М. Шаханов поэзиясының әлемі

1. Автордан
2. М. Шаханов поэзиясының әлемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
3. Жаңғырық немесе Асқақ темiр қалай басталды ... ... ... ... ... ... ... ..8
4. Шыңғыс ханның қателiгi немесе
жеңiлген жеңiмпаз хақындағы дастан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
5. Ғашықтық ғаламаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
6. Әмiр.Темiр өсиетi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
Бұл еңбекте М. Шаханов поэзиясының көркемдік ерекшелігі талқыланып, шығармалар мазмұндық және формалық жағынан тұтастырыла қаралды. Ақынның өзіндік болмысы сөз етілді. Қоғамымыздағы белең алып жатқан өзекті мәселелер мен өмір толғаныстарына терең беріліп шиеленістерді шешуге белсене бел буған ақынның ар намысы мен солма рухы оның жалынды жырларында көрініс тапқанына көз жеткіздік. Осы тұрғыдан алғанда ақын өлеңдерін биік шатқалдан гүрілдеп ағып жатқан сарқырамаға теңеу орынды. Мазмұны терең, оқыған адамды иірміне тартып әкетер құдіретті күшке ие. Сондықтан да еліміздің тізгінін ұстар әрбір жас Шаханов шығармаларын жатқа білуі тиіс, жас ұрпақ өнегесіне әсер етіп, тәрбиесіне үлес қосатын ақын өлеңдері ешқашан да құндылығын жоймақ емес. Шаханов шығармаларын талқылаудан туған осы бір топтама құрал оқушылардың жеке ізденісі мен мұғалімдердің көмекші құралына айналар деген ойдамыз. Бұл жұмыстағы талқыланған мәселелерді практикалық мақсатта пайдаланудың да тиімді жолдары бар. Оқушылардың ой-өрісін дамытуда, сыр толғау, ой толғау, тілдік қорын молайтып, көзқарасын кеңейтуде бұл құралдың маңызы ерекше екеніне күмән жоқ.
        
        Автор
Бұл еңбекте М. Шаханов поэзиясының көркемдік ... ... ... және ... жағынан тұтастырыла қаралды. Ақынның
өзіндік болмысы сөз етілді. ... ... алып ... ... мен өмір толғаныстарына терең беріліп шиеленістерді ... бел ... ... ар намысы мен солма рухы оның ... ... ... көз жеткіздік. Осы тұрғыдан алғанда ақын
өлеңдерін биік шатқалдан гүрілдеп ағып ... ... ... ... ... оқыған адамды иірміне тартып әкетер құдіретті күшке ие.
Сондықтан да еліміздің тізгінін ... ... жас ... шығармаларын жатқа
білуі тиіс, жас ұрпақ өнегесіне әсер етіп, тәрбиесіне үлес қосатын ақын
өлеңдері ... да ... ... емес. Шаханов шығармаларын
талқылаудан туған осы бір ... ... ... жеке ... ... көмекші құралына айналар деген ойдамыз. Бұл ... ... ... ... пайдаланудың да тиімді жолдары
бар. Оқушылардың ой-өрісін дамытуда, сыр толғау, ой толғау, ... ... ... ... бұл құралдың маңызы ерекше екеніне күмән
жоқ.
М. Шаханов поэзиясының әлемі
Қарағайға қарсы бiткен ... ... ... бiткен шыншыл да
қайсар ұлы М.Шаханов шығармаларының iшiнде ұлт рухына, ел намысына соқпай
кететiндерi кем де кем. ... ... ... ұлт ... ... көңiлге сәуле дарытқан М. ... ... ... кеңейтiп, ертеңiмiзге жол салатын бiрден-бiр құрал. ... ақын ... ... елең алып ... өзектi мәселелер мен өмiр
толғаныстарына терең берiлiп, ... ... ... бел ... ар намысы мен солмас рухы оның жалынды жырларында көрiнiс ... ... ... дос ... ... дейдi халық даналығы.
Халқының мiнiн ... ... ... ... алу арқылы ақын елiн ойлануға
шақырады. ... ... ... ақын ... ... мынадай
сөзiн эпилог ретiнде ... “Бiз ... ... ... ... күресер жағдайға жеттiк.” Жалпы кейiнгi кезде жарық көрiп
жүрген ... ... ақын ... ... ... ... адамдармен, дiнсiз, дiлсiздермен күресiп жүргендей. Ұлт тiлiне ... ... ... ... да намыс атты шарпыған өлеңдерiнде ақын бүкiл
халықты өз тiлiнде сөйлеуге үндейдi.
.........................................................
Тiлiмiздi ... ... ... сандалып, күшiмiз кiрiкпей
Тоталитарлық жүйеде жүргендей тосылудамыз.
Жерiмiздi қорғап жат қолдан,
Тәуелсiздiк үшiн мерт болған.
Бабаларымыздың даңқын, үмiтiн, сенiмiн басынудамыз?
Тiл кетсе ұлтымыздың жойылатынын ... ... ... қойылатынын бiлсек те,
Қамсыздар, қансыздар қатарына қосылудамыз.
Осылай дей келе ақын өз ... ... ... Ақын ... ... ... шығармаларында ырғақ, мелодия басым. Ақын өлеңдерiн
биiк шатқалдан гүрiлдеп атып жатқан ... ... ... ... ... ... ... иiрiмiне тартып әкетер құдiреттi ... ... ... жеке ... ... де ... “космополит”,
“космодәуiр”, “рухсыздық”, негалистер т.б. терең мәндi ... ... ... өз ... жетудi көздейдi. Ақын “Тiлсiз. Рухсыз толыққанды
тәуелсiздiк жоқ”,-дейдi, яғни болашақта егемендi елiмiздiң тәуелсiздiгiн
нық ұстап тұру үшiн ... мен ... ... ... пен рухты қатар
алып жүретiн азаматтарды қалыптастыруды ... Дәл ... ... қазақ
халқы аса күрделi проблемаға маңдай тiредi дейдi ақын.
Орыс пен батыс мәдениетiмен жете сусындаса да өз ... екi ... ... ... ... қазақтар тобын құраушылар дей келе
ақын өз қолданысына енгiзген “космополит” ... ... ... ... ... тар шеңберде қарауға мүлдем болмайды. Олардың
бәрiнде жеке бiр ұлттық ... ... ... жатыр, сонымен қатар
саяси мазмұнға ие болған өлеңдерiнiң кез ... ... ой ... ... Шаханов қазақ поэзиясына жанрлық, ... ... ... ... ақын ... ... бiр жанр ерекшелiгiне ғана
сиғызып салу қиянат. Оның ... өмiр ... ... ой, ... болу ... бiр ... ... тұтасқан
бүгiнгi өнердiң күрделi көрiнiсi жота көрсетедi. Сөйтiп барып өнер алдына
тосып отырған күрделi заман ... ... ... ... толғанады.
М. Шаханов дәстүршiл ақын. Мысалы “Отырар ... ... ... “Шың басындағы оқиға” атты поэмаларындағы лирикалы алып
тастаңызшы,
шығармадағы динамика бұзылар едi. Яғни, өлеңдерiнiң соғып тұрған ... өн ... қан ... ... ... тұр. ... ... шағын поэмалары мен балладаларынан анық аңғартқан ақынның
iзгiлiкке құштар, мөлдiрлiктi марапаттайтын, үлкен ерлiктi, тым ... ... ... осы ... ... троп табады.
Ақынның келесi бiр ... ... ... ... ... өзiнен туған поэтикалық үлгi. Ақын шындыққа
бүкпесiз қарай бiледi.
Сонымен қатар М. Шахановтың ... ... жаңа ... ... өзiнше жаңартты. Метафоре өлеңнiң композициялық құрылысы,
троптың түрлерi, ең ... ... ... ... ... ... келтiрсек
Иық бұрмай тек бiлiмнен басқаға
Қатар өстi екi бiрдей жас бала
Қатар өстi, ән салды,
Қатар тұрып, құба ... ... ... шумақтағы лиризм қатар тұрып, құба тоңда қарсы ала” эпитет арқылы
туып тұр. Бұл ... ... ... ролi ... Мұндағы ерекшелiк-
эпитеттi автордың қалай пайдаланғанын сіздiң сезбей ... Егер ... ... таяқ ... “мен мұндалап” тұрса құны болмас та едi,
автор дараланбас едi, жасандылық басым ... ... ... ... ... зерек те сезгiш ақын шындықты
өз атынан емес, ұлттың ең озық ... ... ... ... ... Оның ... “өз сөзi” әлдеқашан ашылған, дәлелденген, өмiрде
әлденеше сыналған сөз екенiн ... ... пен ... ... мен ... ... ... осындай сыры бар. Сөйтiп ақын-өлең өнер қақпасын ашқанда бүкiл
халқымыздың қасиеттi қақпасын қоса ... ... Ақын ... ... ... ... халықтық поэзияның дәрежесiнде қалып,
жетегiне ерiп кетпей, халықтық деген ұлттық ұғыммен тең ... ... ... ... арқылы танытуы-жаңашылдығы.
“Жүздiң көркi-көз, ойдың көркi - сөз” деп Баласағұн айтпақшы, әрбiр
жүзге көреген көз, ой ... сөз бiте ... ... ... ... тоқтал,ән пiкiрлер ақынның ... ... тек ... ... ... көл ... рухани кiр-қоқысты ағынымен тазартып
отыратын “Сарқымалармен” кiндiктес, яғни бiз қозғап ... ... ... негiзi бар процесс.
Келесi кезекте бiз ақынның бiраз поэмаларына көркемдiк тәсiл ... ... ... ... ... ... жарты
адамдар.” Ақынның жаңа стильдiк қолданысына енген осы бiр сөз ... ... мен ... арқау болып тұр. Бұл үзiндi де ақын ... ... ... сынмен ұштастырады. Өлеңнiң негiзгi мазмұны
рухсыздықпен күресу, болашаққа ... Ақын өлең ... ой ... ... ... ... бастамасын шалдың бiр ауыз сөзi ... ... ... екi ... ... да ... арқадан
Нағыз ұлын бiреу ғана, ана екеуi жарты адам.
Ақынның “жарты адам” деп қолданып ... жеке ... ... ... ... көз ... ... боп жарқылдап
Жарты ұстаздар, жарты бастық, жарты қыздар,
жарты ұлдар.
Ақынның бұл тiркестi қолдануы қазiргi замандағы ... ... ... Осыған байланысты “Робот-түйсiк” деген жаңаша
тiркес ойлап тапқан. Ақын бұл ... ... ... ... ... еместiгiн, тек бiлiм мен рухты ажырамас қос қанат ... ... ғана зор ... ... ... ... Осы өлеңде
қынның қолданған жаңа стильдiк мәндегi тiркестерi ... ... ... ... ... Өлең неологизмдерге де бай.
Балығы озса мысықтар да жолбарысша көсiлмек.
Бес жүз қабат үй салу да емес бүгiн боз ... ... ... да ... сайлау сөз емес.
Адамзаттың бар тағдырын елдi ақша шеше ме?
Бұл жолдарда ақын метафораны ұшқыр ... ... мен ... ... ... сайлау” тiркесi арқылы өз жанын ... ... ... ... “Адамзаттың бар тағдырын ендi ақша шешеме?”
риторикалық сұрау салу арқылы ақын оқырман ойы мен ... ... өз ... ... ... ... ашқан үшiншi заңмен
дәлелдеп көрсеткен.
Ньютон ашқан үшiншi заң ненi ... ... ... қимыл қарсы қимыл тудырады тiрлiкте.”
Ұрпақты бiр қауiп-қатерден сақтандыра отырып ақын өз оқырмандарын, өз
халқын рухсыздықпен бiрiгiп күресуге ... ... ... ... ... ... желiсi Махамбеттiң өмiрiнiң соңғы күндерi туралы өрбейдi.
Өлеңдегi трагедиялық образ-Махамбет. Ол өзiнiң түсiн айту ... ... ... ... өзiнiң ел болашағына деген зор сенiмiн бiлдiредi.
Автор өлеңдi Махамбеттiң өз аузынан сөйлеу ... ... ... айтқан.
Мен сенемiн, күнi ертең
Пенделiктен тазарар деп ұлы өлкем.
Жә, қашанғы баққа зорлық мiнгеспек
Сенем, ... ... ... күлмес деп.
Тек тұлпарлар ғана алатын бас бәйге
Есектердiң мойынында жүрмес деп.
Өлең мазмұнын ерекше ... ... ... бақ пен ... ... ... ... қолданғанда бұл сөздер бiр-бiрiне қарама қайшы
емес, еркiн түрде айтылуы да мүмкiн. Бiрақ ақын бұларды ... ... ... ұштастырып көрсету арқылы өз өлеңiн нәрлендiрiп тұр.
Туған елiм, Құдiретiмсiң аңсаған
Алдан жарқын Күн шыққаным
Кескiнiңдi көрмейiншi шаршаған
Пасыз ойлар ... қақ ... гүл ... астынан қарап жатар мен саған.
“Дулығаны қақ жарып гүл шығу” ... ... ... ... ... ... бейбiтшiлiктiң келуi.
Ақын Махамбеттiң монологы арқылы бүгiнгi күндi ... ... ... ұлы ... ... ... мен ойлылығын бүгiнгi поэзия аспанына
жiбек тордай жайып жiберуге ұтылысы бар.
Iштей керемет жiгерлi өлең ... ... тек ... ... қоса ... ... ойлы мұң, ... қағыстырып, биiк
мақсатқа бастайды, Сөйтiп лирикаға тән алау от пен лап етпе ... ... ... ... ... еш ... ... отқа” айналды.
Ұлы махаббат оттары қосыла жанырасады. Арман мен арман қосылады. Монолог
үлгiсiнде көрiнiп ... ақын ... ... ... сенiмi сезiмге
ұласып, лирикалық толғаныс тамыры осылайша тармақты жатыр.
Өлең шапшаңдық үдемелi жолмен ... ... ... қалғандығым
сенiң бассыз қалғандығың болмағай”, деген сөз ... ... ... ... бағдарлау сипатын танытса, ең соңғы шумақтарға “Дулығаны
қақ жарып гүл шыққанша, жер астынан қарап
жатам мен ... ... ... ақын ... ... ең ... ... Жалпы ақын барлық өлеңдерiнде осы үдемелi әдiстi қолданады.
Мысалы ортадағы:
Нұрлы ... ... деп ұлы ... ... күн ғажайып
Ел намысы тарқар деп
Ақымақтар күрт азайып
Сұмдар қорқақ тартар ... ... ... бiрiне-бiрi толықтырып тұрған сөйлемдердiң
дыбысталуы бiрдей. Тексте бiрыңғайластық туып тұр. Сандық жағынан сәл төмен
мына бiр ... ... де ... ... ... ... оттыға
отсыз күлмес деп, есектердiң мойынында жүрмес деп” Бұлар жоғарыдағы “тар-
тар деп, ... ... ... бiр ... Дыбысталуы бөлек
болғанымен мағына ... Ал, ... ... ... ... ... “гүл шыққанша” дыбысталуы бiр болғанмен өзiнiң алдында ... бiз ... ... ... ... мәндес, яғни
жоғарыдағы аталған барлық ... ... ... ... ... ... отыр. Сонымен қатар барлығын да уақыт көтередi, қашан болса да
әдiлдiк келедi. ... ... бар. ... ... бас ұру ... ... гүл шыққанша” деген соңғы жол соның бәрiнiң ... ... ... соңғы жолы аса ұтымды шыққандықтан өлеңнiң тұтас
тынысын айқындап тұр. Ең алдымен ... бұл ... ... мәнi
айрықша рол атқарады. Халқының үлкен болашағын аңсаған ... ... ... ... қиын емес. Поэзияның көркемдiк тәсiл түрлерiн дамытуда,
жаңалауда ... ... ... жасап тұр. “Дулығаны қақ жарып гүл шыққанша,
жер астынан қарап жатам мен ... және тың ... жаңа ... ... ... ... да түрлiк
жағынан да жұрт назарына найзағай отындай iлiктi. Махамбеттiң оның ... ... ... ... ... ... түледi. Өлеңде iшкi монолог
үлгiсi басым. Ерлер iсiнiң ... ... ... бола тұра ... ақынның сенiмiн күшейтедi.
Ақын бұл өлеңiнде аллергорияны да ұтымды қолданған.
Мен сенемiн күнi ертең
Пенделiктен тазарар деп ұлы өлкем.
Осы және алдыңғы ... ... ... бақ, сор ... ... жай
ұғым түрiнде тұрған дерексiз нәрселер кәдiмгiдей ... ... ... ... ... өлең сюжетi – тұнып тұрған символ; бiр нәрсенi
немесе құбылысты тура суреттемей ұқсас ... ... ... жасыра
түсiндiру, яғни өлеңге философиялық астар беру.
Көне тарихи тақырыптарға ... ... ... сөз ... ... ұшыратамыз.
2. “Әке үкiмi” тарауы әке мен бала арасындағы ... ... ... ... ... қай ... ... Махамбеттiң өлiмiмен
аяқталады. Шиеленiс кезеңi баласының әкесiне батырды өлтiргенiн ... ... жiгiт кiрiп ... ... ... ... залым екенiңдi жүрген қалай танымай.
Бұл сөздер әкесiнiң эмоциясын бiлдiрiп бояулық реңiшке ие ... ... ... сөз ... ... ... Махамбеттi жек көргем.
Айтылған сөз оқпен тең, ақын идиомалық тiркестi де қолданған.
Ерлер аз ғой бара алатын байыпқа
Тым кеш ұқтым, Махамбеттей ... ... ... ... айып ... ... ... идеясы ретiнде батырлық, әдiлеттiлiк, ақындық зор
махаббатты ту етiп ... өтсе дағы ... жоқ ... қан жарық.
Ақын метонимияны орынды қолдану арқылы iзгiлiктi, алыптықты қызғанышқа
жеңдiрмеу керек деген ұғымды ... идея ... ... ... Асқақ темiр қалай басталды.
Шаханов ақындық деңгейi философиялық, толғаныстармен ұштасқан ақын.
Оның дүниетанымдық дәрежесiн мына бiр ... ... ... берiп жататын сан қылыққа,
Бiр заңдылық жатыр сол жаңғырықта
Иә, оған күмән жоқ, сондықтан да
Басымды ием мәңгi сол ... ... ... ... ... Бұл жерде ақынды лирик десек те
жарасымды; яғни екеуiне де негiз бар. Эпик ... ... ... ... қатар лириканың да тiлегiн ағыта бiлген, адамды терең
сезiм тұңғиығына ... ... ... ... ... көз ... бейнелеп берер шебер суреткер. Ақынның сөзбен сурет санар қасиетiн
осы ... да ... ... тақырыптарды, аңыз-әңгiмелердi негiзге
ала отырып жүретiң нәзiк қыл тамырларын тербеп
оқиғаны көз алдыға елестету шеберлiгi-Шаханов поэзиясына ғана ... аты ... ... ... жемiсi бойынша “Жаңғырық” сөзiнiң
терең мағынасын саралаумен болды.
Аң аулауға ... ... ... ... ... ... ... қан толған
ханның әйел сұлулығын аңғармауы, жанашырлықты сезiнбеуi поэмада ұтымды
суреттелген.
Шiркiн, мұндай жары бар ер ... ... ... ма ... әем қарақат бұла көзi
Әттең
Әттең
Жүктi екен бiрақ өзi.
“Шаттығының жалауы тозар ма екен? - ... ... ... ... ... ... хан ғана ... мән бермедi.
Дүниенiң ластаған көкiрегiн
Дәнiне ұқсас зұлымдық кекiренiң.
Ақын бұл жолдарда ханның жағымсыз бейнесiн зұлымдық дәнiмен ауыстырып,
жауыздықтың бүкiл ... ... ... ... ... бiр ... сорғалап зәрәзар жарлығынан.
Бұл қолданыстағы метофора да Жұдай хан жауыздығына дәлел ... ... ... ... ... аз оны парықпенен.
Жұмсай бiлу-бiр өнер
Қайрай бiлу-бiр өнер
Құрсай бiлу-бiр өнер
Сол қолыңнан шығарсаң
Өз басына тiленер.
Ақын халықты “алмас ... ... Қай ... алсақ та суреттелiп
отырған нәрсенi не құбылысты тура бiздiң көз алдымызға әкелiп дәл, нақты
ұғым ... Бұл ... ... ... ... ... затқа
айналдырып шығармадағы авторлық идеяға қолма-қол көркемдiк шешiм тауып
тұрғандай. Ақынның бұл теңеудi ... ... ... ... келуiмен ерекшеленген.
Халықты ұстай бiлу жолын ақын қалай ... яғни ... ... ... ... көрiктеу құралдарының бәрi-бiрiмен-бiрi өзара тығыз
байланыстағы, қарым-қатынастағы аралас-құралас жатқан және ... ... ... ... ... ... ... жолдарында ел билеушi адамдарға шарт қоя ... ... ... мақсат тұнып
Бұлақ ағып жатыпты сақ-сақ күлiп
Мен жатыппын ... өмiр ... ... аяғым ақсақ туып.
Табиғат құбылысы мен өмiрге сәбидiң келу ... ... ала ... ... түрi. ... ... ... ақынның тiлi мен стилiне
айтарлықтай ажар бередi, өрнек төгедi, нәтижесiнде өлеңге ... күй, ... әуез ... ... қайғым зор аңдағанға
Зұлымдықпен алысып аман қалдым.
Зұлымдықпен көз аштым мен ғаламға.
Мұнда жай ұғым қалпында тұрған ... ... ... ... көрiнер
деректi нәрсеге ауыстырылады. ... ақын жас ... ... ... ара қатынасын көрсетiп тұрғандай.
Кiрпиездау күйге орап жарқын шақты,
Кенет қылыш жарқ еттi алтын сапты
Осынау бiр қанды кез ... ... ... дала ... ... ... саймен
Ханның басы домалап бара жатты.
Бұл мысалда психологиялық паралелизмнiң де көрiнiсi бар; қанды ... ... куә ... ... өлең жолы ... яки құбылысты тура
суреттемей, бұларға ұқсас басқа бiр ... не ... ... тиелiп,
жасыра жарыстырып, бүкпелей бейнелеу, ойды да ашық айтпай, ... ... ең ... сөз өнерiнде көркем-кестелерiн
отырған шындыққа әсем ажар, байсалды ... ... ... ... ... ... Астарлы шығарманың идеясы жалаң көрiнбейдi, автордың
ой толғаныстары арқылы көңiл ұйытып, көкiрекке ... ... ... ... шумағында “жаңғырық” сөзiнiң астарын тереңiнен ашып тұр. Дәл
осы мәндi “ компьютер басты жарты ... ... ... ... мысалға келтiру арқылы ашып берген, әрбiр әрекеттiң қайтаратын ... ... ... ... ... немесе
жеңiлген жеңiмпаз хақындағы дастан.
Ақын бұл дастаның О. Сүлейменовке деп бастайды. Поэма басында ауқымды
пролог жазылған.
Пролог-көркем шығармадағы ... бiр түрi. Бұл ... ... ... ... оқиға баяндалған. Ол-“Әкемнiң досына ... ... ... ... ... ... келе жатқан дәстүр бойынша ... ... ... бабаларының жанқиярлық күресiн әңгiмелеп беруi. “Тамырың
тереңге жiбере алмаған
дорақтың қашанда ғұмыры келте,” – деп, әке сөзi ... ... ... ... бiз бұл ... шығармаға әншейiн кiрiске ғана ... ... ... ... ... ... соған үйіре
тартып баурап әкетер тамаша суреткелік тәсіл; екіншіден шебер ... ... тыс ... ... ... арайласатын, жіксіз
жымдасатын әдемі бет ашар екенін аңғарамыз.
Поэмаға арқау болған тақырып-тарихи шындық. Отырарда болған ... көз ... ... ... әділдік пен озбырлық күштілік пен
әлсіздік, адалдық пен ... ... ... ... ... ... ІІІ ... тұрады.
Бұл шығарма өте күрделі. «Күретамырды іздеу психологиялық-философиялық
дүние. Шығармадағы персонаждар үш-төртеу-ақ, алайда әр ... ... ... жүктері де салмақты жатыр. ... ... ... портреті арнайы өзек етілмейді. ... ... ... ... ақын ... ... көсіле берген.
Отырар дастанындағы көзге түсер еркешелік-оқиға арқауындағы ... ... ... Төкпе тіл, өткір қақтығыстар сырттан телінбей,
жасанды әдеби тірліктерден құралмай, көзі бар ... ... ... ... өткір өтетіндей өткір әрі ... ... ана ... ... ... ... меңгергендігінде жатыр.
Поэтикасы поэзиялық ... ... Ақын ... оқып ... жасын кеулеп, махаббат пен зұлымдық қаныңды кезіп ойнайды. «Отырар
дастаны» сюжетті ... ... ... ... жағынан аяқталған,
барлық жағынан да жетіккен поэма. Әр ... ... ... ... ... ... өрнек табады. Ұранды, жалынды сөздер ғана емес,
философиялық ... ... ... құрылған, сәтті этап, метафоралық қолданыстар шығарманы нәрлендіріп
тұр. Сондықтан бұл поэманың идеялық мазмұнын ... ... ... ... ... керек.
Шын көркем т уынды форма мен мазмұнға бөлінбейді.
М. Қаратаев: ... ... ... ... деп оңай ... ... бар.
Олар жасық шығармалар. Олардың ниеті жақсы болғанымен, тілі солғын, ... ... ... ... ... ... Ал ... шығармалардың
формасы мен мазмұнын ажырату қиыны» деген.
М. Қаратаев «Эпостан эпопеяға» Алматы 1969
Ақын түрлі көркемдік тәсілдерді қолдану арқылы жансызды ... ... ... ... де ... ... ... мәселе «Шыңғыс
ханның қателігі» әлемді жаулап, талай алыптарға тізе бүктірген алпауыт хан
қай жерден қателік ... ... осы ... ... ... ... ... жеңілген жеңімпаз хақындағы дастан». Бұл жерде ақынның «жеңілген
жеңімпаз» ... ... да ... мән ... ... адам ... болмақ? Ол неден жеңіле тұрып нені жеңді?
Дәл осы мәнді Шаханов ... ... ... де ... ... ... санаған ер жігітті жұбатып отырып:
Қиналған бекер алаңдадың-ау,
Ойыңды шығар өріске
Өзің-ақ айтшы ғаламда мынау
Жеңудің бәрі жеңіс пе?-
дейді. Демек жеңілістің де ... бар ... ... ... дастанындағы:
Қорлапты әбден
Құлағыңды құнтитып,
Мұрныңды да кесіп апты шұнтитып.
Батырлықтан бағың бірақ жанған-ә,
Маған қарап күліп тұрсың сонда да.
Олар сенің жеңгенімен ... ... ... ... ... ... ... ақын тапқанымен рухани жеңісін
әспеттеп көрсете білген.
Оқиға басы Шыңғыс ханның Отырарда басын алуымен басталады.
Ойы-дауыл
Сезімі-аспан.
Тек ... ... ... ... сөздер Отырарды бейнелеп тұр.
Рухы-өр,
Тәні-бекем.
Бұл қайсар ақын екен.
Ақын әсірелеу тәсілін қолданғанда осы шеберлік көрсеткен; ... ... қана ... оның ... ... да, пішін жағынан да құбылтып
жеткізе білген.
Ұмытпасам Масагет даласында,
Аңдысқан қас пен достың арасында,
Атса ... ... жеке ... ... ... ... ... өшпейтін,
Өтіпті бір өжет батыр нар кісі.
Мұнда оқиға әсерленіп өсіріле суреттелген.
-Есің кетсе естіге кіріптарсың,
Ең бастысын ұмытқансың,-
деп ... ... тіл ... ... атан түйе ... зіл ... тіркестер-тілдің негізгі байлығы, інжу-маржаны, көркі «атан түйе
қайысардан» тіркесін ақын ... ... ... ... кімнің күліп тұрса қасында
Сатқындық та беріп жүрмек қасында.
Сөз зергері даңқты, яғни дерексіз ұғымды тірі ... ... оны ... күліп тұрғанын суреттейді.
ІІ-бөлімі негізінен Шыңғыс хан мен ақынның айтар ойына нық түйін, тұжырым,
дәлел болып тұр, дәйек ... тұр. ... ... «қайғысы-күлкілі»,
«қаталдық-асушылық» бұл қолданулар адамды психологизмге сүңгіте жүздіріп
әкететін әсем сөздер.
Көркемдік ... ... ... ... ... ролі де ... ... заттар мен ұқсас, себептес құбылыстардың өзара байланысты сөздердің
бірінің орнына бірі қолданылуы Шаханов ... ... ... ... ... ... жасырынған түлкі.
Қалың қолым ұқсап дүлей тасқынға
Бөлеп дархан күйге мені
Бүкіл әлем билер ... ... ... ... ... ... тасқынға ұқсауы ауыстырудың үлгісі
тәріздес.
-Жылан туса жыланнан
Құлан туса құланнан
Таңданатын түк те жоқ
Бірақ жылан қалай туды қыраннан?
Бұл ... ақын ... мен ... ... ... алып ... Ал кәдімгі
қолданысында бұлар антонимдер
емес. Ақынның шеберлігі сонда, мүлдем мағыналық қайшылығы жоқ ... ... ... ... қоя ... ... ... түйінің көрсетіп
отырғандай. Осы сөздерді қолдану арқылы ақын астарлау тәсілі арқылы өз ... ... Ақын ойды ашық ... ... ... ... ... баласының арасындағы әңгімесінен өрбиді.
II бөлiмiнде Отырарды басып алуы суреттеледi:
Ақын “безбүйрек ... ... ... ... ... ... батыр”, “қара
сақал”, “балаң ой” тәрiздi эпитеттердi қолданған.
Құзғын, қарғана тынбай
Шарлап мұңлы аспанды
Отырардың аянышты ... өмiрi ... ... ... ретiнде құзғын мен қарғана қолданған, екiншi жағынан
бұл сөздер ауыспалы ... ... ... бола ... жолдарындағы плеоназмдар, яғни бiр жолда екi, үш синоним сөздердiң
қатар қолданыла беруi:
“Көтергенше балаң ойдың желкенiн
Қинала да ... ... қиыс ... ... қасиеттi өлкенiң
Ауасымен демалуға тиiстi ол.”
“Қиқар, қиыс, соқпақ” бұлар жол сөзiнiң сындық белгiсi, ақын ... ... ... тiрлiк, бақ пенен сор қырқысқан
Түлкi сайға,
Қыран өрге тырмысқан.
Ха-ха-ха-ха
Қайғылы әрi күлкiлi
Қайран аңқау дара тұлға
Аңғармапсың қанатыңа
Жасырынған түлкiнi
Қаталдық пен аяушылық ... ... ... ... ... қарағанда таза лингвистикалық нәрсе, дегенмен антоним
сөздер астарлап жеткiзiлген осы шумақ поэманың ... сәтi ... ... ел ... ... ендi оған қолданылатын жазаның түрiн
айқындау. Бұл бөлiм шиеленiстiң ... жерi, яғни ... ... құрылған тартыс тәрiздi. Поэмадағы ... және ... ... де осы ... ... ... кейiпкерлер: Қайырхан, шал, ал жағымсыз кейiпкерлер:
хан, сатқын, қандыкөз уәзiрлерi.
Поэма соңында шал ханға сатқын ... ... өзiн де ... ... ... пен ... ... болған осы бiр әрекеттi
бiз мына жолдардан көре аламыз.
Мен осынау борышыма әкелiк
Немқұрайды қарадын да
Кiнәлi боп ар ... зор орны ... ... ... ... тұр көрiме
Көрiнетiн бетiм бар ма елiме?
Мына сатқын перзентiммен қосақтап
Өлтiруге мiндеттiсiң менi де.
Поэма ... ... ... ... ... идеясы жер
бетiнде сатқындық пен қулыққа орын жоқ. Бұл ... ... ... ... соңында тәнi жеңiлгенмен, өзi өлгенмен оның ... жер ... ... ... гүлдей қайта оянады. Ақын осы тұста
ескiлiк пен жаңаның арасына алатын ... ... ... ... ... ... ... бар екенiн, жырын жырлаушы ақыны, яғни өзi бар
екенiн үлкен ... ... – 3 = ... ... ... Онда ақын ... кiшiгiрiм поэмасын өзi
қадiр тұтатын адамға ескерткiш ететiнiн ... ... ... ... ... сөз етсек тақырып
сильдiк жағынан мүлдем ерекше, тартымды да ... ... ... ... Алғаш көзi түскен адамға-ау ой ... ... ... ... ... адам ... ... ойланбауы мүмкiн емес. Тақырып
жұмбақ түрiнде қойылған. Ал осы жұмбаққа өлең тұтас ... ... тұр ... жан-жақты ашылған.
Өлеңнiң негiзгi идеясы “ асыл ... ақыл ... ... ... ... ... Оқығанға ой салар бұл өлеңнiң сюжеттiк желiсi
де өте көркем, оқырманды ... алар ... ... ... ... ... ... оқырманға ой салары анық. Поэма ертегi желiсiмен
жазылған.
Қарқасынан қыран ұшқан,
Сен ер жеткен аймақта
Ертеде бiр хан ... ... әрi ... осы ... ... ... құрылысына назар аударайық.
Қартайса да шапқан аттың құлағында ойнапты.
Қия тартқан мақсатына иек артпай қоймапты.
Үмiт отсыз отырған шал ... ... ... ... қалады ғой,-деп күлдi
Бәйбiшесi ұл тапқандай қуанып.
Еске түсiп қайдағы мен жайдағы
Хан күрсiне бас бармағын шайнады.
Бұл мысалдардағы “аттың құлағында ойнау”, ... ... ... ... ... ... тiркестердi ақын ұтымды қолдана ... ... ... ... сөздермен тең дәрежеде мағынаның ашылуына
үлес қосып тұр.
Эпитеттердiң қолданысына мысал келтiрсек “кемел ... “ақ ... ... ... ... iшер жасықтар”, “балғын гүл”, “сашқалы
күндер”.
Өз кiнәсiн өзi ақтап ала ... ... ... ... оқ таба ... отыр хан ... ... етiп әрең қалған аралдай.
Бұл мысалдан “теке ... ... ... ... ... ... мүшкiлдiгiн қалт-құлт еткен аралға теңеп теңеудiң көркем жолын
берген.
Ақын ... ... оның ... ... мүшкiл халiн суреттеуде
де ұшқарлық танытқан.
Ендi мiне төрт уәзiрi қасында
Мұнан асқан қорлық болмас расында
Қос жанары жылай-жылай суалып,
Селеу шашы ызғар ... боз ... ... болған тәттi арманы балғын-бала кезiнен
Бiрақ күнде бұл-бұл ұшып көзiнен.
Өлеңiң келесi мазмұны жеңген елдiң ақ сақалды ... ... хан ... жас ... ... әңгiмемен өрбидi.
Ақын жұмбақтың жауабын жас жiгiтке жұмбақ шешкiзу ... ақыл ... ... тiзгiнiн жас жiгiттiң қолына ұстатқандай болады. Осы ... ... ... ... ... өрбiген.
Дедi жiгiт,-жұмбағыңыз күрделi-ақ
Әйтсе де, оны жұмбақ деуге болмайды
Заңдылық-ол. Заңды бiлмеу-зор қайғы
Егер, егер он ... үштi ... де ... ұланы
Бiздiң әрбiр жылымыз
Он екi айдан тұрады
Он екi айда үш ай көктем бар ... ... ... ... ... ... ... даңқын ешкiм қаға алмайды шеткерi.
Ал жастық шақ-адамзаттың көктемi.
Бұл жолдар поэмадағы ең мәндi де ... ... яғни ... ... ... ... ... жауабын жас жiгiтке шешкiзу арқылы
ақын жастық пен кәрiлiктiң ара қатынасын анықтап тұрғандай. Осыған ... осы ... ... ... ... өз ... қажетiнше алмаса
Айырылмай ма бар мағына-көрiктен?
Онда шырын үмiтiңнен қараңды үз
Көктемде гүлдемесе алмалар мен өрiктер,
Қалған анау ... ... ... күте ... одан ... мұнда “жастық шақ адамзаттың көктемi”, “көктемнiң нәрi болуы”,
“тiршiлiктiң қорегiн ... ... әсем де ... ... Ақын сөз ... ... өзгертiп айту арқылы суреттелiп
отырған құбылысты ажарландырып, оны өзiне ұқсас өзге ... ... ... ... ... ... үстеп, мазмұнын тереңдетiп,
әсерiн күшейткен. Ал “шырын үмiт” бұл эпитетке жатады.
Сөйтiп бүкiл жыл мезгiлiнiң, әсiресе көктемнiң ... ... ... сөз ... жалпы қоғамдағы жас ұрпақ тәрбиесiне, оның
бiлiмi мен қуатына, ... зор мән ... ... ... ... ... яғни қоғамнан жастарды ешқашан аластатуға болмайды дей келе.
Сондықтан он екiден
Үштi алуға болмайды
Алған адам мына бiздiң ханымыздай сорлайды!
Яғни жас ұрпақтың ... ... күш ... ... ... бұл өзi, ... сөзi-мiр?”
Осы сауал арқылы хан жас жiгiттi бағалағанын байқаймыз. Сөз зергерi поэма
сөзiнде қортынды жол, яғни ... ... ... кеш ... игiлiктi ойлардың
Қайсысынан артық арзан бар ма екен?!
Иә, кәрi ханның өкiнiшiн сездiрiп тұр. Сонымен қоса оқырманмен сұраулы
түрде ой бөлiсiп аса ... ... ... те ... Ақын өз ... ... ... арқылы жеткiзiп, сол сауалға жауап күтпейдi, өйткенi ой
еш жауапсыз-ақ түсiнiктi, өлеңнiң өн бойынан-ақ анықталған. Бұны ... ... те ... ... ... тұрғандай өлең ғашықтықтың таңқаларлық ғаламаты жөнiнде
өрбiген. Тарихи оқиғаға негiзделiп жазылғанын ... ... ... ... ақын ... ... мазмұнын сөзбен
баяндап өтедi де, осыған қатысты өз басынан өткен бiр ... баян ... мен ... ... қазақ халқының бiрден-бiр мақтанышы
екенiн айтып сондай iзгi сезiм үшiн тос ... ... ... ... мен Қорлан махаббаты алдында бас иетiнiн жазған.
Құрылымы жағынан өлеңдi екi ... ... ... ... ... әйелдiң ақынға шаққан мұңы.
Қарттау әйел жұмысыма iздеп келiп жылады.
“Жалғыз қызым бар едi, айнам, тiрлiгiмнiң шынары
Еркелеттiм,
Өмiрiмдi желкен еттiм жолына
Тек сол ... ... ... сол ... сол iшсiн деп,
Ештеңенi аяғам жоқ, бәрiн бердiм қолына.
Бұл мысалда ... ... ... ... ... ... ... қолданысқа ие. Өлеңнiң стильдiк болуын күшейту үшiн
автор еспе қайталауды да қолданған.
Қызым сұлу бой түзедi, ой ... ... ... көз ... ап ... ... қызды май айындағы қызғалдаққа теңеу арқылы ақын өлеңнiң ... ... бақ пен ... ... ... ... ананың қалай ғана мұндай ... ... ... пен ... ... ... қойып қолдану арқылы көрсетiп тұр.
Өлең өрiм келе шендестiру тәсiлi арқылы одан әрi жалғасады.
Күзетшiмiн бұл күнде есiк торыған
Туар ойым ... ... ... жыл ... ... бiр ... қызым жүгiрiп жүр соңынан.
Ал ол иттiң
(бұл қорлыққа қарашы)
Бар әйелi, баласы.
Үйленуге қайдан келсiн шамасы
Қызым соны бiлмейдi ме?
Бiледi!
Бiле тұра селт етпейдi ... ... ... ... етiп ... ме ... мысалда қолданылған тәсiл- ... ... ... ... әр ... ұғымдарды, түп-түсi әр бөлек
нәрселердi өзара бетпе-бет қою арқылы бұлардан ... ... бiр ... ... ... бұл мысалдарда қыз ғашық болған бұйрабас әртiс пен қызға ... ... ... ... ... ... көзқарасын, әртiстiң әйел
баласы барын, яғни ... бiрi ... ... ... не деген көнден табар бақытты
Шөлден iздеп жаңылысқан төрегей
Бұл-символ. әрекеттi тура емес астарлай суреттеу. Есi кетiп ғашық болған
қызға тән ... ... ... ... әйелдiң өтiнiшiне берiлген жауап ... ... ... ... ... жағдай. Бiрақ ортақ нәрсе-сезiм.
Сюжет тарихи оқиғаның жемiсi ... ... ... деталь-Қорлан әнi.
Аруы меңдеген Естай қимас досын шақырып ... ... ... ... менi ... амал нешiк көнемiн
Дәл өзiңдей қайдан ұқсын қайғымды ел,
Ғашық көңiл мәңгi жасыл айдын көл.
Метафораны қолдана отырып, ақын өлеңдi ары ... ... бiр жыл ... болдым Қорланға
Елу бiр жыл өмiр сүрдiм ендеше.
Тармақ басында келген еспе қайталау өлеңге ерекше стильдiк бояу берегн.
Сiрә, мендей ғашықтықтан бақ ... ... ... ... жан бар ... ... екi ... антонимдiк қолданыста келiп тұр, ... ... бақ ... ... ... батуда. Екi жағдай да бiр
адамның басындағы хал. Ақын осы ... ... ... ... ... ... ... толқынға қарсы жүрген өр кеме
Мен болыппын
Оһо, қандай мәртебе!
Естайдың өзiн өр толқынға қарсы жүзген өр ... ... ... Өр ... ... ... оған қарсы тұру, сезiм отын
сөндiрiп алмау тек ... ... ... ... туралы айтқан кезде Қорланға:
“-Егер олай етпесе
Естай, Естай бола ма?!
Онсыздағы жаны сұлу балаңа.
Сұлу өлiм ... ... ... ақын жай қайталаудың үлгiсiн бере
отырып Естай, Естай бола ма?
Сөзiне ерекше мән берiп, акцент жасап ... рет ... ... Естайдай ерiн сыйлаған сұлу өлiмi Жер-анаға ... ... ... ... ... мен ... ... болады.
Деп жылатып кемпiр еңкiлдеп
Ақ жаулығы ай нұрымен желкiлдеп.
Қайғылы сәттегi кемпiрдiң күйiн бiлдiру үшiн ақын оның ақ ... ... ... метафоралық қолданыстың тамаша үлгiсiн берiп тұр.
Қорлан өзi кейiнiрек қылтамақтан ... жүзi ... ... ... ... жiберiп,
Ақпалап, өозып делбесi де
Бойжетiп қалған немересiне
Естайдың әнiн салдырып,
Жанарын шоқтай жандырып,
“Бақыттымын, бақыттымын”,- дептi де
Көз жұмыпты мәңгiлiк.
Жалпы өлең ... ... ... деталь-“Естайдың әнi”. Қорланның
өмiрден өтер сәтiнде де ... нәр ... о ... ... ... ән.
Өлеңнiң түйiндi жолы оқырманға да ой салады. Құлай сүюдi ерлiкке ... ақын ... ... ... ... қартаң әйелге жауап бере отырып аяқтайды. Ақынның
ғашықтарға тiлеген жалынды тiлегi ... ... ... әрлендiрiп
тұрғандай.
Әмiр-Темiр өсиетi.
Ақын тағы да тарихи тақырыпқы қалам тартқан. Бұл
өлеңiнде де эпика мен лириканы түйiстiре жырлап, оқырманға ой ... ... ... негізгі мазмұны Әмір-Темірдің әділеттілікті, шындықты
сүйіп, жалғандықты жанымен жек көргенінде жатыр.
Кенет біреу алға ... ... ... ... ... ... ... бірнеше рет иілді.
-О, кемеңгер қасиеттім, ұлылардың ұлысы,
Даңқымыздың көсбасшысы, құдіреттің ... бұл ... ... ... жағымпаздың Әмір-Темірге айтқан
орынсыз мақтауларын келтірген.
Сізсіз күллі Азияның ... емес бір ... ... ... ... ... бар десе,
Оның өзі-Сіздегі ұлы парасаттың інісі.
Тіпті әлемде Сізбен қатар қоя алмаймыз ешкімді.
-Дұрыс!
-Шын сөз!
-Хан жасасын деген қоштау естіледі.
Бұл ... ... ... (градация) негізделген. Алдыңғы сөзден
соңғы ... ... ... соңғы ойды, алдыңғы құбылыстан соңғы құбылысты
асқақты түсу. Хакімнің ханды мақтаған сөздері бірінен бірі ... ... ... Бұл ... инверция да айқын көрінген, яғни сөйлемнің
ситаксистік құрылысының өзгеше қолдануы. Жалпы ... ... ... ... тән ... ... да, кейбір жерлерде оны айқын
аңғаруға болады.
-Міне, міне сын сағатта сонау қалай бұлтындар,
Қырдың қызыл түлкісін де ... ... ... ... ... ... ... қыздай етіп,
Көзсіз мақтап беделімді асырдың-ау таудан да.
Қырдың қызыл түлкісі деп ақын өте қу ... ... тұр, ... ... ... ... деген – қалың елдің көз қадайтын алаңы бұл жол ... ... ... ... кім боркемік, кім шыңы
Тек әділ сын-ел тірегі,
Жалған мақтау өлтіреді.
Әміршінің санасынан сығалаған шындықты.
Шумақ тұтас шендістіру, әрбір ... ... ... қоя ... ... ... мына билік құрған өлкемде
Ізгілікпен жұптасады,
Нық басады ертеңге.
Ақын пернелеу тәсілін қолданып дерексіз ұғымды ... ... ... ... келе өткен замаңды бүгінгі күнмен, яғни көнені жаңамен ... ... ... ... өсиетінің орындалмағаны, әлі де
сол жағымпаздық, ұлылықты бағаламалаушылау ақын жанын ... ... жас ... ... тұр (Сырт көзге тым ақылды)
Қосатындай көңілменен алыс пенен жақынды.
Қалбақтады, жалбақтады.
Арыстан ғып ардақтады.
Данышпан ғып ... ... ... ... хакімді
...Сәлден кейін хакім оны өз қасына шақырды.
Дәл осы тұста ақын Абайдың «баяғы жартас сол жартас» өлеңімен тұспа-тұс
келетін тәрізді.
Нақ сол ... оң ... ... ... гүл көктеген
Темір аса құрметтеген
Қожа Хафиз өлеңдері ... ... ... деп ... едім ... жаңа ... жырға бірақ назар аудармады ешкімде?
Ақын өлеңді қорыта келіп ... ... ... ... емес ... аяқтаған. Осының өзі оқырманға ой салары анық.
Ақын ұсақ-түйек, үй-ішіндік күйбеу ... ... ... ... мәні зор ... ... ... мұрат деп біледі. Оның ... ... ... ... салмақты ой-пікірлерді дөн басып
суреттейді.
Мұхтар Шаханов ұлттық шеңберде тұйықталмай, бүкіл адам баласына тән
тақырыптарды ... келе ... кең ... ... ... Оның ... ұлттық өрнек пен интерноционалдық мазмұн табиғи тұтасып, ... ... ... ... жан тазалығына, ақылдылыққа, күштілікке,
адалдыққа, ерлікке, достыққа ... биік ... ... ... ... ... ... орны ерекше. Әдебиет өнер
жарысы. Ал мұхтар Шаханов сол бәйгенің алдында келе жатқан ақындардың бірі.
Мазмұны
1. ... М. ... ... ... ... ... ... қалай
басталды..............................8
4. Шыңғыс ханның қателiгi немесе
жеңiлген ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Кеңес дәуірі әдебиетіндегі Шыңғыс хан бейнесі45 бет
М.Шаханов – халқымыздың ұлттық қасиетін қастерлеуші ақын61 бет
М.Шахановтың өлеңдер жинағы34 бет
Мұхтар Шаханов9 бет
Мұхтар Шаханов поэзиясындағы рухани-адамгершілік құндылықтар7 бет
Мұхтар Шаханов өмір жолының кезекті кестесі3 бет
Мұхтар Шахановтың махаббат, достық , тіл тақырыбындағы өлеңдері39 бет
“Шала қазақ”. Мұхтар Шаханов11 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь