Еңбек өнімділігі мен тауар өндіру тиімділігінің мәні мен мағынасы

І КІРІСПЕ
Еңбек өнімділігі мен тауар өндіру тиімділігінің мәні мен мағынасы.
Еңбек мөлшерін анықтау әдістері
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
а) Еңбек қарқындылығының басқа экономикалық санаттармен және көрсеткіштермен өзара байланысы және оның түрлері
б) Еңбек қарқындылығының тұрақтандыру факторы және өлшеу әдістері
ІІІ. ҚОРТЫНДЫ
Еңбек үдерісінің тиімділігіне әсер ететін факторлар.
Еңбек мотивациясының түрлері мен мәні. Еңбекақының мәні мен қағидалары.
Қазіргі жағдайда кадрлық қызмет кадрлар мен жұмыстың барлығында ұйымдастырушы және үйлестіруші болуы қажет. Ол құрылымдық бөлімшелерде кадрлар саясатын жүзеге асыруда бақылаушы функциясын, еңбекақы төлеуді, жұмыскерлерге медициналық қызмет көрсетуді, ұжымдағы әлеуметтік-психологиялық жағдайды, жұмыскерлерді әлеуметтік қорғауды кадағалауы керек.
Кәсіпорындағы кадрлық қызметтің тиімділігі оның әрбір құрылымдық бірлігінің атқаратын функциясының құрымдылығы мен нақтылығына, қызметтің өз ішіндегі құрылымдық бөлімшелердің өзара байланысқан жұмыстарына, кадрлық қызметтің кәсіпорындағы техникалық және экономикалық қызметтерінің жұмысымен тиянақты байланыстарына, қызметті кадрлармен қамтамасыздандыруға байланысты болады.
Персоналды басқару қызметінің құрылымын жобалау кезінде бөлімнің құрамында жеке топ құру үшін оның жұмыс көлемі екі-үш адам атқаратын көлемнен кем болмауы керек.
Кадрлық қызмет оны құрайтын бөлімшелердің (бөлімдер, бюролар) атқарымдық құрылымын анықтағаннан кейін, әрбір бөлімшелер шешетін мәселелердің тізімін, олардың функцияларын, ондағы жұмыскерлердің сандық құрамы мен лауазымдық құрылымын, олардың әркайсысының қызметтіқ міндеттемелерін, сонымен қатар кадрлық қызмет көлеміндегі және кәсіпорынның кіріс және шығыс ақпараттары бөлігіндеп басқа да бөлімшелерімен өзара қарым-қатынасын, кадрлық жұмысты әдістемелік қамтамасыз ету, олардың орындалуын бақылау және қадағалау функцияларын жүргізу мәселелерін шешеді.
Персоналды басқарудың жаңа қызметтері әдетте кадрлар бөлімі, еңбекті ұйымдастыру және еңбекақы төлеу бөлімі, еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техника бөлімі және басқа да қызметтердің негізінде құрылады. Жаңа қызметтердің мәселелері ұйымдағы еңбек ресурстарын басқару жөніндегі іс-әрекеттерді үйлестіру және кадрлар саясатын орындауда болып табылады. Осыған байланысты олар өз функциясының көлемін кеңейте бастайды және соның негізінде таза кадрлық мәселелер еңбек етуді ынталандыру жүйесін құруға, кәсіби жылжуды басқаруға, дау-жанжалды болдырмауға, еңбек ресурстарының нарығын зерттеуге және т.б. өтеді.
1. Ұлттық есеп жүйесі, бағдарламасы 2030 ж.
2. Әпсалямов
3. Оразалин
4. Ниязбеков
        
        ЖОСПАР
І КІРІСПЕ
Еңбек өнімділігі мен тауар өндіру тиімділігінің мәні мен мағынасы.
Еңбек мөлшерін анықтау әдістері
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
а) ... ... ... ... ... және
көрсеткіштермен өзара байланысы және оның түрлері
б) Еңбек қарқындылығының тұрақтандыру факторы және өлшеу әдістері
ІІІ. ҚОРТЫНДЫ
Еңбек ... ... әсер ... ... ... ... мен мәні. ... мәні ... ... ... ... ... мен жұмыстың барлығында
ұйымдастырушы және үйлестіруші болуы ... Ол ... ... ... ... асыруда бақылаушы функциясын, еңбекақы төлеуді,
жұмыскерлерге медициналық қызмет ... ... ... жағдайды, жұмыскерлерді әлеуметтік қорғауды кадағалауы керек.
Кәсіпорындағы ... ... ... оның әрбір құрылымдық
бірлігінің атқаратын функциясының құрымдылығы мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына, кадрлық
қызметтің кәсіпорындағы техникалық және ... ... ... ... ... кадрлармен қамтамасыздандыруға
байланысты болады.
Персоналды басқару қызметінің құрылымын жобалау кезінде ... жеке топ құру үшін оның ... ... ... адам атқаратын
көлемнен кем болмауы керек.
Кадрлық қызмет оны құрайтын ... ... ... ... ... ... әрбір бөлімшелер ... ... ... функцияларын, ондағы жұмыскерлердің сандық
құрамы мен лауазымдық ... ... ... қызметтіқ
міндеттемелерін, сонымен қатар кадрлық қызмет көлеміндегі және кәсіпорынның
кіріс және ... ... ... басқа да бөлімшелерімен өзара қарым-
қатынасын, кадрлық жұмысты әдістемелік қамтамасыз ету, олардың орындалуын
бақылау және ... ... ... мәселелерін шешеді.
Персоналды басқарудың жаңа қызметтері әдетте кадрлар бөлімі, ... және ... ... ... ... ... мен ... бөлімі және басқа да қызметтердің негізінде ... ... ... ... еңбек ресурстарын басқару жөніндегі іс-
әрекеттерді үйлестіру және ... ... ... ... ... ... олар өз функциясының көлемін кеңейте бастайды және соның
негізінде таза кадрлық мәселелер еңбек етуді ынталандыру жүйесін ... ... ... ... ... ... ... зерттеуге және т.б. өтеді.
Бірқатар ұйымдарда кадрлармен жұмыс ... ... ... ... орынбасарының ... ... ... ... біріктіретін персоналды басқару жүйесі
қалыптасады.
Персоналды басқару тұжырымдамасы - ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерін
түсіну және анықтаудың теориялық-әдістемелік көзқарастарының жүйесі,
сонымен қатар, ұйымның ... ... ... ету ... ... тәсілдері. Оған жататындар:
- персоналды басқарудың әдістемесін жасау (басқару ... ... ... ... ... ... мақсатына, персоналдарды
басқару тәсілдері мен қағидаларына сәйкес жеке ... ... ... қарастыру); персоналды басқару жүйесін қалыптастыру
(персоналды басқарудың мақсаттарын, функцияларын, ... ... ... ... жасау, қабылдау және
орындау үдерістерінде жетекшілер мен ... ... және ... ... ... ... ... жасау
(персоналды жалдау, іріктеу, қабылдау, кәсіби бағыт беру және дағдыландыру,
окыту, оның ... ... ... ... ... ... ... келіспеушіліктер мен түсініспеушіліктерді
басқару, ұйымның әлеуметтік
дамуын қамтамасыздандыру, персоналдарды ... ... ... ... ... қызметінің өзара әрекет етуі).
Нарыққа өту кезінде иерархиялық ... ... ... ... қарым-қатынастарға, экономикалық тәсілдерге ... ... өту өте баяу жүре ... ... ... ... бір беткейлі жаңа тәсілдер жасау қажет.
Ең бастысы ұйым ішінде - жұмыскерлердің, ал ... - ... ... ... қажет. Жұмыс істеушінің санасын бастыққа ... ... емес таза ... ... ... емес,
жаңалықты жақсы көретін қызметкерге бұрып, салауатты экономикалық ойға
негізделген әлеуметтік мөлшерлерге өту ... ... ... пен ... бере ... ... орынға көшуі тиіс.
«Адам ресурстарын басқару» тұжырымдамасының шеңберінде персонал
негізгі капиталға «теңестіру кұқығына» ие, және оған ... ... ... инвестиция ретінде қарастырылады; кадрлық жоспарлау өндіріспен
үйлеседі және ... ... ... ... болады;
еңбекті топпен ұйымдастыру белсенді енгізіледі, сондықтан да бар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық және талдау-сараптау мәселелерін шешеді,
сонымен қатар, компанияда қызметкерлердің меңгеруін жеңілдету ... ... ... ... ... ... «ұлттық нақышы» бар деп
есептелінеді. Мысалы, ... ол ... ... адам ... және ... толық қайтара ... ... ... ал ... адам тек ... қана емес, сонымен бірге өз
бетінше құндылық; бұл ... ... ... пен ... рөлі айтарлықтай жоғары. Қазақстанда персоналдың өзінің
нағыз тұжырымдамасына әлі ... ... ... ... ... ... әрбір персоналды «өгей бала» түрінде қалыптасқан.
Экономика - бұл ... ... ... ... үшін ... тиімді пайдалану жөніндегі ғылым.
Қоғамның материалдық қажеттіліктері шексіз болғандықтан, оларды толық
канағаттандыруды мүмкіндігінше ... ... ... тиімді пайдалану
арқылы қамтамасыз етуге болады. Осылайша, ... - бұл ең ... ... ... ... ... ... деген
мәселеден тұрады.
Өндіріс тиімділігі - бұл пайдалы ... мен ... ... ... арақатынасы.
Өнімділік дегеніміз қазіргі экономикалық теорияда, сөздің кең
мағынасында бір ... өнім және ... ... ... ... жағынан, сол өнімдерді шығаруға кеткен шығындардың арақатынасын
түсінуге ... Оған ... ... факторлары ықпал ететін
болғандықтан, ... оны көп ... ... деп ... ... ... ... көлемі мен оны шығаруға кеткен шығындардын
ара қатынасының өсуі тек технологиялық, энергетикалық, ... ... ... ғана ... ... ... сонымен қатар еңбек
ресурстарын да жақсы ... ... яғни бұл ... ... ... келе жатқанын көрсетеді. Ал қысқаша ... ... ... өмір ... мен ... ... ... яғни
экономикалық дамудың әлеуметтік кұрамының өсуін көрсетпейді.
Тауар көлемі мен оны шығаруға ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік кұлдырауды
да білдіреді.
Р = Стар х Нуақ,
мұнда: Р - ... ... ... ... ... - ... ... мөлшері (егер уақыт бірлігіне 1 ... онда ол ... ... болып өрнектеледі);
Нуақ - өнім немесе операция өндірісінің уақыт мөлшері ... ол ... ... ... ... ... ... көлемі үшін еңбекақы ... ... ... ... = р х п,
мұнда: Зжосп- еңбекақы коры;
р - бағасы;
n - берілген өнімнің немесе еңбек ... ... ... ... ... - дене және жүйкелік шығындар, бүгінгі
күнде олардың шамасын өлшеуге оншалықты мән берілмейді. Оларды ... ... ... ... ... үшін ... деңгейі
қолданылады. Осылайша өндірістік орта ... ... және ... ... да ... оны ... сапасы мен
деңгейінің (шу, температура, шаң, жарық мөлшерін сақтау, бекіту және т.б.)
жұмыскерге әсері ... ... ... ... ... бағалаудың жеткілікті дамыған
әдістемелік базасы жоқ ... ... ... ... экономика
жағдайында тәжірибеде қолданылмайды.
Кез келген жұмыстың еңбек мөлшері жұмыс ... ... ... ... ... уақытының шығынын анықтау арқылы
белгіленеді. ... ... ... бір ... пен ырғақ бере отырып,
еңбек мөлшері оның ... ... ... ... күрделілігі
бірдей болғанда, бірдей құрал-жабдықтар пайдаланылғанда, бірдей ... ... да ... ... ... уақыт мөлшерінің немесе өнімділік
мөлшерінің айырмашылығы еңбек ... ... ... ... ... ... ... уақыт бірлігінде жүйкелік энергия
мен дене энергиясының үлкен қарқындылығын, тығыздылығын, шығындарының көп
екенін көрсетеді.
Бағаны қалыптастырудың нарықтық ... ... ... ... ... ... байланысты тарифтік мөлшер тікелей парапар өсуі
керек. ... ... ... ... ... ... сол уақыт
бірлігінде энергетикалық өрнектегі шығын артқан сайын өсуі тиіс. Осылайша,
тарифтік мөлшер қандай да бір ... ... ... ... ... ғана емес ... разряды), оның қауырттылық деңгейінде,
жалдамалы жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... ... Жұмыстың сол күрделілігіндегі уақыт мөлшері аз болған сайын,
ол кымбат тұрады.
Нақты ... ... ... ... ... ... ... әдетте қоғам деңгейіне сәйкес өзгермейтін орташа шамасы
алынады. Өмірде жеке ... ... ... ... ... ... ... орындау үшін керек еңбек шығындарын өлшеу ... ... бір ... орташа қарқындылықта еңбекті орындауға
жұмсаған ... ... ... ... ... ... ... еңбек операциясының кұрылымы, жұмыс уақытының
шығындары мен еңбек ... ... ... ... ... Мөлшердің негізделуі еңбек мөлшерін анықтау нәтижесінің дәлдігі
болып табылады.
Еңбекті мөлшерлеу ... ... ... ... ... мөлшерлеудің талдау әдістеріне сәйкес еңбек ... ... ... ... ... ... ... бойынша уақыт
шығынының синтезі негізінде анықталады. Сонымен қатар, еңбек операциясының
(жұмысының) кұрамдас бөліктерге талдау ... ... ... асырылады және
әрбір жеке элементтің ұзақтығын негіздеу қарастырылады. ... ... ... ... ... ... орнын ұйымдастыру
деңгейі; тізбектілігі, еңбек тәсілінің ... ... ... оның ішінде санитарлык-гигиеналық жағдайлар және ... ... ... ... ... ... есептеледі. Олар еңбек
бойынша нормативтерге негізделген. ... ... ... ... сәйкес бірінші мен екіншінің арасындағы ... ... ... бірлігін) жекелеген әрекеттерге бөлу деңгейінен
тұрады.
Еңбек бойынша негізгі нормативтерге - еңбек (жұмыс ... ... ... ... ал ... - ... ... істеу және қызметкерлердің регламенттелінген ... ... ... ... ... уақыт және сан нормативтері болып
екіге бөлінеді.
Уақыт нормативі - бұл бір жұмыскерге еңбек ... ... ... үшін бекітілген уақыт аралығы. Осылайша, еңбек үдерісі
өнімді дайындаудан, құрал-жабдыққа немесе кұрылымдық бөлімшелерге ... ... ... үдерісінің элементі ретінде қозғалыс, тәсіл немесе
олардың кешені болуы ... ... аз ... көп ... ... іріленген уақыт нормативтеріне бөлінеді. Неғұрлым
бөлшектелінген уақыт нормативтері көбінесе ірі ... ... Егер ... әрекетін қарапайым қозғалыстарға саралау керек
болғанда, еңбекке микроэлементті мөлшерлеуді қолдануға ... Ұсақ ... ... үшін өзара байланысты ... ... ... анықталған, іріленген уақыт нормативтерін қолданған жөн.
Сан нормативтері - бұл белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... үшін қажет мамандығы бар кәсіби құрамдағы
жұмыскерлер тобының саны. ... ... ... - бұл ... неғұрлым көп мақсатка сай колданылуын
қамтамасыз ететін оның жұмысының режимдік көрсеткіштерінің кешені. ... ... ... ... ... ... ... үшін қажет.
Машиналық (аппараттық) уақыт - бұл станокты ... ... ... ... ... ... тек ... отыру арқылы өндірістік
үдеріске өзінің ықпалын шектеу мүмкіндігі болатын уақыт. Бұл ... ... ... ... операциясынан басқа операциялар мысалы көмекші
сипаттағы өлшеу, бекіту сияқты операциялар да орындалуы мүмкін.
Регламенттелінген ... ... ... - бұл ... ... ... ... арналған үзіліске,
сондай-ақ кұрал-жабдықтарды ... ... ... ... қызмет ету тәртібінің норматнвтеріне) негізделген
үзілістерге керек уақыт аралығы.
Еңбекті талдау әдісі арқылы мөлшерлеуде ... ... ... ... жетілдіру және өндірісті толығымен ұйымдастыру
шаралары жүргізілуі мүмкін. Нақты мәліметтерді ... ала ... ... салыстырған кезде техникалық-технологиялық мүмкіндіктерді
пайдалану мен жұмыс ... ... ... ету, ... психофизиологиялық ортаның ықпалын жақсарту, еңбек және
демалыс тәртібін жетілдіру және т.б. ... ... ... ... қайта жасау арқылы еңбек өнімділігінің өсуіне ықпал етеді. ... ... ... талдау-зерттеу және талдау-есептеу әдістері
болып екіге белінеді. Олардың арасындағы ... ... ... жекелеген элементтерін орындауға жұмсалатын ... ... ... тұрады.
Талдау-зерттеу әдісі - бұл жұмыс орнында зерттеу және ... ... ... элементтеріне, сондай-ақ бүкіл операцияны орындауға
жұмсалатын уақыт шығынын анықтайтын ... Бұл ... ... шығындары
арнайы зерттеудің нәтижелерін тексеру жолымен немесе нақты уақытын белгі
бір мезгілде ... ... ... Соңғысы өзінің атын кездейсок таңдап
алған атауы бір уақыт шығындарын ... ... ... әдістемелік
талаптардан туындаған.
Уақыт нормативтерін есептеу үшін қажетті әдістер: хронометраж, жұмыс
күнінің суреттемесі немесе фотохроно-метраж тәсілдері ... ... ... ... ... ... қадағалау тәсілі бар.
Олардың арасындағы ... ... ... қасы, бірақ оларды ерекше колдану шеңбері мен бағыты өмірде жақсы
қалыптасқан.
Хронометраж - бұл жұмыстың (жұмыс операциясының) ... яғни ... ... элементтерін зерттеу және өлшеу мақсатында жұмыстың
орындалуын кадағалау түрі.
Жұмыс күнінің суреттемесі - жұмыс ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын уақытты жоғалту мен ... ... ... ... қадағалау түрі.
Фотохронометраж - бұл жұмыс күнін зерттеуде хронометраж және ... ... ... ... пайдалану.
Талдау-есептеу әдісі - бұл құрал-жабдықтар жұмысы ... мен ... ... ... белгілі ұйымдастырушылық-
техникалық жағдайда жұмыс көлемін уақыт шығынының тәуелділік ... ... ... ... ... және ... операцияларының
элементтеріне кететін уақыт шығынын анықтайтын әдіс.
Мөлшерлеудің бұл әдісі алдыңғыларға қарағанда мамандардан тікелей
жұмыс ... ... ... ... және ... ... етпейді,
сондықтан оған көп еңбек қажет емес. Бірақ, ол әр түрлі кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... үшін ... орташа сипатын болжайды және ол оншалыкты дәл
емес, сондықтан жеке адамдардың еңбек ... ... ... орны - бұл ... тобы ... бір ... арқылы
белгілі бір жұмысты орындауға арналған кәсіпорынның ... ... ... ... - бұл ... ... ... алдыңғы тәжірибенің және кұрал-жабдықтар мен қызмет көрсету
көрсеткіштерінің сәйкестігін кешенді ... ... ... ... жұмыс орнындагы өнімділік, оның әлеуетінің деңгейін жоғарылату,
еңбек өнімділігінің артуы анықталуы мүмкін.
Еңбектің талдау әдісі еңбекті мөлшерлеуде, жұмыс орнын ... ... ... ... береді.
Жалпы, жиынтық әдіске қарағанда мөлшерлеудің талдау әдістері неғұрлым
жоғары дәлдікте еңбек мөлшерін табуды ... ... ... еңбек
операциясы жаппай сипатта өтетін көп топтамалы (көп сериялы) ... ... ... Еңбекті мөлшерлеудің жиынтық ... ... - бұл ... ... ... ... ... мөлшерін болжайтын әдістер.
Жиынтық әдістермен еңбекті мөлшерлеуде еңбек тәсілдерінің тиімділігі
және жекелеген әрекеттері ... ... ... ... анықтаудың
жиынтық әдістері тәжірибелік, статистикалық және салыстырмалы әдістер болып
бөлінеді.
Тәжірибелік әдіс - мөлшерлеушілердің жеке тәжірибесінің ... ... ... әдіс - өткен жылдағы осындай ... ... ... ... ... ... еңбек
мөлшерін бекітуді ұсынады.
Еңбек мөлшерін бекітудің салыстырмалы ... - ... ... және
ұқсас еңбек операциясы бойынша ... ... мен ... ... жаңа мөлшерді бекітуді қарастырады.
Талдау-зерттеу әдісіне қарағанда еңбекті мөлшерлеудің ... ... ... өсу ... ... және оның ... немесе
өндірістік бөлімшеде өсуіне аз ықпал жасайды деп есептеледі.
Нақты нарықтық экономикада еңбек мөлшерін ... мен ... ... ... ... катаң жеке болу әрқашан тиімді
болмайды. Кейбір жағдайларда кәсіпорындар ... ... ... және ... әртүрлі әдістерді біріктіру негізінде еңбек
мөлшерін белгілей алады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... мен
жұмыс күшінің жұмсалу қарқындылығын өлшеу, оның өндіріс көлемі мен іс-
әрекетінің тиімділігін, адам ... ... ... ықпалын
анықтау маңызды мәселе болып тұр.
К. Маркс еңбек қарқындылығы теориясын біршама толық ... және ... ... ... шығынының санын анықтау саласында зерттеудің
әдістемелік базасы ... ... ... ... ... ... ... өрнектеді. Егер еңбек шығындарын жұмыс уақытының ұзақтығымен
қарастыратын болсақ, онда уақыт кезеңінің ұзақтығы бірдей ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге олардың
әркайсысы өз жұмыс күшін қандай қарқындылықпен жұмсағандығы маңызды емес.
Еңбектің жеке қарқындылығындағы айырмашылықтарды ... алу ... ... ... ... және кешенді өлшеу қажеттілігі, еңбек
шығынын жұмыс уақыты шығындарымен өлшеу идеясы болғанын растауға болады.
Қазіргі ... ... мен ... жұмыскердің еңбек шығыны
еңбектің қарқындылығымен және ұзақтығымен (экстенсивті құралы) анықталады.
Еңбектің ұзақтығы еңбек туралы ... ... ... ... ... адам ... ... мүмкіндіктерімен сипатталады.
Өз кезегінде, еңбек қарқындылығы еңбек деңгейімен сипатталып, уақыт
бірлігіндегі еңбек ... ... ... ... ... ... етіп ... болады:
ЕҚ = ЕШ/УШ,
мұнда: ЕҚ- еңбек қарқындылығы;
ЕШ - ... ... - ... ... шығынының экстенсивті және қарқынды құрамының арасындағы өзара
байланысты келесідей етіп сипаттауға болады. Үздіксіз еңбек үдерісі ... ... ... қатты шаршап, жұмыс уақытының соңында қабілеті
төмендейді және керісінше, егер жұмыс ... ... ... бос ... ... ... өнім ... өседі. Қазіргі еңбек
мазмұнының өзгерісі «еңбек шығыны» түсінігін де өзгертеді. Жаңа ... ... ... ... ... төмендетеді: өндірісті
автоматтандыру мен механикаландыру деңгейі жоғары болса, жұмыстың ауырлығы
да төмендейді, сәйкесінше, жұмыскердің шаршау ... де ... ... ... ... және ... сипатта болады, соның нәтижесінде
жұмыскер жұмыстан ... ... ... ... ... ... ... жұмыскердің жедел реакциясын, дәлдігін, ... ... ... ... сақтау және біреуге беру қабілетін
талап ете отырып, осы құрал-жабдық ... ... ... болуы
есебінен жұмыскердің жүйке-ойлау жүктемесін арттырады.
«Еңбек шығыны» түсінігінің ... ... ... ... ... ... ... сапасы оның тек күрделілігімен ғана
емес, еңбек қарқындылығының белгілі бір ... де ... ... ... ... ... неғұрлым жақын болған сайын,
еңбек сапасы солғұрлым жоғары болады.
Тиімді еңбек ... - ... ... ... даму ... ... тарихи санаты. Оның деңгейі өндірістік
қызметтің ... ... ... ... нарықтык сұранысты неғұрлым толық
канағаттандыруды, өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің сәйкес деңгейін және
жұмыскердің тек ... ... ... ... ғана ... ... ... тыс (жұмыскердің білім, мәдениет ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... қамтамасыз етуі
керек.
Еңбек қарқындылығының тиімді деңгейі төмендегілерді болжайды:
өндіріс қорлары мен жұмыс уақытын өнімді және толық ... ... ... ... ... мен технологиялық үдерістің
ерекшеліктеріне негізделген еңбек тәсілі мен жұмыс ... ... ... ... орындаудың тиімді тәсілі мен әдістері;
жұмыскерлердің тиімді еңбек қарқындылығын анықтайтын колайлы еңбек
шарттары; жұмыскерлердің әлеуетті мүмкіндігін ... ... ... арттыруда еңбек қарқындылығының әдеттегі деңгейінен
ауытқуына әсер ететін нақты себептерді жоюдың үлкен маңызы бар. ... ... ... ... ... және ... жоспарлаудың төмен сапасы, өндірістің техникалық ... ... ... мен ... және т.б. ... ... ... тиімді еңбек қарқындылығының деңгейі қызметкерлер үшін дене
кұрылысына және ой-өріс қабілетіне сәйкес жоғары ... ... ... ... әр түрлі санаттағы жұмыскерлер үшін көбінесе әйелдер, мүгедектер,
жас жеткіншектер мен қарт ... ... ... ... тартымдылығы төмен
немесе қауіпті жұмыспен ... үшін ... ... ... ... қажет. Еңбек қарқындылығының басқа экономикалық
санатымен нақты өзара байланысы бар және ол ... ... ... өнім сапасы, өнім бірлігінің өзіндік кұны және т.б. ... ... ... ... ... етеді.
Қарқындылық және еңбек өнімділігі - ... ... және ... ... санаттар. Бұлардың өзара байланысы оның екеуінің
өндіріс ... ... ... ... Қол жеткізілген еңбек
өнімділігінің денгейі мен оның ... ... ... ... ... қатарындағы экономикалық-әлеуметтік
немесе басқа да себептерге байланысты әр түрлі ... ... ... шама деп атау ... енбек мөлшерін анықтаса, өнімділік еңбектің сапасы ... ... және ол ... ... еңбек тиімділігін, қоғамдық
қажеттілікті қамтамасыз ету қабілетін түсіндіреді.
Олардың арасындағы айырмашылық - еңбек өнімділігі ... ... пен ... пайдаланылған еңбектің тиімділігін анықтайды, қарқындылық
тек бүгінгі жұмсалған еңбек санаты болып табылады. ... ... мол ... еңбек өнімділігінің өсімі шексіз болады. Еңбек
қарқындылығы жоғарылауының ... ... ... және ол ... ... ... ... адамның психофизиологиялық
мүмкіндіктерімен, әлеуметтік шартпен, өндірістік қатынаспен, ... даму ... ... ... ... ... тиімді деңгейден жоғары артуы еңбек өнімділігінің өсуіне
әкеледі, бірақ әрі ... ... ... ... ... Мұндай
төмендеу еңбек шығынының өсу қарқыны өндірілетін өнімнің өсу ... ... орын ... саны мен ... қарқындылығы деңгейлерінің өзара байланысын
талдау кезінде осы ... ... ... тәуелділікті ескеру
қажет, яғни еңбек шығыны ... ... ... кезде, өнім саны да
көбейеді. Бірақ еңбек қарқындылығының өсуі ... ... ... ... ұзақ ... кезеңде, психофизиолориялық шектеулердің әсерінен
өнім көлемінің өсу қарқыны төмендеуі мүмкін. ... ... ... ... өнім ... өсуі ... және ... сипатта
болады. Еңбек шығынының шамадан тыс артық ... ... ... ... ... аурулардың, жарақаттанудың жиілеуіне әкеледі, ал ол еңбек
өнімділігі мен өнімнің сапасы төмендетеді, нәтижесінде ... ... ... өзіндік құны мен еңбек қарқындылығы арасындағы өзара
байланыс келесідей заңдылықтарда ... ... ... ... нақты
қарқындылық артса, өзіндік күн төмендейді, өйткені еңбек ... ... ... ... ... ... жұмысбастылар санының
үнемделуі есебінен белгілі бір ... ... қол ... ... ... ... еңбек шығыны да, еңбекақы деңгейі ... ... ... ... жағдай бос шығындар мен жұмыс
уақытында өнім шығармайтын шығындарды жою ... ... ... ... еткенде, жұмысты орындау әдісі мен амалдарының
тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... еңбек қарқындылығының артуы жұмыс күшінің шаршауын азайту
үшін косымша шығынды талап ... ... өнім ... ... ... ... ... қарқындылығы көрсеткіштерінің басқа экономикалық
көрсеткіштермен өзара байлынысын ... ... ... ... ... ... ... қарастыру керек, сондай-ақ еңбекті
механикаландыру деңгейі де ескерілуі ... ... бұл ... ... ... өзгерісіне ықпалы бірдей болмайды.
Еңбек қарқындылығы белгілі бір ... ... ... ... ... жеке еңбек қарқындылығына қызығушылық жоғары, ол
субъективті және шынайы факторлардың ... ... ... тобы
бойынша есептелген еңбек қарқындылығының деңгейі оның орташа деңгейін
қалыптастырады. Мұндай орташа деңгей ... ... ... ... өндіріс, цех бөлімше жұмыскерлерінің еңбек қарқындылығын
сипаттайды. ... ... ... деңгейі тауар нарығының бір
сегментін алатын кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қоғамдық қажетті еңбек қарқындылығы - бұл өндіргіш ... ... ... ... ... ... ... деңгейі. Бірақ,
қазіргі жағдайда қоғамдық-тиімді немесе тиімді еңбек ... мәні зор. ... ... орташа деңгейіне қол
жеткізумен негізгі ... және ... ... ... ... ... нарықта түрақты жағдайда болуына мүмкіндік береді.
Тиімді қарқындылық деңгейі, ... етіп ... ... мен ... уақыты шығындарының мөлшері заттық, жүйке
энергиясының көмегімен ... әрі ... ... психофизиологиялық және әлеуметтік көрсеткіштері ескеріледі.
Маркетингтік және экономикалық көрсеткіштер - ... ... ... үшін негізгі өлшемдер болып табылады. Ал қалған басқа
көрсеткіштер бағынышты рөлді ... яғни ... ... ... ұйымдық-техникалық жағдайларды ғана ескеріп қана қоймай,
керісінше еңбекті, өндірісті және басқаруды ұйымдастыруды ... ... ... мақсатты деңгейіне бағытталады.
Оңтайлы еңбек карқындылығы - бұл қажетті ... ... ... ... ... ... ... уақыт бірлігіндегі еңбек
мөлшері.
Тәжірибеде пайдалану мақсатында жоспарлы және ... ... ... білу қажет. Жоспарлы еңбек қарқындылығы жоспарланған
уақыт бірлігіндегі ... ... ... ... бір ... анықталады. Оның деңгейі тиімді еңбек қарқындылығының ... ... ... бірақ белгілі бір жағдайда одан жоғары болуы да ... ... ... ... ... нақты еңбек шығындарын
сипаттайды және өткен ... ... ... ... ... ... Ол ... ұйымдық-техникалық және әлеуметтік деңгейге байланысты
болады.
Уақыт бірлігінің ұзақтығына карай еңбек шығынынын мөлшеріне қатысты
мезеттік, сағаттық, күндік, ... ... ... ... ... ... қарқындылығы мәселесін зерттеу онын деңгейінің өзгеруіне әсер
ететін факторларды анықтауды қамтиды. Еңбек қарқындылығына ... ... ... ... ... ... белгілеуге ғана емес,
сонымен бірге оның себептерін түсінуге ... ... және ол ... пен
еңбек тиімділігін арттыруға бағытталып пайдаланылады. Ықпал ету олардың
әрекет етуіне ... ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Еңбек қарқындылыгын тұрақтандыратын факторлардың неғұрлым ... үш ... ... ... және ... болады:
Табиғи-биологиялық факторлар.
Әлеуметтік-экономикалық факторлар.
Техникалық-ұйымдастырушылық факторлар.
Табиғи-биологиялық факторларға жынысы, жасы, денсаулық ... ... ... және ... ... ... ... қабілеттілігі жатады.
Әлеуметтік-экономикалық факторлар екі топтан тұрады: ... және ... ... ... ... жұмыскерлердің өмір сүру деңгейі мен қалпын, ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету
деңгейін, тұрғын үймен және ... ... ... ... ... ... ... деңгейін камтиды (тұрғын үйдің
жұмыс орнынан алыс болуы).
Әлеуметтік-экономикалық еңбек жағдайына еңбек жөніндегі заң мен ... ... ... ... ұзақтығы (жұмыс күнінің, жұмыс аптасының,
еңбекке қабілетті жастың шегі), еңбек және демалыс тәртібі, ... ... оны ... ... ... білім, кәсіби шеберлік
біліктілігінің деңгейі, жұмыс өтілімі, еңбек ұжымындагы өзара ... ... даму ... еңбектің тартымдылық және мазмұндық деңгейі,
еңбек мотивациясының деңгейі, техника қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... ... еңбек үдерісіндегі жұмыскердін
жұмысбастылығының деңгейі, жұмыстың орындалу ... ... ... ... ... ... ынталандыру жүйесі), еңбекақы деңгейі
жатады.
Техникалық - экономикалық факторлар ғылым және ... ... ... ... техникалық жабдықталу деңгейі,
еңбекті энергиямен қамтамасыз ету ... ... ... және
механикаландыру деңгейі, стандарттау деңгейі, еңбекті, өндірісті және
басқаруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... экономикалық) сипаттауға болады, сондықтан оны
тікелей өлшеу лайықты әдістерді ... ... ... ... ... үш ... ... ол өз ішінде энергетикалық және психо-физиологиялық болып
бөлінеді.
Әлеуметтік.
Экономикалық, оны ... және ... ... ... ... ... ... (калориметриялык) әдіс. Адам қызметін
энергия бойынша зерттеу неғүрлым кең тарағанына қарамастан ол әлі ... ... кез ... іс-әрекеті олардың жылу-энергия шығынымен
байланысты. Еңбек қарқындылығын өлшеу қандай да бір ... ... ... күн) ... ... ... ... адам
энергиясының шығынын анықтаудан ... ... ... ... ... ... байланыспен өлшеуге болады.
Э=Эя+Эс+Эд+Эж +Эк,
мұнда: Э - адам энергиясының жалпы шығыны;
Эа - ағзаның негізгі алмасуына жұмсалатын ... ... - ... ... ... ... энергия шығыны;
Э - динамикалық жұмысты орындауға жұмсалатын энер-гия шығыны;
Эж - ... ... ... ... шығыны;
Эк - қолайсыз еңбек жағдайын жоюға жұмсалатын энер-гия шығыны.
Негізгі ... ... ... ... ... зерттеулерге
сәйкес 60-75 ккал/сағатты құрайды. Еңбек қарқындылығының ... ... ... ... ... шығындар көбінесе уақыт
бірлігіндегі статикалық және динамикалық күштің көлеміне байланысты ... ... ... жұмсалатын энергия шығынын есептеу ... ... ... жұмыстың нәтижесімен анықталады, ал ол «тұрып
тұрғанда» 330 кгм/минутқа және «отыру» жағдайында 120 ... ... ... ... динамикалық жұмыс Аg келесідей
есептеледі:
Ag = P x I/t
мұнда: Р - ауыстырылатын ... ... ... ... - ... ... аракашықтығы (м);
t - жұмыстың орындалатын уақыты (мин).
Еңбек үдерісінде жұмыскердің жүйке-ой қызметіне ... ... ... ... ... энергия шығынының 1%-ын құрайды.
Егер механикалық жұмыс толығымен жылуға ауысады деп есептейтін болсақ,
онда энергия шығыны арқылы еңоек ... (ЕҚ) ... ... ... = І + Ag /ЕхІ + ... 427,
мұнда: I - статикалык жұмыс пен жүйке-ой қызметін орындауға жұмсалатын
энергияның тұрақты шамасы;
Е - жылудың механикалык баламасы 427-ге тең;
n - ... ... ... ... бір ... жұмсалатын эр түрлі
күштердін көлемі.
Арнайы әдебиеттерде әртүрлі еңбек түрлері мен нақты еңбек операциясын
орындау ... ... ... ... ... мәліметтер болады.
Қандай да бір жұмыстың орындалу уақыты мен бір минут ішінде орындалатын
жұмыска ... ... ... сүйене отырып, бір жұмыс ауысымындағы жалпы
энергияның шығынын анықтауға болады. Калориметриялык әдістің негізінде
энергетикалық ... ... ... ... ... ... Мысалы, энергетикалық шығындардың ... ... ... тең ... қара ... барынша Ұзақтығы бірнеше ... ... ... ... 10 ккал/минутта жұмыстың Ұзақтығы 10
сағатқа ал шығындары - 2,5 ... тен ... онда дені сау адам ... да ... ... алады.
Ауыртпалық деңгейіне карай еңбекті бөлу ... ... ... еңбек тәулігіне 2300-3000 ккал, ауырлығы орташа ... - ... ауыр ... - ... ... өте ауыр ... - ... ккал
энергетикалық шығындарды жұмсайды.
Еңбек қарқындылығының деңгейін бағалауда энергетикалық әдістің
қарапайым және ... ... ... ... ... оны ... ... мәселелерді шешу үшін кеңінен колдануға ... ... ... ... ... ... ... энергетикалық әдісімен
бағалау жұмыстың адамға деген әсерін дәл ... атап өту ... ... ... ... карамастан, автоматтандыру жағдайында
жүйке-ой энергетикалық шығынының үлесі жедел өсіп, жұмыскерлердің ағзасына
үлкен шешуші әсер етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... шамасын бағалауға негізделген еңбек
қарқындылығының деңгейін есептеуді психофизиологиялык ... ... ... ... ... адамда еңбек үдерісінде қолданатын
психофизиологиялық әлеуетінің деңгейі болады. Бұл әлеуеттің азаюы шаршаудың
пайда ... ... ... ... бір деңгейінің қалыптасу
жеделдігіне, нақты шамасына, ... ... ... карай еңбек қарқындылығының деңгейі анықталады. Бірақ, мұны
еңбектің ауырлығына және ... ... ... Адам ... ... ... ... барлық шығындары жұмыс
уақытында өнім өндіруге жұмсалған шығындар ... ... ... ұксастық
мүмкін деп айтуга болады.
Бұл әдісті пайдалану кезінде келесідей көрсеткіштер колданылады: еңбек
ету кезіндегі қанның минуттык көлемі (ҚМК), жүрек ... ... ... ... ... ... ... ету кезіндегі минуттық дем
алу көлемі, ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Бұл көрсеткіштер жұмыс ... ... және ... ... сипаттайды.
Функцияның өзгеруі мен шаршау деңгейінің арасындағы сандық байланысты
анықтау ... ... ... ... жөнінде пікір айтуға болады.
Бұл жайында қарапайым әдістер де бар. Мысалы, Л.Ф. Никулин, нақтылы
өндірістік жағдайдағы, шыняйы ... ... ... ... ... неғұрлым парапар көрсеткіш ретінде пайдалануды ұсынады. Ол жұмыс
істеп жатқан ағзаның физиологпялык ... ... ... ... ... ... жүйкенің сезімталдығы және т.б.) ... ... ... ... ... ... 75-80 ... ерлерде 70-75
соғу/минутка, сонымен бірге мүмкін деп саналатын жүрек соғысы жиілігінің
физиологиялық шегі 65-100 ... тең ... ... ... психофизиологиялық әдісі көп еңбек етуді,
арнайы білім және осы әдіспен жұмыс стеуге қажет кұрал-жабдықтың болғанын
талап етеді. ... ... ... үшін ... бір уақыт
бөліп адамдарды жұмыстан босату керек болады. Жұмыс уақытын бос пайдалануға
мүмкіндік беретін, нашар ... ... ... ... әдіс ... ... жөнінде бұрмаланған мәліметтерді
береді.
Әлеуметтік әдіс. Бұл әдіс ... ... және ... ... ... ... сауалнама жургізіп, интервью алу арқылы
акпараттар топтастырып, жұмыскердің ... ... ... ... ... шаршау деңгейінің мөлшерін анықтау мақсатында колданылады.
Жұмыскерлер ... ... және ... ... ... жеке және жалпыланған коэффициенттер есептелінеді. Бұл
коэффициенттер ... ... ... ... ... деңгейін
ескереді. Бұл кезде шаршаудың қандай да бір деңгейін алдын ала ... ... ... жеке ... ... ... екі топка бөлінеді [75].
Бірінші топ - кешкі шаршаудың жеке ... Оған ... ... жеке ... ... ол келесідей
формуламен есептелінеді:
АЖК = Стш / С ,
мұнда: Стш - қатты ... ... ... зерттелген жұмыскерлердің жалпы саны.
2. Бір қалыпты жағдайдың жеке коэффициенті ... = Сәш ... Сәш - ... ... ... ... ... Жеңіл еңбектің жеке коэффициенті (ЖЕК):
ЖЕК = Сжкш/С,
мұнда: Сжкш - ... ... ... ... ... ... ... келесідей сипатталады: БЖК = 1,
АЖК және ЖЕК = 0.
Екінші ... ... ... жеке ... ... ... жұмысқа қабілеттіліктің жеке коэффициенті (ТЖКЖК):
ТЖҚЖК = Сжд/С,
мұнда: Сжд - шаршауды ... ... ... келген жұмыскерлер
саны.
2. Толық емес жұмыска қабілеттіліктің жеке коэффициенті (ТЕЖҚЖК):
ТЕЖҚЖК = Стеж / С ,
мұнда: Стеж - ... ... ... ... ... ... деген қабілеттіліктің болмауының жеке коэффициенті (ЖҚБЖК):
ЖҚБЖК = Скш/С,
мұнда: Скш - қатты жұмыска шаршап ... ... ... жұмыска қабілеттіліктің жеке коэффициенті бірге тең болған
сайын, жағдай солғүрлым тиімді болады.
Еңбек ауырлығының жалпы ... ... ... ... ... ... ... ауыртпалық жағдайына бейімделу деңгейі
келесідей формуламен есептеледі:
ЕАЖК = ... - ... ... ... ... бейімділіктің төмен болуы - барлық
жұмыскерлер қатты шаршайды) 0-ге дейін ... ... және әрі ... -
1-ге дейін (жұмыскерлер шаршамайды) өзгеріп тұруы мүмкін.
Жұмысқа қабілеттіліктің орнын толтыру коэффициенті (ЖҚОТ) жұмыскерлер
жиынтығының жұмыс алдындағы жағдайның, ... тыс ... ... ... орнын толтыруын сипаттайды:
ЖҚОК = (ТЖҚЖҚ + ТЕЖҚЖК) - (АЖК + ... ... - 1-ге ... ... ... Коэффициент шамасы 0-ден 1-
ге тең болуы өткен кезеңдегі ... ... ... ... ... жеткіліксіз деңгейі жөнінде айтады.
Соңғы жалйылама коэффициент - бұл ... және ... ... I ... және ол ... формуламен анықталады:
I = ЕАЖК / ЖҚОК
Бұл коэффициент еңбек ... ... ... ... мен ... тыс ... еңбектің қалыптасу үдерісінің
арасындағы қатынасты көрсетеді.
Қоғамдық-сапалық еңбек қарқындылығы I бірге тең болған ... ... ... ... ... ... ... толтыру
коэффицентініц кез келген мәнінде (ЖКОТ) еңбек ... ... ... ... тең ... онда ... еңбек
қарқындылығы I нөлге тең немесе төмен болады. Егер еңбек ... ... ... ... ... ... ... коэффициентінің
кез келген мәнінде (ЖҚОТ) нөлге тең болса, онда қоғамдық-сапалық еңбек
қарқындылығы (I) кез келген ... тең ... ... ал ол ... ... ... жоғары деңгейде екендігін айтады.
Еңбек қарқындылығын әлеуметтік өлшеу әдісі өте қарапайым, қолданбалы
және үлкен ... ... ... Ол ... ... ... ... жиынтығын қамтуға мүмкіндік береді (ақпарат жұмыстың
басында және соңында, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... нәтижесі зерттеліп жатқан жұмыскерлердің саны
мен ақпараттарды оңдеу және жинау ережелерін сақтауга ... ... ... жұмыскерлердің жұмысқа қабілеттілігін ... ... ... ... Бұл еңбек қарқындылығының ... ... ғана ... әдіс. Еңбек қарқындылығын өлшеудің тікелей экономикалық
әдісіне А.А. Пригариннің ұсынған ... ... ... ... ... қарқындылығы келесідей болып есептеледі [59]:
Қ = Т х А х ... Т және А - бір ... ... ... ... жұмыс қарқыны
мен жұмсалған күш;
К - қолайсыз еңбек жағдайында жұмыскердің ... ... ... коэффициент.
Келесі тікелей әдісті Г.Н. Черкасов және Г.А. Клименко ... ... ... үдерісінің салыстырмалы сандық көлемін ... ... ... ... ... және уақыт бірлігінде, шартты бірлікте
кеткен жалпы еңбек шығынын анықтауды ұсынады.
Тікелей экономикалық ... ... ... ... ... әдістемесі күрделі әрі көп күшті талап етеді.
Тікелей әдістерге қарағанда жанама әдістердің тәжірибелік мәні зор.
Оның мәні ... ... ... ... ... ... ... бағалаудан тұрады.
Еңбек қарқындылығын елшеудің жанама әдісіне жұмыс қарқыны бойынша
бағалау әдісі, құрылымдық-талдау әдісі және ... ... ... ... ... ... бойынша еңбек қарқындылығын бағалау әдісі. Адамның акыл-
ой және дене шығынының біркелкілігі мен ... ... ... ... ... түрлері бойынша еңбек қарқындылыгын жұмыс қарқыны мен
қозғалыс жылдамдығын бағалау арқылы есептеуге ... әдіс ... ... ... ұксас эталондық қарқынмен салыстыруды
үсынады. Эталондық ... ... эр ... жұмыскерлер қозғалысыныц
мөлшерлі (нормативті) көрсеткіштері жатады, «мөлшерлі» жұмыскердің жұмыс
қарқынының жалпы ... ... ... ... ... ... суреттеме, тор, кино, бейне шежіре түрінде ұсынылады. Эталондық
жұмыс қарқынының ... ... тең деп ... ... ... ... бұл ... үлкен немесе кіші болуы мүмкін.
Еңбек қарқындылығынын деңгейін дәл бағалауды ... үшін ... ... эталондық қарқынын анықтаудың келесідей ыңғайлы түрін
қолдануға болады ЭҚ (қозғалыс/мин):
ЭҚ = 60 х V/L - I/ t ... V - ... ... ... ... м/с;
L - еңбек қозғалысы ... ... ... ... ... м;
tn - еңбек қозғалысының нормативті уақыты, минут.
Жұмыс қарқыны ... ... ... ... ... неғұрлым
қолданбалы және үлкен шығындарды талап ... ... ол ... бір ... ғана ... ... эталондық және нақты деңгейлерін
салыстыру кезінде бағалаушының жеке ... ... ойы ... ... ... мұндай мамандарды дайындауға үлкен талап
қойылады.
Құрылымдық-талдау әдісі ... ... ... кезеңдегі
жұмыскерлердің нақты еңбек шығыны мен осы кезеңдегі пайдалы жұмыс уақытын
өлшеуге негізделген. Нақты еңбек ... мен ... ... ... ... ... ... кұрылымы мен кұрамы талданады) және хронометраж
(еңбек үдерісінің кұрылымы мен құрамы ... ... ... ... ... Бұл ... ... катысты жұмыс уақыты
шығынының саралануына ... ... ... ... ... өлшемі
жұмыс уақытының бірлігі болып табылады.
Жұмыс уақыты шығынының құрылымы мен құрамы жұмыс уақытының нақты және
нормативті тепе-теңдігін ... ... ... Онда еңбек
қарқындылығынын деңгейі (Кқа ) ... ... ... ... ... ... / ( Төш х Кжбк х Ксжбн)
мұнда: Тқмқу — көмекші машина-кол жұмысы уақыты, белсенді кадағалау және
ауысу уақыты, ... - ... ... ... көрсету уақыты, мин;
Тдау - дайындықты аяктау уақыты, мин;
Төш -жұмыс уақытының өнімді шығындары;
Кжбк - ... ... ... кезіндегі жұмыс-бастылыктың нормативті
коэффициенті; Кжбк = 0,8;
Ксжбн - ... ... ... салалык нор-мативті коэффициенті
Кжбк = 0,8.
Хронометраж кадағалауының мәліметтері бойынша еңбек қарқындылығы
деңгейінің көрсеткіштерін ... ... ... ... (Кк), ... нормативі (Қ ) және нақты шығындарының (Қнк) ... ... асуы ... Бұл ... ... ... келесідей болады:
Кқарқ=(Тқмқу +Тжқк +Тдау) / ( Төш х Кжбк х ... х ... ... ... құрылымдық-талдау әдісі өте
қарапайым, түсінікті, дәл және кез ... ... ... ... ... ... ... негізінде өлшеу,
еңбек қарқындылығы деңгейінің (Ққ) интегралдық көрсеткішін есептеуді
ұсынады (Қнк). Ол еңбек ... ... ... ... ... мен ... ... еңбек қарқындылығы
деңгейі көрсеткішінің (Ккак.ф) көбейтіндісінін нәтижесі болып табылады.
Осылайша, колданылған ... ... ... уақытына қажетті
біртекті есептеу негізіне келтіріледі.
Кқарқ ... ... ... ... ... ... =Көш х Кжб х ... Көш - уақыттың өнімді шығынының деңгейі;
Кжб - жұмысты орындау кезіндегі жұмысбастылық деңгейі;
Кқ - жұмыс қарқынының деңгейі.
Жұмыс ... ... ... ... ... қажетті
уақыт шығындары деңгейлерінің мөлшерін нормативті мағынасы бар ... пен ... ... ... ... ... әдістеменің
көмегімен есептейді.
Психофизиологиялык үлгінің еңбек қарқындылығы деңгейінің көрсеткішін
анықтауда жұмысқа қабілеттілік деңгейінің көрсеткіші алынады және келесідей
формуламен анықталады:
Кқарқ.ф =Кқн /Ккф = Ккд ... ... ... Ккф және Ккн- ... ... ... ... және нормативті
ауырлығы, балл/мин;
Ккд- жұмыскерлердің жұмысқа қабілеттілік деңгейі;
Қеа- еңбектің ауырлық деңгейі [43].
Жалпы түрде еңбек ... ... ... көрсеткіші келесідей болып анықталады:
Кқарқ = Кқарқ.эк х Кқарқ.ф = Көш х Кжб х Кк x Ккд = Көш х Кжб х Кк ... ... ... ... ... ... қарқындылығының
интегралдық көрсеткіш деңгейі келесідей формуламен анықталады:
Кқарқ = Кнр / Кнк
Осылайша, бұл әдіс ... ... ... ... ... ... жиынтығының еңбек қарқындылығы деңгейін ... ... ... ... ... ... жұмыс уақыты корының базасы
негізінде жүргізіледі, өлшеу көп ... ... ... төмендеуінін негізгі себептеріңің бірі - соңғы
жылдардағы ... ... ... ... жұмысбастылықтың
қысқаруы деген көзқарас қалыптасқан. Адам капиталын, еңбекті ресурс ретінде
қарастырмайтын бұл көзқарасты ... деп ... ... ... ... жұмыс күшін артығымен ұстау
белгілі. ... ... ... - бұл ... ... ... өндіріс
көлемін қамтамасыз етуге ... ... ... ... әдетте, өндірістің ерекше, нақты ... шешу ... және ... ... ... ... ... адамдар кәсіпорын
үшін өзінің білімімен, шеберлігімен қажет, сондықтан кәсіпорын жұмыс
күшіне, өз ... ... ... ... да ... ... ... Бірақ ұзақ мерзімді баташақта, ... ... ... ... күшін пайдалануды қыскартуға мәжбүр болады.
Сонымен қатар, макродеңгейде мемлекеттің қоғам ... ... яғни ... мемлекеттік ... ... ... ... ... кол ... ұмтылудан шығады.
Сонымен, нарықтық жағдайда еңбек өнімділігінің артуы жұмысбастылықты
азайтуға емес, қайта оны көбейтуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... артуына себеп
болып табылады, ал еңбек өнімділігінің кемуі ... ... ... Сондай-ақ белгілі бір жағдайда, нәтижесі калай ... ... ... ... ... ... өсуіне
емес, қайта өндірістің құлдырауына және өнімділіктің одан әрі ... айта кету ... Бұл ... ... ... және көп ... даму болашағына катысты, өйткені ол ... ... ... алып ... мүмкін.
Қоғамдық енбек өнімділігінің өсуі өздігінен болмайды. Оны әрі ... ... үшін оған ... және әр ... қоғамдық-экономикалық
жағдайлар жасалынуы керек. Экономикалық үдерістерге мемлекеттің қатынасу
сипаты, экономиканы мемлекеттік реттеу ... бұл ... ... ... ... ... арттыру жолдарының көптүрлілігі, оларды танып-
білу, топтау және пайдалану ... ... ... ... - бұл ... ... түрлерінің бірлігін
өндіру кезінде жалдамалы еңбек шығындары көлемінің өзгерісіне ықпал ететін
күштер мен себептер. Еңбек ... ... ... ... тәсілдерді
топтарға бөлудің мәні - оның нарықтық инфрақұрылымына тәуелділігін арттыру
жолдарын бөліп қарастырып, оның шын ... ... ... ... ... тәжірибелік мәні оның қандайда бір фактордың нәтижесіне
ықпал ету ... ... ... - біреулері еңбек өнімділігінін
өсіміне неғұрлым тұрақты ыкпал ... ... ... ... ... жіктелуі туралы көптеген амалдар олардың ... ... ... ... мұндай топтардың негізінде қандай да бір
өндірістік қатынастың дамуы мен қалыптасуына себеп болатын тәсілдер болуы
қажет. Оған ... ... ... ... ... ... факторлар кіреді. Мұндай ... ... ... ... ... ... анықталады. Факторлардың басқа
маңызды топтарына еңбекақы, макроэкономикалық парапарлык, адам ... және ... ... ... сондай-ақ әлеуметтік
факторлар тобы жатады.
Еңбек тиімділігінің институттық шарттары. Енбек -қоғамдық ... ... ... ... ... асады. Бізге бала күннен кітаптан таныс
кейіпкер - Робинзон, адам тұрмайтын ... ... ... ... еңбек құралын пайдаланды. Еңбекті кәсібі бойынша ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі қатысушылардың
күшін біріктірмей жасау мүмкін емес екені барлығымызға белгілі. Осылайша,
өндіріс - бұл адамдардың қарым-қатынастағы қызметі. ... ... ... қызмет өндірісі үдерісінде енбекті қоғамдық ... ... ... ... ... үшін аса маңызды болып табылады. Еңбекті
ұйымдастыруға қоғамдағы өндіріс ... мен ... ... ... пайдалану
деңгейі тәуелді болады.
Екінші жағынан, еңбек өнімін бағалаушының ... ... ... ... ... ... ұйымдардың шешуші элементі
болып ... ... ... акша ... жағдайында ол
ендірілетін тауардың сатып алушысы болып табылады. ... ... ... сатып алу нәтижесімен анықталады. Бұл жағдайда сатып алушы
тауарды ... ... ... және бұл ... ... ... ... маңызды.
Еңбекті ұйымдастыру, сатып алушылардың жағдайын жасап, қамтамасыз ету
үшін қоғамда сәйкесінше экономикалық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өндірілетін факторларды қолданбай, олардың
қабылдаған міндеттемелерін катаң орындау үшін ... ... ... үшін ... жалпы төлемді каржы түрінде айналыста болатын ақшамен
қамтамасыз ету мемлекеттің кұзыры.
Қоғамдық еңбек өнімінің есімін ынталандырудың маңызды факторы - ... ... ... ... ... кез келген азаматтары мен отандық
өндірушілер үшін нарықтың ашықтығын мемлекет ... ету ... ... шарт - сатып алушыларға және ... ... ... ... ұстап тұруға мүмкіндіқ жасау.
Нарықтык экономиканы мемлекеттік реттеудің мәні жеке ... ... ... және ... ... болып табылады. Мемлекеттік реттеудің
мақсаты - нарықта жекелеген ... ... ... ... ... монополиялық билікте болуына жол бермеу.
Әсіресе жеке өндіруші ... ... ... сол ... тоқтауына, сол нарықтың жабық болуына ... оның ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Монополиялық билік дегеніміз тауар бағасына жеке ... ... ... деген ұғымды береді. Мұндай ықпал пайданы арттыру мақсатында жүзеге
асырылады, нәтижесінде сол тауарды сату көлемі ... ... ... жағынан, өндірістік қуат пен оны кұру жөнінде ... ... ... ... ... экономикадағы
монополияны жою үшін мемлекеттің бірден экономикаға ... ... ... ... Бұл ақша және ... ... де, сондай-ақ техникалық-технологиялық құрдырауға да әкеледі.
Мемлекеттің технологиялық және ... ... бөлу ... ... орта ... ... ... тиімсіз болады және ... үшін ... ... төндіруі мүмкін. Моно және ... орта ... деп ішкі ... шет ... тауарларын алып
келудің нәтижесі ... ... ... ... мемлекеттің
монополизацияны болдырмауға араласуының экономикалық және ... ... ... айтарлықтай дәлелденуі керек. Монополияланған
экономикада монополияны жою барлық экономиканың құлдырауына алып келеді.
Экономикалық қайта құру ... ... ... ... ... қызығушылыктың төмендеуінен болды, әсіресе ірі тауар
өндірушілердің тек ... ... ... ... сақтау тұруға да
кызығушылығы нашар болды. Бағаны кенеттен ... ... ... ... ... ... сипаттағы еңбек өнімділігін
арттыруға, өндіріс көлемін өсіруге деген ынтасын ... ... ... Бұл бағаның өсуіне әкеліп, өз ... ... ... ... ... үшін ... ... және бұрын
қалыптасқан шаруашылық байлықтың, еңбек өнімділігінің әрі ... ... ... ... ... қатар бірқатар өндірістік
тұтынушылардың үстемдік ету жағдайы монополистерге ғана емес, ... ... де ... ... ... - бұл ... осы бір
тауардың жалғыз ғана сатып ... ... ... ... катысуы, олардың бірігуі көбінесе бір-біріндегі
қарыздардың өсуіне алып ... ... ... ... ... мен
олигопсонистердің болуынан нәтиже басқаша болып ... ... ... ... моно ... олигополистердің ғана емес,
бірқатар басқа өндірушілердің ... ... ... ... ... ... факторы болды. Қазіргі уақытта ірі
кәсіпорындар ел ... ... рол ... - ... ... ... динамикалық фактор. Жалдамалы
еңбек өнімділік динамикасының негізгі факторы ретінде оның ... атап ... оның ... және ... ала ... ... ұйымдастыру болып табылады. Еңбек нарығындағы еңбекақы - жұмыс
күшінің бағасы немесе жұмыс берушіге жалдамалы ... ... ... ... Бұл ... ... басқаларға карағанда,
мәселен, жер немесе капиталға қарағанда, оның негізгі ерекшеліктерін ескере
отырып бағалауға болады. Оның ... ... ... ... яғни сол ... ... үдерісінде өзгеру қабілеттілігі.
Жұмыскердің біліктілігі еңбек нарығына кіргенге ... ғана ... ... ... ... мүмкін; еңбек қызметінің
құндылығы жұмыс тәжірибесімен артуы мүмкін.
Жалдамалы еңбекшінің ... күші - бұл ... ... ... қолдану
үдерісінде ол әртүрлі көрсеткішімен пайдаланылады. Осылайша, жұмыскерлердің
жеке еңбек өнімділігі тұрақты, алдын ала берілген шама көлеміне тең ... Ол ... бір ... ішкі ... нарығындағы конъюнктураға,
әсіресе еңбекақыға катысты икемді болып келеді. Осы жағдай ... ... ... ... ... ... еңбекақының өзгерісі
еңбек өнімділігін анықтау тәсілі болып табылады, бірақ таза ... ол ... ... ... ... ... еңбек өнімінің
өсімі өз кезегінде еңбекақыны әрі ... ... ... ... ... ... ... болады.
Әр түрлі экономикалық көзқарастағы ғалымдар жұмыс күшінің бағасын еш
дәйексіз өзгермейтуі ... шама деп ... ... ... еңбекақыны икемсіз санатқа жаткызады, себебі олардың ... ... ... ... ... ... және қазіргі заманғы
экономикада енбекақы өзгерсе, көбінесе ол жоғарылау жағына өзгереді.
Еңбекақының ынталандырушы ... ... ... ... кәсіпорындарда өндірілген қосымша құндағы еңбекақы
үлесінің төмен болуымен көрінеді. Кейбір мамандардың 2005 ж. ... ҚР ... ... ... ... 1,5 АҚШ ... ... жұмыскер бір жұмыс сағатында 7,6 долларға баламалы соңғы өнім
өндіреді, яғни 1 доллар еңбекақыға ... ... 5,06 ... ... Бұл ... экономикасы дамыған елдерге қарағанда үлкен
көрсеткіш. АҚШ-та 1 доллар сағаттық еңбекақыға - 1,7 доллар ЖҮӨ, яғни ... ... ал ... - 1.2 ... яғни ҚР ... 4,2 ... төмен
ЖҰӨ шыгарылады [94. 88].
Өндіріс тиімділігін арттыру құралы үкімет бекіткен еңбекакының ең
төменгі деңгейі болуы мүмкін. ҚР ... ... өте ... оның ... ... ... жасайды. Еңбекақының мұндай ең
аз деңгейі кәсіпорындарға жұмыскерлердің еңбек күшінің ... ... ... өнімділігінің төмендігіне қарамастан нарықта калуға мүмкіндік
береді. Осылайша ... ең ... ... өзінің басты функциясын -
жалдамалы жұмыскерлердің өмір сүру деңгейін қамтамасыз ... ... ... ... ... өнімділігінің деңгейін арттырудың маңызды тетігі
ретіндегі еңбекақы ҚР ... ... ... жүр. ... ... және ... еңбек
өнімділігінің динамикасы. Макроэкономикалық парапарлық жағдайы қоғамдық
еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ЖІӨ ... құрылымы
шаруашылықтың дамуына серпінді бағыт беріп, оның ... ... ... ... ... ... ... циклде өндірісті кеңейту шарты ... ... ... ... ... жинақтау корының пайда болуы
есептеледі, ондай ... ... әрі ... даму үшін қажет каражаттың
жоқтығы білінеді, сондықтан ұдайы дамудың жылдамдығы бәсеңдеуі ... ... ... субъектілердің өндіргіш күштерінің, ... ... ... ... ... түсіндіріледі, яғни жеке
тұлгалардың өз найдалануындагы әртүрлі тұтынушылык ... ... ... ... даму ... ... ... қордың үлес
шамасымен, сондай-ақ жалпы ішкі өнім мен ... ... ... ... ... ... ... үлесімен анықталады. Бұл
жағдайда, біздің ... ... ... ... Мысалы, 1992-
1997 жж. ЖІӨ-дегі материалдық айналмалы кор запастарына кететін ... 4 ... ... Мұндай үрдістің болуы ... ... ... ... ... ... өнімділігінің динамикасы мен осы өндіріс нәтижесінде
қалыптасқан жеке тұтынушылық табыстың динамикасы арасындағы ... ... ... ... үдерісінің маңызды алғышарты болып
табылады.
Еңбек өнімділігінің құлдырауы кезінде нақты еңбекақының өсуі немесе
еңбек өнімділігінің өсуіне карағанда еңбекақы ... ... өсуі ... да ... ... қалыпты жалпыэкономикалық парапарлыкка сәйкес
келмейді, ... ... ... ... ... етеді.
Адам капиталының еңбек өнімділігіне ықпалы. Ұзақ мерзімді жоспарда
еңбек өнімділігінің динамикасы адам ... ... ... ... ... күші ... денгейі жұмыскердің кәсіби білімі, хабардар
болуы, оның ... ... жаңа ... ... істеу
қабілеттілігі, қарым-қатынас жасауы және сол ... ... ... ... жағдайы, жынысы және т.б.
денсаулық мәліметтерімен сипатталады.
Адам капиталы - бұл ... ... ... ... туа ... мен ... камтитын біліктілік деңгейі.
Әлеуметтік-экономикалық даму үдерісінде бәсекеге қабілетті және тиімді
өнім өндіру үшін ... ... ... мен ... ... ... бола ... Сапалы еңбек күрделі емес еңбектен қымбат болып ... ... ... ... ... ... ұсынылады, себебі оның
нәтижелері күрделі емес еңбек нәтижесінен әрқашан жоғары болады. Теориялық
жағынан қарағанда, ... ... ... ... бірлігі, күрделі
еңбектің негізгі есептеу базасы ретінде қарастырылады, сонымен ... ... да бір ... ... ... ... еңбектің көлемін
анықтауы мүмкін. Күрделі еңбек белгілі бір коэффициентке көбейтіліп немесе
қарапайым ... ... бір ... табу арқылы анықталуы мүмкін.
Күрделі еңбек карапайым ... ... ... ... ... ... ... сайын жалпы еңбек шығындарында күрделі еңбек
үлесі мен оның ... ... ... ... ... ... мен
күрделілігін жоғарылатудың негізін жұмыскердің білімі және жұмысқа сәйкес
шеберлігі құрайды.
Сәйкесінше экономиканың өркендеуіне байланысты да білімді дамыту еңбек
өнімділігінің ... ... ... және сол ... экономиканың ілгерілеуі
байқалады. Білімнің ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің өлшемі болып табылады.
Жаңа мақсатка бағытталған, пайдаланылган және ... ... ... ... жаңа ... жоғары өндірісті ұйымдастыру
әдістерін ... ... ... мүмкіндік береді. Нарықта калу үшін
басқа өндірушілер осы жұмыс тәсілдерін колдануға, ... ... және ... асыруға, басқа жаңа ... ... ... қазіргі жоғары деңгейде дамыған өндіріс тұрақты өзгерісімен
сипатталады, Бұл жұмыскерлердің қажетті тәжірибесін, ... ... ... ... еңбек нарығының субъектілері білім сапасы мен ... ... да бір ... негізгі ресурс, уақыт бойынша шектелген
үдерістің нәтижесі ретінде емес, көбінесе тұрақты үдерістің әрдайым ... ... ... ... ... ... талап ететін маңызды бір мәселе - жұмыскердің еңбек
мотивациясын ерекше дамыта отырып, оны кеңінен ынталандыру әдісін ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... біршама білімі болуы қажет. Күнде жұмыс орнына ... бір ... ... ... тек ... күшін атқарушы
ретінде ғана карауға болмайды. Оның жан-жақты, сан кырлы тұлға болуы мүмкін
жақтарын қарастырып, ... ... жеке ... ... білуі керек.
Кәсіпкердің мақсаты - еңбек өнімділігі мен өнімнің сапасын арттыру. Ал
осындай мақсаттан туындайтын ... ... ... ... ... бола ... де мүмкін, өйткені жұмысты ... ... ... келмей жатады.
Кәсіпкер қызметкерлерге қамкорлық жасауы қажет:
кәсіпорында өткен ... ... ... ... тек ... күші, яғни
робот деп кана ойламай жеке тұлга ретінде сезіну;
кәсіпорынның жақсы жұмыс істейтініне және бұл жеңісте өздерінің ... ... бар ... ... ... материалдық қана емес, моральдық жағынан да қажеттілігін білу.
Кейбір батыстық кәсіпорында ... жүйе ... ... ... ... Бір ... ... пен қызмет міндеттерін атқарғаны үшін,
кәсіпорындағы міндеттері ұқсас барлық ... ... ... ... бөлігі қызмет еткен жылдары мен күнкөріс кұнының ... ... ... ... ... инфляцияның шарықтаған
кезінде маңызы зор. Бұл бөлікті кәсіпорынның барлық қызметкерлері алады,
бірақ оның мөлшері нақты қалыптасқан ... ... ... ... ... бөлігі әр қызметкер үшін жеке есептеледі және ол
алдыңғы жұмыс кезеңінде қол жеткізген ... сай ... ... істеген қызметкер өз еңбекақысының осы үшінші ... ... ... байқаса, жақсы қызметкер үшінші бөліктің ... ... тең ... ... Алайда, үшінші кұраушы бөлік катып қалған
шама ... ... ... орай жоғарылап немесе төмендеп ... ... ... Әр ... ... ... ... болдыратын элде бір нэрсенің же-тіспеуін айтамыз)
канағаттандыруды ... ету ... ... ... ... ішінде
еңбекке жетелейді.
Қажеттіліктер табиғи ... суға және т.б) және ... ... туа ... ... ... және өмір ... иеленген (оқуға); біріншілікті (өмір сүруді қамтамасыз ... және ... ... ... даму ... және ... емес ... болуы мүмкін.
Адам қажеттіліктерді сезінген кезде, оларды ... ... ... ... ... да оны ... ... беретін ынта-
жігер туындайды. Бұл - нақты іс-әрекетке ... ішкі ... ... оларды орындауға нақты мүмкіндіктер болған жағдайда ғана, ынта оның
уәжі болып, адамдардың іс-әрекетіне әсер етуі ... ... ... ... мотивациясы - бұл жұмыскерлердің
еңбек ету арқылы қажеттіліктерді ... ... ... қанағаттандыруға
деген ұмтылысы. Еңбек уәжінің кұрамына мыналар кіреді:
- қызметкер ... ... - ... осы ... ... мүмкіндігі бар - игілік;
игілікті алуға қажет - еңбек ету іс- әрекеті;
еңбек іс-әрекетін орындауға байланысты жұмсалған материалдық және ... ... - ... ... ... қанағаттандыру арқылы адамдардың
іскерлік белсенділігіне калай әсер етуге болатындығы жайлы ... ... ... ... ... ... өз жұмысын
қаншалықты қанағаттануына байланысты орындауға барады, ал сыйақы мөлшері
мінез-кұлқына емес, ... мүше ... ... ... ... А. ... ... иерархиясы туралы
теориясына сәйкес адамға керек қажеттіліктердің негізгі бес денгейін бөліп
көрсетуге болады:
негізгі физиологиялық ... ... ... ... және ... ... ... кұралдарының бірі - ақша, жоғары еңбекақы
болып ... ... ... ... ... ... ... - бұл материалды ... ... ... ... ... қажеттілік (өмірді, денсаулықты сақтау, ертеңгі ... ... ... ... ... сенімділік және т.б);
әлеуметтік бірлікке деген қажеттілік (ұжымға ... ... ... ... ... және ... ... жылы лебізді
қатынастарына ие болу);
сыйластыққа және өзін-өзі сыйлауға деген қажеттілік (кәсіпорын үшін өзінің
қажеттілігі мен ... ... ... ... ... көру тілегі, жоғарғы әлеуметтік мәртебеге ие
болу);
өзін-өзі көрсетуге, өзін ... ... ... ... ... ... дамуға, өзін жетілдіруге және өз өмірінің мәнін
түсінуге деген ұмтылыс).
Бірінші және екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... деңгейдегі қажеттіліктерді қамтамасыз ету өзекті
мәселе болып табылады.
Д. Мак Клелланд иеленген қажеттіліктер теориясын ұсынды.
Онда автор ... үш ... ... ... ... ERG тұжырымдамасы басқаларға қарағанда жаңалау болып
табылады. Ол өмір сүру қажеттіліктерін Маслоу пирамидасының төменгі ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
жасаудан, мойындаудан, қолдау көрсетуден, топ ... ... ... ... ... қатар жарым-жартылай екінші, төртінші
сатыларға ұқсас етіп келтіреді; адамның мойындауға және өзінің ... ... ... пирамидасының жоғарғы екі сатысына пара-пар
келетін өсу қажеттіліктерін келтіреді.
«Екі факторлы модельдің» авторы Ф. ... ... тек ... ғана ... ... ... ... қажеттіліктердің
канағаттандырылмауы да адам іс-әрекетіне ықпал ететінін көрсетті. Біреуінің
өсуі және басқасының кемуі дербес үдеріс ... ... ... да,
олардың біреуіне әсер еткен факторлар, басқасына әсер етуі мүлдем міндетті
емес.
Герцберг өзінің үлгісін пайдалана ... екі ... ... ... - ... жағдайының өзгеруі қанағаттанушылықтан оның ... ... ... ... - ... оның ... дейінгі өзгерістерді көрсетеді. Герцберг қажеттіліктердің өзін
екі топқа бөледі: уәждік (мойындауға, ... ... ... ... жоғары сатыға көтерілуге және т.б.) және гигиеналық, яғни жұмыс
жағдайына байланысты (еңбекақы, сыйақы, ішкі ... ... және ... ... ... болуы еңбек нәтижесіне байланысты едәуір
ынталандыру арқылы әсерін тигізгенмен, ... ... ... оның ... ... ... ... қатар бұл қажеттіліктер канағаттандырылмаса да ол ынталандыру
әсерін жоймайды. «Гигиеналық» ... ... ... ... ... ... канағаттандырылмауы адамдарда жұмысқа
деген наразылығын туғызып және оған деген ынтаны төмендетеді.
Адамдар қажеттіліктерді ұғынған жағдайда ғана және ол ... ... ... зерттеулер нәтижелі қимыл жасауға
әсер етеді. В. ... күту ... ... әділ марапаттау алдыға
ұмтылу үмітін жалғастырып, ширақ қимыл жасауға ықпал ететінін ... ... ... ... көрсететін дәреже
валенттілік деп аталады. Егер нәтиже бағалы ... онда ... ... ... егер оған көзқарасы теріс болса - валенттілік теріс, егер
селкос карайтын болса - валенттілік ноль болады.
Іс-әрекеттің қандай жағдайда да ... бір ... алып ... ... күту деп ... ... түсінік адамдардың жағдайларын,
білімін, тәжірибесін, ішкі сезімін, ... ... және ... ... ... және ол ... ... алдына койған
мақсаттарына жетуіне ықпал жасайды. Себебі күту - ... ... онын ... мәні 0 және 1 ... ... Күту екі түрлі
болады: а) кайсыбір жұмыстың орындалу мүмкіндігі және ә) ол үшін ... алу ... ... Дж. Адамстың ұйғаруынша, адам мотивациясына едәуір
дәрежеде оның ағымдағы іс-әрекеті мен ... ... ... ең ... ... ... салыстыра отырып, әділ бағалау күшті әсер
етеді. Егер адам өз ісінің нәтижесі ... кіс ... ... ол ... қанағаттанғанын сезіп, белсенділік ... ... ... ... ... мақсат кою теориясы адамдар ұйымның мақсатын өзінің жеке
мақсаты деп кабылдап, осы жұмыс ... ... ... ... және ол
бұдан қанағаттанушылық табады деген тұжырым жасайды. Оның нәтижелілігі
адамдардың оған деген ... ... ... ... ауырлығы мен т.б.
мақсат қоюдагы сипаттамамен анықталады.
Мақсат кою теориясына партисипативтік басқару тұжырымдамасы мағынасы
жағынан ... Олай ... ... адам ұйым ... ... табады, соның нәтижесінде жоғары тиімділікпен еңбек етуде
өзінің қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... қатардагы жұмыскерлерге алдында
тұрған мәселені орындау үшін ... ... мен ... катысты дербес
шешім қабылдауға кұкык береді, арнайы ... ... ... ... олар ... ... бірге тың идеялар ойлап табуға катысады, өз
жұмыстарын дербес бақылауга мүмкіндік алады.
Еңбек ... ... ... ... ... ... қоғамда қажетті игіліктер
жиынтығы бар болса;
осы игіліктерді алуға қызметкердің жеке ... ... ... ... ... ... ... бұл игіліктерді алу үшін аз материалдық
және моральдық шығындарды жұмсауға мүмкіндік ... ... ғана ... ... ... ... игіліктерді алудың жеке түрі болмай, оның
негізі болған жағдайда ғана ... уәжі ... ... Егер ... ... ... ... айырмашылықтары (қызмет, біліктік
разряды, дәрежелер, атақтар және т.б.), ... ... ... бір ... ... (ардагер, мүгедек, согыска катысушы, жалғыз басты ана және
т.б.) ... онда ... ... ... ... ... разряд, дәреже
немесе атақ алу, жұмыс орнына орнығу және т.б. ... ... ... ... іс-әрекет түрлері арқылы игіліктерді алуга мүмкіндік
болғандықтан, бұл жағдайда қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... белгілі бір шығындармен байланысты болғандықтан
өзінің бағасы болады. Осылай еңбек етудегі іс-әрекет дене және ... ... ... ... Егер жұмыска деген қабілеті дер
уақытында калпына келмесе, қызметкерлер жоғары қарқынды ... ... ... ... ұйымдастырылуы, өндіріс тегі санитарлы-
гигиеналық жағдайдың талапка сай болмауы әлеуметтік-тұрмыстық ... ... ... ... орын ... ... қызметкерлерді
селқостыққа жан-жағына немкұрайды карауға әкеледі, себебі еңбек қарқынының
бағасы төмен болғандыктан олар аз ... ... ... ... орай ... алғанды қанағат тұтатын болады. ... ... ... да ... ... қызметкер белгілі бір деңгейде тұрмыс жағдайын бір қалыпта
ұстау үшін денсаулығына ақау түсіретініне қарамастан қосымша еңбек ... ... да ... ... ... бір ... ете қажеттілік танытса және оған ... ... ... ... солғұрлым қызметкер белсенді әрекет жасауға
тырысады.
Еңбек өнімі тауарға айналғанда, тұтыну кұны ретіндс кызметкердің ... ... да ... ... ... тетігі арқылы нарықтык ... ... ... ... ... сияқты уәждерді үйлестіреді. Әміршіл-әкімшіл жүйе барысында
жоспарлы экономика бұл уәждердің ... ... ... ... ... үшін ... ең
бекақыға қарағанда, шын ... ... көп ... тура ... ... ... ... сапасы ... ... ... ... уәжі мен ... жүйесі. Жалпы біртұтас жүйе кұрайтын еңбек
уәждерін бірнеше ... ... ... ... қоғамдық пайдалылығы;
еңбек етудегі іс-әрекеттің нәтижесін қоғамның мойындауына байланысты
болатын мәртебелік уәждер;
материалдық ... алу ... ... бір ... ... ... игілік еңбек уәжін кұраса, онда ол еңбек ынтасы болады. «Еңбек
уәжі» және ... ... ... ... ... ... ... еңбек ету
арқылы игілік алуға ұмтылған қызметкер жайлы әңгіме болса ... ... ... ... ... ғана қызметкерге қажетті игілікті бере
алатын басқару мекемесі жайлы (ынта) айтылып отыр.
Еңбекті ынталандыру дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... белсенді еңбек іс-әрекеті алдын ала
анықталған ... ... ... мәнді және әлеуметтік
жағдайларға бағытталған қажеттіліктерін қанағаттандырудың, одан кейін еңбек
уәжін құрудың негізгі шарты болады.
Еңбек ... мен ... ... ... бір ... яғни
еңбек ету бойынша норматив деңгейіне сүйенуге ... ... ... орай оның ... ... еңбекақы бойынша кейбір
жауапкершіліктерді орындауға тиіс ... ... Бұл ... ... ... ... орындалмауына байланысты
жаза алу қорқынышынан туатын қашқақтау уәжі болғандықтан әрбір ... ... ... ... ... байланысты жазалаудың кем
дегенде екі түрі бар: ... ... ... ... ... ... тоқтату. Қызметкер қандай талаптар қойылатынын білуге
тиісті, қойылған талаптарды мүлтіксіз орындаганда ... ... ... бұзғанда кандай жазалар колданатындығын білуі міндегті. ... ... ... бұзуды шектейтін бәріне бірдей койылатын ортақ талап.
Егер басқару органдары еңбекақы төлейтін жұмыс деңгейін көтеруге ... және сол ... ... тұра ... онда ... ... ... тиімді болады. Ынталандырудың мақсаты - адамдардың жұмыс қарқынын
арттыруға ықпал жасап қана кою емес, сонымен ... ... ... ... ... ... тиек болу.
Еңбекті басқару әдістері ретінде мотивация мен ынталандырулардың
бағыттары қарама-карсы: біріншісі орын ... ... ... ... оны ... ... соған қарамастан олар
бірін-бірі өзара толықтырады.
Мотивация мен ынталандыру үдерістері өзара күшейтілуімен және бір-
біріне сәйкес ... ... олар ... ... ... да ... материалдармен қамтамасыздандыру жеткіліксіз кезінде акша табысының
өсуі - еңбек мотивациясын өсірудің орнына, оны қайта төмендетіп жібереді.
Ынталандыру ... ... ... ... сай ... ... ынталандыру тетігі әр уақытта
жұмыскердің мотивация тетігіне сай келуі қажет.
Персоналды ынталандырудың мәні мен ... ... ... ... ең ... сыртқы ниеттену күші, персонал мотивациясының материалдық
жағынан қамти білудегі бір кыры және адамның еңбек ... ... ... әсер ... ... ... бір ... белсенділігінің енжарлығын жеңу жолдары. Қазіргі кәсіпкерлік
саясат - ... ... ... таза ... ... көп ... Ол әсіресе алдыңғы қатарлы экономикалық жағдайды қайта құрута,
ғылыми-техникалық табысқа ... ... ... ... ... ... және толық пайдалануына ... ... ... ... ... ... етудегі сана-сезім оған
деген немқұрайдылыққа алып келіп отыр. Мұндай ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейін әрқашан қамтамасыз
ете бермейді. Бұл тұтынудың ... ... ... ... ... деңгейінің төмендігіне байланысты;
көптеген басшылар көбіне ынтасыз, тек жұмысты атқара ... ... ... істейтін жұмыскерлерді қалайды, ал мұндай жағдай кәсіптік
деңгейі жоғары және ынталы мамандарға зардап әкеледі;
еңбек ... ... ... ... ... ... ... теңгермешіліктің орын алуы өсе ... ... ... ұжым іс-әрекетінің соңғы нәтижесіне қоскан еңбек ... ... аз ... ... төмендігі жалпы еңбекке деген көзқарастың
өзгеруін, енжарлық ... ... ... ... ... ... және ... қажет етпейтін, еңбекақысы жоғары, ... ... ... алу тілек-ниетін қалыптастырып отыр.
Еңбекке енжарлықтың бір түрі ... ... ... сияқты
мүдденің жоқтығы немесе қызығушылықтың төмен болуы кіреді. Меншік иелері де
жұмыскерлердің білік-тілігін жоғарылатуға ... ... ... ... ... қаржы жұмсау тиімсіз, олар көбінесе негізгі қорларды
алдағы уақытта жаңартуга қажетті инвестицияны жинауды көздейді.
Экономиканың ... ... ... үшін ең ... еңбекте жоғары
нәтиже алуға талпынатын жұмыскерлер қажет. Олар ынталы және тапқыр, тек
өзінің емес, сонымен ... ... іс үшін ... өз ... ... ... ... жақсы білетін және ең алдымен өз күштеріне
сенетін мамандар ... ... ... ... біліктілігін жоғарылатуға
ұмтылады, себебі олар еңбекте өз ... ... Ол ... іс ... жауапты және ақ ниетті адал адам,
инновациялық іс-әрекет атқаруға оның ... ... ... ... жаңа ... еңбекақының мотивациялық функциясы
келесі шарттарды камтиды:
әрбір жұмыскердің еңбекақы мөлшері ең алдымен оның ұжымдық еңбек нәтижесіне
қосқан жеке үлесі арқылы ... ... ... ... тұтынушылық қасиеттеріне, яғни сұранысқа ие
болуына сапасына байланысты еңбекақының түрлері де көбеюі тиіс;
білікті жұмыс ... ... ... ... ... аз ... ... мен әртүрлі еңбек үлестері бар жұмыскерлердің әлеуметтік
жағдай деңгейінін сапалық айырмашылығын көрсететін ең ... ... ... ... еңбекақының ынталандыру аумағын кеңейту керек;
қазіргі кезде сыйакы ... ... аз ... ... ... әкімшіліктің өктем функциясын орындауға бағытталады, көбіне
басшылардың талабы орындалмағаны үшін ... ... ... ... ... жүйенің функциясы мен рөлін өзгерту керек.
«Еңбекті байыту», адамдык қатынастар ... ... ... ... Адам факторын белсендіруге ... ... ... қазіргі заманғы тұжырымдамаларының бірі ретінде
Мичиган университетінің профессоры Д. Мактрегордың тұжырымдамасы ... ... ... екі ... талдайды:
X теориясы;
У теориясы.
X теориясы (Тейлордың жеке теориясы) ... ... ... ... ... ... ... керектігін;
олар өздерін басқарғанын қалайтынын;
олардың жауапкершілікті қаламайтынын, өзгерістерге шыдамайтынын;
оларға сенуге ... ... ... ... аса көп ... беледі, ол адамдарға
қандай жұмысты орындау ... ... оның ... ... ... байланысты қолдау немесе жазалауды қолдануды тағайындайтын әдістер
мен рәсімдеріне негізделген.
У теориясы бойынша қарым-қатынастардың ... ... ... ... ... және ұйым мақсаттарына жетуге жағдай жасайтын
орта құруға, табыс кезінде даралыққа, жаңалық ашуға және ынтасы мол ... ... ... ... ... У ... ... университетінің
профессоры В. Оучтың жапондык персоналды басқару ... ... ... 2 ... ... даму ... X. ... пікірінше
«адамдық әлеуетті» дамытуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... екі белгіні көрсетуте болады:
сенімділік ортаның барлығы және жұмыспен қамтылу кепілдігі;
корпорацияның құндылығы мен жариялылығы.
Z теориясында ... ... ... ... ... ... Мұндай
сенімдер олардың жеке мақсаттары мен ... ... ... сенетіндігін күшейтеді. Оучтың пікірінше, жоғарыдағы аталған
белгілерді, ... ... ... ... және
өнімділіктің жоғары деңгейімен түсіндіруге болады.
Нарыққа кешу ... ... ... ... осы
кезеңге парапар еңбекақы төлеу тетігін құрудың тұжырымдамалы негізін жасау
қажеттілігінен туындайды. ... ... бұл ... Қазақстан
Республикасында өріс алып отырған экономикалық өзгерістерді алға ... ... күрт ... ірі ... ... инвесторларына сату немесе басқаруға беру және осылардың негізінде
әлеуметтік ... ... ... ... - ... ... мен
жалдамалы жұмыскерлерді топтастыру - «еңбекақы» санатына жатқызылатын
көптеген ... және ... ... ... қарауды талап етеді.
Социализмнің экономикалық қатынастар жүйесінде еңбекакы жұмыскерге
(қызметкерге) оның жұмсаған еңбегінің мөлшері мен сапасына сәйкес ... ... ... ... ретінде бір жақты түсіндірілетін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Ұлттық есп жүйесі, ... 2030 ... ... ... ... |а |ш |и |н |
қ |о |ғ |а |м |д |ы |қ | |т |и |і |м |д |і |л |і |г |і | |к |а |л |о |р ... |е |т |р |и |я |л |ы |қ | |э |к |о |н |о |м |и |к |а |л |ы |қ | |
1. ... машинаның жұмысына тек қарап отыру ... ... ... ... ... мүмкіндігі болатын уақыт.
2. Жұмыстың тұрақты қайталанатын элементтерін зерттеу және өлшеу мақсатында
жұмыстың ... ... ... ... ... «Екі ... модельдің» авторы кім?
4. Еңбекті мөлшерлеудің жиынтық әдісі
5. Еңбек мөлшерін бекітудің әдісі
6. ... ... ... қанағаттандыру үшін шектелген ресурстарды
тиімді пайдалану жөніндегі ғалым.
7. Жұмыскердің білімін, ... ... туа ... ... ... ... ... Өндіргіш даму деңгейіне сәйкес келетін еңбек қарқындылығының бір түрі
9. Пайдалы нәтиже мен өндірістен үдеріс факторлары шығындарының арақатынасы
өндірістің несі ... ... ... және ... ... ... атауы
11. «Шығын - өндіру» мәселеден тұратын тиімділік.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек өнімділігі.Еңбек төлемі және оны ұйымдастыру. Еңбек өнімділігі туралы түсінік.Өлшеу әдістері. Кәсіпорынның қызметшілер санын жоспарлау3 бет
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
Д. Рикардо «Саяси экономияның және салық салудың принциптері»18 бет
Нарықты сегменттеудің ұғымы, критерийлері мен белгілері32 бет
Орман шаруашылығының экономикалық тиімділігі жайлы ақпарат6 бет
"аңшаруашылығы өнімі және оның мағынасы"26 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының экономикалық қызметі және еңбек өнімділігін талдау35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь