Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымы

Жоспар.

1. А.Смит : «Абсолюттік артықшылықтар» қағидасы ... ... ... ... ... .5

2. Д.Рикарда : «Салыстырмалы артықшылықтар» қағидасы ... ... ... 9

3. Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымы ... ... ... ... 20

4. Қазақстан . Ресей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

II. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

III. Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
А. Смиттің “абсолюттік артықшылық”
қағидасы.

Мемлекеттер не үшін саудамен айналысады ? Елдер арсындағы сауданың негізін не құрайды ? Деген сұраққа ғалымдар барлық тарихи кезеңдерде өз жауаптарын беруге тырысқан .
Сол ғалымдардың бірі – ағылшын саяси экономикасының классигі А.Смит “Табиғатты зерттеу және халықтың баю себептері” деген еңбегінде сауда теориясының негізін қалады . “Егер кез келген басқа бір ел , бізді қандай да бір арзан тауармен қамтамасыз ететін болса , онда біз үшін өз өнеркәсібіміздің еңбегінің бір бөлігіне сол елдің тауарын сатып алған анағұрлым тиімді болар еді “, - деп атап көрсетті А. Смит өз еңбегінде .
А. Смиттің бұл көзқарасы экономикалық мұрада “ Абсолюттік артықшылық теориясы “ деп аталып кетті .
Бұл теориядағы негізгі идея - еңбек бөлінісі ұлттық байлықтың негізі , яғни мемлекеттер халықаралық еңбек бөлінісіне белсене қатысуы тиіс екендігі .
Халықаралық еңбек бөлінісінің өндірістік өнімге мамандануы нәтижесінде халықаралық сауда шығады десек , маманданудың көптеген варианттарының ішінен қандайын таңдап алу тиімді ? Осы кезде “ экспортқа не шығару керек және импортқа не алу керек?” деген сұрақтар туындайды .
А.Смит Франция , Португалия , Шотландия елдеріндегі шарап өндірісін мысалға келтіреді . Бұл мысалда салыстыру құралы ретінде өндірістің абсолюттік шығыны (бір дана тауарды шығаруға қажетті адам саны) алынады .
Франция мен Португалияда шарап өндіру шығындары аз болғандықтан , Шотландияда шарап шығару тиімсіз болатындығы анық . Мемлекеттің өзінің аболютті артықшылығы жоқ тауарларды өндіруден бас тартуы және басқа тауарлардың өндірісіне ресурстарын жұмылдыруыөндіріс көлемінің ұлғаюына және елдер арасындағы тауар айырбасының кеңеюіне әкеледі . А.Смиттің қорытындысы меркантилистердің ойына қайшы болады. Экспорттың импорттан үлкен болуы салдарынан елге ағылатын алтын мен күміс емес , елдің өз иелігіндегі табиғи және абсолютты артықшылықтарын пайдалану арқылы халықаралық еңбек бөлінісіне белсене қатысушылық қана мемлекеттің тұрмңс жағдайының өсуіне себепкер бола алады . Енді осы айтылған сөздерді Ресей мен Украинаның өзара саудасының шартты мысалы арқылы қарастырайық .
Өзінің климаттық жағдайына байланысты Украина қызылша өндіруде артықшылықта болып , Ресейдің 1 адам күніне шаққандағы күніне -3т. қызылша өндірумен салыстырғанда , Украина күніне 1 адам күн еңбек жұмсап , 4т. қызылша шығара алады екен . Ал картопты Ресейде өндірген тиімді , өйткені онда Украинаның 900кг. картобымен салыстырғанда 1 адам - күн ішінде 1т. картоп шығарылады.
Россия 2күн жұмыс істеп , 3т. қызылша , 1т. картоп , ал Украина тиісінше 4т. қызылша , 0.9т. кртоп шығарады . Алайда, айталық , Россия өзінің артықшылығына сүйеніп , картоп өндіруге маманданады да , оны Украинаға сатады. Бұл жағдайда картопты Украина нарығында сатып және тиісінше қызылшаның қажетті мөлшерін сатып алып , Ресей шамамен 4.4т. қызылша ала алады. Ресей үшін сауданың жалпы нәтижесі 1т. картоп пен 4.4т. қызылша болады екен . Осындай еңбек бөлінісінің арқасында Украинаның да қандай пайда алатынын да оңай анықтауға болады .
Елдердің абсолютты артықшылықтардың негізінде өндірісінің дамуы және еркін тауар айырбасы жалпы тұрмыс деңгейінің өсуін қамтамасыз ететіндіктен , ғалымдар сыртқы саудаға қатысты меркантилистердің көзқарасына қайшы болған ұсыныстар жасады. Бұл жағдайда мемлекет еларалық мамандану саласының таңдауына араласпау керек деген ұсыныс жасалды . Бұл таңдау «бәсекенің көрінбейтін қолына» байланысты . Сыртқы сауда айырбасына мемлекет тек сирек жағдайларда ғана араласа алады : басқа елдегі экспортты мемелекеттік қолдауын бейтараптандыру , қауіпсіздік пен қорғану қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін .
А. Смит , мысалы , Англияның тауарларын тасу үшін сол кездегі жау пиғылды Голландияның кемелерін пайдалануға тыйым салған Ұлыбританияның Навигациялық актісін қолдады . Осындай шараларды іске асыру теңіз жүк тасымалына моманданған Голандияның жағдайын әлсіретті және Англияның кеме жасау саласының дамуы үшін протекционистік қорғауды қамтамасыз етті. Кейіннен сол және басқа да себептерге қатысты айырықша қолдау көрсетуді талап ететін жекелеген тауарлардың артықшылығы жөніндегі тезис бірқатар елдердің ұлттық бағдарламаларын негіздеу үшін кеңінен қолданыла бастады .
А.Смит ұлттар мен халықтарды үй шаруашылықтарыменсалыстыра отырып , сыртқы саудаға деген қорқынышты қатты келемеждеді . Себебі , әр үй шаруашылығы өзіне керекті тауарлардың тек бір ғана бөлігін шығарады , ал артығын сату арқылы озіне басқа тауарларды сатып алады . Бұл тұжырым тұтас бір мемлекетке де қатысты. «Әрбір ақылды отбасы басшысының негізгі ережесі - өндіруі қымбат тауарларды дайындамастан , тек сырттан сатып алу - Расында , тігінші озіне етік тігіп кимейді , дұрысы : оны етікшіден сатып алады » . «Әрбір жеке отбасы үшін тиімді іс-әрекет бүкіл ел үшін тиімсіз болу мүмкін емес ».
Сонымен, шет ел тауар өндірушілері ұлттық тауар өндірушілерге қарағанда , өнімді арзан шығара алса , онда ондай өнімді сатып алудан тартынбау керек .Бұл жалпы ереже мынадай тәжірибелік қорытындыға әкеледі : халықаралық айырбасқа бөгет жасау бәлендей «дұрыс шараға жатпайды ... А.Смит осы қорытындыны төмендегі қосымша үш аргументпен толықтыра түседі :
Екі халық арасындағы айырбас олардың әрқайсысына бәсекеге қабілетті өндірістің басы артықтарын өткізуге мүмкіндік береді және сонымен бірге , айырбассыз мүлдем керексіз болатын тауарлардың құнын арттырады . Нарықты ел шекарасынан асыра кеңейтіп өндірістің ұлғаюына , яғни табыстың өсуіне мүмкіндік береді .
Сыртқы сауда қаржы сақтау , қор жинауға деген қабілеттілікті арттырады және қор жинау процесі арқылы бүкіл елдің капиталын жоғартады. Шындығында , экспорт - ұлттық табысты арттырса , тауарды шет елден сатып алу , ұлттық тұтыну шығындарын азайтады . Ал қор жинау - табыс пен тұтынудың айырмасымен анықталады . Егер сыртқы сауда шын мәнінде әртүрлі елдерге өндіріс шығындарының деңгейіне тәуелді мамандану принципіне негізделетін болса , онда ол , шындығында , қор жинау процесіне , яғни әр халықтың байлығының өсуіне үлес қосатыны анық .
Әрине , кейбіреулер сыртқы сауда бәсекеге бейімделмеген қызмет түрлеріне зиянын тигізеді деуі даусыз .Себебі ұлттың капиталы дегеніміз - оны құрайтын бөліктерінің сомасы . солардың біреуіне қауып төндіре отырып , сыртқы сауда жалпы ұлтқа зиян тигізбей ме ? Шет ел бәсекесінен қорғану арқылы жекелеген салаларды дамыту бүкіл халық байлығының өсуіне тиімсіз теріс әсер етуі мүмкін . Осы жағдайда протекционизм халықаралық мамандану кезінде тауар шығарғаннан әлде қайда қымбат және көбірек капитал қажет ететін өндіріске әкелуі мүмкін : осы артық капитал жұмсау - ақшаны желге шашумен тең . Әрине , шетелдік бәсекеден қорғану шараларын тоқтату осындай кәсіпорындардың жоғалуына әкеліп соғады , яғни капиталдың азаюы орын алады . Алайда, басқа салаларда болатын өндірістің кеңеюі жұмыс орындарын , ал одан кейін қосымша капиталды алып келеді . Тек жекелеген кәсіпкерлер ғана ұтылуы ықтимал , бірақ бұдан жалпы халық ұтады .
Бұл тұжырымдар А.Смит ережесін былайша бекітеді : айырбас әрбір ел үшін пайдалы ; бұл айырбаста әрбір ел өзінің абсолютты артықшылығын табады , оны протекционизм не шектеп , не мүлдем жоюы мүмкін . А.Смиттің талдауы классикалық теорияның бастапқы нүктесі болып табылады , ол еркін сауда саясатының кез келген түріне негіз бола алады .
Бірақ осы талқылауды ары қарай жалғастыра берсек , қарама-қарсы, парадоксальды қорытындыға келеміз : егер қандайда бір ел өзіне керек тауарлардың бәрін арзан бағамен және кез келген көлемде шет елдерде таба алатын болса , онда өзі тұтынуына керек деген заттардың бәрін шет елден сатып алу сол елге тиімді ме , жоқ па? өзгеге сату үші өзінде , ең құрғанда , бірер тауары бола ма? Бұған кепілдік бере алмайды . Олай болса , шет елден сатып алса тауары үшін қалай есеп айырыспақ ?
А.Смиттің қағидалары көп жерде жеткіліксіз , абстрактты болды. Ол импортты шектеу жаңа жұмыс орындарының пайда болуына әкеледі деген пікірді теріске шығара алмады . Сауда ашықтығы туралы сөздерді айтып алып , кейде қорғаныс , қауыпсіздік мақсатымен протекционизмді қолдады және де , оның пікірінше , әр елде абсолютты артықшылық бар , ол импорт пен экспорттың теңесуінің себепшісі болады , тек қана еркін сауда қажет . Оның алдындағы ғалым - экономистер көтерген мәселелерді А.Смит жауапсыз қалдырды . Егер елде абсолютті артықшылық болмаса ше? Онда басқа мемлекеттер онымен сауда жасасқысы келеме ?
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Халықаралық экономика» : Г.Н.Доғалова Алматы жыл «Экономика» баспасы

2. «Экономикалық теория негіздері»: Әубәкіров Я. Нәрібаев К. Есқалиев М. Жатқанбаев Е. Байжұмаев Е. Досқалиев С. Жәйшібеков Ж. Алматы. 1998 жыл. «Санат» баспасы

3. «Кәсіпорын экономикасы»: А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов. Алматы. 2003 жыл. «Экономика» баспасы

4. «Кәсіпорын экономикасы»: Г.Ө. Жолдасбаева. Алматы 2002 жыл

5. «Экономикалық теория»: В. Қрымова. Алматы 2003 жыл. «Арқайым»

6. « Жалпы экономикалық теория нагіздері»: Шеденов.А

Алматы. 2002 жыл
        
        Жоспар.
1. А.Смит : «Абсолюттік артықшылықтар» қағидасы ………….........5
2. Д.Рикарда : ... ... ... ............9
3. Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымы................20
4. ...... ... ... ... Смиттің “абсолюттік артықшылық”
қағидасы.
Мемлекеттер не үшін саудамен айналысады ? ... ... ... не құрайды ? Деген сұраққа ғалымдар барлық ... ... ... ... ... ... ғалымдардың бірі – ағылшын саяси экономикасының классигі А.Смит
“Табиғатты зерттеу және ... баю ... ... ... ... ... қалады . “Егер кез келген басқа бір ел , ... ... бір ... ... қамтамасыз ететін болса , онда біз үшін ... ... бір ... сол елдің тауарын ... ... ... ... еді “, - деп атап көрсетті А. Смит өз ... ... ... бұл ... ... ... “ Абсолюттік артықшылық
теориясы “ деп аталып кетті .
Бұл теориядағы негізгі идея - еңбек ... ... ... ... , ... ... еңбек бөлінісіне белсене қатысуы тиіс екендігі .
Халықаралық еңбек бөлінісінің өндірістік өнімге мамандануы ... ... ... ... , ... ... варианттарының
ішінен қандайын таңдап алу тиімді ? Осы кезде “ экспортқа не ... ... ... не алу ... ... сұрақтар туындайды .
А.Смит Франция , Португалия , Шотландия елдеріндегі шарап өндірісін
мысалға келтіреді . Бұл ... ... ... ... ... ... (бір дана тауарды шығаруға қажетті адам саны) алынады .
Франция мен Португалияда шарап өндіру ... аз ... ... ... ... тиімсіз болатындығы анық . Мемлекеттің өзінің
аболютті артықшылығы жоқ тауарларды өндіруден бас ... және ... ... ... ... көлемінің ұлғаюына
және елдер ... ... ... кеңеюіне әкеледі . А.Смиттің
қорытындысы меркантилистердің ойына қайшы ... ... ... ... ... елге ... ... мен күміс емес , ... ... ... және ... ... ... арқылы
халықаралық еңбек бөлінісіне белсене ... қана ... ... ... ... бола алады . Енді осы айтылған сөздерді Ресей
мен Украинаның өзара саудасының шартты мысалы арқылы қарастырайық .
Өзінің ... ... ... ... ... өндіруде
артықшылықта болып , Ресейдің 1 адам ... ... ... -3т. ... ... , Украина күніне 1 адам күн еңбек жұмсап , 4т.
қызылша шығара алады екен . Ал ... ... ... тиімді , өйткені
онда Украинаның 900кг. картобымен салыстырғанда 1 адам - күн ... ... ... 2күн ... ... , 3т. қызылша , 1т. картоп , ал Украина тиісінше
4т. қызылша , 0.9т. ... ... . ... айталық , Россия ... ... , ... өндіруге маманданады да , оны Украинаға
сатады. Бұл ... ... ... ... ... және ... қажетті мөлшерін сатып алып , Ресей шамамен 4.4т. қызылша ала
алады. ... үшін ... ... ... 1т. картоп пен 4.4т. қызылша
болады екен . Осындай еңбек бөлінісінің арқасында ... да ... ... да оңай ... ... ... ... артықшылықтардың негізінде өндірісінің дамуы және еркін
тауар айырбасы жалпы тұрмыс деңгейінің өсуін ... ... ... сыртқы саудаға қатысты меркантилистердің көзқарасына қайшы болған
ұсыныстар жасады. Бұл жағдайда мемлекет ... ... ... араласпау керек деген ұсыныс жасалды . Бұл таңдау «бәсекенің
көрінбейтін қолына» ... . ... ... ... ... тек ... ғана араласа алады : ... ... ... ... ... , ... пен қорғану қабілеттілігін
қамтамасыз ету үшін .
А. Смит , ... , ... ... тасу үшін сол ... жау ... ... пайдалануға тыйым салған Ұлыбританияның Навигациялық
актісін қолдады . Осындай ... іске ... ... жүк ... ... ... әлсіретті және Англияның кеме жасау
саласының дамуы үшін протекционистік қорғауды ... ... ... ... ... да себептерге қатысты айырықша қолдау көрсетуді талап ететін
жекелеген тауарлардың артықшылығы жөніндегі тезис бірқатар ... ... ... үшін ... ... бастады .
А.Смит ұлттар мен халықтарды үй шаруашылықтарыменсалыстыра отырып , сыртқы
саудаға деген қорқынышты қатты келемеждеді . ... , әр үй ... ... тауарлардың тек бір ғана бөлігін шығарады , ал ... ... ... басқа тауарларды сатып алады . Бұл ... ... ... де қатысты. «Әрбір ақылды отбасы басшысының негізгі ережесі -
өндіруі қымбат тауарларды дайындамастан , тек сырттан сатып алу - ... ... ... етік ... кимейді , дұрысы : оны етікшіден сатып алады » .
«Әрбір жеке ... үшін ... ... ... ел үшін ... болу мүмкін
емес ».
Сонымен, шет ел тауар ... ... ... ... қарағанда ,
өнімді арзан шығара алса , онда ондай өнімді сатып ... ... ... ... ... ... тәжірибелік қорытындыға әкеледі : халықаралық
айырбасқа ... ... ... «дұрыс шараға жатпайды ... А.Смит ... ... ... үш ... ... ... ... халық арасындағы айырбас олардың әрқайсысына бәсекеге ... басы ... ... мүмкіндік береді және сонымен бірге ,
айырбассыз мүлдем керексіз болатын тауарлардың құнын арттырады . Нарықты ел
шекарасынан ... ... ... ... , яғни ... ... береді .
Сыртқы сауда қаржы сақтау , қор жинауға деген қабілеттілікті арттырады және
қор жинау процесі арқылы бүкіл елдің ... ... ... ... - ... ... арттырса , тауарды шет елден сатып алу , ұлттық
тұтыну шығындарын азайтады . Ал қор ... - ... пен ... айырмасымен
анықталады . Егер сыртқы ... шын ... ... ... ... ... тәуелді мамандану принципіне негізделетін болса ,
онда ол , шындығында , қор жинау процесіне , яғни әр ... ... үлес ... анық ... , ... ... сауда бәсекеге бейімделмеген қызмет түрлеріне
зиянын тигізеді деуі даусыз .Себебі ұлттың ... ... - ... ... ... . ... біреуіне қауып төндіре отырып ,
сыртқы сауда жалпы ұлтқа зиян тигізбей ме ? Шет ел ... ... ... ... ... ... халық байлығының өсуіне тиімсіз
теріс әсер етуі мүмкін . Осы жағдайда ... ... ... ... ... әлде қайда қымбат және ... ... ... ... ... мүмкін : осы артық капитал жұмсау - ақшаны желге
шашумен тең . ... , ... ... ... шараларын тоқтату осындай
кәсіпорындардың жоғалуына әкеліп соғады , яғни капиталдың азаюы орын алады
. Алайда, басқа салаларда ... ... ... жұмыс орындарын , ал
одан кейін қосымша ... алып ... . Тек ... ... ... ... , ... бұдан жалпы халық ұтады .
Бұл тұжырымдар А.Смит ... ... ... : ... ... ел үшін
пайдалы ; бұл айырбаста әрбір ел өзінің абсолютты артықшылығын табады , ... не ... , не ... жоюы ... . ... талдауы
классикалық теорияның бастапқы нүктесі болып табылады , ол еркін сауда
саясатының кез келген ... ... бола ... ... осы ... ары ... ... берсек , қарама-қарсы,
парадоксальды қорытындыға ... : егер ... бір ел ... ... ... ... бағамен және кез келген көлемде шет елдерде таба
алатын болса , онда өзі ... ... ... ... ... шет ... алу сол елге ... ме , жоқ па? өзгеге сату үші өзінде , ең құрғанда
, бірер тауары бола ма? ... ... бере ... . Олай ... , ... ... алса тауары үшін қалай есеп айырыспақ ?
А.Смиттің қағидалары көп жерде жеткіліксіз , абстрактты болды. Ол ... жаңа ... ... ... болуына әкеледі деген пікірді теріске
шығара алмады . Сауда ашықтығы туралы сөздерді ... алып , ... ... ... ... ... ... және де , оның пікірінше ,
әр елде абсолютты артықшылық бар , ол импорт пен ... ... ... , тек қана ... ... қажет . Оның алдындағы ғалым -
экономистер көтерген мәселелерді А.Смит жауапсыз ... . Егер ... ... ... ше? Онда ... ... ... сауда
жасасқысы келеме ?
Егер ол өзі сата алатынына қарағанда , ... алуы ... ... ше ? ... ... шет елге ... әкелмей ме ? Осы мәселелердің барлығын
сыртқы сауда шеше алатынының кепілі бар ма ? ... ... ... тығырыққа әкеліп тірейді .
А.Смиттің теориясын талдау нәтижесінде оның бірқатар артықшылықтары мен
кемшіліктері анықталды . Солардың ішіндегі артықшылықтарды атап ... , ... ... , сол ... ... ... ... табиғи факторлармен анықталады ;
Екіншіден , егер табиғи артықшылықтарға жаңа ... ... , онда ... маңызы одан да арта түсер еди .
Сонымен қатар бұл теорияның кемшіліктері де бар :
Біріншіден , әдістемелік жолдардың шартты түрде болуы ... , ... өз ... екі елді ғана ... , ... ... тәжірибеде былай болуы мүмкін емес ;
Екіншіден , ағылшын саяси экономикасының классигі ақша айырбасының моделі
емес , ... ... ... ... ... , ... артықшылық халықаралық саудаға маңызды түрде
әсер ете елмайды , өйткені ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді .
Д. Рикардо “Салыстырмалы артықшылықтар” қағидасы.
Д.Рикардо «Саяси экономияның және салық салудың ... ... екі ... ... айырбас қай шектерде тиімді
екенін және халықаралық маманданудың критерийлерін айқын көрсете отырып ... ... ... ... . ... ел ең ... ... неғұрлым
мол табыс әкелетін , ондағы өз артықшылығы соғұрлым басым немесе бәсеңдеу
болып келетін өндіріске ... ... ... .
Рикардо атап көрсеткендей , елдің ешбір өндірісте абсолютты артықшылығы
болмаса да , ... екі жақ үшін де ... . ... сауда болмаған жағдайда
да, екі ел арасындағы баға қатынасындағы сәл айырмашылықтың өзі ... ... ... ... қол ... (егер саудалық ... ... ... ... , әғни басқа тауарларға қарағанда ,
өндірісі анағұрлым тиімді тауар ... , тап осы ... ... , ... ... тиіс ... , Рикардо салыстырмалы артықшылық заңын ашты : ол ... ... ... ... бір ... шығаруда салыстырмалы артықшылығы болады
және оны сауда кезінде басқа тауарларға айырбастау тиімді . Екі ... ... ... ... ... ... де ... айырбасынан пайда
ала алады .
Д.Рикардо А.Смиттің абсолютты артықшылықтар туралы идеясы тек жеке
жағдай ретінде ғана ... ... ... ... мен ... маманданудың
анағұрлым жалпы принциптерін қалыптастырды . Рикардо сыртқы экономикалық
қызметтің ерекшіліктерін анықтауға көп үлес ... . Ол өз ... ... ... : «Бір ... ... ... бағасын реттейтін ереже екі
немесе бірнеше мемлекеттер ... ... ... ... реттей алмайды ».
Салыстырмалы артықшылықтар теориясы әмбебап (универсалды) болып ... Ол тек ... ... ғана емес , сонымен қатар, аймақтар , кәсіпорындар
және ... ... ... адам ... ... адамдар
арасындағы кез-келген еңбек бөлінісінің артықшылықтарын негіздейді . Алайжа
, ол , ең ... , ... ... ... қажеттілігін теориялық
тұрғыда растайды және экономикалық ғалым ... оны ... ... ... ... ... ... ғылымына халықаралық еңбек бөлінісі
мәселелерін талдаудың негізі әдісіне айналды . ... ... ... ... ... мен ... ... кеңінен танымал классикалық негіз болып табылады . Экономикалық
теориядағы терең білімі жоқ адамдардың өзі де ... - ... ... ... ... мен ... ... .Әйтсе
де елдер арасындағы ... ... ... ... ... ... ие ... ғана пайдалы. Рикардо атап көрсеткеніндей , айырбас
белгілі бір елдің ... бір елге ... , ... ... ... салыстырмалы шығындармен өндірген жағдайда да тиімді . Тек ... бір ... ... ... ... ... ... елге
қарағанда , көбірек болуы қажет .
Салыстырмалы артықшылықтар идеясы қарапайым болғанымен, оны абстракты
түрде түсіну ... қиын . Осы ... ... ең ... ... -
оны бейнелейтін мысалдар мен үлгілерді қарастыру .
Өз заманының көптеген экономистері секілді , Рикардо да өз ... ... ... ... ... ... : ... мен Португалия
арасындағы шарап пен мата айырбасы . Басқа экономистер сияқты , Рикардо да
осы тауарларың ... ... ... ... ... ... өлшем бірлігін
қолдану арқылы (еңбек құны қағидасы).
Шарап пен мата өндірісі Англия мен Португалияда әртүрлі еңбек мөлшерлерін
қажет ... ... ... ... ... 120 еңбек бірлігі және
матаның өлшем бірлігіне 100 еңбек бірлігі , ал Португалияда ... ... 80 ... ... , мата ... 90 ... бірлігі сәйкес келеді
.
Егер А.Смиттің концепциясына сүйенсек , онда ... осы екі ... мата мен ... ... бір өзі ... етуі тиіс . Егер ... елдің тауарға қажеттілігі екі ... ... ... бірлігіне
теңестірілген болса , онда қажетті өндіріс ( ... ... екі ... Португалияда 340 еңбек бірлігіне шығындалуы талап ... екі ... да ... ... ... , онда ... ... еліне айналып кетер еді . Олай болуы мүмкін емес . ... , бұл ... ... ... ... ... Португалияға
ағылып кетуіне әкеліп соғады . Бұл , әрине , ... ... ... ... ел өз ... ... ... дейтін принципке сүйене
отырып , екі ел де өздерінің қажеттіліктеріне ... ... ... деп ... . Бұл ... ... ... салыстырмал шығындарына
тәуелді жағдайда жүзеге асады .
Мысалда көрсетілгендей , Португалия тауарларының барлық түрінен абсолютті
артықшылыққа ие ; өйткені ол 1 ... ... ... да, ... , ... ... да әлдеқайда арзанырақ өндіре алады , яғни Португалияда өндіріс
Англияға қарағанда , ... ... ... . ... , егер осы ... анағұрлым өнімді және тауарлар бағалары арзан болса , онда сол
тауарларды өндірісі тиімсіз ... ... ... ... ешбір қажеті
жоқтығы ақылға сыймды болар еді ... ... ... ... , біз ... емес , бұған
керісінше , салыстырмалы тиімділік мәселесін ... ... ... ... матаның өлшем бірлігін шығару шығыны шарап шығару шығынының
9/8 бөлігін құрайды , ал ... ол – 10/12, яғни ... ... , ... . Шарап шығынына қатысты жағдай басқаша . Шараптың өлшем
бірлігін өндіру шығындары матамен салыстырғанда , ... ... : 8/9; 10/12. ... ... ... ... ... еңбек пен
капиталды шарап өндіруге жұмылдыру тиімдірек, ал оның мата ... ... ... жөн. ... ... ... шарапты импорттап,
мата өндірісіне мамандануы керек, себебі оның мата ... ... оның мата ... ... ... ... ... Португалия үшін шарап саудасы ... ... оның ... ... ... матаға қарағанда,
көбірек. Елдердің салыстырмалы артықшылықтарындағы айырмашылық елдердің
тауар айырбасы кезінде пайда ... ... ... ... 80 ... ... ... 1бөшке шарапты Англяда
120 еңбек бірлігіне сатып және шығыны соған ... ... баға ... ... алу ... Англяда 1,2 дана матаға ие болады. Басқаша айтқанда,
Португалияның ұтысы 0,32 дана мата.
Сыртқы саудадан Англя да ұтады. Ол мата ... ... ... ... ... ... жағ-дайда, егер Англия шарап өндіруге 100 өлшем
бірлігіне тең бастапқы еңбек ... ... ... ... 5/6 ... ... сатып алу мүмкіндігіне ие блады. Бірақ матаны ... ... ... еді. Егер ... арасында сауда басталып кетсе, онда
Англиядан әкелінетін арзан мата Португалиядағы өндірушілерді ... ... ... ... ... ал Англианың ... екі елге де ... ... ... ... ... ... Сол күндізгі еңбекақының өзі енді португалдықтарға неғұрлым арзан
ағылшын матасын, ал ағылшындарға көбірек ... ... ... ... ... ... яғни нақты еңбек – ақы мөлшері өседі деген ... ... ... екі ... ... өлшемдері ғана емес,
сондай-ақ олардың кез келген мөлшері үшін де дұрыс болып ... ... ... ... ... ... мен жұмыссыздықты елемеген сыңай
танытады. ... ол, ... ... ... ... ... ... бағалауға және халықаралық маманданудың бағыт-
бағдарын алдын ала ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінде де, экспорттық
салалардың сапалық сипаттамаларында да ... ... бола ... ... ... мен ... бөлінісіне неғұрлым тиімді өндіріс
құрылымын жасаудан түседі.
Құрылымдық қайта ... ... ... ... үшін, айталық,
мемлекет протекционистік шаралар қолданып жатыр деп ... ... ... ... ... ... ... үшін кедендік тарифтерді
талап етуде. Мұндай қорғау кедендік баж салықтары, салықтар және басқа ... ... ... ... ... ... ... жоғарылаған
кезде тыйым салынбайтын сипатқа ие болуы мүмкін. Португал матасына да баға
көтеріліп кетеді. Ұлттық салалардың рентабельділігі ... ... ... ... ... ... капитал мен еңбек күшінің салааралық
ауысуына ынталылық болмайды. Шын ... ... ... ... ... ... ... салаға жасанды қолдау көрсетілетін болады.
Мұның тағы бір жағымсыз ... ... ... ... қойылуы
мен бірге тыйым салынатын тарифтер енгізілуі ... ... ... астындағы өндірушілер мата өндірісі шарап өндірісінен
тиімдірек ... ... ... ... ... ... ... ашатын бұл пікірлер абсолютті абстракциялық схема емес. ... ... ... жаңа технологияны тартудан гөрі, қолда бар ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін материалдық өзгерістері жоққа тән болады.
Онда капитал мен еңбек күші тиімсіз салаға ... да», ... ... ... атап ... ... саудадан түскен пайданың
қатарына халықтың нақты жалақысының өсуі жатады. Кедендік ... ... ... оның ... әкеп ... Тұтынушылар жоғары баға-
ларға кез болып, тұтынуды азайтады. ... ... ... елде тіпті табиғи ресурстары мол бола ... ... өмір ... ... ал ... ... төмен болуы мүмкін және бұл
таңданарлық жайт емес.
Салыстырмалы ... ... ... ... нәтижелерін
талдаудан ғана емес, басқа да жерлерде жиі басшылыққа алынады. ... ... адам ... ... ... бар ... түрлерімен айналысқаны
тиімді, ал басқа қажеттіліктерін айырбас арқылы да өтей алады.
Қарастырылған мысал абстрактты.
Қындату үшін келесі ... ... ... ... сауда жасаушы елдер ... тек ел ... ғана ... ... керек, яғни басқа салаға ауысқанына қарамастан,
жұмысшылардың жұмыс са-пасы мен оның қарқындылығы ... ... ... ... кеден салықтарын төлеу, т.б. сада-саттық
шығындарды есепке алмау керек.
3. Жаңа ... жаңа ... ... үлгісін қолдану, т.б.
арқылы еңбек шығындарының өзгеруін ... ... ... ... ... ғалымдардың зерттеулері бұл айырбас орын алатын
жағдайлар мен шектеулерге қатысты болып отыр . Шарап пен мен мата ... ... ... ... ... ... үшін 9/8 дана матадан көп алса
ғана саудаға қатысады . Ал ... ... ... ... үшін 5/6 дана ... бермесе ғана саудадан пайда алады .
Осы ойды дамыта келе Португалияда 1 баррель шарапқа кеткен ... ... 8/9 дана мата мен ... 0.8 дана ... ... ... көз ... . Елдер арасындағы тауар айырбасы осы шектерде
іске ... ... , ... ... , ... ... ынталандыру
арқылы әрбір ел үшін келесі басымдылықты қамтамасыз етуге болады : ... ... ... ... ... уақытын мүмкіндігінше азайта отырып ,
мамандануға ... ... ... , ... ... тұтынуға мүмкіндік
береді .
Алайда мұнда айырбас шын мәнініде ... ... ... . ... өзара есеп айырбасу үшін бір ... ... . ... ... ... ... ... айырбас
бағамы белгіленген кезде де сақталатынын дәлелдеді . Бұл жағдайда экспорт -
импорт төлемдерінің өзара сәйкессіздігі фактісі де орын алуы ... . ... ... да бір елде ... ... өзгерту немесе барлық
бағаларға түзету ... ... ... . Ал ... салыстырмалы
артықшылықтар доктринасына ықпал ететін ... ... ... ... ... ... ... сауда - саттық қатынастары өндіріс жағдайларына
байланысты артықшылықтарды пайдалану ... ... . ... ... ... көлемі айырбасталатыны анықталмайды .
Берілген мысалда ыртқы сауда ... ... ... ... . ... ... бір ... Англияда 80 адам -
күнге тең ақша соммасынан арзан , сонымен қатар , 120 адам - күн ... ... ... ... ... емес . Осыған ... ... ... ... 90 - нан 100 адам - күн ... ... шегінде белгіленеді .
Экспортталатын және импортталатын тауарлар бағаларының арасындағы
қатынас орнатылғаннан кейін « ... ... ... ... ... ... . Сол арқылы шарттарды анықтау үшін мынадай
формула бойынша есептелетін индекс енгізіледі.
Сауда шарттарының индексі тең ... ... ... , ... ... қатынасы көбейтілген жүзге. Мұнда индекс мөлшерінің 100-ден 105-
ке дейін өсуі сада шарттарыны жақсарғанын білдірнді, яғни ... ... ... ... төлеу үшін экспортты азырақ көлемі қажет. Барлық ... ... ... яғни ... және ... ... аралығындағы неғұрлым қолайлы арақатынас орнатуға тырысады.
Іс жүзінде сауда шарттары, ... баға ... ... болатын
сұраныстың өзгеруіне байланысты. Сұранысы тұрақты болатын ... баға ... ... ... ие ... ... өнімдерін.)
Екіншіден, сауда шарттары экспорт немесе импорттың икемділігіне қатысты
болады. Тауар өндірушілер немесе ұсынушылар тауар ... ... ... ... экспорттаушы ел бұл тауарға деген ... ... ... ... ... ... ... үлгісі
ретінде өндірісі сұранысқа икемді машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... шикізаттық тауарларға
маманданатын дамушы елдердің ... ... ... және ... ... ... шығаратын елдердің сауда жағдайларының жақсаруы
туралы пікір кең тарады.
Бұл кезеңде күрделі дайын өнімдердің экспортына ... ... ... ... ... ... ... себебі тіпті дамыған
капиталистік елдердің өзіне шикізат бағаларына қарағанда, дайын ... тез өсе ... ... ... ... нашарлауы дайын өнңмдердің негізгі
массасы өндірісінің монополиялық сипатымен де түсіндіріледі . Технологиялық
жаңалықтарды енгізумен қатар , ... де ... ... , ... ... ... монополиялық табысты иеленіп қана қоймай ... да ... ... ... жөн ... . ... бірге ,
минералдық шикізат пен ауылшаруашылық өнім өндірісіндегі технологиялық
прогресс сатылатын шикізат бағаларының бір ... ... ... ... ауыл ... және ... ... өндірісін кеңейту
мүмкіндіктері шектеулі . Бос жердің жетіспеушілігі , табиғи ресурстардың
орнының ... ... ... тез ... ... бермейді ,
сөйтіп , дайын өнім өткізу жағдайына қарағанда , шикізат өндіруші ... ... ... бағаларды белгілейді .
Мұның мысалы ретінде 70 - ші жылдардың басындағы мұнай мен ... ... ... ... ... атап ... ... . 1973-1979
жылдар арасындағы мұнайдың қымбаттауына байланысты импорттық ... өсуі ... ... ... - ... ... 20 процентке
нашарлаған .
Сауда жағдайларының индексі елдің ... ... ... ... ... ... , ... бірқатар кемшіліктері де бар . Олардың
аса маңыздылығының бірі - ... ... ... ... ... өнім ... ... Басқаша айтқанда,
сауда жағдайлары жақсарғанына қарамастан, экспорттың ... және ... ... ... ... ... ... балансы нашарлау
мүмкін .
Рикардо моделі сыртқы сауданың ұлттық байлыққа әсерінің және ... ... ... себеп – салдарын талдаудың кең ... ... ... ... осы ... ... айқындай ма? Ол осы күнгі
сыртқы ... ... ... ... бере ала ма? Осы ... түрде «ия» деп жауап беруге де ... ... ... ... ... ... да кездеседі. ... ... жоқ ... маманданудың ең ақырғы деңгейіне алдын ала болжам
жасайды. Екіншіден, Рикардо ел ішіндегі табыс ... ... ... ескермейді, яғни тұтастай алғанда, сыртқы сададан қатысушы
елдердің бәрі ... ... ... ... Ал ісжүзінде сыртқы сауда
елдегі табыс бөлінісіне өте ... әсер ... ... ... моделі
елдің ресурстық күш қуатының әр ... ... ... ... ... ... қалдырады. Ең ақырында ... ... ... ... ... ... себептерін қарастырмайды,
ал ол барлық көрсеткіштері жағынан бірдей елдер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, Рекардо ... ... атап ... ... да бір ел ... ... ... өнімділігі бар тауар шығарады ... ... ... ... ... ... бұған венгір экономисі
Бел Балластың 1951жылы 26 өндірістік сала бойынша АҚШ ... ... ... және осы екі елдегі ... ара ... ... ... ... ... теориясы бойынша, егер белгілі бір салаға ... ... ... жоғары болса, онда ол сол тауарды экспортқа
көбірек ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша, американдық өнеркәсіп ... ... ... орта есеп пен екі есе ... қол ... Орын ... ... түсінікке байланысты
мемлекет тек өнімділігі бойынша ... ... бар ... ... ... ... сүйенсек, онда ... ... ... ... бойынша барлық тауарлар жағынан
басымдылығы болады деп ... ... ... ... ... ... экспорттау мүмкіндігіне ие болу
үшін шет ел ... ... ... сәл ғана ... ... танытуы керектігін ескертеді.
Сондықтан аталған саладағы ... ... осы ... ... ... ... ... Мысалы, АҚШ барлық 26 сала
бойынша Ұлыбританиядан өнімділік жағынан ... ие ... ( ... 336 роцентке дейін ) ; ал Ұлыбритания АҚШ қа ... ... ... 12 ... көп көлемде экспорт өнімдерін шығарған.
АҚШтың тек өнімділігі ... ... ... екі есе ... ... ... ... қана британдық экспорттан
әлде қайда көп.
Егер 2 ... ... ... өнімдердің көптеген түрін шығару
жағдайын қарастырар болсақ, онда ... ... ... ... зерттеушілер қызық жайт байқаған: егер тауар саны өте ... яғни ол ... деп ... онда ... ... жеңілдейді. Массачусетс Технология институтының ... ... ... 1977 жылы жариялаған маңалада көп
санды тауарлар моделі үшін ... ... ... ... және шет ... экономикада тек өндірістің бір
ғана фактор - ... елде L және L : саны ... ... ... екеуі де көп көлемді тауалар өндіріп, ... ... ... ... өз ... берейік.
Кез келген отандық және шет елдік ... бір ... ... шығыны кететіні белгілі. Отандық экономикадағы Z ... ... ... шығыны жұмсалады делік, бұл шетелдік тауар үшін а*(z)
түрінде ... Онда ... - өнім ... ... және шет ... ... шығынының ара қатысы. Біз оны
А(z)/а*(z)/а(z) деп ... ... ... ... бірінші нөмір А барынша көп өндірілген тауар үшін, бұдан
кейінгі А ... ... ... ... 2, ... ... ... тауарларды отандық салыстырмалы артықшылықтардың
келуіне ... ... ... тауар отандық, ал қандайы
шетелдік экономикада ... ... ? Бұл, ... ... еңбек ақының ара қатынасына ... ... Wа(Z) ... ... ... Z; ... W -
отандық жұмысшының еңбек ақысы. Шетелдегі тап осы ... ... (Z) < W* а * (Z) ... онда ол:
W/W* < а* (Z) / а (Z)-ке ... ... ... ... ... түседі деген сөз. Бұдан:
А(Z)>W/W*.(3)
Еңбек ақылардың ара қатысын W/W* ... ... ... ... ... болады. өндіруі кезінде W/W* = А ... ... ... Z ... бар. Нөмірлері Z-дан ... ... ... ал ... Z-дан көп тауарлар шет
елде ... ... ... ... сауда айналымы.
Қазақстан Республикасыының қазіргі кездегі дамуы өзара бағыныштыық және
өзара ... ... ... ... ... ... ... геосаяси орны, жалпы шекарасы, басқа аймақтармен байланыс
жасайтын көлік қатынасы, сондай ақ бай ... ... ... ... кооперациялауға, біріккен кәсіпорындар ... ... ... ... алғы шарттар жасайды. Айта
кететін жәйт, жаңа жағдайда бұрынғы одақ ... ... де ... ... ТМД ... мен ... экономикалық
байланыстарында дүниежүзінде белгіленген сауда құқықтық негіздеріне, сауда
және ... ... бас ... ... ... ... ... лицензия түрінде квота, баж салығы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... экономикалық бірігудің әртүрлі жолдары бар екені
белгілі болды: ТМД ... екі ... ... ... ... ... аймақтық интеграциялық бағдарламалары іске қосу
(Қазақстан, ... ... ... сауданы либерализациялаужәне
оның еркін іс әрекетіне жағдай жасау сыртқы сауда айналымының дамуына ... ... ... ... ... саясатын іске қосу құралдарына
мемлекетаралық комиссиялар жатады, олар екі жақты ... ... ... ... ... ақ ынтымақтастық көлемінде туындаған кезек
күттірмейтін мәселелерді шешеді.
Қазіргі кезде Қазақстан және Өзбекстан ... ... ... ... ... ... ойы ... республикаға
беретін пайдасы мыналар:
а) отандық өнімдерді экспорттауға әдеттегі тосқауылды алу жағдайы әлемдік
экономика мен сауда ... ... ... капиталдың
ағылу жолдарын халықаралық мамандануға қарай бұрады;
ә) халықаралық саудадағы теңдік, ... ... ... ... ... ... сияқты сауда қағидалары мен ... ... ... ... ұзақ ... ... жасау арқылы сауда
стратегиясын ... ... ... ... ақ ... ... ... шығуына жол ашу;
в) республикалардың дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болуынан бастап осы
ұйымға мүше ... ... ... ... ... туғызуы;
г) халықаралық сауда қағидалары мен тараған принциптердің негізінде ... ... ... ... ... ... ... жатқан хабарлар базасын қолдау
мүмкіншілігі.
Халықаралық сауда орталығы ауқымында ... ... ... ... ... ... осы өнімді экспортқа және ... ... ... ... ақ тұтынушылар мен импортерлер
жөнінде хабарлар бере алады. Қазіргі жағдайда дүниежүзілік сауда ... ... ... ... ... толық қолдану мүмкін емес және
шаруашылық субектеріне әлемдік нарыққа кіруде шетелдік бәсекелесуге ... ... ... жоқ. Онда ... ДСҰға мүше болып кірудің басқа
да ... ... ... ... құруды жеңілдетеді. Ал, бұл
келісімдердің әрқайсысына көптеген ... ... ... ... ... жүйесіндегі қауымдастық процесінде сауда саясатының
негізгі мақсаттарының аспекттері төмендегідей:
Орта Азия мемлекеттерінің халқының гүлденуіне жету мақсатында ... және тең ... ... және ... ... ... ... мейлінше бейтараптығына қол жеткізу;
Республикалардың халықаралық сауда ұйымына толық құқықты мүше
болуына жетуі.
Осы жетістіктерге ... ... ... ... ... ... міндеттер жүктейді:
Сыртқы және ішкі сауданы одан әрі либерализациялау (босату);
Халықаралық нарықтық жан жақты ... ... ... ... ... ... ... даму жолында экономиканың құрылымын ... ... ... ... ... ... ... құқық нормаларын ары
қарай жетілдіру;
Сыртқы және ішкі сауданы дамытуда шетел ... және ... ... ... ... ... қадағалауды күшейту;
Халықаралық саудадағы мемлекеттің рөлі сауда барысындағы тиімді және ашық
үш жағдайға байланысты:
- ұлттық экономиканың дамуы және оны ... ... ... жүгізу;
-өнім мен қызмет көрсетуде ірі кәсіп орындарды басқару.
Қазақстан – Ресей
Еркін нарықтық экономикаға ене ... ... елде осы ... ... ? 1776 жылғы Адам Смиттің кезеңіндегідей, табиғи байлығымыздың
ерекшеліктерін ... тек соны ... күн ... келе ... ... ... ... алған алғашқы жылдары бұрынғы ... ... елге ... инвестиция тартуға бастарыменсүңгіп кетіп, ара
арасында оның соңы ... ... ... ... аңдымай да қалған
секілді. Етек жеңдерін бүгінде жинай бастаған елдер, соның ішінде біз ... алды ... енді енді ... ... Биылғы қарашаның 1-і күні
“ Қазақстан мен Ресейдің стратегиялық серіктестігі” атты конференция өтті.
Конференцияны Қазақстан Президенті жанындағы Әлемдік ... және ... ... болатын. Осы конференция аясында Алматыға бір ... ... ... ... Екі ... ... ... жайында нақты пікірлер айтылып, оның оңы мен солы ... ... ... ... мен ... ... айтуынша,
энергетикалық державалардың үстінен қарайтын жоғары держава ... ... ... да ... ... бұл ... әсіресе, Қазақстанда кейде қолданып
жүр. Олардың пікірінше, ... мен газ ... ... ... ... бола ... бірақ аталған стратегияны тек осы екеуіне құруға
болмайды. Егер біз осы берілген қазіргі ... адам ... ... біздің позицияларымыз сетіней береді. Көптеген мұнай-газды
елдер соңғы жылдары кедейлене бастады. Тіпті Сауд Арабиясының өзінде ... өнім ... жан ... ... 60-70 ... 1970 ... дәл ... көрсеткіш болатын. Ол өспей отыр. Біздің осыны білуіміз және
түсінгеніміз маңызды болар еді. ... екі ... ... да ... Сонымен бірге Караганов бүгінгі энергетикалық
тарихтың кезекті этапына өткеніміз, сондықтан әлемдік энергетикалық рынокта
бірге әрекет ... ғана бір ... қол ... жайында ұзақ
әңгімелеген болатын. Ресей стратегиялық зерттеулер институтының директоры
Евгений Кожокин ресейлік энерго ... ... ... айта келе,
ресейлік компаниялар мен шетелдік ... және олар ... мен ... ... ... балансты сақтау керектігі
жайында баса айтты. Мұндай проблема Қазақстанда да бар екендігін еске ала
кетті. Бәрі ... ... ... кешегі социализм шекпенінен шыққан,
нарықтық экономикаға енді кірген елдерге баршылық. Әйтсе де, ... ... мен ... ... ... ... ... есесі көбірек кетіп жататынын біле тұра ... ... ... ... ... орналасқан Қазақстан Ресей арқылы Еуропаға
шыға алады. Еуропаға жолдың ... ... ... пайдаланған
ресейліктер, қанша жерден бізде ... ... ... ... дегендерімен ,
қандай жағдайда да өздеріне бұра ... ... келе ... ... біз ... жай ... қарастырдық, яғни елдер арасындағы
айырмашылық оларды өзара сауда жасауға қалай алып ... ... ... бір ... ... болатынына көз жеткізе түстік.
Аталған моделде ... - ... ... бір факторы және елдероның
әр түрлі елдердегі ... ... ... бір ... ... ... жергілікті еңбек салыстырмылы түрде тиімді
қолданылатын тауарларды экспортқа шығарады және бұл ... ... ... ... өнімді импорттайды. Басқаша айтқанда, ... ... да ... ... ... ... артықшылықтар
арқылы анықталады.
Сауда елге қалай пайда әкелетінін келесі екі ... ... ... сауданы өндірістің ... ... деп ... ... ... ... ... орнына басқа бір тауар
өндіріп экспортқа шығару ... оны ... аса ... өнім ... алады. Осы қарапайым мысалдың өзі кез ... ... ... тауар импортталған кезде оның осындай «жанама ... бұл ... ... ... еңбек шығындарынан аз ... ... ... ... ... ... ... тұтыну
мүмкіндігін кеңейте отырып ... ... көз ... ... түскен ұтысты бөлу қатысушы елдер өндірген ... ... ... Бұл ... ... үшін ... сұраныс пен ұсыныстың әлемдік ... ... ... ... ... ... салыстырмалы баға салыстырмалы еңбек
ақыға сәйкес ... ... қай ... ... ... ... даусыз. Мемлекет саудаға
қатысу үшін оның ... ... ... ... ... өзі ... болуы тиіс деген талаптар орынсыз. Бұл ... алып ... 3 ... жаңсақ пікірді атап көрсетуге болады:
біріншіден, мемлекеттің ... сала ... ... ... ... өзінде саудадан табыс алынады: екіншіден, егер шет
өндірушілері тек ... ... ... ... ғана ... ... ... бәрібір, өзара тиімді ... ... ... ... ... ... экспорттық
тауарларға еңбек шығыны көбірек жұмсалған ... де ... ... ... бір факторлы ... ... ... ... ... ... ... қарастыру жоғарыда жасалған
қорытындыларға өзгеріс әкелмейді. Мұндағы бір ғана ... ... ... ... барысында бұл мәселеге тауар
емес, еңбекке деген салыстырмалы ... ... ... қажет
етеді. Көп өнімді модель, сонымен қатар, көлік шығындарының ... ... ... ... қалай әсер ететінін көрсету үшін
де ... ... ... бірқатар қағидалары шындықтан алыс болғанымен, оның
негізгі идеясы - қандай да бір ел ... ... ... ... ... ... ... экспортқа шығаратынын эмпирист ... ... ... ... «Халықаралық экономика» : Г.Н.Доғалова ... жыл ... ... теория негіздері»: Әубәкіров Я. Нәрібаев К. Есқалиев М.
Жатқанбаев Е. Байжұмаев Е. Досқалиев С. Жәйшібеков Ж. Алматы. 1998 ... ... ... ... А.Қ. ... Қ.Ә. ... Алматы. 2003
жыл. «Экономика» баспасы
4. «Кәсіпорын экономикасы»: Г.Ө. Жолдасбаева. Алматы 2002 жыл
5. «Экономикалық теория»: В. Қрымова. Алматы 2003 жыл. ... « ... ... теория нагіздері»: Шеденов.А
Алматы. 2002 жыл

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық туралы мәлімет53 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Интеграциялық процестердің қаржылық аспектілері5 бет
Сауда саясатының теориялық негіздері40 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Сыртқы сауда туралы26 бет
Сыртқы саудада тауарларды сату-сатып алу57 бет
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы қатынастарының теориялық мәні22 бет
Сыртқы экономикалық саясат14 бет
Сырқы экономикалық сауда26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь