлері алынып жүр.
Дәстүрлі оқытуда оқытушы оқушыларға білімді дайын күйінде ... ... ... қызметінің объектісі де, оқытушы субъектісі болады.
Мұндай оқытудың ... ... ... ... ... ... көп айтылып жүр.
Оқытуды мультимедиалық бағдарламаның көмегімен компьютерді қолдану
арқылы ұйымдастыруда оқушы ... ... ... ... ... оның ... ... негізделіп, жемісті нәтиже береді.
Сондықтан танымдық іс-әрекетті ұйымдастыруда оқушының өзіндік жұмысы
есебінен оның ... ...... оқытудың негізгі
міндеттерінің бірі.
Компьютерлік оқытуда қолданылатын сандық ақпараттық интерактивті
мультимедиалық білім беру қорлары оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық іс-
әрекетін белсенді ... ... Оқу ... ... ... беру
қорларын – электронды оқулықтарды, мультимедиалық оқыту бағдарламаларын,
т.б. енгізу оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін белсенді ету мен ... ... зор ... ... Мультимедиалық
бағдарламамен жұмыс істеу барысында оқушы атқаратын танымдық іс-әрекеттің
көптүрлілігі оқушының танымдық қызығушылығын туғызуға, оның қабылдауын,
түсінуін, ойлауын, есте ... ... ... ойда ... ... тағы да ... ... сөйлесім әрекетін жүзеге асыруға
қажетті қасиеттерін, дағдылары мен біліктерін дамытуға ... тілі ... ... ... ... ... ... іс-әрекет:
- оқушыларды қазақ тілі пәні бойынша тілдік, коммуникативтік
білім, білік, дағдылармен қаруландырады;
- дүниеге көзқарасын, адамгершіліктік, эстетикалық сапаларын
қалыптастыруға ықпал етеді;
- ... ... ... ... өз ... ... қабілеттілігін, танымдық қызығушылығын дамытады;
- оқушылардың потенциалдық мүмкіндіктерін анықтайды және іске
асырады;
- оқушыларды ... және ... ... тілі ... ... ... ... оқыту бағдарламасы
оқушылардың белгілі бір оқу тақырыптары бойынша берілген материалдарды өз
бетінше және оқытушының көмегімен игеруіне негізделген. Бағдарламамен ... ... ... оқу ... ... ... Мәтінмен
танысудан бастап, бағдарлама мазмұнында қамтылған барлық жұмыс түрлері
интерактивті режимде орындалады.
«Интерактив» сөзі ағылшын тілінен ... ... ... ету»
деген мағынаны білдіреді («interact» = «inter» - «өзара», «act» - «әрекет
ету»). Интерактивтілік біреумен (мысалы, компьютермен немесе оқушымен, я
болмаса, оқытушымен) ... ... ... режимінде өзара әрекет ету
қабілеттілігін білдіреді. Қазақ тілін ... ... ... ... ... интерактивті режим «оқушы – компьютер», «оқушы
- оқушы», «оқушы - оқытушы» диалогы негізінде іске ... ... ... - ... ... қатысатын субъектілердің, яни, оқушы
мен оқушының, оқушы мен оқытушының өзара әрекет етуін жүзеге асыруға
мүмкіндік беретін әдістер мен ... ... ... ... - оқу ... оның субъектілерінің өзара әрекеті негізінде
құруға негізделген оқыту жүйесі.
Интерактивті әдістердің негізінде оқу үрдісіндегі ... мен ... ... іске ... ... оқу үрдісін ұйымдастырушының
ролін атқарады. Интерактивті оқытуда оқытушы мен ... ... ... өзара әрекеті, негізінен, диалогқа құрылады. Интерактивті оқыту
оқушының танымдық қызметін ұйымдастырудың ... түрі ... ... ол
оқушының өз жетістігін, өзінің интеллектуалдық тұлға екендігін сезінуі үшін
қолайлы жағдай ... бұл – оқу ... ... ... ... ... бірі. Интерактивті оқыту үрдісіндегі қолайлы
жағдайларға тағы да мыналарды жатқызуға болады: жұмыстың өнімділігі;
диалогқа түсуге, көмек ... ... ... ... ... жасауға
қабілеттілік; көтеріңкі көңіл-күй; әрбір оқушының өзіндік ой-пікір
еркіндігі. Мультимедиалық оқыту бағдарламасымен ... ... ... ... ... өнімділігі мынадан көрінеді: оқушы
бағдарлама мазмұны арқылы берілген мәтін мазмұнымен танысу, ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыс
жасап, шығармашылық, ізденістік қызмет атқарады. Жұмыстың өнімді ... ... ... оқытудың психологиялық-педагогикалық
ерекшеліктеріне де байланысты: жоғары мотивациялық қызығушылық, өз бетінше
жұмыс, еркіндік, білмей қалам-ау деген қорқыныш сезімінің ... ... мен ... ... ... диалогта мұндай психологиялық
кедергілер болмайды, оқушы дұрыс жауап бермеген жағдайда оны түзетуіне
болады, қажет ақпараттарға (мәтінге, грамматикалық түсініктемелерге, т.б.)
өзінің қалауы бойынша қайтадан ... ... ... ... қолдану арқылы оқу үрдісін оқушылардың
барлығы танымдық қызмет үрдісіне тартылатындай етіп ... ... ... ... ... бір нәрсе – оқушының қарастырылып
отырған мәселеге қатысты ой-пікірлерінің барлығы (дұрыс, бұрыстығына
қарамастан) маңызды деп есептелуі тиіс. Оқу үрдісін ... ... ... ... мен ... ... төмендегі кестеден көруге болады:
2- кесте
|Оқыту әдістері|Оқытушының іс-әрекеті ... ... |
| ... ... ... ... ... үрдісінің |
|Дәстүрлі |субъектісі ретінде. Жаңа ... ... ... ... ... ... күйінде|Оқушылар бастамашылдық |
| ... ... жеке ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... береді. Оқытушы |бақылап отыру қажет. |
| ... ... ... және ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... енжар, |
| ... ... ... |қызығушылығы жоқ, оқытудың |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... мен ... күтілетін |
| ... ... өзі ... үшін ... |
| ... ... |
| ... оқу ... ... да оқу ... ... ... ... |субъектісі ретінде. Оқытудың|
|әдістер |менеджері, ... ... ... ... ... |
| ... өз бетінше жұмысын, |нәтиже үшін жауапкершілікті |
| ... ... ... сол үшін ... |
| ... ... жаңа ... ... ... |
| ... ... өз ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |алады, немесе жолдастарына |
| ... ... ... ... бере ... |
| ... субъектаралық, | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... жасай | |
| ... ... білу және ... | |
| ... ала білу | |
| ... ... | ... ... өткеніміздей, интерактивті әдістердің негізгі мәні
«өзара әрекет ету» ұғымы арқылы анықталады. ... ... ету ... ... ұғынылады, тұлғааралық қатынастың маңызды
ерекшелігінің бірі адамның «басқаның ролін қабылдай» білуге қабілеттілігі
болып ... ... ... ... ... ... және оны ... ретінде түсіндіреді. Зерттеуші
А.Б.Добрович: «Тілдесім кезінде біз қаласақ та, қаламасақ та, біреулердің
рөлін қабылдап, басқаларға да рөл ... ... ... өзі -
өмірлік рөлдерді ойнау», - дейді [115]. Яғни кез келген тұлғаның өзара
әрекет ету немесе тұлғааралық ... ... ... өзін ... ... ойша ... соған сай өзінің
жауап әрекетін құра білуі өте маңызды.
Жалпы, тұлғааралық ... ... ... ... ... ... дәстүр бойынша, тұлғааралық тілдесім ретінде тікелей,
яғни, бетпе-бет тілдесім айтылады. Оқыту үрдісінде жаңа ақпараттық
коммуникациялық технологияларды қолдану жағдайында «тұлғааралық тілдесім»
ұғымы ... ... ... ... ... арқылы да тұлғааралық
тілдесімді тиімді жүзеге асыруға болады. Мысалы, қазақ тілі сабақтарында
компьютердің түрлі техникалық мүмкіндіктерін тиімді пайдалану арқылы оқушы
мен оқушының, ... мен ... ... ... ... түрде де,
жазбаша түрде де ұйымдастыруға болады.
Оқыту үрдісіндегі интерактивті педагогикалық өзара әрекет оның
субъектілерінің өзара әрекетінің – ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің
көп түрлілігімен; субъектілердің өз әрекетіне және өзара әрекетке баға бере
алу қабілеттілігімен ... ... тілі ... ... жұмыс жасау барысында және мультимедиалық бағдарламаның
көмегімен қазақ тілін оқытуды ұйымдастыру үрдісінде интерактивті
әдістерді ... ... ... ... интерактивті педагогикалық өзара
әрекет оқушылардың тілдік және коммуникативтік сөйлеу құзырлылықтарын
дамыту мен жетілдіруге ... ... ... ... ... ... белгілері мен құралдары ретінде мыналар қарастырылған: полилог,
диалог, ойлау қызметі, ... ... ... ... ... т.б.
Полилог – педагогикалық үрдіске қатысушы әрбір субъектінің
қарастырылып отырған мәселеге байланысты өзінің көзқарасының, пікірінің
болуы және өз көзқарасын айтуға дайындығы мен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның кез
келген пікірі мен көзқарасының құндылығын (танымдық құндылық) ескере
білуі, қандай да болмасын ... ... ... және ... да ... ... аса ... – қазіргі заманғы зерттеулерде жалпы оқыту үрдісіне қатысты
қарастырылып жүрген өте күрделі ұғым. Жалпы ... ... ... ол ... ... ... ... тең серіктес
ретінде, өзара педагогикалық әрекеттің субъектілері ретінде сезінуін
қамтамасыз етеді. Ал тілді оқытуға қатысты диалог тілді оқытудың ... ... ... ... ... ... ... және оның
мазмұнын анықтайды.
Ойлау іс-әрекеті интерактивті әдістердің негізгі мәні мен ... ... мен ... өзара әрекеті негізіндегі қарқынды ойлау
қызметін ұйымдастыруды сипаттайды: ... ... ... ... ... оның ... ... іс-әрекетін ұйымдастырады; соның
нәтижесінде оқушы танымдық іс-әрекеттің талдау, жинақтау, салыстыру,
жалпылау, жіктеу, т.б. әрекеттерін өз бетімен ... ... ... ... ... (жеке, жұптық, топтық) және оларды кіріктіру арқылы
ұйымдастыруға болады.
Таңдау еркіндігі оқытушы мен оқушының өздерінің ұстанымдарын, мінез-
құлқын, педагогикалық өзара әрекетін саналы түрде ... және ... ... ... ... ... туғызу оқытушының мақсатты түрде ішкі қолайлы
шарттар кешенін құра білу қабілеттілігімен сипатталады, бұл оқушылардың
өз іс-әрекетіне қанағаттану, қуаныш сияқты сезімдерін ... ... ... етеді.
Рефлексия – педагогикалық үрдіске қатысушылардың өздерінің өз
қызметтеріне, өзара педагогикалық әрекеттеріне ... ... ... Бұл ... мен ... ... өзгерістерді анықтай алуы,
бұл өзгерістердің себептерін анықтай білуі, жүзеге асқан педагогикалық
өзара әрекеттің тиімділігі мен өзінің дамуы үшін жасалған ... баға бере ... ... анықталады.
Қазіргі уақытта оқыту тәжірибелерінде қолданылып жүрген интерактивті
әдістер мен тәсілдердің түрлері көп: ... ... ... және ... ... ... ... мен жаттығулар, оқу
жағдаятын шешу, рольдік ойындар, шағын ... ... ... ... ... т.б. ... ... барысында біз сабақтың
мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін кезеңдерінде интерактивті
тапсырмалар мен жаттығуларды, тілдік оқу жағдаяттарын, рольдік ... оқу ... ... ... мен ... ... ... мен оқушының белсенділігінің деңгейіне
тікелей байланысты екендігі айтылып жүр: оқу үрдісінде оқушы оқыған
материалының 10% -ын, ... 20% -ын, ... 30% -ын, ал ... 90% -ын ... ... ... заманғы компьютерлік техниканың
орасан зор мүмкіндіктерін тиімді пайдалану нәтижесінде оқыту үрдісінде
қажетті ақпараттарды осы айтылған ... ... ... бір ... болады.
Б.Г.Ананьевтің зерттеуінде көрсетілгендей, адамның сөйлеуін байланыс
каналдары арқылы беру мен қабылдау тілдік ... ... үшін ... алға ... ... акустикалық-есту каналымен қатар,
тілдік қатынас жүйесіне акустикалық-есту және оптикалық-көру ... іске ... ... ... каналы енгізілді [116].
Қазақстандық-сингапурлық жоба негізінде дайындалған мультимедиалық
оқыту бағдарламасында ақпараттарды алудың ... ... ... ... Бағдарламаның мазмұны мен құрылымы бойынша белгілі бір
тақырыпқа қатысты лексика-грамматикалық дағдыларды меңгеру, сөйлеу
дағдылары мен біліктерін қалыптастыру, оқушылардың танымдық ... оқу ... ... ... асырылады. Бағдарламада берілген
оқу мәтінімен танысу, оның мазмұнын түсініп-қабылдау оқушының мәтінді
өзінің көзбен көру арқылы оқуына, ... ... ... ... ... сай видеокөріністі көруіне негізделген. Одан әрі қарай мәтін
мазмұнын түсініп-қабылдауға, ... ... ... ... мен ... ... ... жұмыстардың
барлығы оқушы мен компьютердің диалогтық режимдегі интерактивті өзара
әрекеті арқылы орындалады. Мәтінді дыбыстық жазба арқылы тыңдаумен қатар
берілетін түрлі-түсті ... ... ... ... түрде, модульдік негізде құрылымдалып берілуі оқушының оқу
материалын көрнекі-бейнелі ойлаудың көмегі арқылы ұғуына да негізделген.
Орыстілді топтарда қазақ тілін оқыту ... ... ... беру қорларының көмегі арқылы ұйымдастыруда дидактикадағы
«көрнекілік» ұғымының мәні өте зор. Қазіргі заманғы ... ... ... үш жақты қарастырылады: а) көрнекілік оқыту принципі
ретінде; ә) ... ... ... ... б) көрнекілік оқыту әдісі
ретінде. Көрнекілік ұғымының бұл үш жағы бір-бірімен тығыз байланысты.
Принцип ретіндегі көрнекілік құрал мен әдіс ... ... мен ... ... ... ... ... де, құрал
ретінде де, әдіс ретінде де компьютерлік оқытуда аса маңызды роль атқарады.
В.М.Монахов ... ... оқу ... ... ... ... ... «интерактивті көрнекілік»
деп атайды [117].
Орыстілді топтардағы қазақ тілін ... ... ... оқытуға қатысты көрнекілікті оқушыларға оқу материалын түсінуге,
меңгеруге және тілдік қатынаста қолдана ... ... ... ... көрсетілім ретінде анықтауға болады. Бұл принцип
негізінде тілді меңгеру оқыту үрдісінде аудиовизуалды құралдарды кеңінен
және жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... құралдары сөйлеу және сезімдік қабылдау арқылы
берілетін оқу нысанының жоғары ... ... ... ... ... жатқан құбылыстар туралы дұрыс ұғымдар мен
түсініктер қалыптасады және оқушылардың тілдік және сөйлеу дағдылары мен
біліктері дамиды. Тілді практикалық бағытта оқытуда ... ... ... ... бұл ... нақты өмірдегі жағдаяттарды (сөйлеу
жағдаяттарын) модельдеудің құралы ретінде қызмет атқара отырып, ... оның ... мен ... ... ... ... қалыптасады.
Осы негіздің көмегі арқылы оқу материалы терең әрі берік меңгертіледі,
қажетті сөйлеу дағдылары мен біліктерінің қалыптасуы нәтижелі жүзеге асады.
Бұл фактіні мынадай ... ... ... ... түсіндіруге
болады: қабылдау процесінде анализаторлар неғұрлым көбірек қатысса, адам
миындағы уақытша байланыстар да солғұрлым көбірек құрылады, нәтижесінде
меңгертілетін нәрсе ... ... ... ... ... ... ... оқытуда көрнекілік принципіне сүйену
дегеніміз көрнекілік әдісінің барлық түрлерін қолдануға негізделеді: тілдік
және тілдік емес, ішкі және сыртқы, көру және есту, аралас, т.б. ... ... осы ... ... орындалған жағдайда тілді
практикалық тұрғыда меңгеру, коммуникативтік құзырлылықты қалыптастыру
нәтижелі жүзеге асады.
Қазақстандық-сингапурлық жоба ... ... ... ... көрнекілік принципінің осы шартының негізінде
дайындалған. Мысалы, бағдарламадағы мәтін мазмұнымен танысудағы оқушы мен
компьютердің өзара интерактивті әрекеті аудиолық, визуалдық, сөздік, аралас
көрнекілік әдістері ... ... ... ... ... ... екі түрге бөліп
қарастырады: нысандық сипаттағы көрнекілік және оперативті сипаттағы
көрнекілік [118]. ... ... ... ... құру ... ... құбылыстың мәнін ашуға бағытталады. Бұл жағдайда тілдік
құбылыстың мәнін көрнекі түрде берудің негізгі құралы графикалық
көрнекіліктер (кестелер, сызбалар, т.б.) ... ... ... ... ... ... бағытталған іс-
әрекеттің операционалдық жағын көрнекі түрде бейнелеп көрсетуге арналады.
Бұл жағдайда да графикалық көрнекіліктерді пайдаланудың маңызы зор, олардың
көмегімен берілген сөйлеу ... ... ... ... ... туады.
Мультимедиалық бағдарламада лексикалық, грамматикалық ұғымдарды
меңгертуде, грамматикалық дағдылар мен біліктерді қалыптастырып, дамытуда
түрлі графикалық көрнекіліктер – ... ... ... түрде
қолданылған.
Қазақ тілін оқытуда көрнекілік әдісіне ең алғаш рет ерекше мән ... ... тіл ... ... ... еді. Ол ... оқушыларына арналған оқулықтарында да, ересектерге арналған оқу
құралдарында да сөйлеуге үйретудің, тіл дамытудың ең тиімді әдісінің бірі
ретінде түрлі-түсті суреттерге ... ... ... ... ... ... ... принципі оқытудың
негізгі принципі болуы тиіс» деген құнды пікірді өз кезінде әдіскер-ғалым
Б.В.Беляев та айтқан болатын ... ... ... беру жүйесіндегі орнын анықтаудағы мұндай
қатынастың мәнін былайша түсіндіруге ... а) ... ... ... фактілер мен құбылыстарды сезімдік қабылдаудан басталады, соған
сәйкес, көрнекілік шындықты бейнелеуде маңызды орын алады;
ә) тіл ... ... ... ... бола ... сол ... ... құралдардың көмегімен беру процесінде тиімді меңгертіледі,
нәтижесінде тілдесім жағдаятын құру мүмкіндігі мен оқушыларды берілген
жағдаятқа сәйкес ойларын айтуға итермелейтін ... күш ... ... ... тілді оқытуда қолданудың өзіндік ерекшеліктері
бар: көрнекілік тілді ... ... мен ... бола ... ... және ... дағдылары мен біліктерін қалыптастыру мен дамыту
мақсатында қолданылады. Ал басқа пәндерді оқытуда көрнекілікті қолданудың
негізгі мақсаты меңгертілетін тақырыпқа қатысты ... мен ... ... ... ... орыс тілінде жүретін мектептердің 10-11 сыныптарына арналған
мультимедиалық оқу бағдарламасын дайындауда, негізінен, осы қағидалар мен
тұжырымдар басшылыққа алынған.
Көрнекілікті оқыту ... ... ... ... зерттеушілер оның
екі түрін бөліп көрсетеді: 1) оқытудың аудиовизуалды құралдары; 2)
оқытудың техникалық құралары. Аудиовизуалды құралдардың қатарына визуалды,
аудитивті және ... оқу ... ал ... ... дыбыстық жазба құралдарын, оптикалық проекция құралдарын,
бағдарламалап оқыту құралдарын жатқызады.
Аудиовизуалды құралдар - оқу ... көру және есту ... ... ... ... ... ... көрнекі құралдарды
және көрнекілік құралдарын жатқызуға болады.
Көрнекі құралдар дегеніміз – тіл сабақтарында қолдану үшін арнайы
дайындалатын, әдістемелік тұрғыда іріктелген ... ... ... бір ... визуалды және дыбыстық қатарларды құру үшін
арнайы құрылғыларды қолдануды қарастыратын оқыту құралдары.
Көрнекілік ... ... ... ... да, ... ... бір мақсаттарын жүзеге асыру үшін қолданылатын ... ... ... ... ... деректі фильм оқыту үрдісінде тілді оқытудың
белгілі бір мақсатын жүзеге асыру үшін қолданылуы мүмкін, бұл жағдайда ... ... ... атқарады.
Қазіргі заманғы компьютерлердің техникалық және дидактикалық орасан
зор мүмкіндіктерінің арқасында жоғарыда аталған құралдар мен әдістердің
барлығын бір ғана ... ... ... беру мүмкіндігі пайда болды.
Қазақстандық-сингапурлық жобаның негізінде ... ... ... – компьютер мен мультимедианың қазіргі заманғы
мүмкіндіктерінің барлығын - ... ... ... барлық мүмкін
әдістері мен тәсілдерін (көрнекілік, сөздік, аудиолық, визуалдық,
графикалық, анимациялық, т.б.) қолдану ... ... ... оқытудың
ерекше құралы. Мультимедиалық оқыту бағдарламасында берілген жаттығулар
мен тапсырмаларды орындауға негізделген ... мен ... ... ... елеулі артықшылықтары бар. Олар оқушылардың сөйлесім
әрекетінің түрлеріне жаттығуына мүмкіндік береді; тілдік құбылыстарды
түсінуге, лингвистикалық, ... ... ... ... ... ... құруға, тілдік және
сөйлесім әрекеттерін автоматтандыруға мүмкіндік беріп, оқушының өзіндік
жұмысын қарқынды ұйымдастыруды қамтамасыз етеді; оқытудағы даралық
қатынасты жүзеге асырады. ... ... ... ... ояту, жаңа материалды түсіндіру, алынған білім,
білік, дағдыларды бекіту және білімді бақылау-бағалауды ұйымдастыру
интерактивті әдістер мен ... ... ... жүзеге асырылады.
Енді осы мультимедиалық бағдарламамен жұмыс жасау барысында оқыту
мазмұнын игеруге байланысты қолданылатын интерактивті ... ... ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламаларда,
қашықтан оқыту құралдарында қолданылған әдіс-тәсілдерге, тапсырмалар мен
жаттығулардың ... ... мен ... ... талдау жасалған [119;112].
Аталмыш жобаның негізінде дайындалған қазақ тілін меңгертуге
арналған мультимедиалық бағдарламада оқытудың іс-әрекеттік құрылымдық
бөлігінің ... ... мен ... ... ... ... іс-әрекеттердің (жаттығулар мен тапсырмалардың) көптүрлілігі
оқушыны жан-жақты дамытуға, танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруға
негізделген. Бағдарлама ... ... оқу ... ... ... ... барлық түрлерінің кіріктірілуі, олардың ерекшеліктері оқушылардың
тілдік және коммуникативтік құзырлылықтарын қалыптастырып, дамытуға жағдай
жасайды. Мысалы, ... ... ... ... оқу, ... оқу ... арқылы бірнеше мәрте қайталау арқылы оқушылардың
тыңдап-түсіну дағдылары, сөздерді орфоэпиялық нормаға сай дұрыс ... ... ...... тұлғаның дауысына еліктеп оқу
арқылы дұрыс сөйлеу дағдылары қалыптасып, дамиды. Яғни, мәтін мазмұнын
қабылдап-түсінуге бағытталған жоғарыда аталған іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... ... айтылым түрлері
бойынша жұмыс жасап, оқу-танымдық қызмет атқарады.
Бағдарлама мазмұнында қарастырылған ... ... ... ... алынған білім, білік, дағдыларды бекіту және білімді
бақылау-бағалауға байланысты берілген ... ... ... ... ұйымдастыруға бағдарланған әдіс-тәсілдер
жүйесіне сипаттама жасап көрейік.
1) Мотивациялық қызығушылықты туғызу әдістері. Мультимедиалық оқыту
бағдарламасындағы модульдерді құрылымдау технологиясы, түрлі-түсті
суреттердің қолданылуы, ... ... ... оқу ... сай ... ... ... жағымды даусы, суреттер
мен видеоқатардың, графикалық көрнекіліктердің анимациялық түрде берілуі,
компьютер мен оқушының интерактивті өзара әрекетінің негінде орындалатын
тапсырмалар – бұлардың барлығы ... ... ... ... өз бетінше жұмыс жасауға деген ынта-ықыласын туғызып,
танымдық қызметті ұйымдастыру үшін қолайлы жағдай жасайды. ... ... ... ... ... ... көрнекілік
әдісі (аудиолық көрнекілік, визуалдық көрнекілік), анимация, интерактивті
жаттығулар қолданылған. Мысалы, «Оқылым» модулінің блок-схемасының ... ... ... құрылымдалуы, блок-схеманың диктордың құлаққа жағымды
даусымен, сазды түрде, анимациялық бейнелермен ашылуы ... ... ... ... модулінің блок-схемасы
2) Жаңа материалды түсіндіру әдістері. Мультимедиалық оқыту бағдарламасында
жаңа материалды түсіндіру ... ... ... ... ... ... ізденіс; көрнекілік әдістері (сөздік
көрнекілік, аудиолық көрнекілік, визуалдық көрнекілік) арқылы жүзеге
асырылады. Орыстілді сыныптардағы қазақ тілі сабақтарында берілетін жаңа
материалдың мазмұны ... ... ... сай ... мазмұнын, бағдарлама мазмұнына сай меңгертілуге тиісті
лексика-грамматикалық білімдердің мазмұнын және мәтіндегі жаңа ... ... ... процесі оқу мәтінінің мазмұнымен танысудан
басталады. Мәтін мазмұнымен танысу, оны қабылдап-түсіну ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мәтін мазмұнын тыңдау-көру
(аудиовизуалды) әдісі арқылы қабылдау мен түсіну оқушының мәтінді дыбыстық
жазба арқылы тыңдауына, және, сонымен бір ... ... ... сай
іріктелген видеоқатардың (видеокөріністің) көмегі арқылы көрнекі-образды
ойлауының негізінде түсінуіне негізделген. ... ... сай ... бір ... ... ... ... екінші
жағынан, видеокөріністі көру кезінде іске асырылатын көрнекі-бейнелі ойлау
процесінің негізінде мәтін мазмұнын түсінуге көмектеседі. Мәтінді бұлайша
қабылдап-түсінуде ... ... ... ... ... ... ... дамиды. Мәтінді оқыған диктордың (аутенттік
тұлғаның) мәнерлі, құлаққа жағымды даусы да мәтін мазмұнының дұрыс
қабылдануына белгілі бір дәрежеде психологиялық ықпал ... ... ... ... ... арқылы қабылдап,
түсінуде (2-сурет) оқушы мәтінді бір мезгілде әрі дыбыстық жазба арқылы
тыңдайды, әрі компьютер мониторынан өзі оқиды. Диктор оқып ... ... түсі ... ... ... жаңа ... мен ... түсі де басқаша болып өзгереді. Мәтінді бұл тәсіл арқылы
қабылдап, түсінуде оқушылардың тыңдалымдық дағдылары ... оқу ... ... дағдылары қалыптасып, дамиды. Бұл тәсілдер арқылы
орындалатын интерактивті іс-әрекет барысында сөйлесім әрекетінің ... ... ... іске ... ... ... тыңдау-оқу (аудиолық-сөздік) әдісі арқылы танысу
Мультимедиалық бағдарлама құрылымындағы «Грамматика» модулінің
«Түсініктеме» нұсқаулығы типтік оқу бағдарламасына сай меңгертілуге тиісті
грамматикалық тақырыптар бойынша жаңа ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруде баяндау (диктордың даусы
арқылы), талдау, жинақтау әдістері қолданылады. Түсіндірілген ... ... ... мысалдарды талдау анимациялық түрде ұсынылады.
«Түсініктеме» нұсқаулығымен жұмыс жасау барысында оқушылардың белгілі бір
грамматикалық ... ... ... оқылымдық дағдылары дамиды.
«Сөздік» модулінің «Түсініктеме» нұсқаулығы арқылы мәтіндегі жаңа
сөздерді меңгертуге байланысты жұмыс жүргізіледі. Жұмыс барысында мәтін
қайта оқылып (дыбыстық ... және ... көру ... ... барысында
мәтіндегі меңгертілуге тиісті жаңа сөздердің түсі өзгеріп, бір бағанға
жинақталады (3-сурет). Бұл жерде меңгертілетін жаңа сөздерді ... ... ... ... ... ... Оқушының көз
алдында болып жатқан өзгерістердің негізінде (сөздердің түсінің өзгеруі,
анимация арқылы бір бағанға жинақталуы) ол ... ... ... ... ... ... ... модуліндегі жаңа сөздерді меңгертуге байланысты жұмыс
түрі
Сонымен, көріп отырғанымыздай, типтік оқу бағдарламасына сай
меңгертілуге ... жаңа оқу ... мен ... ... ... негізгі
мазмұны бойынша орындалатын жұмыстар мен тапсырмалар мультимедиалық оқыту
бағдарламасының «Оқылым», ... және ... ... ... ... ... лексикалық тақырыпқа қатысты жаңа
мәтін мазмұнымен танысу жүзеге асырылады, «Грамматика» ... ... ... сай меңгертілуге тиісті грамматикалық білім мазмұны
түсіндіріледі, ал «Сөздік» модулінде мәтіндегі жаңа сөздермен танысу іске
асырылады.
3) Бекіту әдістері. Бағдарламада ... жаңа ... ... ... модульдерінің құрылымындағы «Тапсырмалар» арқылы
жүзеге асырылады.
«Оқылым» модуліндегі тапсырмалар берілген мәтін мазмұнын меңгертуге,
оқушылардың тыңдалымдық, айтылымдық ... ... ... ... қалыптастыруға, логикалық ойлауын дамытуға негізделген. «Оқылым»
модулінде мынадай тапсырмалардың ... ... ... ... ... тапсырмалар. Бұл әдіс бойынша
орындалатын тапсырмалар барысындағы компьютер мен оқушының өзара
интерактивті әрекеті алуан түрлі болып келеді: оқушы компьютерде берілген
жауаптың біреуін ... өз ... ... ... ... ... ... компьютерде берілген жауаптардың тиістісін тышқанның
көмегімен жауапты орналастыру үшін берілген бос ұяшыққа тасымалдайды (4-
сурет). Мұндай тапсырмаларды орындау арқылы оқушы ... ... ... ... ойлауы дамиды, сауатты жазу дағдылары қалыптасып,
дамиды.
4-сурет. Сұрақ-жауап әдісі арқылы орындалатын тапсырма
Мәтінді құрастыру негізінде орындалатын тапсырмалар. ... ... ... ... ... ... ... де,
оқушыларға мәтінді қайта қалпына келтіруге байланысты тапсырмалар беріледі.
Мысалы, ... ... ... ... сөз ... орны бос ұяшық,
я көп нүкте түрінде беріледі, оқушы есінде сақталған мәтін мазмұнына
сүйене отырып, ... ... ... сөз ... бос ... ... ... пернетақтаның көмегімен жазу тәсілі арқылы тапсырманы
орындайды (5-сурет). Тапсырманың бұл түрін орындау талдау және ... ... ... ... ... есте ... ... тапсырманы орындау процесіндегі оқушының «іштей сөйлеуі» арқылы
сөйлеу дағдыларын ... ... жазу ... мен ... ... ... ... негізінде орындалатын жұмыс түрі
Сөйлемнің дұрыс, бұрыстығын анықтауға байланысты ... ... ... ... ... ... ... беріледі, ол
сөйлемдердің кейбірінің мағынасы өзгертіліп (бұзылып) беріледі. Оқушы
тапсырманы сөйлемдердің астыңғы жағында орналасқан «дұрыс» немесе «бұрыс»
белгілерін ... ... ... ... ... ... орындау
барысында оқушы сөйлемдердің мағынасын ой елегінен өткізеді, ... ... ... ... ... ... Бұл тапсырма
талдау, жинақтау, саралау, салыстыру әдістері арқылы орындауға негізделген.
Ойлау іс-әрекеттері арқылы жүзеге асырылатын осындай танымдық іс-
әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... мен мағынасы туралы грамматикалық ұғымы қалыптасады,
сөйлеу дағдылары жетілдіріледі.
Сөйлемді толықтыруға байланысты орындалатын тапсырмалар. Мәтіннен
алынған сөйлем ... ол ... ... ... ... ... орны көп нүктемен немесе бос ұяшықпен беріледі, астыңғы жағында
керекті сөздердің топтамасы беріледі. Оқушы сөйлемді бірнеше қайталап оқу,
мағынасына ой жіберу, көп ... ... ... ... ... ойша
қойып көру арқылы өз бетінше жаттығып, тиісті деп тапқан сөзді бос орынға
тышқанның көмегімен тасымалдап алып ... ... ... ... ... мен оқушының интерактивті өзара әрекеті танымдық іс-
әрекеттің салыстыру, қорыту, нақтылау әдістері негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... дағдылары мен сөйлеу дағдыларын жетілдіреді.
6-сурет. Сөйлемді толықтыруға байланысты берілген жұмыс түрі
Сурет пен сөздің сәйкестігін анықтауға байланысты орындалатын
тапсырмалар. Мұндай тапсырмамен ... ... ... ... және сол
суреттердің атаулары беріледі. Оқушы суреттің жанындағы бос ұяшыққа
астыңғы жағында берілген сөздердің ішінен тиістісін, яғни, суреттегі ... ... ... ... ... тапсырманы орындайды (7-сурет).
Тапсырманы орындау барысындағы интерактивті өзара әрекет танымдық іс-
әрекеттің көрнекі-бейнелі ойлау, талдау-жинақтау, нақтылау әдістері арқылы
іске асырылып, оқушының ... ... мен ... ... Сурет пен сөздің сәйкестігі негізінде орындалатын тапсырма
Берілген сөздерден сөйлем құрастыруға байланысты тапсырмалар.
Мәтіннен алынған сөйлемдегі сөздер байланыссыз, шашыраңқы түрде беріледі,
оқушы ... ... ... ... ... сөйлемді дұрыс
құрастырып, пернетақтаның көмегімен тиісті орынға жазу керек. Тапсырма
талдау, жинақтау, жалпылау, нақтылау, қорытындылау әдістерінің негізіндегі
оқушының танымдық іс-әрекеті арқылы оның ... ... ... ... ... ... логикалық ойлауын
дамытып, жетілдіруге бағытталған.
Сурет бойынша сөйлем құрастыруға байланысты тапсырмалар. Бұл тапсырма
бойынша мәтін мазмұнына сәйкес сюжетті суреттер беріледі, оқушы суреттің
астында ... бос ... ... ... және сурет мазмұнына сүйене
отырып, қысқаша мәтін немесе сөйлемдер ... ... мен ... ... өзара әрекет танымдық қызметтің логикалық ойлау,
талдау, саралау, ... ... ... ... және көрнекі-
образды ойлау процесі арқылы жүзеге асырылады. Оқушы ... ... ... іс-әрекеттің нәтижесінде оның лексика-грамматикалық
дағдылары мен біліктері дамиды, сауатты жазу дағдылары жетілдіріледі,
көрнекі-образды ойлауы дамиды.
«Оқылым» модуліндегі «Өз даусыңды жаз» нұсқаулығы ... ... түрі ... дұрыс сөйлеу, сөздерді орфоэпиялық нормасына сай
айту, сөйлемдерді мағынасына сай дұрыс ырғақпен, мәнерлі оқу дағдыларын,
дұрыс оқу техникасын дамытып, жетілдіру мақсатын ... ... ... берілген грамматикалық білімді
меңгертуге, грамматикалық дағдылар мен біліктерді дамытуға негізделген.
«Грамматика» модулінде мынадай тапсырмалар қамтылған:
Көп нүктенің ... ... ... қою. Бұл ... ... ... ... қосымшасының орны көп нүктемен беріледі, оқушы сол жерге
берілген қосымшалардың тиістісін пернетақта арқылы жазып немесе тасымалдау
әдісі арқылы тапсырманы орындайды (8-сурет). ... ... ... талдау, жинақтау, жалпылау, салыстыру әдістеріне негізделген.
Тапсырманы орындау арқылы оқушының белгілі бір грамматикалық ... ... ... мен ... ... ... ... көрсетілген
тапсырмамен бірнеше жаттығулар жүйесі берілген. Бұл жаттығулар жүйесі
оқушылардың түбір және қосымша, қосымшаның түрлері, сөздердің жасалуы
жайлы грамматикалық ұғымдарын дамытуға негізделген. ... ... ... ... ... ... ... Сөзге тиісті қосымшаны жалғауға байланысты орындалатын
жұмыс түрі
Мультимедиалық бағдарламамен жұмыс жасау барысындағы (өз бетінше
жаңа ... ... ... бақылау-бағалаудағы) оқушы мен
компьютердің, оқытушы мен оқушының өзара әрекетін ұйымдастыруға негізделген
оқытудың интерактивті әдістері оқушының танымдық қызметін ұйымдастыруда,
қызығушылығын туғызуда, сөйлесім әрекетінің ... ... ... ... ... сөйлесім мен тілдесім әрекеттері үшін қажетті
тілдік және коммуникативтік дағдыларды ... өте ... ... ... ... тілдесімдік біліктерін дамытып, жетілдіру
белгілі бір тілдік ортада жүзеге асатындықтан, біз сабақтың келесі
кезеңіндегі оқу үрдісін оқушылардың тілдік серіктестер тобындағы (ұжымы
немесе жұбындағы) ... ... ... ұйымдастыруды ойластырдық.
Сабақтың тілдік біліктерді дамыту кезеңіндегі оқушылардың өзара әрекеті
өзге тілді оқытуға байланысты қазіргі заманғы әдістемелік зерттеулерде
қарастырылып жүрген оқытудың ... ... мен ... ... ... оқытудың қазіргі заманғы тәжірибелерінде оқушының
тілдік тұлға ретінде өзін-өзі іске асыруын, өзін-өзі дамытуын қамтамасыз
етуге бағытталған тұлғалық-бағдарланған технологиялар қолданылуда. Сондай
технологиялардың бірі ... ... ... ... ... ... түрлі әдістері мен тәсілдерін қолдануға және
оқушылардың тілдік серіктестер тобындағы ... ... ... ... оқу міндеттерін шешу мақсатында ұйымдастыруға
негізделген.
Қазіргі заманғы тілдерді оқыту әдістемелерінде оқу ... ... ... ... ... ... формалары қолданылып жүр:
диалогтық; жұптық; полилогтық; топтық; ұжымдық; ойындық; т.б.
Жалпы, «әріптестікте оқыту» (обучение в сотрудничестве) идеясының
педагогикада ... ... ... уақыт болды. Топтарда оқыту
идеясы XX ғасырдың 20-жылдарында айтыла бастады, алайда шағын топтардағы
әріптестікте оқыту ... тек ... ... қана ... ... ... негізгі мәні белгілі бір жұмысты бірге
орындауды ғана емес, бірлесе ... ... ... ... ... ... іске асырудың жолдарын бірге меңгеруді білдіреді.
Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда бұл идеяға сүйенген себебіміз –
шағын ... (жұп, ... ... ... ... ... үшін ... факторды да қамтамасыз етеді, яғни, шағын топтар тілдік орта
қызметін де атқарады.
Өзге тілдерді оқытудың, яғни, орыстілді топтарда қазақ ... ... ең ... жолы – табиғи тілдік ортада оқыту. Тілдік орта – тілді
коммуникативтік-бағдарлы оқытудың негізгі құралы мен шарты.
Сабақтың ... ... ... ... ... ортаның қызметін видеокөріністер мен аутенттік тұлға – ... ... ... ... арқылы құрылатын аудиовизуалды
тілдік орта бағдарламамен жұмыс кезіндегі коммуникативтік-бағдарлы оқытуда
оқушының санасына көрнекі (аудиовизуалды) бейне ... ... ... ортада тілдесімге түсу үшін қажетті шарттарды тудырады.
Ал сабақтың келесі тілдік біліктерді дамыту кезеңінде ... ... ... ... тілдік серіктестер тобы (жұбы, ұжымы)
атқарады. Сабақтың бұл ... ... ... ортадағы (тілдік
серіктестер тобы, ұжымы, жұбы) өзара әрекетіне негізделген оқу қызметін
ұйымдастыруда, негізінен, қатысымдық әдіске сүйендік. Оқушылардың топтағы,
ұжымдағы, жұптағы оқу іс-әрекетін қатысымдық ... ... рөлі ... Оқытушы оқу үрдісін мақсатқа сай дұрыс
ұйымдастырған жағдайда оқушылар өздеріне ұсынылған тілдік жағдаяттар,
проблемалық сұрақтар мен тапсырмаларды ... ... ... ... ... іс-әрекетке түседі. Немесе берілген оқу міндеттерін
шешуге байланысты топтағы ... ... ... т.б. ... ... ... дамыту кезеңіндегі ұйымдастырылған жұмыс
түрлері мультимедиалық бағдарламаның мазмұнымен байланыста жүргізілді.
Мысалы, «Оқылым» ... ... ... оқушылардың өзіндік жұмысынан
кейін сабақтың тілдік біліктерді дамыту кезеңінде оқушылардың
мультимедиалық бағдарламамен жұмыс барысында ... ... ... және ... ... негізінде тілдесімдік
біліктері дамытылды.
Тыңдалымдық біліктер оқушылардың есту арқылы ... ... ... ойша ... ... талдап, жіктей алуын, өзінің жауап
әрекетін құра білуін қамтамасыз етеді. Мультимедиалық бағдарламамен өзіндік
жұмыстан кейінгі сабақтың келесі кезеңінде оқушылардың тыңдалымдық
біліктерін дамытуды ... үшін ... ... қолданылды:
оқытуды ұйымдастырудың ұжымдық (топтық, жұптық) әдісі, ақпаратты берудің
аудиолық әдісі, көрнекілік әдісі, диалог әдісі, полилог, т.б. Яғни сабақтың
бұл ... ... ... үшін ... ... санына қарай
бірнеше топтарға немесе жұптарға бөлінді. Бұл кезеңдегі оқушыларға тыңдауға
ұсынылатын мәтін мультимедиалық бағдарламадағы мәтінге байланысты таңдалып
алынды және ол ... ... ... аудиотаспадан тыңдатылды. Бұдан соң
тілдік серіктестер топтарына (жұптарына) тыңдалған мәтінді түсініп-
қабылдауға байланысты орындалатын жұмыстар түрлендіріліп берілді. Жұмысты
оқушылар топта ... ... ... ойласа отырып орындады. Жұмысты
бұлайша орындау арқылы оқушылар, ... ... ... ... ... ... ... екіншіден, бірінің білмегенін бірі
толықтыра отырып, бір-бірінен үйренеді; үшіншіден, топтасып, ұжымдасып
жұмыс жасауға үйренеді. Топтағы (жұптағы) жұмыс барысында берілген ... ... ... ... ... ... ... орындалып,
нәтижесінде мәтін мазмұнын түсініп-қабылдау жүзеге асырылады.
Айтылымдық және оқылымдық біліктерді дамыту үшін «жұптағы диалог»,
«топтағы дилог» әдістері қолданылды. Жұмысты ... ... ... ... үшін ... ... бірнеше жұптарға бөлінді. Әр жұпқа жеке
қысқаша мәтін бір ... ... ... ... ... ... ... да, берілген тапсырма бойынша мәтін мазмұнына байланысты бірнеше
үнқатымдардан тұратын диалог мәтінін құрастырып, оны өздері оқиды. «Топтағы
диалог» әдісі арқылы да осындай ... ... ... ... ... ... үшін ... бағдарламада берілген
мәтіннен алынған үзінділер (сөйлемдер) орфографиялық қателермен бір парақ
қағазға жазылып, топтарға таратылып ... ... ... ... ... сөйлемдердегі қателерді тауып, сөйлемді қайта қатесіз
жазады.
«Грамматика», «Сөздік» модульдері бойынша да сабақтың мультимедиалық
бағдарламамен ... ... ... ... ... ... жұмыстар да сабақтың мақсат-міндетіне сай әдіс-тәсілдерді дұрыс
іріктеу арқылы ұйымдастырылды. Сабақтың мультимедиалық бағдарламамен
өзіндік жұмыстан кейінгі кезеңіндегі оқушылардың тілдік серіктестер
ұжымындағы өзара әрекетін ... ... ... әдіс-тәсілдерді тиімді пайдаланып ұйымдастырған жағдайда
оқушылардың тыңдалымдық, айтылымдық, оқылымдық және жазылымдық біліктерін,
сонымен қатар, лексика-грамматикалық біліктерін нәтижелі дамытуға
болатындығына көз жеткіздік.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... арқылы интерактивті оқытуды ұйымдастырудың нәтижесінде
оқушы оқу үрдісінің «енжар нысанынан» ... ... ... топтарда қазақ тілін оқытудың негізгі мақсаты – оқушыларға
сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгерту мен оқытудың түпкі нәтижесі –
оқушылардың сөйлесімдік, ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
2.3 Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында жүргізілген оқыту
эксперименті және оның ... ... ... ... ... мынадай екі
кезең бойынша жүргізілді: 1) зерттеу эксперименті; 2) ... ... ... ... ... ... жүргізудің
мақсаты мен міндеттері анықталды; республика мектептерінде сынақтан
өткізіліп жатқан қазақстандық-сингапурлық ... ... ... ... ... оқу үрдісінде қолданудың нәтижелері
талданып, сараланды; жетістіктері мен кемшіліктері анықталды; зерттеу
нәтижелеріне сүйене отырып, гуманитарлық колледждердің орыстілді
топтарындағы қазақ тілі пәнін типтік оқу ... ... ... ... ... оқытуға бағдарланған жұмыс оқу
бағдарламасы жасалып, экспериментті өткізу жоспарланды.
Эксперименттік жұмыстардың екінші кезеңінде оқыту эксперименті
ұйымдастырылып, жүргізілді; эксперименттің нәтижесінде алынған деректер
мен ... ... ... ... ... ... ... болжамның дұрыстығы дәлелденді.
Оқыту эксперименті гуманитарлық колледждердің негізгі білім базасында
қабылданған 1-курсының орыстілді топтарында жүргізілді. Гуманитарлық
колледжге негізгі білім базасында (9-сыныптан ... ... ... ... ... жалпы білім пәндері бойынша білім алады, яғни, жалпы
білім берудің жоғарғы сатысында (10-11-сыныптар) игертілуге ... ... ... ... ... ... оқу ... бар, себебі, мектепте екі жылда берілетін білім мазмұны
колледжде бір жылда, яғни, жеделдетілген курс бойынша оқытылады. ... біз ... ... ... үшін ... орыстілді
топтарына арналған қазақ тілі пәнінің типтік оқу бағдарламасына және
қазақстандық-сингапурлық жоба негізінде Ұлттық ақпараттандыру орталығында
дайындалған мультимедиалық оқыту бағдарламасының ... ... оны өз ... басшылыққа алып, қазақ тілін мультимедиалық
бағдарламаның көмегі арқылы оқытуға бағдарланған жұмыс оқу бағдарламасын
жасадық.
Біздің зерттеу жұмысымыздың негізгі мақсаты ... ... ... ... оқушыларға сөйлесім әрекетінің барлық түрлерін (тыңдалым,
оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім) бір-бірімен байланыста меңгертуде оқу
үрдісін мультимедиалық ... ... ... ... дәлелдеу болды.
Зерттеу эксперименті
Белгіленген мақсат-міндеттеріне сәйкес, зерттеу эксперименті мынадай
реттілікпен жүргізілді:
1) диагностикалық бақылау алынды;
2) республика мектептерінде жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... сараланды;
3) оқу үрдісіне қажетті қосымша дидактикалық материалдар іріктелді;
4) гуманитарлық колледждің ... ... ... қазақ тілі
пәнінің типтік оқу бағдарламасының және мультимедиалық оқыту
бағдарламасының мазмұны негізінде жұмыс оқу бағдарламасы жасалды;
5) ... ... ... ... ... ... ... дайындалған жұмыс оқу бағдарламасының негізінде қазақ тілін оқыту
сынақтан өткізілді;
7) сынақ ... ... ... ... оқу ... ... енгізіліп, оқыту үрдісін ұйымдастыруға бағыт-бағдар
алынды.;
8) гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін
мультимедиалық бағдарламалардың көмегі арқылы оқытудың әдістемесін
дайындауға ... ... ... орыстілді топтардағы қазақ тілін дәстүрлі әдістер
негізінде оқыту жағдайындағы оқушылардың тыңдалымдық, оқылымдық,
айтылымдық, жазылымдық, лексика-грамматикалық дағдылары мен ... ... ... Алынған бақылаулардың нәтижесі оқушылардың
сөйлесім әрекетінің тыңдалым, айтылым, ... ... ... ... біліктері және лексика-грамматикалық дағдылары орташа деңгейде екенін
байқатты.
Диагностикалық бақылау алынған соң, республика мектептерінде жүргізіліп
жатқан мультимедиалық оқыту бағдарламасын сынақтан ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның жетістіктері мен кемшіліктеріне талдау жасап,
орыстілді сыныптардағы қазақ тілі пәнін оқыту үрдісін мультимедиалық оқыту
бағдарламасы ... ... ... кемшіліктер мен
қарастырылмай қалған мәселелерді анықтап, сараладық; ... ... ... ... ... ... қол ... табыстар мен
жетістіктерге сүйене отырып, қазақ тілін оқытуды мультимедиалық
бағдарламаның ... ... ... алғышарттарын жасадық.
Келесі кезекте алынған диагностикалық бақылаудың, мультимедиалық оқыту
бағдарламасын сынақтан өткізудің, ... ... ... бағдарлама
негізінде ұйымдастырудың нәтижелеріне және зерттеуде қарастырылған
өзгетілді аудиторияларда қазақ тілін оқытудың, ... ... ... ... ... беру ... қолдану арқылы
ұйымдастырудың ғылыми-теориялық, әдістемелік мәселелеріне сүйене отырып,
оқыту экспериментін тиімді ұйымдастыру үшін оқу үрдісіне ... ... ... ... Атап айтқанда, оқушылардың диалог
арқылы ауызша сөйлеу біліктерін дамытып, жетілдіруге арналған оқу
жаттығуларының жүйесі және ... ... ... ... үшін қажетті оқу жағдаяттарының топтамасы әзірленді. Мұндай қосымша
дидактикалық материалдарды дайындауға соңғы мәні диалогтық мәтін ... ... ... ... түрі ... оқушылардың
коммуникативтік құзырлылықтарын дамытуда мультимедиалық бағдарламаның
мүмкіндіктерінің шектеулі екендігі себеп ... соң ... ... бағдарламасының мазмұны мен әзірленген
оқу жаттығуларының жүйесі және оқу жағдаяттарының топтамасы негізінде
гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілі пәнін оқытудың
жұмыс оқу ... ... (№ 1 ... ... оқу ... типтік оқу бағдарламасына да сүйендік.
Зерттеу экспериментінің келесі кезеңінде эксперименттік топ
оқушыларының компьютермен, ... ... ... жасау
дағдыларын қалыптастыру мақсатындағы жұмыстар жүргізілді. Бұл жұмыстардың
мазмұны оқушыларға пернетақтамен жұмыс жасай білуді меңгертуді,
мультимедиалық бағдарлама арқылы қарастырылған ... ... ... ... ... ... қамтыды.
Зерттеу экспериментінің келесі кезеңі орыстілді топтарда қазақ тілін
оқытуды ... ... оқу ... негізінде жүргізуді сынақтан
өткізуге арналды. Бұл кезеңнің өзіндік қиыншылықтары болды. Себебі,
мультимедиалық бағдарламаны сабақтың белгілі бір кезеңінде пайдалану, оны
пайдалану үшін бөлінетін ... ... ... ... бағдарлама
негізінде оқушының танымдық қызметін ұйымдастырудың түрлері, тілді
мультимедиалық бағдарламаны пайдаланып оқыту жағдайында сөйлесім әрекетін
диалог ... ... әдіс ... ... асырудың әдістері мен
тәсілдеріне қатысты көптеген мәселелер нақтылауды қажет етті. Орыстілді
топтардағы қазақ тілін оқыту үрдісін ... ... ... ... ... ... және ... құзырлылығын, оқу үрдісін технологиялық тұрғыда ұйымдастыра
білу шеберлігі мен біліктілігін талап етеді. Сондықтан, эксперименттік
жұмыстың келесі ... ... ... ... ... және
нәтижелі жүргізу мақсатында оқытушыларға арналған әдістемелік нұсқау
әзірленді. Әдістемелік нұсқауда компьютерді қолдану арқылы қазақ тілін
оқыту үрдісін ұйымдастыруға байланысты әдістемелік ұсыныстар мен ... тілі ... ... ... ... ... жұмыс оқу бағдарламасының мазмұны бойынша нақты тақырыптарды
оқытудың мақсат-міндеттеріне және ол ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне сәйкес анықталды.
Мысалы, сөйлесім әрекетінің тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым түрлерін
меңгертуде және лексика-грамматикалық дағдыларды қалыптастыруда,
оқушылардың логикалық ойлауын ... ... ... ... өте зор. ... ... ... әрекетін – тілдесімді
жүзеге асыру үшін белгілі бір нақты тілдік орта қажет. Мультимедиалық
бағдарламада ... ... мен ... ... ... бір ... ... тілдік орта» құрылуы мүмкін, бірақ бұл
«ортада» толыққанды сөйлесім әрекетін, шынайы тілдік қатынасты жүзеге
асырудың мүмкіндіктері шектеулі. ... ... ... ... ... тілдесімі жүзеге асырылады. Өзге тілді оқыту
тәжірибелерінде тілдесім әрекеті, көбінесе, оқушылардың монологын, бір-
бірімен ... және ... ... бір ... ортада (тілдік
қатынастағы серіктестер жұбы, тобы немесе ұжымы) ... ... ... ... ... осы ... мәселелерге сүйене отырып, біз
орыстілді топтардағы қазақ тілі сабақтарында мультимедиалық оқыту
бағдарламасын қолданудың кезеңдерін анықтадық.
Сабақтарда мультимедиалық ... ... ... ... ... ... ... қатысымдық әдістің негізін салған ... ... ... ... ... ... жасаудың
кезеңдеріне қатысты анықтадық.
1.Тілдік дағдыларды қалыптастыру кезеңі. ... ... ... екі ... ... лексикалық дағдыларды қалыптастыру және
грамматикалық дағдыларды ... Бұл ... ... ... ... мен жаттығулар ауызша орындалады және шартты-тілдік жаттығулар
орындалады. Бұл кезеңде оқытуда мультимедиалық бағдарлама қолданылмайды.
Зерттеу ... ... ... ... берілген
мәтін мазмұны бойынша осы ... ... ... шартты-тілдік
жаттығулардың жүйесі жасалды.
2.Тілдік дағдыларды жетілдіру кезеңі. Бұл кезеңдегі ... ... ... ... мәтінді оқиды, тыңдайды, содан соң ... ... ... ... ... ... ... кешенінің
негізінде өз бетінше оқу-танымдық қызмет атқарып, ... ... ... ... ... ... және ... бойынша дағдыларын жетілдіреді. Мультимедиалық бағдарлама сабақта
тілдік материалдармен жұмыстың осы кезеңінде қолданылады. ... ... ... ... ... ... мен
жаттығулар жүйесі осы кезеңде жүргізілуге тиісті ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңде сөйлеуді ойды беру құралы
мен қатысымдық қызмет ретінде ... ... ... Бұл ... ... ... (мәтін) жаңа жағдаяттарда, тың, күрделі тілдік
міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... бір
тілдік ортада, жұптық, топтық, ұжымдық түрде іске асырылады. Бұл кезеңде
де ... ... ... ... ... ... тілдік материалдармен жұмыс жасаудың осы кезеңінде ... ... мен ... ... жағдаяттарының топтамасы
дайындалды.
Зерттеу экспериментінің келесі кезеңінде оқыту үрдісін ұйымдастыруда
кеткен кемшіліктер, іріктелген ... ... ... ... ... ... мен тиімсіздігі талданып, сараланды, тиісті
түзетулер енгізілді.
Зерттеу экспериментінің соңғы ... ... ... ... ... ... ... ала отырып,
гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ ... ... ... ... ... оқытудың әдістемесі дайындалды. Оқыту
әдістемесін даярлауда А.Леонтьевтің ... ... ... ... қызметін олардың белсенді іс-әрекеті негізінде
ұйымдастыруды ойластырдық. Сонымен ... ... ... ... ... тілі ... ... негізгі мақсаты мен
міндеттері, қазақ тілін оқытуға қойылатын дидактикалық және ... ... ... ... ... ... оқушылардың
мультимедиалық бағдарламаның негізінде орындалатын өзіндік жұмыстары ... ... ... ... ... ... ескерілді.
Қазақ тілін оқытудағы оқытушы мен ... ... ... ... табысты, жетістікті болуы оқу ... ... ... ... ... Сол ... ... әдістемесін
дайындауда орыстілді топтарда қазақ тілін оқытудың негізгі екі мақсаты –
тілдің ... ... ... және ... құзырылылықты
қалыптастыру - қатаң ескерілді. Біз осы ... ... ... ... ... отырып, тілдің лингвистикалық құрылымын
және сөйлесім әрекетінің тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым түрлері бойынша
дағдылар мен ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру
негізінде іске асыруға болады деп шештік. Ал коммуникативтік құзырлылықты
дамытып, ... ... ... ... ... ... ... бұл үшін тілдесімге түсетін белгілі бір ... орта ... ... ... ... ... ... кезеңінде
арнайы тілдік орта ретінде құрылған тілдік серіктестер (оқушылар) тобы,
ұжымы немесе жұбында сабақ ... ... ... бір ... ... ... оқу қызметін ұйымдастыру негізінде іске
асыруды жоспарладық.
Қарастырылған мәселелерді ескере ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның көмегі арқылы
оқытудың әдістемелік үлгісін былайша анықтадық (2-кесте):
2-кесте
Гуманитарлық колледждердің ... ... ... ... ... ... арқылы оқытудың әдістемелік моделі
(үлгісі)
| ... ... ... ... |
|Негізгі ... ... ... |(коммуникативтік серіктестер |
|сипаттамалар ... ... ... ... ... ... тілдік |
| | ... ... ... ... мақсатты|Оқушыны өз бетінше білім |Алған білімдерін тілдік ... ... ... ... ... қолдана білуге |
| ... ... ... |
| ... оқу ... ... қызметінің субъектісі |
|Оқушының рөлі ... ... |– ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... | ... рөлі ... ... оқу ... сөйлеу қызметін |
| ... ... ... ... ... ... |ұйымдастырушы, кеңесші, ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... ... |Коммуникативтік сөйлеу |
|Жаңа білімді ... ... ... ... ... түрі |мен ... интерактивті |сұрақтар мен интерактивті |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қызметінің негізгі |
|Алынған білімді |мен оқу жаттығуларының ... ... ...... ... ... ... мәтінде |
| | ... ... ... |Оқушының өзіндік жұмысы |Жұптық, топтық немесе ұжымдық|
|басым түрі | ... |
| ... мен ... ... ... ... ... мен ... ... ... мен ... |оқушы мен оқушының ... ... ... жұбы) |
|негізгі |диалогына негізделген |өзара ... ... ... ... ... интерактивті |
| | ... ... ... ... ... ... ... сүйене
отырып, зерттеу жұмысының бірінші кезеңінде атқарылған жұмыстардың
барысында ... ... ... ... ... ұйымдастыру
үшін қажетті алғышарттар жасалды:
1) зерттеу эксперименті осы зерттеу жұмысында қарастырылған мәселенің
ғылыми болжамының дұрыстығын тексеруге ... ... ... жұмысының негізіне алынған теориялық қағидаларды жүзеге асыру
мүмкіндігі айқындалды;
3) ... ... 10-11 ... үшін ... ... бағдарламасын гуманитарлық колледждердің
орыстілді топтарында қазақ тілін ... ... ... ... тілі ... мультимедиалық бағдарламаны қолданудың
әдістемелік үлгісі жасалды;
5) сабақтың ... ... ... кезеңдеріне арналған
қосымша дидактикалық материалдардың – оқу жаттығулары мен ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстары мен танымдық ... ... ... ... қолданудың тиімділігі
дәлелденді;
7) мультимедиалық бағдарламада қарастырылған түрлі ... ... ... ... ... әрекетінің тыңдалым,
айтылым, оқылым, жазылым түрлері бойынша дағдыларын ... мен ... ... ... ... ... соң, ... экспериментін ұйымдастыру
жұмыстары жүргізілді. Оқыту эксперименті мынадай реттілікпен жүргізілді:
1)бастапқы бақылауды жүргізу;
2)оқыту экспериментін ... ... ... ... тілін оқыту үрдісін мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы
ұйымдастыру мен ... ... ... ... топтардағы қазақ тілі сабақтарын мультимедиалық оқыту
бағдарламасын ... ... ... жөніндегі практикалық
ұсыныстарды әзірлеу.
Оқыту экспериментіне 6 топ - 180 оқушы қатысты. ... ... ... ... ... ... ... бақылау жұмыстары
жүргізілді.
Біздің зерттеу жұмысымыздың негізгі мақсаты орыстілді ... ... ... ... ... ... барлық түрлерін (тыңдалым,
оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім) бір-бірімен байланыста ... ... ... ... көмегі арқылы ұйымдастырудың
тиімділігін дәлелдеу ... ... ... да ... ... ... бақылау жұмыстары оқушылардың ... ... ... ... дағдылары мен біліктерінің бастапқы
деңгейлерін және оқыту экспериментінен ... өсу ... ... ... ... бақылау жұмыстарының мазмұны № 2 ... ... ... тілін оқытуда қалыптастырылатын оқушылардың
тыңдалымдық дағдылары мен біліктері оқушының естіген немесе ... ... ... ... ... ... ... барлығының түсініп-қабылдауға байланысты тыңдалымдық
біліктерінің бастапқы деңгейін анықтау мақсатында «Туған жерім - Қазақстан»
мәтіні магнитофоннан дыбыстық ... ... ... ... ... осы мәтін мазмұнын қабылдап-түсіну біліктерінің деңгейлерін
анықтауға байланысты тест жұмысы алынды. Тест тапсырмалары ... ... ... ... ... негізінде дайындалды. Оқушылардың
тыңдалымдық ... мен ... ... ... ... ... ... төмендегідей нәтижені көрсетті:
|Бақылау алынған |Оқушы саны|«5» |«4» |«3» |«2» ... | | | | | |
|1 «а» (б) |30 |- |12 |14 |4 |
|1 «б» (б) |29 |- |11 |15 |3 ... ... |59 |- |23 |29 |7 ... 1 «а» (э) |31 |- |12 |15 |4 ... 1 «б» (э) |28 |- |17 |9 |2 |
|1 «е» (э) |30 |- |12 |10 |8 |
|1 «д» (э) |32 |- |10 |18 |4 ... |121 |- |51 |52 |18 ... | | | | | ... |180 |- |74 |81 |25 ... ... ... ... бастапқы деңгейін анықтау
мақсатында алынған № 1 бақылау жұмысының нәтижесі
Бақылау жұмысының қорытындысы бойынша алынған оқушылардың оқу сапасы
мен ... ... ... көрсеткіштері мынадай болды:
|Бақылау алынған топтар |Оқушы саны ... ... ... көрсеткіші|
|1 «а» (б) |30 |40 % |86,7 % |
|1 «б» (б) |29 |37,9 % |89,7 % ... ... |59 |38,9 % |88,2 % ... «а» (э) |31 |38,7 % |87,1 % ... «б» (э) |28 |60 % |92,9 % |
|1 «е» (э) |30 |40 % |73,4 % |
|1 «д» (э) |32 |31,2 % |87,5 % ... ... |121 |42,4 % |85,2 % ... |180 |40,6 % |86,7 % ... 1 ... жұмысының нәтижесінің пайыздық көрсеткіші
Алынған бақылау жұмысының нәтижесі оқушылардың мәтін мазмұнын ... ... ... мен ... деңгейінің төмен
екендігін ... ... ... ... оқытуда қалыптастырылатын тыңдалымдық
дағды мен біліктің келесі түрі – оқушылардың мәтіндегі негізгі ойды анықтай
білуі. Диагностикалық бақылаудың келесі түрі ... ... ... ... ... ... ... тексеру мақсатында жүргізілді.
Бұл үшін мәтін оқушыларға магнитофон таспасындағы дыбыстық жазба арқылы
тыңдатылды. Оқушылар ... ... ... соң, ... мәтіндегі бірнеше
сөздердің тізбегі жазылған арнайы кесінді тапсырмалар таратылды. Оқушылар
тапсырманы тыңдаған ... ... ... ... ... ... ... тұр деп тапқан сөздер мен сөз ... ... ... ... ... ... жұмысының бұл түрі бойынша оқушылардың көрсеткіші
төмендегідей болды:
|Бақылау |Оқушы ... ... ... ... негізгі |
|алынған | ... ... ... ... ... ... ... | |деңгейі жақсы ... ... ... ... |
|1 «а» (б) |30 |5 |22 |3 |
|1 «б» (б) |29 |8 |20 |1 ... |59 |13 |42 |4 ... 1 «а» |31 |4 |21 |6 ... | | | | ... 1 «б» |28 |9 |16 |3 ... | | | | |
|1 «е» (э) |30 |10 |17 |3 |
|1 «д» (э) |32 |8 |15 |9 ... |121 |31 |69 |21 ... |180 |44 |111 |25 ... ... ойды анықтау біліктерінің бастапқы деңгейін тексеруге
арналған № 2 бақылау жұмысының нәтижесі
Бұл бақылау жұмысының нәтижесі ... ... оқу ... мен
үлгірім сапасының пайыздық көрсеткіштері төмендегідей болды:
|Бақылау алынған ... ... саны | ... ... көрсеткіші|
|1 «а» (б) |30 |16,6 % |90 % |
|1 «б» (б) |29 |27,5 % |96,6 % ... ... |59 |22 % |93,3 % ... «а» (э) |31 |12,9 % |80,7 % ... «б» (э) |28 |32 % |89,3 % |
|1 «е» (э) |30 |33,3 % |90 % |
|1 «д» (э) |32 |25 % |71,9 % ... ... |121 |25,7 % |82,9 % ... |180 |23,8 % |88,1 % ... 2 ... ... ... ... ... бақылау жұмысының қорытындысы бойынша оқушылардың мәтіндегі
негізгі ойды түсінуге байланысты деңгейлерінің, ... ... ... ... ... тілін оқытуда оқушыларда қалыптастырылатын
оқылымдық дағдылардың бірі – мәтіндегі логикалық байланысты анықтай білу.
Алынған ... ... ... түрі ... ... логикалық
байланысты анықтай алу дағдыларының бастапқы деңгейін ... ... Ол үшін ... ... ... ... оқушыларға таратылып
берілді. Мәтінді оқып болған соң оқушыларға мынадай ... ... ... ... бір-бірімен байланыссыз, ретсіз, нөмірленіп
берілді, оқушылар тапсырманы абзацтардың логикалық байланысына ... ... ... ... жазу ... ... Бұл ... нәтижесі мынадай болды:
|Бақылау |Оқушы саны|Мәтіндегі |Мәтіндегі логикалық|Мәтіндегі ... | ... ... ... |логикалық |
|топтар | ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... |
| | ... | | |
|1 «а» (б) |30 |4 |20 |6 |
|1 «б» (б) |29 |7 |18 |4 ... |59 |11 |38 |10 ... 1 «а» |31 |5 |19 |7 ... | | | | ... 1 «б» |28 |8 |15 |5 ... | | | | |
|1 «е» (э) |30 |9 |17 |4 |
|1 «д» (э) |32 |4 |21 |7 ... |121 |26 |72 |23 ... |180 |37 |110 |33 ... логикалық байланысты анықтау біліктерінің бастапқы деңгейін
тексеруге ... № 3 ... ... ... ... ... ... мәтіндегі логикалық байланысты
анықтау біліктері бойынша деңгейлерінің орташа екендігін көрсетті. Бақылау
жұмысының нәтижесінің ... ... ... ... ... ... |Оқушы саны | Сапалық көрсеткіш|Үлгірім көрсеткіші|
|1 «а» (б) |30 |13,3 % |80 % |
|1 «б» (б) |29 |24,1 % |86,3 % ... ... |59 |18,7 % |83,1 % ... «а» (э) |31 |16,1 % |77,5 % ... «б» (э) |28 |28,5 % |82,2 % |
|1 «е» (э) |30 |30 % |86,7 % |
|1 «д» (э) |32 |12,5 % |78,2 % ... топтар |121 |21,7 % |81,1 % ... |180 |20,2 % |82,1 % ... 3 ... ... ... пайыздық көрсеткіші
Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда ... ... ... мен ... ... түрі – ... дағдылар мен
біліктер.
Бұдан соң осы мәтін бойынша оқушылардан диктант ... ... ... мақсаты оқушылардың орфографиялық дағдылары мен біліктерінің
бастапқы деңгейін тексеру болды. ... ... ... ... ... ... ... болды:
|Бақылау |Оқушы |Қателер саны ... ... ... | | ... | | | |
| | |0 |1 |2 |3 |
|1 «а» (б) |30 |3 |8 |14 |5 |
|1 «б» (б) |29 |3 |8 |14 |4 ... |59 |6 |16 |28 |9 ... 1 «а» (э)|31 |2 |10 |17 |2 ... 1 «б» (э)|28 |4 |9 |12 |3 |
|1 «е» (э) |30 |5 |9 |12 |4 |
|1 «д» (э) |32 |3 |10 |15 |4 ... |121 |14 |38 |56 |13 ... |180 |20 |54 |84 |22 ... ... мен біліктерінің бастапқы деңгейін анықтауға
арналған № 5 бақылау жұмысының нәтижесі
|Бақылау алынған топтар |Оқушы саны | ... ... ... «а» (б) |30 |36,6 % |80 % |
|1 «б» (б) |29 |37,9 % |86,3 % ... ... |59 |37,3 % |83,1 % ... «а» (э) |31 |38,7 % |77,5 % ... «б» (э) |28 |46,4 % |82,2 % |
|1 «е» (э) |30 |46,6 % |86,7 % |
|1 «д» (э) |32 |40,6 % |78,2 % ... ... |121 |43 % |81,1 % ... |180 |40,1 % |82,1 % ... 5 ... жұмысы нәтижесінің пайыздық көрсеткіші
Бұл бақылау жұмысының қорытындысы оқушылардың сөйлемдегі сөздерді
дұрыс байланыстыру, сөйлемде сөздің грамматикалық тұлғаларын ... ... ... ... мен біліктерінің орташа деңгейде екендігін
көрсетті.
Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытудың ... ...... ... яғни ... ... ... түсе білу
біліктерін қалыптастыру. Тілдесімге түсудегі ... ... ... ... ... ... ... мәтіннің құрылымы үнқатымдардан
(репликалар) тұратындығы белгілі. Диагностикалық бақылау жұмысының келесі
түрі ... ... ... ... ... алты үнқатымнан (реплика)
тұратын диалог мәтінін құрастыру тапсырылды. Диалогтық мәтін құрылымындағы
үнқатымдар ... ... ... ... мен ... сөйлемдердің
жұбына негізделеді. Бұл бақылау жұмысы арқылы ... ... ... ... ... ... алу және ... сөйлемге жауапты дұрыс
құрастыра білу ... мен ... ... Бақылау жұмысының
нәтижесі оқушылардың сұраулы сөйлемдердің ... бір ғана ... ... ... тұғаларын дұрыс ... ... ... қорытындысы мынадай нәтижелерді
көрсетті:
|Бақылау ... саны ... құра білу ... ... ... | | ... | | |
| | ... |орташа |төмен |
|1 «а» |30 |10 |12 |8 ... | | | | |
|1 «б» |29 |9 |11 |9 ... | | | | ... |59 |19 |23 |17 ... 1 «а» |31 |11 |10 |10 ... | | | | ... 1 «б» |28 |7 |12 |9 ... | | | | |
|1 «е» |30 |8 |12 |10 ... | | | | |
|1 «д» |32 |12 |12 |8 ... | | | | ... |121 |38 |46 |37 ... |180 |57 |69 |54 ... құра білу ... ... ... анықтауға арналған
№ 6 бақылау жұмысының нәтижесі
Бақылау нәтижесінің жалпы ... ... ... ... ... ... |Оқушы саны | Сапалық көрсеткіш|Үлгірім көрсеткіші|
|1 «а» (б) |30 |33,3 % |73,4 % |
|1 «б» (б) |29 |31 % |69 % ... ... |59 |32,1 % |71,2 % ... «а» (э) |31 |35,8 % |67,8 % ... «б» (э) |28 |25 % |67,9 % |
|1 «е» (э) |30 |26,6 % |66,7 % |
|1 «д» (э) |32 |37,8 % |75 % ... топтар |121 |31,3 % |81,1 % ... |180 |31,7 % |76,1 % ... 6 ... ... ... ... көрсеткіштері
Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда қолданылатын ... ... бірі – ... ... ... мен ... ... жазғызу. Мазмұндама, шағын шығарма, эссе, сурет бойынша ... ... ... арқылы оқушылардың сөздерді дұрыс қолдана білу,
сөздерді ... ... ... ... сөйлем құрастыра білу,
сөйлемдерді дұрыс байланыстыра білу сияқты лексика-грамматикалық ... ... ... ... ... дағдылары мен біліктері
қалыптастырылады. Соңғы бақылау ... эссе ... ... ... ... оқушылардың жоғарыда аталған дағдылары мен біліктерінің
бастапқы деңгейін тексеру болды. Бұл үшін ... ... ... ... ... сол параққа әлгі кілттік сөздерді түрлі
тұлғаларда қолдана ... ... эссе жазу ... Бұл ... ... төмендегідей нәтижені көрсетті:
|Бақылау |Оқушы саны |«5» |«4» |«3» |«2» ... | | | | | ... | | | | | |
|1 «а» (б) |30 |- |10 |15 |5 |
|1 «б» (б) |29 |- |8 |17 |4 ... |59 |- |18 |32 |9 ... 1 «а» (э)|31 |- |8 |21 |2 ... 1 «б» (э)|28 |- |9 |16 |3 |
|1 «е» (э) |30 |- |7 |19 |4 |
|1 «д» (э) |32 |- |10 |18 |4 ... |121 |- |34 |74 |13 ... |180 |- |52 |106 |22 ... ... ... ... анықтауға арналған № 7 бақылау
жұмысының нәтижесі
|Бақылау алынған ... ... саны | ... ... көрсеткіші|
|1 «а» (б) |30 |33,3 % |83,4 % |
|1 «б» (б) |29 |27,5 % |86,6 % ... ... |59 |35,4 % |85 % ... «а» (э) |31 |25,8 % |93,6 % ... «б» (э) |28 |32,1 % |89,3 % |
|1 «е» (э) |30 |23,3 % |86,7 % |
|1 «д» (э) |32 |31,2 % |87,5 % ... ... |121 |30,6 % |89,2 % ... |180 |33 % |87,1 % ... 7 ... ... ... ... ... бақылау жұмысының нәтижесі оқушылардың сөйлемде ... ... ... ... қолдана білмейтіндіктерін, сөздік қорлары тым
жұтаң екендігін, ... ... ... өте төмен екендігін
байқатты.
Келесі кезекте ... ... ... алынған мәліметтер мен
бақылау ... ... ... ... ... экспериментін
ұйымдастыру жұмыстары жүргізілді. Оқыту экспериментін жүргізу үшін алынған
топтар бақылау тобы және эксперименттік топтар болып ... 1 «а» және ... ...... ... К1 «а», К1 «б»,
1 «е», 1 «д» топтары – эксперименттік топтар. ... ... ... топтардағы оқытудың мазмұны бірдей, тек ... ... ... бақылау топтарында да, эксперименттік топтарда да қазақ
тілін оқыту мультимедиалық бағдарлама ... ... оқу ... мен
оқу жаттығуларының негізінде жүргізілді. Айырмашылық оқыту әдістемесінде:
бақылау топтарындағы ... ... ... ... ... ... ... оқыту үрдісі мультимедиалық бағдарламаның көмегі
арқылы жаңаша оқытудың өзіміз жасаған әдістемелік ... ... ... да, ... ... да сөйлесім әрекетінің
түрлерін бір-бірімен байланыста ... ... ... ... – оқылым – айтылым – жазылым – тілдесім.
Жүргізілген оқыту экспериментінің негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... бағдарламаның
көмегі арқылы оқытуға негізделген әдістеменің сөйлесім әрекетінің тыңдалым,
оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім түрлерін бір-бірімен ... ... ... ... ... ... жазылымдық,
тілдесімдік және лексика-грамматикалық дағдылары мен біліктерін жетілдіріп,
дамытудағы, сол арқылы ... ... ... тиімділігін тәжірибелік тұрғыда дәлелдеу болды.
Бақылау топтарындағы қазақ тілін оқыту мультимедиалық бағдарламада
қарастырылған ... ... ... ... ... ... ... Яғни, бұл топтарда мәтін ... ... ... ... ... әдісі, қағаздағы жазбадан ... ... ... ... ... мазмұнын меңгертуге байланысты
жұмыстар да дәстүрлі сұрақ-жауап, мәтінді ... және ... ... қарастырылған оқу жаттығуларын дәстүрлі әдіс-тәсілдер
негізінде орындау арқылы жүргізілді.
Бұл топтарда қазақ тілі бойынша берілетін ... ... ... оқытушының дәстүрлі түсіндіру, баяндау әдістері
бойынша, ал лексика-грамматикалық дағдылар мен ... ... ... ... ... ... жаттығуларды дәстүрлі
әдіс-тәсілдер арқылы орындату негізінде жүргізілді.
Оқушылардың тілдесімдік ... ... ... ... ... кезеңдерінде жүргізілетін жұмыстарды ұйымдастыру шарттары
бақылау топтарында да, эксперименттік топтарда да ... ... ... тілдік біліктерді жетілдіру кезеңдерінде ... ... ... ... және ұжымдық формаларда ұйымдастырылды. Себебі
біздің зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... мультимедиалық
бағдарламаның көмегі арқылы оқытудың тиімділігін дәлелдеу болғандықтан,
сабақтың ... ... ... ... ... ... топтарында да, эксперименттік топтарда да бірдей етіп,
теңестірдік.
Эксперименттік ... ... ... ... ... ... бекіту оқушылардың өзіндік жұмысы ... ... ... ... ... ... ... және сөздік
әдістері арқылы мәтін мазмұнымен бір мезгілде танысу мүмкіндігіне ие ... ... бір ... ... ...... есту, көрнекі-
бейнелі ойлау – көмегі арқылы қабылдау, біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... түсініп-
қабылдауды біршама жеңілдетті.
Сабақтың тілдік дағдыларды ... ... ... ... ... мәтін мазмұнын меңгеруге, мәтін
негізіндегі тыңдалымдық, айтылымдық, оқылымдық, ... және ... ... ... ... ... жаттығулар
кешенін өз бетінше орындады. Бұл ... ... ... ... ... танымдық қызметін мультимедиалық бағдарламамен өзіндік
жұмыс ... ... ... ... мен ... ... әрекеті арқылы тиімді түрде жүзеге асырылды.
Мультимедиалық бағдарламаның құрылымы «Оқылым», «Грамматика»,
«Сөздік» және ... ... ... ... ... ... (2.1) ... болатын.
«Оқылым» модулі сабақтың лексикалық тақырыбына сай ... ... ... ... Бұл ... бойынша жұмыс кезінде оқушылардың
тыңдалымдық, оқылымдық, ... және ... ... мен ... ... Модуль құрылымы «Көріңіз», «Тыңдаңыз», ... ... ... ... ... ... ... құрылымында
қарастырылған бұл іс-әрекеттерді орындау ... ... ... ... жазылым түрлерін ... ... ... ... ... мен ... оқу
жаттығулары грамматикалық білім беруге, оны ... сол ... ... ... жетілдіруге бағытталған.
«Сөздік» модулі бойынша жүргізілетін ... мен ... ... ... оны меңгертуді, сол арқылы оқушылардың лексикалық
дағдыларын жетілдіруді ... ... ... ... ... ... ... барысындағы
оқушылардың жеткен жетістіктерін, яғни, сөйлесім әрекетінің түрлері бойынша
қалыптастырылған тілдік дағдылары мен лексика-грамматикалық дағдыларының
деңгейін ... ... және ... ... ... жүргізілген бір-екі
сабақтың қысқаша мазмұнын көрсетейік (Сабақтың толық ... ... ... ... № 2 қосымшада берілді).
Гуманитарлық колледждердегі сабақтың ұзақтығы - 90 ... ... ... ... ... ... өткізілетін сабақты жоғарыда
берілген әдістемелік үлгіге сай былайша ұйымдастырдық. Бұл ... ... ... ... ... ... берілген.
«Әдебиет» тақырыбының «Оқылым» модулі бойынша өткізілген сабақ үлгісі
I. Ұйымдастыру ... Бұл ... ... ... ... ... ... сабақтың әр кезеңінде олардың атқаратын міндеттері
мен орындайтын тапсырмалары ... ... ... ... ... ... қалыптастыру кезеңі. Бұл кезеңдегі жұмыс ... ... ... ... көмегі арқылы танысуға
дайындық түрінде ұйымдастырылды. Сұрақ-жауап түріндегі ... ... ... ... «Әдебиет» тақырыбының төңірегінде
және «Шешендік өнер» мәтінінің мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... жаттығулар арқылы оқушыларда
мәтіннің не жайында екендігі туралы бастапқы ұғым-түсініктер пайда болып,
мәтін ... ... және ... жұмыс жасауға қажетті алғашқы тілдік
дағдыларды (лексикалық, айтылымдық, тыңдалымдық дағдылар) ... ... ... ... жетілдіру кезеңі. Бұл кезеңдегі оқушылардың оқу
әрекеті олардың мультимедиалық бағдарламаның ... ... ... ... мен оқушының өзара интерактивті әрекеті ретінде
ұйымдастырылды. ... ... ... түріне кіріспес бұрын, оқушыларға
жұмыстың мақсаты, орындау тәртібі жайлы қысқаша нұсқау ... ... ... ... ... «Көріңіз» нұсқаулығы
арқылы мәтін ... ... ... ... ... ... ... мәтін де диктордың құлаққа жағымды әдемі
даусымен ... Бұл ... ... оқушылар мәтін мазмұнымен көру ... ... ... ... ... арқылы оқушы мәтінді әрі диктордың даусы
арқылы тыңдап, әрі, ... бір ... ... ... ... диктордың даусына ілесіп, іштей қайталап оқып отырды.
Мультимедиалық ... ... ... ... ... оқушылар
мәтін мазмұнын 1) көру – тыңдау арқылы; 2) ... – оқу ... ... Яғни ... ... түсініп-қабылдау аудио-визуалды әдіс арқылы
жүзеге асырылды. Жалпы, тыңдалымға ... ... ... ... аудио-визуалды әдістің маңызы өте зор, бұл әдіс тыңдаумен бірге
көрнекі-бейнелі ойлауды дамытуға ... Сол ... ... ... ... ... ... отырған мәтіннің мазмұнын
көрнекі-бейнелі ойлаудың ... ... тез әрі оңай ... және ... нұсқаулықтарымен жұмыс барысында оқушылардың
тыңдалымдық және оқылымдық дағдылары жетілдіріліп, көрнекі-бейнелі ... ... жаз» ... ... оқушылар мәтінді дыбыстық жазба
арқылы қайтадан тыңдап, содан соң мәтінді өздері ... ... ... өздерінің оқуын тыңдап, диктордың оқуымен салыстырып, ... ... ... ... ... жұмысты орындады.
«Тапсырмалар» нұсқаулығымен жұмыс барысында оқушылар мәтін мазмұнын
бекітуге, ... ... ... және ... ... ... ... байланысты берілген оқу жаттығуларының
кешенін орындады. Осы модульде берілген жаттығулар кешенін орындау арқылы
оқушылардың сабақтың ... ... ... жұмыстар үшін қажетті
тілдік дағдылары жетілдірілді.
IV. Тілдік біліктерді дамыту кезеңі. Бұл кезеңдегі оқушылардың оқу ... ... ... тобындағы өзара интерактивті әрекеті негізінде
ұйымдастырылды. Оқушылар ... ... ... ... бірнеше тілдік
серіктестер тобына ... Бұл ... оқу ... ... ... мультимедиалық бағдарламамен өзіндік жұмысы кезінде
қалыптасқан тілдік дағдыларын олардың ... ... ... ... ... ... Осы ... жету үшін тілдік серіктестер
топтарына мынадай проблемалық жаттығулар мен тапсырмаларды ...... ... ойды ... ... ... Бұл ... үшін топқа мәтін мазмұнына байланысты кілттік сөздер жазылған ... ... ... ... ... мәтіндегі негізгі ойды анықтап тұр
деп тапқан сөздерді белгілеу арқылы белгілі бір ... ... ... ... оны ... бір ... түсіндіруі керек.
2-топқа – мәтіндегі логикалық байланысты анықтауға байланысты жұмыс. Бұл
тапсырманы ... үшін ... ... ... ... байланыссыз
орналастырылып берілді. Оқушылар топта ақылдаса отырып, логикалық
байланысты ... бір ... ... оны бір ... ... керек.
3-топқа – мәтінге жоспар құруға байланысты жұмыс. Оқушылар топта ақылдаса
отырып, жоспар ... оны бір ... ... ...... ... мен ... нөмірленіп берілген тақырыпшаларды
сәйкестендіруге байланысты жұмыс. Бұл ... ... ... ... (абзацтарға) бөлініп, әр бөлік нөмірленіп берілді және бұдан
бөлек бірнеше ... ... саны ... ... ... ... берілді, ол тақырыпшалар мәтіннің ... ... емес ... ... ... ... ... отырып, мәтін
бөліктерінің мазмұнына сәйкес келетін тақырыпшаны анықтап, оны бір ... ... ... ... ... ... ... біліктері дамиды; 2)топтағы талқылау барысында, оқытушы мен
оқушының ... ... ... ... және ... ... тілдесімдік біліктері дамып, коммуникативтік ... ... ... ... Бұл кезеңде оқушылардың өздерінің оқу міндеттерін
орындау деңгейін, оқу ... ... ... ... байланысты
рефлексиялық іс-әрекеті жүзеге асырылды. Оқу үрдісін ... ... ... ... ... ... орны ерекше. «Рефлексия» сөзі латын тілінен аударғанда «reflexio –
артқа қарау» дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... пен оның ... өзіндік талдау жасаумен
байланысты ұғынылады. Орыстілді топтарда қазақ ... ... ... арқылы оқыту үрдісінде оқушылардың тілдесімдік және
коммуникативтік ... ... ... білімді өздігінше іздеп
табу тәсілдерін меңгеруін және өзін-өзі дамытуын ... ... ... ... ... ... ... емес. Сондықтан қазақ тілін оқытуда әр
сабақтан соң ... ... ... ... ... өте зор. Сабақтың қорытынды кезеңіндегі оқушылардың рефлексиялық іс-
әрекетін дұрыс ұйымдастыру олардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... оқушылардың көкейіндегісі мен
қажеттіліктері, олар үшін қиындық келтірген мәселелер, ... ... ... оқу ... ... ... ... мен әдістерге қалай
қарайтындықтары жөнінде мол ақпарат алуға болады. Мұндай ақпараттың ... де, ... үшін де ... зор: ... өзінің оқу іс-әрекетіне талдау
жасап, бағалайды; ... ... ... оқушының оқу қызметін
ұйымдастыру үрдісіне қажетті түзетулер енгізе алады.
Сабақтардың қорытынды кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... ... модулі бойынша жүргізілген сабақ та осы үлгі бойынша
ұйымдастырылды. Әр модуль («Оқылым», «Грамматика», ... ... ... ... тілдік дағдыларды қалыптастыру және тілдік
біліктерді жетілдіру ... ... ... ... ... бұл кезеңдердегі оқу мақсатының модуль
мазмұнына байланысты болуын ескердік. Мысалы, «Оқылым» модулінің ... ... ... оқу ... және ... ... ... жұмыстарды орындау негізінде оқушылардың тыңдалымдық, оқылымдық
дағдылары мен біліктерін қалыптастыру болғандықтан, сабақтың ... ... ... ... ... ... де ... байланысты болды. Басқаша ... ... ... әрі ... жетілдіру нақты тілдік ортадағы (тілдік серіктестер
тобы, жұбы, ұжымы) ... ... ... ... жүзеге
асырылды.
Ал «Грамматика» модулі бойынша сабақтың тілдік біліктерді жетілдіру
кезеңінде ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... барысында олардың грамматикалық дағдылары ... ... ... ... ... модулі бойынша жүргізілген сабақтың қысқаша ... ... және ... ... «Грамматика» модулі бойынша өткізілген
сабақ үлгісі
«Грамматика»модулі жоғарыда айтып өткеніміздей, ... ... және ол ... ... ... ... ... негізінде бекітуді,
сол арқылы грамматикалық дағдыларды қалыптастырып, ... ... ... және қалалар» тақырыбы бойынша «Алматы қаласы – мәдениет
және ... ... ... берілген.
I. Ұйымдастыру кезеңі. Бұл кезеңде сабақтың тақырыбы, мақсат-міндеттері
оқушыларға таныстырылып, сабақтың әр кезеңінде олардың атқаратын ... ... ... ... ... ... таратылды.
II. Тілдік дағдыларды қалыптастыру кезеңі. Бұл кезеңдегі ... ... ... ... ... ... грамматикалық білімді
өз бетінше меңгеруге, алған грамматикалық білімді бекітуге ... ... ... ... ұйымдастырылды. «Астана және
қалалар» тақырыбы ... ... ... ... құрмалас сөйлем,
оның түрлері ... ... ... ... және оны меңгертуге
арналған жаттығулар мен тапсырмалар жүйесі берілген. Тілдік ... ... ... ... және оның түрлері, Алматы
қаласы, мәдениет тақырыптарының төңірегіндегі ... ... ... ... Жаттығулар сұрақ-жауап әдісі арқылы
орындалды. Бұл жұмыстың кезінде оқушылар сөйлем ... оның ... ... ... ... ... ... нәрселерін еске түсіріп,
оқытушының сұрағына жауап беру барысында қажетті тілдік ... ... Бұл ... әрі ... ... ... ... мультимедиалық
бағдарламамен өз бетінше жұмыс жасауы үшін мотивация тудырып, оқушы мен
компьютердің өзара интерактивті әрекетін жеңілдетті.
III. ... ... ... ... Бұл ... оқушылардың оқу
әрекеті олардың мультимедиалық бағдарламаның «Грамматика» модулімен өзіндік
жұмысы, компьютер мен оқушының ... ... ... ретінде
ұйымдастырылды. Модульдегі әрбір жұмыс түріне кіріспес ... ... ... ... ... ... қысқаша нұсқау берілді.
Оқушылар ең ... ... ... ... ... ... Бұл ... жұмыс барысында оқушылар
құрмалас сөйлем, оның түрлері жайлы грамматикалық білімді өз ... ... ... ... грамматикалық білім мазмұны
бір мезетте бірнеше тәсіл – сызба, диктордың даусы, анимация, ... ... ... ... оны тез ... соң ... ... құрылымындағы «Тапсырмалар» нұсқаулығымен
жұмыс жасады. Бұл нұсқаулық бойынша жұмыс барысында құрмалас сөйлем, оның
жасалуы мен ... ... ... ... ... ... ... жаттығулар кешені орындалды. «Тапсырмаларда» салалас
құрмалас сөйлемді анықтауға; көп ... ... ... ... ... ... сөйлемді толықтыруға; берілген жай сөйлемдерден салалас
құрмалас сөйлем ... бір ... ғана ... ... құрмалас
сөйлемді аяқтауға; құрмалас сөйлемді жай сөйлемдерге айналдыруға байланысты
бірнеше жаттығулар ... ... ... ... жұмыс
барысындағы компьютер мен оқушының өзара интерактивті ... ... ... кезінде нәтиженің дұрыс-бұрыстығын өзі тексереді; дұрыс
болмаса қайта орындауға мүмкіндік ала алады; ... ... ... ... қайта жұмыс жасай алады; дұрыс орындаса, компьютер
тарапынан «мақтау» болады) оқушылардың жетістікке ... ... ... ... ... ... ... бағдарламада
қарастырылған бұл жаттығулар ... ... ... ... ... мен оның жасалуына қатысты грамматикалық дағдылары ... ... ... тез ... ... ... ... дамыту кезеңі. Бұл кезеңдегі оқушылардың оқу қызметі
олардың тілдік ... ... ... интерактивті әрекеті негізінде
ұйымдастырылды. Оқушылар топтағы оқушы санына қарай ... ... ... ... Бұл ... оқу қызметін ұйымдастырудың
мақсаты оқушылардың мультимедиалық бағдарламамен ... ... ... ... дағдыларын олардың ... ... ... ... ... ... Осы мақсатқа жету үшін тілдік
серіктестер топтары ... ... ... мен ... «Алматы қаласы – мәдениет және ... ... ... ... ... ... (репликалар) тұратын диалог мәтінін
құрастыруға байланысты тапсырмамен ... ... ... құрастырудың шарты
– үнқатымның сұраулы сөйлемі жай сөйлем де, оған берілетін ... ... ... ... ... ... Бұл тапсырманы орындау үшін үлгі
берілді. Оқушылар тапсырманы топ ішінде жұптасып орындады. Соңынан әр ... ... ... ... ... ойын ... ... «Алатау» өлеңінің мәтіні беріліп, мынадай жұмыстарды орындау
тапсырылды:
1) Осы ... ... ... қаласы – мәдениет және қаржы орталығы»
мәтінінің мазмұнымен ... ... ... ... ... Өлең ... мазмұны бойынша бірнеше салалас құрмалас сөйлем
құрастырыңыздар. Оқушылар ... ... ... ... ... болған
соң, екі оқушы тапсырма бойынша сөйледі.
3-топ мынадай тапсырма бойынша жұмыс жасады: «Алматы қаласында «Алматы
қаласы – мәдениет және ... ... ... айтылмай қалған қандай
көрікті орындар, мәдениет ошақтары, сәулетті ғимараттар, т.б. бар ... ... ... ... ... ... болған
соң, дайындаған жауаптары бойынша бір оқушы сөйледі.
4-топ мынадай тапсырма бойынша жұмыс жасады: «Алматы мен ... ... ... ... сипаттама жасаңыздар. Сипаттамада
салалас құрмалас сөйлемдердің түрлерін қолдануға ... ... ... ... ... болған соң, дайындаған жауаптары бойынша
бір оқушы сөйледі.
Бұл ... ... ... тобында талқылау, пікір алмасу,
бір шешімге келу арқылы ... ... ... ... мен ... туғызып, соның нәтижесінде тілдесімдік,
сөйлесімдік біліктері дамып, коммуникативтік құзырлылықтары қалыптасты.
V. Қорытынды кезең. Бұл ... ... ... оқу ... ... оқу ... орындалу деңгейін талдауға байланысты
рефлексиялық іс-әрекеті жүзеге асырылды. ... ... ... ... ... ... өзінің оқу қызметіне байланысты іс-
әрекеттеріне, жалпы оқыту үрдісінің ұйымдастырылу барысына талдау ... ... ... ... алу ... ... «Жетістіктерді тексеру» модульдері бойынша жүргізілген
сабақтар да осыдай ... ... (Бұл ... бойынша
жүргізілген сабақтың жоспарлары да № 2 қосымшада ... ... ... соң, ... ... ... ... жұмыстары қайтадан алынды. Оқушылардың ... ... ... ... біліктерінің өсу деңгейін анықтау
мақсатында «Қазақстанның табиғаты» ... ... ... ... ... осы ... ... қаншалықты деңгейде түсінгендігін
анықтауға байланысты тест жұмысы алынды. Тест тапсырмалары бастапқыдағыдай
мәтін мазмұны бойынша іріктелген ... ... ... дайындалды.
Оқушылардың мәтін мазмұнын түсініп, қабылдауға байланысты дағдылары ... өсу ... ... ... ... ... нәтижені көрсетті:
|Бақылау алынған |Оқушы саны|«5» |«4» |«3» |«2» ... | | | | | |
|1 «а» (б) |30 |2 |14 |12 |2 |
|1 «б» (б) |29 |3 |11 |11 |4 ... ... |59 |5 |25 |23 |6 ... 1 «а» (э) |31 |8 |17 |6 |- ... 1 «б» (э) |28 |7 |15 |6 |- |
|1 «е» (э) |30 |8 |14 |7 |1 |
|1 «д» (э) |32 |10 |12 |10 |- ... |121 |33 |58 |29 |1 ... | | | | | ... |180 |38 |83 |52 |7 ... ... ... ... өсу ... анықтау
мақсатында алынған № 1 бақылау жұмысының нәтижесі
Бақылау жұмысының нәтижесі бойынша ... ... мен ... ... ... ... мен біліктері бойынша оқу
сапасы мен ... ... ... ... ... болды:
|Бақылау алынған топтар |Оқушы саны |Оқу сапасы ... ... |
|1 «а» (б) |30 |53,3 % |93,4 % |
|1 «б» (б) |29 |61,3 % |86,6 % ... ... |59 |57,3 % |90 % ... | | | ... «а» (э) |31 |80,6 % |100 % ... «б» (э) |28 |78,5 % |100 % |
|1 «е» (э) |30 |73,3 % |96,7 % |
|1 «д» (э) |32 |68,7 % |100 % ... ... |75,2 % |99,7 % ... | | | ... |180 |66,2 % |94,8 % ... 1 ... ... нәтижесінің пайыздық көрсеткіші
Алынған бақылау жұмысының нәтижесі оқушылардың ... ... ... ... ... мен ... ... өскендігін
көрсетті. Бұл өсу деңгейін мына диаграмма арқылы көруге болады:
Эксперименттік ... ... ... мазмұнын түсініп-
қабылдауға байланысты біліктерінің деңгейінің өсу ... ... ... ... бір ... ... ... көмегі арқылы
(есту, көру, көрнекі-бейнелі ойлау) қабылдау оқушының мәтін
мазмұнын түсініп-қабылдауын едәуір жеңілдетеді;
2) мультимедиалық бағдарлама мазмұнында ... ... ... ... орындау барысында мәтін компьютер
мониторындағы жазба түрінде, ... ... ... және
видеоқатардың сүйемелдеуімен бірнеше ... ... ... ... мәрте көзбен көру арқылы оқу, құлақпен
есту арқылы тыңдаудың нәтижесінде мәтін мазмұны оқушылардың
есінде ... ... ... ... түрі оқушылардың мәтіндегі ... ... алу ... өсу ... тексеру мақсатында жүргізілді. Бұл
үшін бастапқыдағыдай мәтін оқушыларға қағаздағы ... ... ... ... ... ... көру арқылы оқып ... соң, ... ... алынып, оларға мәтіндегі бірнеше сөздердің тізбегі жазылған
арнайы кесінді тапсырмалар таратылды. ... ... ... мәтін
мазмұнына сүйене отырып, мәтіндегі негізгі ойды анықтап тұр деп ... ... ... ... ... ... ... жұмысының бұл түрі
бойынша оқушылардың көрсеткіші төмендегідей болды:
|Бақылау |Оқушы саны|Мәтіндегі негізгі|Мәтіндегі негізгі ... ... ... | ... ... ... ... |ойды анықтау |
|топтар | ... ... ... ... ... ... |
|1 «а» (б) |30 |10 |19 |1 |
|1 «б» (б) |29 |9 |19 |1 ... |59 |19 |38 |2 ... (э) |31 |16 |13 |1 ... (э) |28 |15 |13 |- |
|1 «е» (э) |30 |18 |11 |1 |
|1 «д» (э) |32 |17 |15 |- ... |121 |66 |52 |2 ... |180 |85 |90 |4 ... ... ойды ... ... өсу деңгейін тексеруге арналған
№ 2 бақылау ... ... ... ... ... саны | ... көрсеткіш|Үлгірім көрсеткіші|
|1 «а» (б) |30 |33,3 % |96,7 % |
|1 «б» (б) |29 |31 % |96,6 % ... ... |59 |32,1 % |96,6 % ... «а» (э) |31 |51,6 % |96,8 % ... «б» (э) |28 |53,5 % |100 % |
|1 «е» (э) |30 |60 % |96,7 % |
|1 «д» (э) |32 |53,1 % |100 % ... ... |121 |54,5 % |98,3 % ... |180 |43,3 % |97,4 % ... 2 ... ... ... ... ... ... жұмысының қорытындысы бойынша оқушылардың мәтіндегі
негізгі ойды ... ... ... деңгейлерінің өскендігі
анықталды. Өсудің бұл деңгейін мына диаграмма арқылы көруге ... ... ... ... ... алу ... ... тексеру мақсатындағы бақылау жұмысы да бастапқыдағыдай
әдіспен жүргізілді. Оқушылар мәтінді ... ... ... ... бір-
бірімен байланыссыз, ретсіз, нөмірленіп берілген мәтіндегі абзацтардың
логикалық байланысына қарай реттілігін жауап ... ... ... Бұл ... жұмысының нәтижесін төмендегі кестеден көруге болады:
|Бақылау ... ... ... |Мәтіндегі |
|алынған топтар|саны ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
|1 «а» (б) |30 |10 |17 |3 |
|1 «б» (б) |29 |11 |16 |2 ... |59 |21 |33 |5 ... 1 «а» (э) |31 |18 |12 |1 ... 1 «б» (э) |28 |16 |11 |1 |
|1 «е» (э) |30 |18 |12 |- |
|1 «д» (э) |32 |20 |12 |- ... |121 |72 |47 |2 ... |180 |93 |80 |7 ... ... ... ... ... өсу деңгейін тексеруге
арналған № 3 бақылау жұмысының нәтижесі
Алынған бақылау жұмысы оқушылардың мәтіндегі ... ... ... біршама өскендігін байқатты. Бұл өсу деңгейі мынадай
пайыздық көрсеткіштерді көрсетті:
|Бақылау алынған топтар |Оқушы саны | ... ... ... «а» (б) |30 |33,3 % |90 % |
|1 «б» (б) |29 |37,9 % |92,8 % ... ... |59 |35,6 % |91,4% ... «а» (э) |31 |58 % |96,8 % ... «б» (э) |28 |57,1 % |96,5 % |
|1 «е» (э) |30 |60 % |100 % |
|1 «д» (э) |32 |62,5 % |100 % ... ... |121 |59,4% |98,3 % ... |180 |47,5 % |94,8 % ... 3 ... ... ... пайыздық көрсеткіші
Бақылау жұмысы нәтижесінің пайыздық көрсеткіші оқушылардың мәтіндегі
логикалық ... ... ... ... ... ... өскендігін көрсетті:
Келесі бақылау (диктант) жұмысы оқушылардың орфографиялық дағдылары
мен біліктерінің, яғни, жазылымдық дағдылары мен біліктерінің өсу ... ... ... ... ... ... ... диктант
жұмысының нәтижесі мынадай болды:
|Бақылау |Оқушы |Қателер саны ... ... ... | | ... | | | |
| | |0 |1 |2 |3 |
|1 «а» |30 |8 |10 |7 |5 |
|1 «б» |29 |7 |8 |10 |4 ... |59 |15 |18 |17 |9 ... 1 «а» |31 |6 |17 |6 |2 ... 1 «б» |28 |8 |11 |6 |3 |
|1 «е» |30 |5 |16 |5 |4 |
|1 «д» |32 |6 |12 |10 |4 ... |121 |25 |56 |27 |13 ... |180 |40 |74 |44 |22 ... ... мен ... өсу ... ... ...
5 бақылау жұмысының нәтижесі
|Бақылау алынған топтар ... саны | ... ... ... «а» (б) |30 |60 % |83,4 % |
|1 «б» (б) |29 |51,7 % |86,3 % ... ... |59 |55,8 % |84,8 % ... «а» (э) |31 |74,2 % |93,6 % ... «б» (э) |28 |67,8 % |89,3 % |
|1 «е» (э) |30 |70 % |86,7 % |
|1 «д» (э) |32 |56,2 % |87,5 % ... ... |121 |67 % |89,2 % ... |180 |61,4 % |87 % ... 5 ... жұмысы нәтижесінің пайыздық көрсеткіші
Бұл бақылау жұмысының қорытындысы оқушылардың сөйлемдегі сөздерді
дұрыс байланыстыру, ... ... ... ... ... ... ... дағдылары мен біліктерінің бақылау топтарында да,
эксперименттік топтарда да ... ... ... Өсу ... мынадай
болды:
Бақылау жұмысының келесі түрі бойынша оқушыларға берілген мәтін
мазмұны негізінде сегіз ... ... ... диалог мәтінін
құрастыру тапсырылды. Бақылаудың қорытындысы мынадай нәтижелерді көрсетті:
| ... саны ... құра білу ... ... |
|Бақылау | | ... | | ... | | |
| | ... |орташа ... |
|1 «а» |30 |14 |12 |4 ... | | | | |
|1 «б» |29 |12 |12 |5 ... | | | | ... |59 |26 |24 |9 ... 1 «а» |31 |19 |10 |3 ... | | | | ... 1 «б» |28 |15 |11 |2 ... | | | | |
|1 «е» |30 |17 |12 |1 ... | | | | |
|1 «д» |32 |18 |12 |2 ... | | | | ... |121 |69 |45 |7 ... |180 |57 |69 |54 ... ... білу біліктерінің өсу деңгейін анықтауға арналған № 6
бақылау жұмысының нәтижесі
|Бақылау алынған ... ... саны | ... ... ... «а» (б) |30 |46,6 % |86,7 % |
|1 «б» (б) |29 |41,3 % |82,8 % ... топтары |59 |43,9 % |84,7 % ... «а» (э) |31 |61,2 % |90,6 % ... «б» (э) |28 |53,5 % |92,9 % |
|1 «е» (э) |30 |56,6 % |96,7 % |
|1 «д» (э) |32 |56,2 % |93,8 % ... ... |121 |56,8 % |93,5 % ... |180 |50,3 % |89,1 % ... 6 бақылау жұмысы нәтижесінің пайыздық көрсеткіштері
Бақылау нәтижесінің жалпы пайыздық көрсеткіші ... ... ... диалог құрастыра алу біліктерінің біршама өскендігін
байқатты, өсу деңгейі эксперименттік топтарда жоғары болды:
Оқушылардың шығармашылық біліктерінің өсу ... ... ... ... ... да ... ... деңгейлерімен
салыстырғанда сөздік ... ... ... ... сөздер мен сөз тұлғаларын сөйлем ішінде дұрыс қолдана білуге
қатысты лексика-грамматикалық ... мен ... ... ... |Оқушы саны |«5» |«4» |«3» |«2» ... | | | | | ... | | | | | |
|1 «а» (б) |30 |- |12 |15 |3 |
|1 «б» (б) |29 |- |14 |13 |2 ... |59 |- |26 |28 |5 ... 1 «а» (э)|31 |3 |14 |13 |1 ... 1 «б» (э)|28 |2 |15 |10 |1 |
|1 «е» (э) |30 |1 |16 |11 |2 |
|1 «д» (э) |32 |4 |15 |12 |1 ... |121 |10 |60 |46 |5 ... |180 |10 |86 |74 |10 ... ... өсу ... ... арналған № 7 бақылау
жұмысының нәтижесі
|Бақылау алынған топтар |Оқушы саны | Сапалық көрсеткіш|Үлгірім ... «а» (б) |30 |40 % |90 % |
|1 «б» (б) |29 |48,2 % |93,2 % ... ... |59 |44,1 % |91,6 % ... «а» (э) |31 |54,8 % |96,8 % ... «б» (э) |28 |60,7 % |96,5 % |
|1 «е» (э) |30 |56,6 % |93,4 % |
|1 «д» (э) |32 |59,3 % |96,9 % ... ... |121 |57,8 % |95,9 % ... |180 |50,9 % |93,7 % ... 7 ... ... ... пайыздық көрсеткіші
Оқушылардың шығармашылық біліктерінің деңгейі де бастапқы деңгеймен
салыстырғанда, едәуір өсті:
Алынған бақылау жұмыстарының барлығы ... ... ... оқылымдық, айтылымдық, жазылымдық, тілдесімдік,
лексика-грамматикалық дағдылары мен біліктерінің ... ... ... салыстырғанда біршама өскендігін байқатты және бұл
өсу бақылау топтарымен салыстырғанда да әлдеқайда жоғары деңгейді ... ... және ... ... ... барлық бақылау
жұмыстарының бақылау топтары мен ... ... ... ... деңгейлерінің жалпы көрінісін мына кестеден көруге болады:
|Алын |Тексерілген |Экспери ... |Өсу ... ... | ... ... ... ... | ... | ... ... мен |ке ... |тен ... | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... № | | | | | | |
| ... ... |
Б.т. |
Э.т. |
Б.т. |
Э.т. |
Э.т. – Б.т.
| |№ 1 |Мәтін мазмұнын түсініп-қабылдау |
38,9
% |
42,4
% |
57,3
% |
75,2
% |
18,4 %
|
32,8 % ... % | |№ 2 ... ... ойды ... |22 % ... ... ... |10,1 % |28,8 % |18,7 % | |№ 3 |Мәтіндегі логикалық байланысты ... ... ... ... |
59,4
% |
16,9 % |
37,7 % |
20,8 % | |№ 4 |Орфография
лық дағды мен білік |37 % ... ... ... |6,7 % |32,5 % |25,8 % | |№ 5 ... ... ... |37,3
% |43 % |55,8
% |67
% |18,5 % |24 % |15,5 % | |№ 6 ... ... білу ... |31,3
% |43,9
% |56,8
% |11,8 % |25,5 % |13,7 % | |№ 7 |Шығармашы
лық білік |35,4
% |30,6
% |44,1
% ... |8,7 % |27,2 % |18,5 % | ... ... ... ... ... мен қорытындылары
орыстілді топтарда қазақ тілін мультимедиалық ... ... ... ... ... ... ... түрлерін бір-бірімен
байланыста меңгертудегі тиімділігін дәлелдеді.
Эксперименттік топтардағы оқушылардың сабаққа ... ... ... ... ... ... мен
белсенділіктері де – бұған ... ... ... ... ... ... колледждердің
орыстілді топтарында қазақ тілін оқытуда ... ... ... ... әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста меңгертудің тиімді әдіс-
тәсілдерін іздестіруден туындады.
Біріншіден, қазақ тілін ... ... ... меңгертудің тиімді әдіс-
тәсілдерін іздестірген себебіміз: колледжге негізгі білім (9 ... ... ... ... ... жылында жалпы білім пәндері
бойынша жеделдетілген ... ... ... ... екі ... жалпы білім мазмұны бойынша колледж оқушылары бір ғана жыл ... ... ... ... ... ... оқушылардың қазақ тілі бойынша
коммуникативтік және тілдік құзырлылықтарын ... ... ... болды.
Екіншіден, орыстілді топтарда (аудиторияларда, сыныптарда) қазақ тілін
оқытудың мәселелеріне арналған әдістемелік зерттеулерде қазақ тілін оқылым
әрекеті арқылы оқыту; қазақ тілін ... ... ... оқыту; қазақ тілін
жазылым әрекеті арқылы оқыту; қазақ тілін тыңдалым ... ... ... ... ... ... Қазақ тілін оқытуда компьютерді
қолдануға арналған ... де ... ... ... тар шеңберде қарастырды
(«ЭЕМ арқылы орфографияны оқыту» – Г.М.Бектұрова, «Қазақ тілін ... ... ... - ... т.б.).
Ал қазіргі заманғы өзгетілдік білім берудің ... ... ... ... ... ... кешенділік принциптері
көп айтылып жүр. Қазақ тіл ғылымындағы тілдік ... ... ... ... да өз ... бұл ... айрықша тоқталған.
Өзгетілдік білім беруде бүгінгі күні өзекті болып отырған бұл ... ... ... ... құзырлылықты дұрыс қалыптастыру үшін
сөйлесім әрекетінің түрлерін (тыңдалым, оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім)
бір-бірімен байланыста, кешенді ... ... ... ... ... ... ... орыстілді топтарында қазақ тілін
оқытуда оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста,
кешенді ... ... ... ... ... ... ... арқылы тиімді жүзеге асыруға болатындығын ғылыми-
практикалық тұрғыда негіздеуге тырыстық.
Үшіншіден, қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... (іс-әрекет теориясы – А.Леонтьев), өзіндік жұмысы,
топтағы, ұжымдағы, жұптағы белсенді ... ... ... ... ... мен ... субъект-субъектаралық қарым-қатынасы негізінде
ұйымдастырған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... тілін оқытуды мультимедиалық бағдарламаның көмегі
арқылы ұйымдастыру дидактиканың қазіргі заманғы талаптарына да сай келеді:
сабақтың ... ... ... кезеңдеріндегі мультимедиалық
бағдарламамен интерактивті өзара әрекеті барысында оқушылардың ... ал ... ... серіктестер тобы, жұбы, ұжымындағы оқушы мен
оқушының өзара ... ... ... ... ... ... асырылады.
Осы айтылған мәселелерге және оқытуда сандық интерактивтік
мультимедиалық ... беру ... ... психологиялық және
педагогикалық негіздеріне сүйене отырып, қазақ тілін ... ... ... ... ұйымдастыру арқылы қысқа уақыт
ішінде қарқынды оқытуды; сөйлесім әрекетінің түрлерін кешенді меңгертуді;
оқушылардың мультимедиалық ... ... ... кезіндегі белсенді,
интерактивті әрекеті мен тілдік серіктестер тобындағы
(жұбы, ұжымындағы) интерактивті өзара әрекеті арқылы олардың оқу-танымдық
қызметін тиімді түрде ... ... ... ... деп ... ... ... нәтижелері гуманитарлық
колледждердің орыстілді топтарында оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін
бір-бірімен байланыста ... ... ... оқыту үрдісін сандық
интерактивті мультимедиалық білім беру ... ... ... ... көрсетті. Мұны орыстілді топтардағы қазақ тілін
оқыту үрдісін сандық интерактивті мультимедиалық білім беру қорларының бірі
ретіндегі мультимедиалық ... ... ... арқылы ұйымдастыруға
негізделген эксперименттік оқытудың нәтижелері толық дәлелдеп отыр.
Мультимедиалық ... ... ... ... әрекетінің
тыңдалым, оқылым, айтылым, жазылым түрлері бойынша тілдесім үшін ... ... мен ... ... қысқа уақыт
ішінде тиімді меңгертуге болатындығы тәжірибелік тұрғыда негізделді.
Эксперименттік топ оқушыларының мультимедиалық бағдарламамен ... ... ... мәтін мазмұнын түсініп-қабылдау, мәтіндегі негізгі
ойды анықтау, ... ... ... ... анықтауға қатысты
тыңдалымдық және оқылымдық дағдылары; ... ... ... ... сөйлемді сөз екпінін, ой екпінін сақтап, дұрыс ырғақпен, интонациямен
оқуға байланысты айтылымдық дағдылары; ... ... ... жазуға
байланысты жазылымдық дағдылары; сөз мағынасын дұрыс ... ... ... ... дұрыс қолдануға байланысты лексикалық дағдылары;
сөз бен сөзді дұрыс байланыстыру, сөздің ... ... ... ... сөйлем құрастыра білуге байланысты грамматикалық ... ... ... тілдік дағдыларды жетілдіру кезеңіндегі мультимедиалық
бағдарламамен өзіндік жұмысы барысында оқушылар көп нәрсеге қол жеткізді:
қысқа ... ... ... оқылымдық, айтылымдық, жазылымдық, лексика-
грамматикалық дағдылары қалыптасты; өзін оқу ... ... ... оқу ... ... ... психологиялық ахуалдың
арқасында еркіндікті сезінді (компьютер ұрыспайды; айқайламайды; білмей
қалса, журналға бірден екі ... ... ... қарауға болады;
тапсырманы дұрыс ... ... ... ... оқытушыдан,
жолдастарынан көмек сұрауға болады; т.б.). ... ... ... ... ... үшін ... ... – тілдік біліктерді
дамыту кезеңінде жұмыс жасау аса қиындық келтірген жоқ. Себебі, оқушылардың
тілдік ортадағы ... ... ... үшін ... ... ... дағдыларын қалыптастыру ... ... ... барысында тиімді жүзеге асырылды.
Тілдесімдік біліктерді қалыптастырып, жетілдіру белгілі бір тілдік
ортада тиімді жүзеге асатындығын да ... ... ... ... оқыту сабақтарының тілдік ... ... ... ... тілдік жағдаяттар, проблемалық сұрақтар мен
тапсырмалармен жұмысы кезінде олардың ерекше ынта-ықыласы, белсенділігі,
қызығушылығы байқалды. Оқушы ... ... ... ... ... ... оқу қызметінің «белсенді субъектісіне» ... бұл ... ... ... ... мен
мотивациялық қызығушылығын, белсенділігін былайша түсіндіруге болады:
1) сабақтың ... ... ... ... жұмыс
кезіндегі) жағымды психологиялық ... ... ... белсенді іс-әрекетін қалыптастыруға игі ықпал ... ... ... ... оқушылардың танымдық іс-
әрекетке бағытталған ішкі түрткісі күшейіп, ... ... ... ... оқу ... ... ... ортадағы
өзара интерактивті әрекеті негізінде ұйымдастырылуы оқушылардың жоғары
мотивациялық ... мен ... ... түрлі жағдаяттық,
проблемалық жаттығулар мен тапсырмалармен жұмыс барысында оқушылардың
ойлауы, сонымен бірге сөйлеуі, тілдесім әрекеті ... оқу ... ... ... ... құрудың
нәтижесінде оқушы өзін оқу үрдісінің ... ... ... ... ... үшін жауапкершілікті түсінді;
4) әр сабақтан кейін ұйымдастырылып отырған ... ... ... өз оқу ... ... жасап, баға беріп,
кемшіліктері мен ... ... ... ... ... ... жаңа жетістіктерге жетуге деген ынта-ықыласы мен
құлшынысы ... ... ... ... ... ... топтарында қазақ
тілін мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы ... ... ... ... мен нәтижелері зерттеу жұмысының
басында ... ... ... ... ... ... ... топтарында қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаның
көмегімен оқыту арқылы оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін (тыңдалым,
оқылым, ... ... ... ... ... ... ... меңгертуді тиімді түрде жүзеге асыруға болады».
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Қазақстан Республикасының орта ... беру ... ... бағдарламасы. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен 22. 09.
1997 ж. бекітілген.
2.Балафанов Е.К., Караев Ж.А. ... ... ... ... ... 1998; № 2; стр. ... ... Е.Ы. Информатизация образования в Казахстане. Алматы;
изд. АГУ; 1998; стр.26
4. Нургалиева Г.К. и др. ... ... ... ... ... 2002,; ... ... Г.К. Ценностные ориентации личности: методология, теория и
практика формирования. Алматы; АГУ им. ... 1993; стр. ... ... С.С. и др. ... подготовка студентов в условиях
информатизации теории и методики ... ... ... ... 2000;
стр.150
7. Кунанбаева С.С. Современное ... ... ... ... ... 2005; стр.262
8. Нургалиева Г.К., Кунанбаева С.С., Ахметова Г.Б., ... ... ... ... ... ... для студентов
переводческих специальностей. Алматы; РЦИО; 2000; 140- ... С.С., ... Г.К., ... Ж.А., ... А.И.
Обучение английскому языку в ... ... ... цикла профессионального образования. А.; 1999
10.Джусубалиева Д.М. Теоретические основы формирования информационной
культуры ... в ... ... ... ... ...
д.пед.наук; Алматы; 1997; 140-стр.
11.Нургалиева Г.К., Есполов Т.И., Момынбаев Б.К., ... С.С., ... ... А.И. ... ... ... образования.
Алматы; РЦИО; 2002; 246-стр.
12.Ж.А.Караев. Компьютерная технология ... как ... ... ... ... профессионального образования.
Материалы республиканской научно-теоретической ... ... Ж.А. ... ... деятельности учащихся в условиях
применения компьютерной технологий обучения. ... ... ... ... Г.А. Методика интенсивного обучения инностранным языкам.
М.; Высшая школа; 1982
15.Гальскова Н.Д. Современная методика обучения иностранным ... ... Е.И. ... ... обучения иноязычному говорению. М.;
«Просвещение»; 1985
17. Бердичевский А.Л. Оптимизация системы обучения иностранному ... ... ... М.; ... ... 1989; ... Бим И.Л. Подходы к проблеме упражнений с позиции иерархии целей и задач
// Иностранные языки в школе ; 1985; № 1; стр. ... Бим И.Л. ... и ... ... ... языку в средней школе:
проблемы и ... ... ... для ... пед. ... ... 1988; 256-стр.
20.Бухбиндер В.А. Основные исходные положения для описания процесса устно-
речевого общения и обучения устной речи // ... ... ... ... на ... ... / ... Кол. Авт. В.А.Бухбиндер. Киев; 1980;
стр. ... Е.М., ... В.Г. О ... ... и функциях
лингвострановедения // Лингвистический аспект в преподавании ... ... ... Сб. ... / Под ред. А.И.Попова; Воронеж; изд. Воронеж.
Гос универ. ; 1984; стр. ... Гез Н.И. ... ... ... как ... ... // ... языки в школе; 1985; № 2;
стр. 17-24
23. Гальскова Н.Д., Гез Н.И. ... ... ... ... и ... М.; ... Иванова Л.А. Формирование ... ... ... ... (на ... уроков французского
языка): дисс. ...канд.пед.наук; Иркутск; 1999; 244-стр.
25.Игнатовская Л.А. Аудиовизуальные ... в ... ... (на ... ... ... авторереф. дисс.
...канд.пед.наук; М.; 2000; 16-стр.
26.Жоглина Г.Г. Развитие ... ... ... на ... аутентичных видеодокументов: дисс. ...канд.пед.наук; МГЛУ;
1998; 309-стр.
27.Кожевникова Т.В. Результаты ... по ... ... в ... ... ... в ... вузе. В жур.
«Вестник МГУ»; №2/2006; сер. 19; стр. ... И.В. ... в ... ... ... В жур. «Дист. и
вирт. обучение»; №7/2001; стр. 50
29.Дмитриева Е.И. ... ... ... ... для ... ... языкам; ИЯШ; №4/1997;
стр. 22
30.Евдокимова М.Г. Компьютерные технологии обучения иностранным языкам:
методологические и ... ... В жур. ... ... ... №4/2001; стр.47
31.Балыхина Т.М., Гарцов А.Д. Информатизация обучения языкам: становление
компьютерной лингводидактики. В жур. ... ... ... ... ... Ю.А. ... обучения и ... ... В жур. ИЯШ; ... ... ... подход в использовании ... в ... ... ... при ... языку. Информатизация профессионального образования. Материалы
республиканской научно-теоретической конференций;
стр.131-135
34.Барменкова О.И. ... в ... ... ... ... ... 1999; стр. 20
35. Кудрицкая М.Н. ... ... с ... на ... ... речи английского языка: дисс. канд. пед. ... 13. 00. ... ... 2001; 170- ... А.Б. ... ... телекоммуникационных технологий в
обучении английскому языку в общеобразовательной школе (основная ступень);
дисс. канд. пед. ... 13. 00. 02; ... ... 2007.; ... ... ... ... А.В.Шилова. Компьютеры в
обучении языку: ... и ... М.; ... ... 1990
38. Ахметова Н.А. Самостоятельная ... по ... ... по русскому языку студентов национальных групп с
использованием ЭВМ. дисс. канд. пед. наук; 13.00.02.; М.; ... ... С. ... технологии изучения русского языка в
старших классах школ с казахским языком обучения. ... ... 2007; стр. ... ... Лингвистическое обеспечение компьютерных программ по
казахскому языку. Автореф. дисс.канд. пед. наук; А.; 1999
41. Бектурова Г.М. ... ... с ... ЭВМ; дисс. канд.пед.
наук; А.; 1994
42.Дүйсенова С.С. Жоғары оқу орындарының орыс бөлімдерінде ... ... ... оқу ... қолдану; пед. ғыл. кандид. дисс.;
А.; 1999
43.Мухлис К.Ж. Өзгетілді мектептің 7- сыныбында ... тілі ... ... ... пед. ғыл. ... ... А.; 2006
44.Зинченко В.П. Эргономика и информатика. Вопросы философии; 1986; №7;
стр. 53-54
45.О.И.Бахтина. Информатизация ... ... ... ... ... Б. ... в ... образования: проблемы ... М.; ... ... Психолого-педагогические проблемы компьютеризации обучения.
М.; «Педагогика»; 1988
48. Е.И.Машбиц. Компьютерное обучение: проблемы и ... ... ... Т.М., ... А.Д. ... ... языкам: становление
компьютерной лингводидактики. В жур. «Высшее образование сегодня»; ... А.Я. ... ... ВО в ... № 2; 1990;
стр. 6-11
51.Гальскова Н.Д., Гез Н.И. Теория ... ... ... и ... М.; 2004
52. Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность; М.; Наука; 1987;
стр. 264
53. Оразбаева Ф.Ш. ... ... пен ... ... ... ... А.; 1996
54. Беляев Б.В. Очерки по психологии обучения иностранным языкам. М.;
"Просвещение"; 1965
55.Леонтьев А.А. ... речь и ... ... М.; Просвещение 1991:
56. Б.В.Беляев. Очерки по психологии обучения иностранным языкам. М.;
Просвещение; 1965
57 Леонтьев А.А. ... ... ... ... ... как
иностранному. М.; Изд. МГУ; 1970
58. Бибихин В.В. Общение без индивида //Загадка человеческого понимания //
Под ред. ... М.; ... 1991; стр. ... М.С. Мир ... ... ... отношений; М.;
Политиздат; 1988; стр. 319
60. Канке В.А. Философия. Исторический и ... ... ... для
вузов; М.; Логос; 2002; стр. 344
61. Бодалев А.А. Личность и общение. М., Педагогика., 1991, стр.144
62.Кретинина Н.А. ... ... ... ... ... произношению на основе просодических характеристик; дис.
канд. пед. наук; Тамбов; 2001
63.Зимняя И.А. Психология обучения инностранным языкам в школе;
М.; ... ... Е.И. ... ... ... иноязычному говорению; М.;
«Просвещение»; 1985
65. Колкер Я.М., Устинова Е.С., Еналиева Т.М. ... ... ... языку. Учебное пособие; М.; Академия; 2000;
стр. 264
66.Булатбаева К.Н. Функционально-коммуникативный подход к обучению русскому
языку в ... ... (5-9 кл.); ... А.; ... К. Қазақ тілін орыстілді бөлімдерде модульмен ... ... ... ... А.; ... Қ. ... жаңғыртып оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері:
өзгетілді дәрісханалардағы қазақ тілі; доктор. дисс.; А.; 2001
69.Чингисова А.А. ... ... ... ... как иностранному в вузе; доктор. дисс.; А.; 2005
70.Бейсенбекова Г.Т. Қазақ тілін басқа ұлт өкілдеріне оқылым әрекеті арқылы
үйрету әдістемесі; ... ... А.; ... Г.К. Орыс ... студенттердің сөйлеу тілін мақал-мәтелдер
арқылы дамыту; кандид. дисс.; А.; 2003
72.Мамаева Б.Б. Орыс бөлімі студенттерін ... ... ... ... ... әдістемесі; кандид.дисс.; А.; 2003
73.Мешимбаева Б.Ш. Гуманитарлық бөлім студенттерін ... ... ... ... ... ... ... А.; 1999
74.Мұқамбетқалиева М. Оқу мәтіндері арқылы қазақ тілін үйрету әдістемесі;
кандид.дисс.; А.; 2001
75.Серикбаева Г.Ж. Орыс бөлімдеріндегі студенттерді қазақша ... ... ... А.; ... Р.С. ... оқу орындарының орыстілді бөлімдерінде
есімдіктерді оқытуда студенттердің қазақша сөйлеу ... ... ... ... А.; ... А.М. ... организация английской речи. Учебное
пособие; М.; 1978; ... И.Н. ... ... и ... в ... // Исследование речевого мышления в психолингвистике; М.;
Наука; 1986; стр. 166
79.Каган М.С. К построению ... ... ... ... ... № 6. стр. 11- ... М.С. Опыт ... анализа человеческой деятельности; Филос.
наука; 1974; № 6. стр. ... М.С. ... ... и ... ... ... М.; Изд-
во МГУ, 1991; стр. 383
82.Каган М.С. Человеческая деятельность. М.;Политиздат, 1974;стр. 328
83.Юдин Э.Г. Системный ... и ... ... ... ... М.; 1976; № 10; стр. 194
84. Канке В.А. Философия. Исторический и систематический курс. ... ... М.; ... 2002; стр. ... А.Е. Я ... мы ... ... о человеческом общении;
М.; Знание; 1990; стр. ... М.М. ... ... ... М.; Сов. ... 1979; 318-
стр.
87. Тер-Минасова С.Г. Личность, ... ... ... ... ... ... ... языкам: сб.науч. тр.Национальное общество
прикладной лингвистики. М.; Экзамен; 2004; стр.318
88.Рогова Г.В., Рабинович Ф.М., Сахарова Т.Е. Методика ... ... в ... ... М.; 1991; стр. 285
89. Щерба Л.В. Преподавание иностранных языков в ... ... ... М.; Академия; 2002
90.
91. Шубин Э.П. Языковая коммуникация и обучение иностранным ... М.; ... ... Л.П. Об ... и ... английской грамматики и о
новых подходах в ее изучении. ИЯШ; №2;2007; стр. ... ... П.В. ... ли нам ... и если ... то какая? ИЯШ;
№2;2007; стр. 31-35
94. Лапидус Б.А. Проблемы содержания обучения языку в языковом ... ... ... 1986; стр. 144
95.Рогова Г.В., Верещагина И.Н. Методика обучения английскому ... ... ... в ... ... М.; 1986; стр. ... Дридзе Т.М. Коммуникативные основания лингводидактического процесса ;
М.; 1995; стр. 77-84
98. Г.В.Захарова. Коммуникативный подход к обучению иностранным языкам ... ... ... А.А. ... ... ... методики
преподавания иностранных языков. М.; 1998; стр. 28
100. Леонтьев А.А. Основы психолингвистики. М.; Смысл; 1997; стр. ... С.Л. ... ... психологии. Изд-во Питер;
2002; стр. 72
102.Мильруд Р.И., Гончаров А.А. ... и ... ... ... ... смысла иноязычного слова. ИЯШ; М.;
2003; № 1. стр. 12-18
103.Лернер И.Я. Современная дидактика: ... и ... М.; ... стр. 186
104.Скаткин М.Н. Проблемы современной дидактики. М.; Педагогика; 1984; стр.
96
105.Болдырев Н.И. Нравственное воспитание ... ... ... ... ... М.А. ... процесс как объект педагогической теории.
Вопросы обучения и воспитания. М.;1973
107.Ильина Т.А. Педагогика. стр. 212
108.Бабанский Ю.К. Оптимизация процесса ... ... ... ... М.И. ... ... основные вопросы теории. М.;
Педагогика; 1975
110.
111.Андреев А.А. Теория дистанционного обучения. Дис. д.п.н.; М.; 1999;
стр.250
112. ... Ж.М. ... ... ... формы обучения в
системе ... ... ... ... ... КазУМОиМЯ; 2004;стр.189
113.Пидкасистый П.И. Самостоятельная познавательная ... в ... ... ... ... ... И.Я. ... основы формирования познавательной
самостоятельности при изучении гуманитарных ... ... ... пед. ... М.; ... А.Б. ... о психологии и психогигиене общения. Москва;
Прогресс; 1987; стр. ... Б.Г. ... ... ... ... труды: в 2-х томах.|| Под ред. А.А.Бодалева и др.
М.; Педагогика; 1980; ... ... В.М. ... ... новых технологий в образование||
Советская педагогика. М.; 1990;№ 7; стр. 17-23
118.Мизанбеков С.К. Телекоммуникационная технология изучения ... ... ... ... школ с ... ... обучения. дисс….канд. пед. наук:
Алматы., 2007
119.Нургалиева Г.К. Ценностное ... ... в ... ... А.; 2004; стр. ... Б.Ю. Информатизация образования: опыт и проблемы. В журнале
«Телекоммуникация и информатизация образования»; №4/2001; стр.78
120.Дорофеева А.А. и др. ... ... ... учебника – книги к
компьютеризованным технологиям. В жур. ... и ... ... стр. ... А.В. Применение современных информационных ... ... ... ... ... В жур. ... и вирт.
обучение»; №10/2001; стр. 16
122.Осипова Ю., Адилгазинов Т. К. ... ... ... ... В жур. «Высшая школа Казахстана»; №4-5/2001;
стр. 44
123.Тыщенко О. ... ... и ... В жур. «Высшее образование в
Росии»; №6/200; стр.120
124.Титова С.В. Некоторые теоретические проблемы использования компьютерных
технологий в ... В жур. ... ... сер. №19;
№4/2005; стр.39-54
125.Бессмертная Н.В. К вопросу о ... ... В ... ... и ... ... ... (сбор. науч. статей); Киев; 1978;
стр.48-55
126.Багрова А.П. Некоторые приемы обучения чтению текстов. В книге «Вопросы
методики использования ... в ... ... ... (сбор. науч.
статей); М.; 1971
127.Фоломкина. К проблеме отбора ... для ... на ... ... ... «Актуальные вопросы обучения инностранному языку в средней школе»;
М.; 1973; стр.150
128.Газарх Р.С. Коммуникативно-смысловая структура ... В ... ... ... А.; 1987; ... М.А. Какой должна быть система упражнений; ИЯШ №4/1987
130.Скалкин В.Л. Системность и ... ... для ... ... №1; 2005; стр.19-25
131.Пассов Е.И. Требования к упражнениям для обучения говорению; ИЯШ №2;
5/1977
132.Пассов Е.И. Упражнения как средство ... ... ... В ... ... ... ... языкам»; М.; 1977;
стр.57-76
133.Канаева В.М. и др. Из ... ... ... группы учителей по
проблеме компьютеризации учебного процесса в школе; ИЯШ №3-4/1992; стр.86-
89
134.Вислогузов А. ... ... в ... процессе;
Высшее образование в России; №5/2006; стр.73-76
135.Садыкова А.К. О ... ... ... ... ... ... с ... современных информационных
технологий. В книге «Актуальные проблемы профессиональной подготовки
личности ... ... А.; 2001; ... ... ... (Материалы респуб. науч.-
теор. конфер.); 20.02.2003.
137.Имангалиева Г.С. Типология диалога (На материале казахского и ... ... А.; ... Л.С. Совместно-диалогическая продуктивная деятельность как
основа продуктивного ... ... А.; ... Л.К. ... ... ... как модель межкультурной
коммуникации; Вестник МГУ; №3/2003; стр.138
140.Росина Н. Организация СРС в контексте инновационного обучения; ... в ... ... ... Т.Ю. «Звуковая энциклопедия» и компьютерное ... ... ... МГУ; ... ... М.П., ... А.Д. ... тілі сабақтарында компьютерлік
жүйені қолдану; Педагогический вестник ... ... ... М. ... круг мотивации; Психология обучения; №11/2000;
стр.51
144.Солнцева Н. Проблема мотивации: концептуальные ... ... в ... ... ... Л.Ф. ... ... к учебно-познавательной
деятельности студентов; Психология ... ... ... ... ... ... ... становления и развития.
Вестник МГУ; сер.19; №4/20057; стр. 68-77
147.Т.В.Брекалова. Использование художественных видеофильмов в ... ... ... ... ... ... республиканской научно-теоретической конференций;
стр.155-160
148.А.А.Андреев. Компьютерные и ... ... в ... ... ... ... стр. 154-169
149.С.В.Леонова. Эффективность использования информационно-коммуникационных
технологий в ... ... ... Информатизация
профессионального образования. Материалы ... ... ... ... О ... ... ... в процесс
обучения казахскому языку. Вестник КазГУ; сер. ... ... ... Язык в ментальном пространстве: к проблеме постижения
национальной логики мышления. Вестник МГУ;
сер.19; ... стр. ... ... ... Речевая коммуникация.
М.;»Инфра-М»; 2006
153. Экспертиза в современном мире: от знания к деятельности. Под. ... ... М.; ... 2006; стр. 356-373; ... ... Информационные технологии и средства ... М.; ... 2005; стр. ... ... ... знаний: от теории к технологиям.
стр. 68-110
156. А.Л.Тертель. Психология в вопросах и ответах. М.; ... ... 42-69; ... Т.В.Габай. Педагогическая психология. М.; «Академия»; 2003;
стр. 112-210; 203-205
158. ... Под ред. ... М.; ... А.В.Морозов, Д.В.Чернилевский. Креативная педагогика и психология. М.;
«Академический проект»; ... ... ... Е.Н.Шиянов. Педагогика. «Академия»; 2006
161. Педагогика. Под ред. Л.П.Крившенко. М.; «Академия»; 2004
162. И.Г.Овчинникова. Подготовка учителей к ... ИКТ ... ... языка. «Информатика и образование»; №12/2004
163.Л.Н.Горбунова, А.М.Семибратов. Освоение ... ... ... ... в ... ... ... развитие. «Информатика и образование»; №7/2004
164.М.Е.Бершадский. Когнитивная технология обучения: последовательность
процедур ... ... ... ... технологии»;
№2/2006
165. Г.Г.Левитас, А.В.Рафаева. Технология учебных циклов: применение
компьютера в двухурочном ... ... ... ... ... ... дидактических материалов как средство
формирования субъектных отношений участников ... ... ... ... ... А.М.Красниченко. Информационно-коммуникационные
технологии в управлении самостоятельной ... ... ... и образование»; №2/2005
168. Юрасов И.А., Юрасова О.Н. ... ... ... ... ... ... ... Применение образовательных электронных изданий в процессе
обучения. «Школьные технологии»; №3/2006
170. Бибихин В.В. ... без ... ... ... ... //
Под ред. А.А.Яковлева. М.; Политиздат; 1991; стр. 196-198
171. Брудный А.А. ... как ... // ... ... понимания.
Под ред. А.А.Яковлева; М.; Политиздат; 1991; стр. ... ... Т. Г. ... и ... ... ... ... М.;
1993
173. Выготский Л.С. Мышление и речь ; М.; Лабиринт; 2001; стр. 368
174. Гальперин И.Р. ... как ... ... ... ... 1981; стр. ... Жинкин Н.И. Психологические основы развития речи. В кн. : В ... ... М.; 1966; стр. ... ... О.А. ... и ... ; М.; ... школа; 1990; стр 151
177. Карасик В.И. Модельная личность как ... ... и ... ... ... научной конфер.; 16-18 мая; 2001
178. Лаптева О.А. Соотношение спонтанной и ... речи / ... ... речи ... ; вып. 332; М.; стр. ... ... А.А. ... коммуникативности сегодня // ИЯШ; 1986;
№ 2; стр. 27-32
180. Демкин В.П. Реализация ... по ... ... ... в республике Казахстан и созданию Казахстанско-
Российского университета дистанционного образования в РК: анализ опыта ... ... ... ... конференция . 15-16
марта 2001; Алматы; стр. 15-23
181. Соловова Е.Н. Современные ... ... ... ... ... . ИЯШ; №4; ... 9-15
182. Щукин А.Н. Обучение иностранным языкам: теория и практика. ... для ... и ... М. ; Филоматис; 2004;
стр. 416
183. Хмель Н.Д. Педагогический ... в ... ... ... 1984; стр.194
184. Олейникова Н.А., Тараненко С.С. Информационные технологии в обучении
иностранным языкам. ... ... Л., ... А. ... за ... ... обучения.
http://www.yandex.ru
186. Шулика Н.А. Использование цифровых образовательных ресурсов в
образовательном процессе школы. http://www.google.ru
187. Культура мультимедиа: Потери и ... ... ... Методики применения цифровых образовательных ресурсов в информационно-
телекоммуникационном сопровождении региональной системы образования.
http://www.google.ru
189. ... ... по ... ... ... и
содержание медиатеки» http://www.mail.ru
190. Компьютерные технологии в обучении ... ... ... М.С. ... ... ... ... языку
http://www.yandex.ru
192. Назарова В.Д. Педагогическое обеспечение интерактивного взаимодействия
преподавателей со студентами ... ... ... Афтореферат канд.пед.наук; Улан-Удэ; 2007 http://www.google.ru
193. Ильина Т.Ю. Интерактивные методы обучения как ... ... ... http://www.rambler.ru
194. Методика апробации цифровых образовательных ресурсов. Федеральный
центр ... ... и ... в образовании; М.; 2005
http://www.google.ru
195. Алексеева Т.Е. Интерактивные мультимедийные обучающие программы по
английскому языку и возможности их использования в техническом ... ... В.А. ... и ... ... в ... ... технологиям http://www.google.ru
197. Гейхман Л.К. Интерактивное обучение общению как модель межкультурной
коммуникации. Вестник МГУ; №3: 2003: стр. 138; серия лингвист
198. ... Р.Д. ... в ... ... ... ... ... КазНу; серия филология; №8 (59); 2002; стр.116
199. Егорова Ю.Н. Мультимедиа технология как ... ... ... в школе. Информатика и образование; №7; 2004; стр.
99-105
200. Голушкова Н.М. ... ... и ... ... ... ИЯШ; №8; 2006; стр.19-25
201. Петрова Л.П. Использование ... на ... ... ... №5;2005; стр. 57-60
202. Сысоева Е.Э. Формирование коммуникативной компетенции в письменной
речи при обучении иностранным языкам. ИЯШ; №5;2007;
стр. ... ... Л.В. ... ... ... ... языковая парасреда как его системообразующий фактор. ИЯШ; №5;2007; стр.
15-18
204. Брыксина И.Е. ... ... ... видам речевой
деятельности. ИЯШ; №5;2007; стр. 19-22
205. Пассов Е.И. Содержание иноязычного образования как методическая
категория. ИЯШ; ... стр. ... ... П.В. Развитие умений учащихся воспринимать на слух текст на
средней и старшей ступени общего среднего образования. ИЯШ; ... стр. ... ... ... ... ... жұпттық, ұжымдық)
Түсіндіру
Бекіту
Инновациялық
Дәстүрлі
Бақылау
Тестілер мен тестілік тапсырмалар
Тренажерлар
Интерактивті үлгілер
Топтамалар, интерактивті үлгілер, динамикалық таблицалар, символдық
нысандар , дыбыстық қатар,видеоқатар
Оқулықтар, оқу ... ... ... көздер, хрестоматиялар,
тапсырмалар (есептер) жинағы, сөздіктер, анықтамалықтар, символдық
нысандар, тренажерлар
Тапсырмалар (жаттығулар) жинағы, тестілер, интерактивті ... ... ... ... видеоқатар
Лекция – сабақ
Проблемалық сабақ
Конференция – сабақ
Диспут – ... ... ... ... ... орындау
Өзін - өзі бақылау
Үлгіні құру
Жаттықтыру тапсырмаларын орындау
Топтамалар, ... ... ... ... ... , ... ... тапсырмалар (жаттығулар) жинағы, оқулықтар, оқу
құралдары, хрестоматиялар сөздіктер, анықтамалықтар
САБАҚТЫҚ
САБАҚТАН ... ...... ... беру ... ақпараттық-телекоммуникациялық
қамтамасыз етуде қолдану түрлері
Өздігінен пайда
болмайтын қызығушылықты
туғызу әдістері
Өздігінен пайда ... ... ... және ... ... ... ... ақпаратты электрондық қорлар
Визуалды ақпаратты электрондық қорлар
Аудио ақпаратты электрондық қорлар
Эвристикалық ізденіс
Аудио және видео ақпаратты электрондық қорлар
Дедуктивті
баяндау
Интерактивті
үлгілер
Тапсырмалар
Жаттау
Мәтіндік ақпаратты электрондық ... ... ... ... ... электрондық қорлар
Интерактивті
үлгілер
Жаттығулар
тренажерлер
Тапсырмалар мен жаттығулар жинағы
Тестілер
Тестілік тапсырмалар
Қорытынды
Аудио ақпаратты электрондық қорлар
Ақпараттық баяндау
Аралық
Алдын ала
Бақылау
Бекіту
Түсіндіру
Қызығушылқ
туғызу
Сөздіктер
Тренажерлар
Тапсырмалар мен жаттығулар жинағы
Қызығушылық
Түсіндіру
Бекіту
Визуалды ақпаратты білім беру қорлары
Мұғалімнің кәсіби қызметіндегі
Оқушының оқу ... ... ... беру ... баға ... ... қабылдау
Кері байланыс
Тіке байланыс
Сандық мәліметтер
Аудио және визуалды ақпаратты білім беру
қорлары
Символдық нысандар
Аудиоақпараты
білім беру қорлары
Мерзімдік басылымдар
Жаттығу жұмыстарын орындау
құраладары
Жаттығу құралдары
Күрделі құрылымды сандық білім беру ... ... ... ... беру ... ... сандық білім беру қорлары
Тестілер, тестілік тапсырмалар
Тестілер, тестілік тапсырмалар
Бақылау
Оқыту құралдары – сандық білім беру құралдарын қолдану құралдары
Энциклопедиялар
Жаттығулар (тапсырмалар)
жинағы
Энциклопедиялар
Синхронды ... ... ... ... - ... құжаттар
Сандық мәліметтер
Бағдарламалық және оқу әдістемелік материалдар
Үлгілер:
екі және үш өлшемді статикалық, динамикалық ... ... ... ... ... ... ... таблицалар
Оқуға арналған кітаптар
Сөздіктер
Мерзімді басылымдар
Энциклопедиялар
Пәндік экскурсиялар
Пәндік виртуалды мұражайлар
Оқуға арналған кітаптар
Алғашқы қайнар көздер, хрестоматиялар
Алғашқы қайнар көздер, хрестоматиялар
Музыкалық шығармалардың дыбыстық жазбалары
Оқу ... ... ... хрестоматиялар
Оқу құралдары
Пәндік практикумдар
Көркем фильмдер мен деректі фильмдерден үзінділер
Оқулықтар, оқу ... ... ... ... ... беру ... ... ақпаратты сандық білім беру қорлары
Аудио және видео ақпаратты ... беру ... ... ... беру ... ... ... беру қорлары
Мәтіндік ақпаратты сандық білім беру қорлары
САНДЫҚ МУЛЬТИМЕДИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ҚОРЛАРЫ
Анықтамалықтар, сөздіктер
Инструменталды құралдар
Тестілеу мен білімді бақылау ... ... ... тапсырмалар
Тестілер
Білім, білік, дағдыларды бақылауға арналған электронды басылымдар
Пәндік оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... құралдар
Ойындық құралдар
Оқыту-бақылау құралдары
Оқыту құралдары
Тренажерлар
Репетиторлар
Электронды оқу құралдары
Пәндік оқыту жүйесі
Электронды оқулықтар
Дәстүрлі оқулықтардың прототиптері
Бірегей ... ... ... ... оқу-әдістемелік кешендер
Практикалық жұмыстар

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 180 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Delphi-дің мультимедиалық мүмкіндіктері15 бет
Виртуалды білім берудің педагогикалық-психологиялық ерекшеліктері32 бет
Жаңа ақпараттық технологиялар53 бет
Жеке тұлға психологиясы және оған әсер ететін факторлар3 бет
Мультимедиа технологиясы17 бет
Мультимедиалық технология20 бет
Оқу үрдісінде мультимедиа технологияларын қолдану27 бет
Оқытушылардың коммуникативтік дағдыларын дамытудағы өзіндік оқытудың тәсілдері31 бет
Шақыруларға қызмет көрсететін мультимедиалық орталықтар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь