Тибет таулы қыратының географиялық орналасуы

Кіріспе
І. Тибет таулы қыратының географиялық орналасуының ерекшеліктері
1.1. Географиялық орны
1.2.Тектоникалық құрылымы
ІІ Тибет таулы қыратының табиғат жағдайлары
2.1 Климаты және ішкі сулары
2.2 Жануарлар дүниесі мен өсімдктері
2.3.Тибет таулы қыратының физикалық географиялық аудандастыру
ГИНДУКУШ ЖӘНЕ ҚАРАҚОРЫМ
КУНЬЛУНЬ — АЛТЫНТАГ — НАНЫШАНЫ ЖҮЙЕСІ
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер.
Тибет таулы қыратының физикалық – географиясын жан – жақты зерттеп, оның зерттелу тарихына, жер бедеріне, климат ерекшеліктеріне және флорасы мен фаунасына, сонымен қатар табиғат жағдайларын жан-жақты қарастырып толық сипаттама беру.Курс студенттеріне Тибет таулы қыраты жайлы кең көлемді мағлұмат беру арқылы дүние танымын қалыптастыру. Тибет таулы қыраты Цинхай- Сикан- Тибет таулы қыраты – жер шарындағы ең биік және аумақты таулы қырат. Орталық Азияда.Оңтүстігінде Гималай, солтүстігінде Куньлунь, батысында Памир және Гиндукуш, шығысыанда Сино-Тибет таулары мен шектеледі.Жері 2 млн.км.Кейбір геогрфтардың пікірлері бойынша Куньлунь, Қарақорым және Сино-Тибет таулары Тибет таулы қыраты құрамына енеді.Орташа биіктігі 4-5 мың м,жетеді.Негізінен құмтас,әктас сазды тақта тас, гранит және гнейстен түзілген. Тибет таулы қыраты солтүстігі герцин орта бөлігі мезозой, оңтүстігі альпі қатпарлығы кезінде жаралған.Альпі тау жаралу кезеңінде Тибет таулы қыраты жаппай қуатты көтеруге ұшырады.Тау жаралу қозғалысының мұнда әлі де тоқталмағандығына көпшілік бөлігінің сесмикалық ауданға жататындығы және термальдық бұлақтардың көп болуы дәлел бола алады.Солтүстігіне қарай Кайлас және Ньенчен-Тангла жоталарына дейін эрозияға ұшырамаған ішкі ағын жоқтың қасы.
Климаты континенттік қаңтардың орташа тем оңтүстігін де 00-20С там солтүстікте -200 қа төмендейді, жылдық жауын-шашын мөлшері 500-700мм.Климатының тым қуаң болуына байланысты таулық қар жиегі солтүстігінде 6000м,оңтүстігінде 5500м биіктіктен өтеді.Өзендерінің суы мол, табалдырықты, еңіс бұрыштары өте жоғары ағындары өте қатты, негізінен мұздық суымен қоректенеді.Көлдері көп, ірілері –Намцо-Селлингі,Данграйюм,Оринмур. Биік таулық қиыршық құмда шөл және шөлейт өсімдігі оңтүстік жағындағы шалғындық топырақта таулық дала өсімдігі,Оңтүстік шығыс бөлігінде қылқанды және жалпақ жапырақты орман өседі.
1. Козлоф П.К 1947 М «Монголия Кам»
2. Уинниктон А «Тибет»1958М
3. Обручев В.А «Путечестве Потанина»1953М
4. Пржевальский «Монголия и страна Тангутоф»1940М
5. В.И Могидович «Очерки по истори геог.х открытий».1998М
6. Н.Б.Кряжимская «Планета землия» 2001 М
7. «Қазақ совет энсклопедиясы» Алматы 1977 11том
8. Пасецкий «В Погоне за тайной века»
9. Э.Мурзаев «Непроторенными путями»
        
        Кіріспе
Тибет таулы қыратының физикалық – ... жан – ... оның ... ... жер ... климат ерекшеліктеріне
және флорасы мен фаунасына, сонымен қатар табиғат жағдайларын ... ... ... сипаттама беру.Курс студенттеріне Тибет таулы
қыраты жайлы кең ... ... беру ... ... ... ... таулы қыраты Цинхай- Сикан- Тибет таулы қыраты – жер
шарындағы ең биік және ... ... ... ... Азияда.Оңтүстігінде
Гималай, солтүстігінде Куньлунь, ... ... және ... ... ... мен ... 2 млн.км.Кейбір
геогрфтардың пікірлері ... ... ... және ... ... ... ... құрамына енеді.Орташа ... 4-5 ... ... ... ... тас, гранит және гнейстен
түзілген. Тибет ... ... ... ... орта ... ... альпі қатпарлығы кезінде жаралған.Альпі тау ... ... ... ... ... қуатты көтеруге ұшырады.Тау
жаралу қозғалысының мұнда әлі де тоқталмағандығына ... ... ... ... және термальдық бұлақтардың көп болуы
дәлел бола алады.Солтүстігіне ... ... және ... ... ... ұшырамаған ішкі ағын жоқтың қасы.
Климаты континенттік қаңтардың орташа тем ... де 00-20С ... -200 қа ... ... ... ... ... тым қуаң болуына байланысты таулық қар ... ... 5500м ... ... ... ... еңіс ... өте жоғары ағындары өте қатты,
негізінен мұздық ... ... көп, ... ... Биік таулық қиыршық құмда шөл және шөлейт
өсімдігі оңтүстік ... ... ... ... ... ... бөлігінде қылқанды және жалпақ ... ... ... таулы қыратының географиялық орналасуының ерекшеліктері
1.1. Географиялық орны
Тибет тау қыраты –табиғат жағдайлары өте ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.Тибет-Азияның қалған бөліктеріне биік жоталармен
қоршалып, бөлек жатқан дүие жүзіндегі ауданы ең зор және ең биік ... ... ... бері ... ... бір ... ... жыл бірге жасасқан туысқан ел болғандықтан,олардың
рухани тіршілігінде де ... ... бері ... Тибет рулары Қытай
халқының мәдениет ықпалында болды.Міне,бұл тарихи ... Лхас ... ... ... ... ... ... Тибеттің орталығы ... ... ... ... деп атайды.Ол Ой-Мурен
(тибетше кичу)сөзінің жағасында,биік үстіртте (3658м)тұрады.
Тибет қалалары бір ғана ді ... ... ... ... ... ... өзінің қарамағына қыруар байлық топтады.ХІІІ ғ.ы ... ... ... Тибеттің рухани адамдарды жұрт басқару
ісіне де қатынасып,өзіне «далай» деген ат ... ХІІІ ... ... ... ... ... шаруашылығын, мәдениеттік билеп –төстеп келген
осы ... ... ... ... қараған беткейлері түйетайлы
және кесек ... ... ... ... ... ... ... эрозиялық тілімделуімен ... ... ... ... ... 3650метр биіктікте
Лхаса қаласы жатыр.
Лхас көбнесе тастан,қыштан салынған қала.Мұнда қодас пен ... ... ... де кездеседі.Лхас буддизм дінінің
орталығы ... соң, ... ... ... дін ... ... үйлері аз.Қаланың маңайы толған бұтханалар табыну
орындары.Олардың ішіндегі ... ... ... Потала деп
аталады,ол Лхастың басты- ... ... биік қия ... ... биік қамал.Мұның төменгі жағын ала кедей жатақтардың ұйысып
жатқан ... жер ... ... ... ... таулы қыратының солтүстік шекарасы Куньлунь ... тау ... ... ... табылады.Оңтүстік және оңтүстік батыста
шекара Гималайдың солтүстік етегімен өтеді.Солтүстік –батыс ... ... тау ... ... ... ... шығыс
шекарасы ретінде Син-Тибет тауларының шығыс етегі саналады.Осынау ... ... ... ... абсалюттік биіктік және биік тау шөлі мен
шөлейт ... ... боп ... тән.
Тибет таулы қыраты палеозой, мезозой және кайнозой ... ... ... оның ... рельефінің қалыптасуында
неоген мен ... ... ... маңызды орын алады.
Кайнозойдың орта кезеңінің өзінде қазіргі Тибеттің орынында теңіз
деңгейінде жатқан ... ... ... ... ... ... биік Азия жоталарының пайда болуына әкеп соқты және өзімен бірге тек
оның алабында ғана емес, сондай-ақ бүкіл ... ... ... ... көтерілуі қазіргі кезде де жүз ...... ... ... ... оңтүстікке қарай
алысырақ, бірақ күшті тілімденген юньнань ... ... ... ... аласырып, Шығыс Азия жерінде жалғасады.Тибет ... ... мен ... ... ... ... бөлігінде
сөнбеген вулкандар бар.
Тибеттің оңтүстік шетінде ... ... ... тұр бұл ... ... деген ортақ атаумен біріктіре ... ... ... ... және Инд ... ... бойғы
аңғарлармен бөлініп жатыр.Қазіргі тектоникалық бұл таулар Жерорта теңізіні
белдеуі мен Үнді ... ... ... ... өтпей зонасы ретінде қаралады,оның ... ... өзі ... ... ... ... жоталардың
шыңдары 7000м –ден астам биіктікке жетеді.
1.2.Тектоникалық ... ... ... ... және олармен қоса жүретін
жарылуларда эрозиялық процестердің үлкен маңызы ... Және ... ... ... шөл ... ... мен ... мәні ара береді.Плейстоценнің соңында Тибет тау ... ... ... ... мұздықтардың еруіне байланысты суға молықты.Мұз
басудың бұдан ерте кезеңдері.Тибетте болған жоқ,өйткені ол ... гөрі баяу ... және ... ... әлі де ... ... ... соңында көтерілу күшейе түсті де
Тибетте мұз жамылғылары пайда болды,олар еріген кезде ... ... ... кемерінен шыға толып кетті.
Бұдан кейінгі климаттың құрғауы көлдердің аумағының қысқаруына және
олардың суының тұздануына ... тау ... ... ... құрылымы мен рельефінде айтарлықтай
ішкі айырмашылықтары бар.Орталық және батыс тибет (Чангтан )орта есеппен
4500-500 метрге ... ... ... және ... ... ... немесе ағынсыз көлдер алып жатқан тектоникалық ... бір ... бет ... ... ... ... ... жән эрозиялық тілімделушілік тән.Зор параллель жотлар
орасан ... ... ... ... мен ... ... ... аса ірі өзендері-Хуанхэ Янцзы,Меконг ағады.Шығыс тибеттің
солтүстік бөлігі біздің ... Син ... ... ... ... ... таулы қыратының табиғат жағдайлары
2.1 ... және ішкі ... аса зор ... мен ... ... ... ... аз және ауаның барынша құрғақ болуына, атмосфераның ... ... ... ... көп ... бойына төменгі температураның
басым болып, температураның ... ... ... ... ... әсер етеді.Климаттың бұл белгілері Тибеттің ішкі
аудандарынан әсіресе оның солтүстік,батыс және ... ... ... ... ... ... өте ... әзер
төзеді,бұған жергілікті ... мен ... ... көпшілік бөлігіне тән ... ... ... ... әсер ... ... ... мүлдем құрып
жанасқанда ұнтақталып шашылып тұруына әкеледі.Қысқы ... ... ... ... құрғақтығы тіпті жергілікті тұрғындарға да үлкен
зардабын тигізеді-олардың терісі мен ... ... ... ... ... ... мөлшері 205 мм-ден аспайды,жауын – шашын
жаз айларында, көбіне қар түрінде ... ... өте ... ... үсік ... ... ... орташа температурасы
+100,+160С, бірақ күнің ең ыстық кезінде ауа +300С-ге дейін ... ... ... ... ... кездері де аз болмайды.Қыс ұзақ
және аязды, температура үнемі -350С ... ... ... ... ... тереңдікте қатады да
көп жылдық тоң ... ... мен ... ұзақ ... ... аяздар кезінде гейзерлердің ... ... ... ... ... ... су фонтаны атқылай береді.
Шығыс пен оңтүстікте қарай климат жағдайы біраз өзгеріске ұшырайды:
ылғалдық артып, температура ... осы ... ... ... жоталарының ояңдарын бойлап жас кезінде муссондардың тропиктік ылғалға
қаныққан ауасы ... ... ... ... ... биіктіктің жалпы төмендеуін жұмсартады.Сондықтан ... ... ... ... және жылы ... жатыр.Лыхасада
жауын-шашынның жылдық мөлшері 500мм-ге жуықтайды,бірақ жылдан –жылға бұл
мөлшер күшті ... ... ... ... орташа температурасы 00С-ге жақын.Оңтүстік шығыс
батысына қарай температура өзгеріссіз дерлік қалады, ... ... ... ... 800-1000мм-ге дейін артады.
Тибет таулы қыратының жеке бөліктерінің рельефі мен ... су ... ... ... ... құрамына әсерін тигізеді.Тибет территориясында
қалыптасқан климат ... ең ... ... ... айырмашылықта антропоген бойы климаттық ... ... ... және орталық аудандарда су жүйесінің құрғауы мен
топшылануы, оның бірқатар ішкі ағын ... ... ... ... ... және оңтүстік бөліктері.Азияың аса ... ... ... және ... мұхит пен Үнді ... ... ... ... ... ... ... көп,олардан көбнесе
басқа көлдерге ... ... ... ... ... суы
тұзды, тереңдігі шамалы, деңгейлерінің ... ... және ... өте үлкен мөлшерге жетеді.Бүкіл көлдердің дерлік аумағы қазіргі
уақытта төрттік ... бас ... ... ... ... ... мен сортаң батпақтарға айналады.Таулы қыраттағы ... ... -4500м жуық ... жатқан Селлинг, Намцо,Лхасадаан
оңтүстікке қарай орналасқан Ямдок.Тибеттің ... әр ... ... ірі қоры бар,оны жергілікті халқы ертеден өндіріп келеді.Көлдердің
көпшілігі балыққа бай өзендер, ... ... ... ... ... және
орталық бөліктерінде жоққа жуық.Бар арна ... таяз және аз ... ... ірі ... ... ағып ... биік,
мұздықтар басқан тау жоталарынган ағып шығады.Бірақ олардың ... ... ... мен ... ... ... ... жақтан Азияның ірі
өзендері түгелдей дерлік ... кең, ... ... ... ... тар және ... шатқалдармен ағады.Соңғысы әсіресе Тибет ... ... шеті үшін тән, онда ... жер ... ... өте
қатты тілімденген.Тибеттің ең мол сулы өзені жоғары Брахмапутра (Цангпо),
онымен 3000-3500мм ... кеме жүре ... ... пен егін ... ... ... ... байланысты қар сызығы өте жоғарыда 5500 және ... ( ... ... жатқанмен мұздықтар көп, әсіресе батысы
мен оңтүстігінде баршылық).Оңтүстік мұз басудың өріс алуы жауын – ... ... ... ... ... ... сайын
мұздықтар мен мәңгі қарлардың мөлшері де азия ... ... және ... ... ... биік таулық ... ... мен ... ... - ақ ... ... дақ
болып бөлініп тұрады.Тек шығыс және оңтүстік ... ғана ... ... ... ... ... және бай ... көрінеді.Бірақ онда да суайрықтары өзен аңғарлары мен күшті
контраст ... ... бір ... ... ... ... көп
бөлігіне флораның жүделулігі және тұтасқан өсімік жамылғысының болмауы
сипатты.
2. Жануарлар дүниесі мен ... ... ... жануарлар дүниесі батыс және алуан
түрлі,онда әсіресе тұяқтылар мен ... ... ... ... ... ... түз болған соң, аңдардың
мекендеп,мұнда ең ... ... ... ... ... ... ... төрт аяқты жануардың бір түрі.Оның дүниесі
үлкен, ... көз ... ... ... ... ... ... бір қызықты жануапр.Оның жуына қарсы қолданатын қару алып ... ... екі ... мүйізі.
Ондай тағы сиырлардың көп тараған өлкелері-Тибет пен Ганьсу
тауларының аралығымен ... ... ... ... ... жүз-
жүзден,кейде мың-мыңнан жүреді.
Тобымен жүретін көбінесе ұрғашы сиырлар мен бойдақ таналар.Ал, үлкен
бұқалар әдетте олардан бөлектеніп,өз алдына бір топ ... ... ... ... ... жыртқыш аңнан ешуақытта
қорықпайды.Мысалы қасқырдың келгенін ... олар алқа ... ... жас
төлдерін ортасына алып, айбат шегіп тұрып алады.Мұндай шабынып тұрған кезде
қодастың түрі тіпті айбынды,буранның шабынғаны ... ... ... ... ... ... ... жібереді.
Қодас төрт аяқтылардың ішіндегі өте самарқауы.Ол ... ... ... дыбыс не көру арқылы сезбей, иісінен біледі.Қодас ... ... мен ... ... ... уақытты ыңғай жусаумен өткізеді.Жусағанда
ойпат, жазық жерде жусайды.Таудың күнгей бетін онша жаратпайды, ... ... ... соң ... теріскей, салқын жағын ала жүргенін жақсы
көреді.Денесі сондай сөлекет, ауыр болсада, қодас тау ... ... да ... келеді, шөп таңдамайды.Қодастың күй шақыратын кезі күзгі қыркүйек
айы.Бұл кезде олардың ... ... ... ... ... күні ... кезумен болады.Әбден табаны қызып,лекі болған бұқалар бірімен бірі
кездескенде қырғын соқтығысқа түсіп, ... ... ... ... ең ... көзге
түсетіні
оның самарқаулығы.Олар тек таңертеңмен
кеш
алдында жайылуға шыққаны болмаса,өзге
уақыттың
барлығын құлаққа ұрған танадай
жусаумен өткізеді.
Жусағанда олар не ... ... ... ... кезде олардың тірі
екенін тек
күйсеуінен ... ... ... ... ... сурет тастан еш
айырмашылығы жоқ.Ол кезде ең ақыры оның басы да ... ... ... ... ... ... ... тұрғындар үшін ең бағалы жануар.Сондай–ақ
ада ... ... ... ... ... ... ... тышқан, қояндар барынша жиі
кездеседі,олар таулы қыраттың қатаң жағдайларына икемделіп өз мекендерін
жер ... ... ... салады.Сондай–ақ ... ... ... ... ... тән ... жегіш аю.Бір қызығы, жердегі індерде тек тибет сүт сүтқоректілері
ғана емес, сонымен бірге қыста ұшып ... ... ... да өмір
сүреді.
Оңтүстік Тибет елінің ... ... жер ... егін ... өсіру
Оңтүстік Тибетте егін кәсібінің белгілі бір орталығы-Барамапутра өзенінің
бойы.Бұл өзеннің алабы кең, жері ... ... соң, ол ерте ... ... ... бір ... болады.Онда тары, бидайы,арпа,
күріш,жүгері, тағы басқа егістіктер ... ... ... ... өседі.Тибет өлкесі тегінен – ... ... не ... ... ... ең биік жері ... саналады.
Бидай нанда теңіз бетінен 4000-6500 метір биікте өссе, ... ... ... ... биіктікте өседі.Егін шаруашылығы мен
байланысты Тибеттің қыстақ, кенттері ... оның оның ... ... шөл және биік ... қуаң дала ландшафтары тек
суайрықтарда ... ... ... Цангопының жалпақ
аңғарында неғұрлым бай және ... ... ... және мәдени өсімдіктер
көрінеді.
Тибеттің орталық және батыс аудандары өсімдікке айрықша ... ... ... ... жетілген көп жылдық аласа бойлы өсімдіктер бар биік
таулы шөлдер басым. Мүлдем өнімсіз, тастық ... ... арна ... ... ... шайы және шөптер:қоңырбас, бетеге, тауда 500
метірге ... ... ... ... қияқтың түрлері
көрінеді.Батпақты учаскілерде қияқ тұқымдас өсімдік –қатты жапырақты және
берік шамы бар ... ... ... астық тұқымдас шалғындар тал, терек және тис ... ... мен оның ... аңғарында орналасқан елді
мекендердің айналасында астық және бақша ... ... ... ... ... ... мен ... көп.Шығыс батысында
өсімдік бұданда гөрі бай ... ... ... ... ... ормандар көріне бастайды,Оңтүстік –шығысында оған
ағаштар мен бұталардың кейбір ... ... ... мен ... таулы қыратының беткейлерінде қылқан жапырақты және
қылқанды – ... ... ... ... ... мәңгі жасыл
тропиктік флораның кейбір өкілдері кездеседі.
2.3.Тибет таулы қыратының физикалық географиялық аудандастыру
Орталық Азияның ... тау ... ... ... бұл ... Ганг пен Үнді ... арасында жер шарындағы ең биік көтеріңкі
тау жүйесі жатыр, оның орташа биіктігі 5000 ... ... Оған ... ... және ... тау ... бастап, шығыста Тибет тау
қыратының шығыс шетіне дейінгі тау ... мен тау ... ... ... Тибет таулы қыраты, Қуньлунь және Наньшань жатады.
Ертеректе Гималай тауларының жүйесі Жерорта ... ... ... деп ... нетұрлым жана деректер бойынша ол Үнді платформасының
жанданған шеткі ... ... ... онда ... ... ... дамудың
платформалық типі болған, осыны жәнс Гималай ... ... ... ... біз оны Биік Азия ... Оңтүстік Азия
көлемінде қарастырамыз.
Әр түрлі жастағы қатпарлы құрылыстардан тұратын Биік Азйея неогеннің аяғы
мен ... ... ... ... ... ... да
тоқталған жоқ және биіктігі мен таралу ауданы жағынан дүние жүзіндегі ең
ірі көтеріңкі жерлерді ... ... ... оның ... биік тау ... мен биіктік
белдеуліктіктің әр түрлі типінің кенінен ... ғана ... ... ... басқа бөліктерін табиғат жағдайларын
қалыптастыруға да үлкен ықпал етеді косфернын жлпы циркуляциясының жүйесіне
снетін ауа ... ... ... дүние жүзіндегі ең үлкен
орографиялық тосқауыл түзе отырып,Биік Азия Азия ... ... ... ... және ... ... ... ішіпе қарай ауа
ағыстарының енуіне кедергі ... ... ... ... ... ... ... ең ірі өзендерінің барлығы басталады және ... ... нақ ... ... сезіліп отырады.
Осының бәрі Жоғарғы Азияны Евразия материгінін дербес ірі бөлігі
ретінде бөліп қарауға ... ... ЖӘНЕ ... пен ... биік ... аймақтары Памирмен бірге Иран
және Тибет таулы қыраттарын байланыстыратын ... тау ... ... тау ... ... ... Кытай және Совет Одағының шекараларының
тоғыскан ... ... пен ... ... жер ... биік ... жерлердің қатарына жатады.
Гиндукушты Иран таулы ... ... ... ... алып қарайды, бірақ мұндай біріктіруді орографиялық және тектоникалық
көзкарас тұрғысынан ғана мақұлдауға ... еді. ... ... ... Иран ... қыратының басқа шеткі жоталарынан, көбіне
онымен көрші ... ... ... және Орта Ауған
тауларының арасын ... ...... ... ... жүйесіне
жатады. Бұл жота және Гиндукуштың өз жүйесі мұхиты бассейні мен ... ... ... ... ... ... ... — онтүстік-батыстан шығыс — солтүстік-шығысқа қарай
жалпы созылып жатыр.Одан жоталардың негізгі желісіне перпеидикуляр ... ... ... ол ... ... ... ... ал
оңтүстікте Кафиристан таулы аудандарын түзейді. Таулар мен ... ... ... ... ... ... ... түседі.Кохи-
Баба тауларының биіктігі 5143 метрге жетеді, оның асулары 3000 метрге жуық
биіктікте жатыр. Қохи-Баба ... мен ... ... ... ... жатыр (2987 м), онымен Кабулды Мазар-Шарифпен байланыстыратын
Трансгиндукуш автомобиль олы ... ... ... ... ... ... ... алабында ол 6000—7000 метрге жетеді. Ең биік
Тиричмир шыңы 7960 метр. Гиндукуш ... ... ... кристалдық жыныстарй мен ... ... ... әр түрлі тұнба шөгінділері қатысады. ... ... ... тегістелу беттері қатынасының тұнба шөгінділері терең аңғарлармен
тілімдслген қия .
Гиндукуштан солтустікке қарай, Пянджа ... ар ... ... тау
қыраты көтеріліп тұр. Оңтүстік-шығысқа қарай Шығыс ... ... ... ... да гөрі зор жота ... ... ... Гималайдан кейінгі скінші тау жүйесі — Карақорым
созылып жатыр.Оның орташа биіктігі 6000 ... ... ... ... ... ... ал үшеуі 8000 метрден жоғары көтеріледі. Олардың ішіндегі ең
бнігі — Чогори (Годуин Остен) (8611 м)— ... ... шыңы ... тау ... ... ... сонымен бірге анағұрлым
кейінгі кезеңде өткен. Ең жаңа жарықтар мен ... ... ... қазіргі кездегі биіктікке көтерген және күшті тілімдеген. Жас
тектониканың әсерімен төрттік және ... ... мұз басу мен ... Қарақорымның шұғыл, нағыз альпілік рельефі пайда болады.
Асулар 500метр және одан да гөрі ... ... ... ... ... ... өзі ... қыста жота арқылы асудың сәті үнемі
түсе бермейді.
Қаракорымның, әсіресс Гиндукуштың қойнауы ... ... ... Онда ... әр ... ... рудалары,графит кен орындары бар, бірақ
оларды барлау соншама нашар әрі өндірілуі де мардымсыз.
Онда Иран таулы ... ... ... мен ... ... ... ... бермейтін ауа массаларының өзінен
недәуір мөлшерде ылғал конденсацияланады.Сондықтан ... ... ... ... ... 800 ... ... жауын-шашын жауады, оның
максимумы қыста етеді. Онтүстік-шығыс беткейлерде ылғал анағұрлым аз,тау
жүйесінің батыс батыс желдері өте ... ... ... жауын-шашын
бұданда азая түседі (100 мм-ден артық емес).Оңтүстік және оңтүстік-шығыс
беткейлерде жауын –шашын ... ... оны енді ... ... ... ... ... мм жауын-шашын максимум айқын
байқалады. Солтүстік және ... ... ... мөлшерінін шұғыл
айырма жасауы, сондай-ақ Қарақорымға да тән. Жауын-шашындағы ... ... орны ... мұз ... қалындығынан да көрінеді. Орта
есеппен қар шекарасы үлкен биіктікте ... ең ... орны ... — 4700 ... Аса зор ... ... теңіз
деңгейінен 3000 м төмен ... ... ... түрі тән.Олардын кейбіреулерінің ұзындығы өте ... 72 км, ... — 61км .т. б. ... ... 40%-ке ... мен мұз жауып анықталған. Мұз басу реликт сипатта,ал оның ... ... пен ... ... қолайлы жағдай туғызады.Қазіргі
уақытта мұздықтардың қысқаруы ... ... мұз ... аз ауданды алып жатыр және қар сызығы
5900метр биіктікке дейін көтеріледі.Қазіргі уақытта ... ... ... беткейінде мұз айтарлықтай аз ауданды
алып жатыр және қар сызығы 5900 метр ... ... ... ... Қарақорымның Оңтүстігімен салысттырғанда анағұрлым тым
құрғақтығымен түсіндіріледі.Гиндукушта қар шекарасының биіктігі ... ... ... ірі ... онда жоқ. ... ... Шығыс Гидукуштың беткейлерінде Альпі мен Кавказдың мұз ... ... ... мұз басу ... ... ... байқау ешбір ... ... ... тәулік бойында, сондай –ақ жыл ... ... ... тән екенінде шүбә жоқ. Әсіресе (Тұл ... ... ... ... ... және тау ... ... биік
үстірттерде айтарлықтай 1000—1500 метр биіктікте июльде температура + 30°С-
ге ... ... ал ... ол ... ... ... 4500 метр ... орташа температурасы -Ы0°С-ге жетеді, ал қыс ұзақ және аязды
болады. 4500—5500 метрден-жоғарыда теріс ... ... ... жәнс ... мұз ... ... неп ... беткейлерінен көптеген өзендер
басталады.Олардың біразы оңтүстікке қарай бағытталады және үнді ... ... ... ... ... ... және Орта ... ағынсыз
аймақтарына жатады.Су энергиясының мол қоры пандалапылмайды, бірақ
өзендердің жер ... ... өте зор. ... ... ... ең үлкен
өзендерді бойлай оазистер жатыр, онда ... ... ... орналасқан.
Гиндукуш пен Қарақорым аудандарының көп бөлігі шөл және өсімдікке тапшы
болып келеді.Бұл жағдай әсіресе ... ... пен ... ... қатысты.Бұлардың топырағыман айрылған тастақты беткейлері—биік
тау шөлі болып табылады.Орталық Азия тау ... биік тау ... ... қана өзен ... ... ... жекелеген
ағаштарды немесе бұталы тоғайларды көруге болады.Қалған жерлерде, тастақ,
қорымдарда,әр жерде жусанның, теріскеннің, кейбір астық тұқымдастар ... ... ... және оңтүстік-батыс беткейлерін 3500
метрлік биіктікке дейін сирек ... ... ... ... бай тау
жайылымдары алып жатыр.Орман Кафиристанда да бар. Олар флоралық жағынан
гималай ормандарына ... ... ... ... одам анағұрлым кедей. Бұл
ормандар мәңгі ... ... ... ... самырсыныман тұрады.Ормандардан
жоғарыда — тоғайлар және бай субальпі шалғымдары орналасқан.
Гиндукуштың солтүстік-батысыида ... ... ... арша ... ... ... таралған. Өзен аңғарларын бойлай грек
жаңғағымың ... үй не ... ағаш ... кездеседі.
Оазистерде жүзім шыбығы, әр түрлі ... ... ... ... ... ... беткейлерінде таудың төменгі белдеуінің
үлкен аудамдарын күріш егістері алып жатыру.
КУНЬЛУНЬ — ...... ... биік ... аймақ кейде Тибет тау ... ... ... ... жүр. ... қатпарлықтын полезойлық жолы және соран орай
геологиялық құрылысы мен ... ... ... бұл
территорияның географиялық тұрғыдан оқшаулығы оны дербес ... ... ... ... ... кең ... батыс жоталардың екі тізбегінен тұрады,
олар батысқа қосылады, ал 84—85° ш. б. ... ... ... ... Цайдам қазан шұңқырын солтүстігі мен оңтүстігінен жанап жиектейді,
солтүстік тарамының Черчен өзені ... ... ... бір ... деп ... өзі Тарим қазан шұңқырын оңтүстік – батысынан
қоршайды және Тибет ... ... ... шетін бойлай ендік бағытында
созылып жатады.Бүкіл жүйе ... ... ... ... пәрменді көтерілуімен және шұғыл альпілік
рельефімен ерекшеленеді.Солтүстік ... СССР ... ... жерде зор
Конгур (7719м) мен Мұзатагата (7546 м) ... ... тұр. ... 6000 ... ... баратын енсіз айқын оқшауланған жотаны
Қарақорымнан басталатын өзендердің терең
денеше рет ... ... ... ... ... ... 5000 ... астам
Алтынтаг жотасы түзеді.Оның оңтүстік шетін бойлай аса зор ... ... ... ... ... Куньлунның ең биік шыңы
(7723м)бар. Оның ... ... ... ... ... Куньлунь Қарақорыммен бірге Азияның басты суайрық ... ... ... ... ... қоршап жатқан жоталарынан екі есе
дерлік аласа (2700-3000м).Бұл мезозой мен ... ... ... ... ... ... ... мен ағынсыз көлдер алып
жатыр,олардың арасындағы ең ірісі Кукунұр болып табылады.
Бұл тау ... ... үшін ... аз ... кесек
материалдардың орасан көп жиналуы, тау ... арға ... ... эрозиялық проиестердің нашар дамуы тән.
Куньлунде аридтік батыстан ... ... өсе ... орта ... ... ... жұмсарсарады.Аридтіктің шығысқа қарай азаюы
Наньшаньда да байқалады.Сондықтан Қуньлуннің батысы мен орта ... ... ... тау шөлі мен ... тау ... ... ... үстем болады, қар шекарасы кей жерлерде 5900 метрге дейін
көтеріледі.Шығыста ... ... ... ... ... ... белдеуі
тамаша байқалады, қар шекарасы кей жерлерде 4500 ... ... ... ... ... ... дүниесі байи түсіп, ... ... ... ... ... тау қыраты –табиғат жағдайлары өте ... ... ... ... бұрын орографиялық
біртұтастықтан ... ... ... биік ... ... ... дүие ... аудаы ең зор және ең биік ... ... ... ... ... ... жүйесіне енетін
тау жоталарының етегі болып табылады.Оңтүстік және оңтүстік батыста шекара
Гималайдың солтүстік етегімен ... ... ... ... тау түйіні болып табылады.Таулы қыраттың шығыс шекарасы
ретінде Син-Тибет ... ... ... ... орасан зор
территорияның бәріне үлкен абсалюттік биіктік және биік тау шөлі ... ... ... боп ... тән.
Тибет таулы қыраты палеозой, мезозой және ... ... ... ... оның ... ... ... мен антропогеннің вертикаль қозғалысы маңызды орын алады.
Кайнозойдың орта кезеңінің өзінде ... ... ... ... жатқан территория болған еді.Жаппай көтерілу ... ... биік Азия ... ... болуына әкеп соқты және өзімен ... ... ... ғана емес, сондай-ақ бүкіл орталық Азияда климаттық ... ... ... ... де жүз жылда 1м астам
жылдамдықпен ... ... ... ... қарай
алысырақ, бірақ күшті тілімденген юньнань таулы ... ... ... ... ... Азия ... ... таулы
қыратында гейзерлеу мен ыстық бұлақтар,ал солтүстік ... ... ... бар.
Тибеттің оңтүстік шетінде жоталар жүйесі ... тұр бұл ... ... ... ... атаумен біріктіре атайды.Гималайдан бұл
таулар Брахмапутра (қангпо),Сатледж және Инд ... ... ... ... ... ... тектоникалық бұл таулар Жерорта теңізіні
белдеуі мен Үнді ... ... ... ... өтпей зонасы ... ... ... ... өзі ... ... үлкен жоталардың
шыңдары 7000м –ден астам биіктікке жетеді.
Тибет таулы қыраты жағына қараған беткейлері ... және ... ... ... ... ... ... беткейлері
күшті эрозиялық тілімделуімен ерекшеленеді.Трансгималай алабында,Цингпо
өзенінің салаларының бірінің аңғарында 3650метр биіктікте ... ... тау ... дөңгелене біткен бір сұлу көл.Ол Тибет тауларының
сотүстік шығысы мен Ганьсу,Нань-Шань ... ... ... ... ... ... ... қазақша аудармасы «Жасыл
–көл» мағынасын білдіреді.Азияда бұл өте сұлу жердің бірі.Оның ... ... ... ... –көл сияқты қашанда суының ... ... ... ... ... ... құлпырып жататын болған соң
Моңғолдар Кокунор деп атаған. Осындай көлдер асқар таулардың ... өзге ... өте ... ... тау ... ... айырмасы оның суының ащы болуында.
Кокунурдың көк торған түсі бейне, бір көк бұйра мақпал сияқты ... ... қара ... етегіне дөңгелене біткен бейне
бір үлкен айнаға ұқсайды.Ол жаратылыстаы сұлу ... ... ең ... ... күзге қарсы болады.Бұл кезде оның төңірегіндегі тауларды қар
басып,көлдің жағасы ақ ... қар мен ... оның ... жатқан
көк бұйра айдыны құбылып, ... ... ... ... қасиеті туралы монғол халқының ауыз әдебиетінде ... өте ... биік тау ... ... ... өзгеше бір
түрі.Көлдің тұрған жердің маңайындағы жерлерге қарағанда ойпаңырақ, ... ... ... ... ... одан ... биікте тұрғаны
байқалады, көлемінде бір қатар ... ... ... оның ... мен ... жағы ... тігілген биік тау,
көлдің жағасы ол таулардың етегіне тұспа – тұс келіп, ... оның ... тау ... ... ... көлінің ойпаты тұтасқан шалғын, ылғай соңы жататын аса бір
шүйгін жер.Бұл ... ... жиі ... ... ... ... өте бай.Оның тауларының іші ... қара ... ... ... ... жайқалып тұрған көк орай шалғын, ... ... неше ... ... ... ... даласында көзе ерекше түсетін,әсіресе,
құлан.Қырда жүретін ... ... ... аса ... ... әрі қашса
жеткізбейтін,жел аяқ аңның бірі.Оның қаруы ... мен тісі ... ... ... ... ... ... ,құйрығын тығып қашады.
Кокунор таулары жайған кереге ... ... ... ... жатқан,зәулім таулардың бірі.Оның ... ... ... ... де әр ... ... кокунор өлкесіне қарайтын
теріскей беті ... бай ... ... болса, күнгей беті шөл
даланың реңін көзге елестетіп,оның ... ... беті ... ... ... ... ... таудың күнгей
бетінде кокунор өлкесінде кездесетін қара ... көк орай ... ... ... жоқ,жер реңкі көбінесе шөл далаға ... оған ... ... қармақ сияқты тырбақ бұталар
болады.
Цайдам тауы.Цайдамның жан-жақты таумен қоршалған ұшы-қиыры жоқ ... ... ... ... ... ... ... ағады.Сөйтіп бұл
бір кездеседі тау ішінде болған айдыны үлкен теңіздің ... ... деп ... өзі ... ... ... ... батыс
теріскейден шығыс түстікке шейін 600 шақырым ... ... ... ... 250 ... кем түспейді.Цайдамның сырт көрінісі ойпат болып
келсе де оның тұрған жері теңіз бетінен 3000 метр ... ... ... көп жері ... саз, кейде тастақ, жалпы реңкі ... ... ... ... ... жататын жапан
түз.Жаратылысы түріне қарай Цайдам өлкесін Пржевальский оңтүстік, солүстік
деп екі ... ... ... өлкесі теріскей жағына қарағанда
бірталай ... ... жері ... сазбалшықты келіп,сор,
борбастың көбірек кездесетіні де осы ... ... ... қарағанда
Цайдамның солтүстік жағы көтеріңкі,қырат,жер реңкіде жаман емес, әр ... ... ... алғанда Цайдамның жалпақ сорында тіршіліктің
сілемі ... жоқ деп ... ... көп жері ұшы –қыйырына көз
жетпейтін жалпақ сор басып ... ... жағы ... ... ... ... шөпті мал өрісі де баар.Мұндағы өсімдік дүниесінен көзге
ерекше түсетін самалдай тізілген ... ... ... оның жер ... ... әр түрлі
болады.Оның қопал көлдерінің маңдайы ... ... ... ... ... ... бидайық болса,сортаң жерлерін қаптап тұратын ... ... ... ... ... ... келсек оның ең қармық,жыңғыл,итмұрын,тырбақ бұталар ... ... ... ... ... елдердің шаруашылық
тіршілігінде зор орын ... ... ... ... екен.Қармықтың
биіктігі 1,5,2метр шамасындай қарақатқа ұқсаған бұта,оның ... ... адам ... да, аң да қорек етіп ... ... ... ... ... аю,
қырғауылдар.Цайдамның өз бойында аю өте сирек ... ... ... піскен кезде олар топ-тобымен солтүстік тибет тауларынан ... ... қыс ... осы ... ... ішінде жүреді.Қармық жемісінің
жетіліп дәнденетін кезі-тамыз айының соңы мен ... ... ... оны қап – қабы мен ... ... ... кептіріп қояды.Қармық
жемісінің дәмі қышқылтым келген тәті ... жас ... түсі ... шала ... кезінде қызғылт қоңыр,әбден жетілген кезінде қыпқызыл
шие сияқты болады.Монғолдар оны әбден піскен кезінде ғана теріп ... ... не ... кептіріп алады.Сол кептірген жемісті қыстыгүні наңға
қосып қорек етеді, не қайнатып суын ішеді.
Цайдам моңғолдарының егін жайы бұл бұл ... ... ... ... орын ... сияқты.Олардың егетіні бидай мен арпа.Егінді
балғынгөл дейтін ... арық ... ... ... суарып
өсіреді.Бірақ егін кәсібі сондай –ақ күшті емес, жер өңдеу ісі өте ... ... ... болған соң егіншілік артық көркейіп белең алмаған.
Орта Азиядағы елдер ... ... ... жұртының
бірі- таңғұттар.Бұл ру-руға бөлініп Ганьсу өлкесінен тибет тауына дейін
қоныстап отырған ... ... ... ... ... ... ұлысқа бөлінеді.Олардың ішіндегі жан-жақты көбірегі: қара—таңғұт
не панака ... ... ... (аз ру),қам (шығыс
тибет руы).Бұлардың бәріне ортақ нәрсе-олардың көшпелі ... мал ... жазы қысы ... ... ... ... жүнінен істеген қараша
үйлері.Бұқараны билеп төстейтін кілең ру басы ... не ... ... ... суат егін жай ... ... қарауында.Ганьсу
мен Тибет таңғұттарының арасында тіл, ... ... ... ... бар ... ... ... тұратын қамдардың өзі де
Гансу және кокунор таңғұттарынан басқарақ, тіл ұқсастығы ... ... мен ... жақын екнні байқалады.
Қара-таңғұт өздерін панака дейді, Сары -өзеннің ... ... ... ... ... алдын ... ... олар ... ... ... (джаху) болып
екіге бөлінеді.Егіншілер көбінесе отырықшы,Сары-өзеннің бойында егін мен
бақша ... ... ... кілең қыстық пен қала төңірегінде
болады.Ал, мал ... ... ... ... бақташы елдің тіршілігі тәрізді таңғұттардың да ... мал ... ... ... ... тақырланған жерде
олар көп отыра бермейді,Әлсін -әлсін жұрт жаңартып,ылғал жер іздейді.Кейде
өріс үшін ру ... ... ... жан-жал шығып,кейде сондай оқиға кісі
өлімімен де аяқталады.Соғыс үстінде қолданатын қарулары ... ... ... қылыш,садақ.Дегенмен,әрбір рудың өзіне тиісті көшіп қонып
жүретін ... ... бар, ... ру атын ... оны ... ру ... не малы көп ... кең өрісті өзіне меншіктеу үшін ру
қауымынан басқаланып жеке-жеке шаруашылық ауылға ... ... ауыл ... одан ... үйден құралып,өз алдына бір
қотан жасайды.
Панакалар ... ... ... ... будда діні мен
қатар басқаға табынуы, бақсылық белең алып, оған ... ... өте ... болған.Панакаларға қарағанда сары- таңғұттар көбінесе
отырықшы,егінші,не шала көшпелі.Негізгі қоныстап отыратын жері ... ... ... ... бойы.Бұлардың мал бағатын
көшпелілері жаз күні ... ... ішін ... ... ... ... ... қыстауларына келіп бекінеді.
Бұл таудың іші толған зәулім қарағай, самырсын ағаш, көшпелі жұрт
жаратылыстың бұл тегін ... ... ... ... мен ... осы
қарағайдан салып алады.
Муни-ула тауынан оңтүстікке қарай асып ... соң ... ... ... ... ... ... басталады.Бұл жазық Сары-өзеннің
(Хуан-хэ) бойына ... ... ... ... тағы аңдардың орнына
дамылсыз сайраған бозторғай мен егін жай,көп қыстақтар кездеседі.
Сары өзеннен ... ... ... ... ... ... ... дәуірде көп елдің тағдырымен байланысқан ... ... ... адам ... ерте ... ... етіп,оның байтақ
қойнауларына мал толтырып, өзен бойындағы көгалды өлкелеріне ... өзен ... ... ... ... ... тек Алашынь тауынан ағып түсетін жері болмаса,өзге арнасы
тегісімен кең ... ... су ... ол ... ... ... ... жан-жағы көкмайсаға бөленіп
тұрады.Сарыөзеннің бойы тастық емес, көбінесе жұмсақ топырақ, ... ол ... ... ... кейде жаңа арнаға түсіп
отырады.
Жер түсіне қарағанда Ордас ... сары өзен орап ... ... келбеті өзен бойындағы ойпат жерге ешбір ұқсамайды.Климаты:
көтеріңкі жері ... ... ... ... кең ... жан-
жағын алыстан көріп қоршаап тұрған биік таулар, бұйрат адырлар.Ол таулардың
ішіндегі ең сәулеттісі Шара-Хада, Суме-Хада,Нарын-ула,Муни ... ... ала ... ... көк ... ... ... көгалды жерінен шөл даласы басымырақ,Сары өзеннің оң ... ... ... ... ... барқын бұйраттары тұтасқан бетімен
Алашань құмына барып ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы «Мойынқұмға»ұқсас.
Осында аңнан кездесетін тек қара құйрық (маңғолша қара -сульти).Бұл
жайран деп аталатын ... ... бір ... Гоби,Алашань,Ордос,Цайдам
өлкесінде тараған аң.Тек жағынан алғанда бұл аң ... ... қара ... еш ... ... ... түр –түсі, мінез
–құлқы, жүрісі ... өте сақ аң ... ... ... ... ... көбнесе жапан түз, шөл далада жүреді.
Сары өзеннің басы мен ордостың көгалды өлкесі Ішкі ... ... ... ... тарихының дерегі бойынша,біздің заманымыздан үш
ғасыр бұрын Ордостың байтақ жайлауы үшін ғұн мен ... ... ... ... ... ... ... кейін халықтың аузында аңызды әңгімеге
айналып кеткен.
Қорытынды
Қорытындылай келе Тибет таулы ... ... ... ... ... кең ... ... зерттеу жұмыстарын
жүргізу.Тибет тауларының құрылысы бүтіндей ... ... ... жоқ ... ... аса жойқын,зәулім жота, дүние шарының ең биік
үстірті.Оның жағы ... ... ... ... ... ... ... солтүстік шетінде кеудесін көкке тіреп,Куньлунь
тауларының тізбегі тұрса – оңтүстік шеті гималай ... ... ... ... ... ... ... жойқын, - онда бір жағынан
сібірдің көз жеткісіз қалың орманы мен байтақ ... ... ... ... сусыз шөл даласын, материктегі аспан мен тілдескен
зәулім тауларын, ... ... ... есіліп аққан өзендерін
көреміз.Міне, осы ... ... ... гөрі де ... ... ... континенттің орта кезінен түстікке қарай ... ... ... ... деп ... – жағы биік таулар мен қоршалған бұл жотаның сыртқы түрі
түзу ... ... ... бір алып сәкі сияқты жасалған
мұндай жота дүние ... еш ... осы ... жойқын түрде
кездеспейді оның жан – ... ... ... ... биік ... ... ... адам айяғын бастырмайтын ылғый зәулім құздар
астасып ... ... ... П.К 1947 М ... Кам»
2. Уинниктон А «Тибет»1958М
3. Обручев В.А «Путечестве Потанина»1953М
4. Пржевальский «Монголия и страна Тангутоф»1940М
5. В.И ... ... по ... ... открытий».1998М
6. Н.Б.Кряжимская «Планета землия» 2001 М
7. «Қазақ совет энсклопедиясы» Алматы 1977 11том
8. Пасецкий «В ... за ... ... ... «Непроторенными путями»
-----------------------
№2 сур Қодас
№3 сурет Түлкі
№4 сурет Ақ қасқыр
Сур №1
Сур№5
Сур №6
Сур №7
Сур №8

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуразияның физикалық географиялық сипаттамасы47 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты туралы13 бет
Алтай таулы аймағы27 бет
Алтай таулы аймағына сипаттама11 бет
Беларусияның географиялық орналасуына табиғи ресурсы, халқына сипаттама23 бет
Вирустар, түрлері және организмге орналасуы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь